receptor Toll-podobny

Receptory Toll-podobne (TLR, ang. Toll-like receptors) to kluczowe białka układu immunologicznego należące do rodziny receptorów rozpoznających wzorce molekularne (PRR). Odgrywają fundamentalną rolę w odporności wrodzonej, stanowiąc pierwszą linię obrony organizmu przed patogenami.

U człowieka zidentyfikowano 10 funkcjonalnych typów receptorów TLR (TLR1-TLR10), które wykazują ekspresję na różnych komórkach układu immunologicznego, w tym makrofagach, komórkach dendrytycznych, neutrofilach oraz limfocytach B i T. Receptory te rozpoznają charakterystyczne struktury molekularne patogenów (PAMP – pathogen-associated molecular patterns), takie jak lipopolisacharydy bakterii Gram-ujemnych (TLR4), flagellinę (TLR5), lipoproteiny bakteryjne (TLR2) czy wirusowe RNA (TLR3, TLR7, TLR8).

Aktywacja receptorów TLR inicjuje kaskadę sygnałową prowadzącą do uruchomienia czynników transkrypcyjnych (głównie NF-κB), które stymulują ekspresję genów odpowiedzialnych za produkcję cytokin prozapalnych, interferonów i innych mediatorów zapalenia. Zaburzenia funkcjonowania receptorów TLR wiążą się z podatnością na infekcje, a także z rozwojem chorób autoimmunologicznych i zapalnych.

Badania nad receptorami Toll-podobnymi mają znaczące implikacje kliniczne – mogą prowadzić do opracowania nowych strategii terapeutycznych w chorobach infekcyjnych, autoimmunologicznych oraz nowotworowych. Agonisty i antagonisty TLR są obecnie rozwijane jako potencjalne adiuwanty szczepionek oraz leki immunomodulujące.

Powiązane wpisy

Leksykon chorób i schorzeń
Niedobór odporności pierwotny – Etiologia i przyczyny

Pierwotne niedobory odporności (PID) to heterogenna grupa chorób genetycznych, obejmująca ponad 550 zidentyfikowanych typów, charakteryzujących się wrodzonymi defektami w rozwoju i funkcjonowaniu układu immunologicznego. Mutacje genetyczne, dziedziczone autosomalnie dominująco, recesywnie lub sprzężone z chromosomem X, prowadzą do zaburzeń produkcji i funkcji komórek odpornościowych oraz białek, takich jak przeciwciała, receptory interleukin czy enzymy (np. deaminaza adenozyny). Przykłady obejmują SCID (często mutacja genu łańcucha gamma receptora IL-2), zespół DiGeorge’a (mikrodelecja 22q11.2), zespół hiper-IgM (defekt CD40L), czy przewlekłą chorobę ziarniniakową (defekt oksydazy NADPH). PID klasyfikuje się na niedobory komórek B (50-60% przypadków), T (5-10%), złożone niedobory komórek B i T, defekty fagocytów, niedobory dopełniacza (2%) oraz niedobory idiopatyczne. Diagnostyka molekularna, w tym sekwencjonowanie całego eksomu (WES), umożliwia identyfikację mutacji i precyzyjne rozpoznanie.
agammaglobulinemia, ataksja-teleangiektazja, choroba autoimmunologiczna, chromosom X, ciężki złożony niedobór odporności, dziedziczenie autosomalne dominujące, dziedziczenie autosomalne recesywne, fagocyt, hipogammaglobulinemia, kinaza tyrozynowa Brutona, komórki Th17, konsanguinizm, makrofag, mutacja genetyczna, neutrofil, niedobór adhezji leukocytów, niedobór deaminazy adenozyny, niedobór dopełniacza, niedobór inhibitora esterazy C1, niedobór mieloperoksydazy, niedobór odporności pierwotny, niedobór przeciwciał, oksydaza NADPH, pospolity zmienny niedobór odporności, przewlekła choroba ziarniniakowa, receptor rozpoznający wzorce, receptor Toll-podobny, sekwencjonowanie całego eksomu, selektywny niedobór IgA, układ odpornościowy, wtórny niedobór odporności, zespół Chediaka-Higashiego, zespół DiGeorge’a, zespół hiper-IgE, zespół hiper-IgM, zespół IPEX, zespół Wiskotta-Aldricha
Leksykon chorób i schorzeń
Selektywna niedobór iga – Patofizjologia i mechanizm

Selektywny niedobór IgA (SIgAD) jest najczęstszym pierwotnym niedoborem odporności, definiowanym jako stężenie IgA w surowicy poniżej 0,07 mg/ml przy prawidłowych poziomach innych klas immunoglobulin. Patogeneza SIgAD jest heterogenna i obejmuje defekt różnicowania limfocytów B, prowadzący do zahamowania przełączania klas na IgA oraz niedojrzały fenotyp komórek B z ekspresją IgM i IgD, ale brakiem zdolności do produkcji IgA. Kluczową rolę odgrywają zaburzenia w sieci cytokin, w tym niedobory IL-4, IL-6, IL-7, IL-10, TGF-β oraz IL-21, które wpływają na przełączanie klas i różnicowanie komórek plazmatycznych. Ponadto, dysfunkcja limfocytów T pomocniczych (Th) i regulatorowych (Treg) oraz komponenty wrodzonego układu odpornościowego, takie jak cytokiny BAFF i APRIL, mają istotne znaczenie w patogenezie. Genetycznie SIgAD wiąże się z mutacjami w genach JAK3, RAG1/2, TAC1, CXCR4, STAT1 oraz polimorfizmami w TNFRSF13B (TACI), a także z haplotypem HLA 8.1 (A1, B8, DR3, DQ2), który jest wspólny dla innych chorób autoimmunologicznych, co sugeruje mechanizmy autoimmunologiczne w etiologii choroby.
ataksja-teleangiektazja, celiakia, choroba Gravesa-Basedowa, cukrzyca typu 1, czynnik transkrypcyjny, dojrzewanie komórek B, główny kompleks zgodności tkankowej, kłębuszkowe zapalenie nerek, kwas retinowy, limfocyt T, miastenia gravis, niedobór podklas IgG, pierwotny niedobór odporności, pospolity zmienny niedobór odporności, przeciwciało anty-IgA, receptor Toll-podobny, regulatorowy limfocyt T, reumatoidalne zapalenie stawów, selektywny niedobór IgA, toczeń rumieniowaty układowy, wstrząs anafilaktyczny
Leksykon chorób i schorzeń
Wysypka wielopostaciowa na światło – Etiologia i przyczyny

Wysypka wielopostaciowa na światło (PMLE) jest najczęstszą immunologiczną fotodermatozą, stanowiącą około 70% zmian skórnych wywołanych promieniowaniem UV. Patogeneza PMLE opiera się na opóźnionej reakcji nadwrażliwości typu IV na endogenny antygen indukowany promieniowaniem UVA (odpowiedzialnym za 75-90% przypadków), UVB lub światłem widzialnym. Kluczowym mechanizmem jest zaburzenie immunosupresji indukowanej UV, co prowadzi do nieprawidłowej odpowiedzi immunologicznej i stanu zapalnego skóry, potwierdzonego histopatologicznie przez gęsty okołonaczyniowy naciek limfocytarny oraz zmiany w naskórku (hiperkeratoza, spongioza). Czynniki genetyczne odgrywają istotną rolę, z pozytywnym wywiadem rodzinnym u 15-46% pacjentów, a szczególnie u rdzennych Amerykanów (75%). W patogenezie uwzględnia się także wpływ hormonów, zwłaszcza estrogenu, który może hamować immunosupresję UV, co tłumaczy wyższą częstość występowania u kobiet i zmniejszenie objawów po menopauzie.
apoptoza, cytokina immunosupresyjna, czynnik genetyczny, czynnik hormonalny, defensyna, dziedziczenie autosomalne dominujące, fibronektyna, fotodermatoza, fotouczulenie, immunosupresja indukowana promieniowaniem UV, interleukina 36, kaspaza-1, komórka apoptotyczna, mikrobiom skóry, naciek limfocytarny okołonaczyniowy, niedobór witaminy D3, peptyd przeciwdrobnoustrojowy, promieniowanie ultrafioletowe, promieniowanie UVA, promieniowanie UVB, reakcja nadwrażliwości typu IV, receptor Toll-podobny, stres oksydacyjny, światło widzialne, tolerancja immunologiczna, wysypka wielopostaciowa na światło, zwyrodnienie wodniczkowe
Leksykon chorób i schorzeń
Wzw (wirusowe zapalenie wątroby) – Patofizjologia i mechanizm

Wirusowe zapalenie wątroby (WZW) to złożony proces patogenetyczny, w którym uszkodzenie wątroby jest głównie wynikiem odpowiedzi immunologicznej gospodarza, a nie bezpośredniej cytotoksyczności wirusa. Różne typy wirusów hepatotropowych (HAV, HBV, HCV, HDV, HEV) wykazują odmienne mechanizmy infekcji i patogenezy, z kluczową rolą limfocytów T CD8+ w eliminacji zakażonych hepatocytów oraz indukcji apoptozy. Przewlekłe zakażenia HBV i HCV prowadzą do utrzymującego się zapalenia, włóknienia i marskości, co zwiększa ryzyko rozwoju raka wątrobowokomórkowego (HCC). W przypadku HBV, integracja cccDNA z genomem gospodarza oraz ekspresja białka HBx mają istotne znaczenie w karcynogenezie. WZW typu D (HDV) charakteryzuje się cięższym przebiegiem i szybszą progresją do niewydolności wątroby, a HEV może powodować piorunującą niewydolność u kobiet w ciąży z 25% śmiertelnością. Poziomy aminotransferaz w zakażeniach HCV wahają się od wartości referencyjnych 40 U/L do 300 U/L, a w ostrych zakażeniach HCV rzadko przekraczają 1000 U/L.
aminotransferazy, antygen rdzeniowy HBV, biopsja wątroby, DNA HBV, komórki dendrytyczne, komórki NK, limfocyty T cytotoksyczne, marskość wątroby, odpowiedź immunologiczna, pegylowany interferon alfa, przewlekłe zakażenie HBV, rak wątrobowokomórkowy, receptor PD-1, receptor Toll-podobny, wirus zapalenia wątroby typu A, wirus zapalenia wątroby typu C, wirus zapalenia wątroby typu D, wirus zapalenia wątroby typu E, wirusowe zapalenie wątroby, włóknienie wątroby
Leksykon chorób i schorzeń
Autoimmunologiczne zapalenie trzustki – Patofizjologia i mechanizm

Autoimmunologiczne zapalenie trzustki (AIP) to choroba o podłożu autoimmunologicznym, charakteryzująca się naciekiem komórek immunologicznych w tkance trzustkowej i dobrą odpowiedzią na terapię steroidową. Wyróżnia się trzy typy AIP: typ 1 (AIP-1), związany z IgG4 i chorobą wielonarządową; typ 2 (AIP-2), niezwiązany z IgG4, z naciekiem neutrofilowym i możliwą rolą limfocytów Th17; oraz typ 3 (AIP-3), indukowany inhibitorami punktów kontrolnych układu immunologicznego. Patogeneza AIP-1 obejmuje aktywację receptorów Toll-podobnych (TLR), plazmacytoidalnych komórek dendrytycznych (pDC) oraz cytokiny IL-33, która stymuluje odpowiedź Th2 i produkcję cytokin fibrogennych (IL-4, IL-13). W AIP-2 obserwuje się nadekspresję IL-8 i nacieki neutrofilowe, a w AIP-3 dominują limfocyty T CD8+. Genetyczne czynniki ryzyka obejmują haplotypy HLA DRB1*0405 i DQB1*0401 oraz polimorfizmy CTLA4. W diagnostyce istotne są podwyższone stężenia IgG4 oraz obecność autoprzeciwciał, takich jak ALF i CA-II, a także immunofenotyp limfocytów T CD4+ i CD8+ z ekspresją HLA-DR.
adaptacyjny układ odpornościowy, autoimmunologiczne zapalenie trzustki, choroba związana z IgG4, cytokina zapalna, dysbioza jelitowa, inhibitor punktów kontrolnych układu immunologicznego, interferon typu I, limfocyt T CD8, nawrót choroby, plazmacytoidalna komórka dendrytyczna, przewód Santoryniego, przewód Wirsunga, receptor rozpoznający wzorce molekularne, receptor Toll-podobny, terapia steroidowa, wrodzony układ odpornościowy
Leksykon chorób i schorzeń
Zakażenie układu oddechowego – Patofizjologia i mechanizm

Zakażenia układu oddechowego (RTIs) są wynikiem złożonej interakcji między patogenami, głównie wirusami (90-98% zakażeń górnych dróg oddechowych) oraz bakteriami (np. Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae), a układem odpornościowym gospodarza. Patogeny dostają się do organizmu przez inhalację kropli aerozolu, aspirację flory bakteryjnej lub rozsiew hematogenny, kolonizując błonę śluzową dróg oddechowych i wywołując odpowiedź immunologiczną. Kluczową rolę odgrywają receptory Toll-podobne (TLRs) i szlak NF-κB, które indukują produkcję cytokin prozapalnych (TNF-α, IL-1, IL-6, IL-8), prowadząc do lokalnego stanu zapalnego i uszkodzenia nabłonka. Wirusy, takie jak rhinowirusy (20% przypadków), RSV, wirusy grypy (A, B), koronawirusy (w tym SARS-CoV-2), mogą penetrować zarówno górne, jak i dolne drogi oddechowe, powodując zmiany histologiczne i nasilając objawy. Bakterie natomiast często wywołują nadkażenia wtórne, szczególnie po infekcjach wirusowych, co komplikuje przebieg kliniczny i zwiększa ryzyko powikłań, zwłaszcza u pacjentów z deficytami odpornościowymi lub chorobami przewlekłymi.
adenowirus, antybiotyk, bakteriemia, białe krwinki, błona śluzowa, Bordetella pertussis, Chlamydia pneumoniae, cytokina prozapalna, czynnik jądrowy kappa-B, czynnik martwicy nowotworu alfa, drobnoustrój, flora bakteryjna, Haemophilus influenzae, interferon, koronawirus, kwercetyna, metapneumowirus, Moraxella catarrhalis, mycoplasma pneumoniae, nabłonek dróg oddechowych, nadkażenie bakteryjne, obrzęk nagłośni, odruch kaszlowy, pałeczka krztuśca, receptor lipoproteiny o niskiej gęstości, receptor rozpoznający wzorce, receptor Toll-podobny, rhinowirus, Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, tlenek azotu, wirus grypy, wirus paragrypy, wirus syncytialny układu oddechowego, zakażenie dolnych dróg oddechowych, zakażenie układu oddechowego, zakażenie wirusowe, zapalenie zatok
Leksykon chorób i schorzeń
Twardzina – Patofizjologia i mechanizm

Twardzina układowa (SSc) to złożona choroba autoimmunologiczna charakteryzująca się trzema głównymi procesami patologicznymi: autoimmunizacją z produkcją autoprzeciwciał, fibroproliferacyjną waskulopatią małych naczyń oraz dysfunkcją fibroblastów prowadzącą do nadmiernego odkładania kolagenu i macierzy pozakomórkowej w skórze i narządach wewnętrznych. Patogeneza obejmuje interakcję czynników genetycznych (m.in. geny HLA A23, B18, DR11, CD247, STAT4, IRF5, BANK1) i środowiskowych (np. ekspozycja na krzemionkę, rozpuszczalniki, infekcje wirusowe). Uszkodzenie śródbłonka małych naczyń jest wczesnym etapem choroby, prowadzącym do zaburzeń angiogenezy i waskulogenezy, co skutkuje zmianami strukturalnymi naczyń (rozszerzenie i utrata kapilar, zwężenie tętniczek). Aktywacja układu immunologicznego, zwłaszcza limfocytów Th2 wydzielających IL-4 i IL-13, oraz produkcja TGF-β i endoteliny-1, inicjują przewlekły proces zapalny i włóknienie. Włóknienie jest efektem nadprodukcji kolagenu typu I, III i VI oraz innych składników ECM przez miofibroblasty, których aktywacja jest napędzana przez TGF-β i mechanizmy sprzężenia zwrotnego, prowadząc do nieodwracalnej przebudowy tkanek.
Centralną rolę w patogenezie SSc odgrywa szlak TGF-β, regulujący syntezę ECM i przejście endotelialno-mezenchymalne (EndoMT), co jest powiązane z włóknieniem płuc i nadciśnieniem płucnym tętniczym. Cytokiny IL-6 i IL-33 oraz sygnalizacja przez receptory Toll-podobne (TLR) również uczestniczą w procesach zapalnych i włóknieniowych. Nowe badania wskazują na rolę rzęsek pierwotnych jako potencjalnego celu terapeutycznego („cilioterapia”). Terapie ukierunkowane na szlak TGF-β (fresolimumab, abituzumab), antagonistów LPA1 (SAR100842) oraz receptorów endoteliny-1 są w fazie badań klinicznych. Epigenetyka i mikrobiom stanowią obiecujące obszary badawcze, z potencjałem do opracowania mniej inwazyjnych terapii. Ze względu na heterogeniczność choroby, przyszłe badania muszą uwzględniać selekcję pacjentów i nowe punkty końcowe skuteczności, co daje nadzieję na rozwój skutecznych metod leczenia tej złożonej choroby tkanki łącznej.
antagonista receptora endoteliny-1, autoprzeciwciało, cytomegalowirus, ekspozycja na krzemionkę, endotelina-1, gen HLA, komórka śródbłonka, kwas lizofosfatydowy, limfocyt T i B, macierz pozakomórkowa, miofibroblast, nadciśnienie płucne tętnicze, oligomeryczne białko macierzy chrząstki, przełom nerkowy twardziny, reaktywne formy tlenu, receptor Toll-podobny, rzęska pierwotna, sfingozyna-1-fosforan, śródmiąższowa choroba płuc, tętniczka, tlenek azotu, tlenek trimetyloaminy, Toxoplasma gondii, transformujący czynnik wzrostu beta, twardzina układowa, wirus Epsteina-Barr, włóknienie narządów, zaburzenie angiogenezy
Leksykon chorób i schorzeń
Chlamydia – Etiologia i przyczyny

Chlamydia trachomatis to Gram-ujemna, beztlenowa bakteria, będąca obligatoryjnym pasożytem wewnątrzkomórkowym, odpowiedzialna za najczęstsze na świecie infekcje przenoszone drogą płciową oraz jaglicę – główną przyczynę infekcyjnej ślepoty. Bakteria posiada unikalny cykl rozwojowy obejmujący zakaźne ciałka elementarne (EB) i metabolicznie aktywne ciałka siateczkowate (RB). Zakażenie rozpoczyna się adhezją EB do komórek gospodarza, następnie EB przekształcają się w RB, które namnażają się wewnątrzkomórkowo, a po replikacji ponownie transformują w EB, uwalniane do infekcji kolejnych komórek. C. trachomatis dzieli się na 18 serowarów, z których A-C wywołują jaglicę, D-K zakażenia dróg płciowych, a L1-L3 powodują inwazyjny lymphogranuloma venereum (LGV). Transmisja odbywa się głównie drogą kontaktów seksualnych (pochwowy, analny, oralny) oraz wertykalnie podczas porodu, co może skutkować zapaleniem spojówek i płuc u noworodków. Ryzyko zakażenia zwiększają młody wiek (szczególnie poniżej 25 lat), kobiety, liczne kontakty seksualne, brak prezerwatyw oraz wcześniejsze zakażenia. Bakteria może przejść w stan przetrwały, chroniący ją przed antybiotykami i układem odpornościowym, co sprzyja przewlekłym zakażeniom i powikłaniom, takim jak niepłodność i ciąże pozamaciczne.
autoinokulacja, azytromycyna, bakteria beztlenowa, białko błony zewnętrznej, białko efektorowe, Chlamydia trachomatis, ciałko elementarne, ciałko siateczkowate, ciąża pozamaciczna, interferon gamma, jaglica, lymphogranuloma venereum, moksyfloksacyna, pasożyt wewnątrzkomórkowy, polimorfizm cytokin, receptor Toll-podobny, serowar, ślepota infekcyjna, stan przetrwały bakterii, terapia bakteriofagowa, transmisja wertykalna, zapalenie jajowodów, zapalenie narządów miednicy mniejszej, zapalenie płuc noworodków, zapalenie spojówek, ziarniniak weneryczny
Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie ucha środkowego – Patofizjologia i mechanizm

Zapalenie ucha środkowego (otitis media) jest wynikiem dysfunkcji trąbki słuchowej, najczęściej wtórnej do infekcji wirusowych górnych dróg oddechowych, prowadzącej do obrzęku błony śluzowej i zwężenia światła trąbki. Niedrożność trąbki skutkuje powstaniem podciśnienia w uchu środkowym, co powoduje wysięk surowiczy, sprzyjający kolonizacji patogenów bakteryjnych takich jak Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae i Moraxella catarrhalis. Aktywacja receptorów Toll-podobnych (TLR) i rekrutacja mediatorów zapalnych prowadzi do przekształcenia wysięku surowiczego w ropny, co manifestuje się ostrym zapaleniem ucha środkowego (AOM). U noworodków dominują pałeczki Gram-ujemne i Staphylococcus aureus. Przewlekłe zapalenie ucha środkowego wiąże się z tworzeniem biofilmu bakteryjnego oraz wewnątrzkomórkowych wspólnot bakteryjnych (IBC), które chronią patogeny przed układem immunologicznym i antybiotykami, utrudniając leczenie i sprzyjając nawrotom.
alergiczny nieżyt nosa, biofilm bakteryjny, błona bębenkowa, dysfunkcja trąbki słuchowej, Escherichia coli, Haemophilus influenzae, infekcja górnych dróg oddechowych, Moraxella catarrhalis, nosogardło, ostre zapalenie ucha środkowego, otitis media, paciorkowiec beta-hemolizujący, peptyd przeciwdrobnoustrojowy, perforacja błony bębenkowej, przerost migdałka gardłowego, przewlekłe ropne zapalenie ucha środkowego, receptor Toll-podobny, refluks żołądkowo-przełykowy, rozszczep podniebienia, Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, trąbka słuchowa, wysiękowe zapalenie ucha środkowego, zapalenie błędnika, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie ucha środkowego, zapalenie wyrostka sutkowatego
Leksykon chorób i schorzeń
Alergia na lateks – Patofizjologia i mechanizm

Alergia na lateks to reakcja nadwrażliwości typu I, mediowana przez przeciwciała IgE skierowane przeciwko białkom naturalnego lateksu kauczukowego (NRL) pochodzącego z Hevea brasiliensis. Uwalnianie mediatorów zapalnych, takich jak histamina, leukotrieny, prostaglandyny i cytokiny (IL-4, IL-13, TNF-α) z komórek tucznych i bazofili prowadzi do objawów klinicznych od łagodnych (pokrzywka, nieżyt nosa, zapalenie spojówek) po ciężkie, w tym anafilaksję. Diagnostyka opiera się na wywiadzie, testach skórnych i oznaczeniu specyficznych IgE, a diagnostyka molekularna (CRD) pozwala na identyfikację klinicznie istotnych alergenów lateksu (np. Hev b 1, 5, 6.01, 6.02). Występuje także reakcja typu IV (kontaktowe zapalenie skóry) wywołana haptenami, takimi jak karbaminiany i tiuramy, obecnymi w procesie produkcji lateksu. Ekspozycja na lateks może odbywać się przez skórę, błony śluzowe, drogi oddechowe (zwłaszcza przez puder z rękawiczek) oraz sprzęt medyczny. Grupy wysokiego ryzyka to m.in. pracownicy ochrony zdrowia, osoby z rozszczepem kręgosłupa oraz pacjenci po licznych zabiegach inwazyjnych.
aktywacja komórek tucznych, alergia na lateks, alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, anafilaksja, białko przenoszące lipidy, diagnostyka molekularna, hapten, haptenizacja, histamina, immunoterapia podjęzykowa, kinina, komórki tuczne i bazofile, kontaktowe zapalenie skóry, lateks kauczukowy, leukotrien, limfocyt T regulatorowy, mediator zapalny, nadwrażliwość typu I, odpowiedź Th2, podrażnienie skóry, pokrzywka kontaktowa, profilaktyka, prostaglandyna, przeciwciało IgE, reakcja immunologiczna, reaktywność krzyżowa, receptor Toll-podobny, sensytyzacja, spina bifida, test prowokacyjny, test punktowy, test skórny, wstrząs, zapalenie spojówek
Leksykon chorób i schorzeń
Pospolity niedobór odporności zmienny – Patofizjologia i mechanizm

Pospolity niedobór odporności zmienny (CVID) to heterogenne zaburzenie immunologiczne charakteryzujące się hipogammaglobulinemią, defektem produkcji przeciwciał oraz zwiększoną podatnością na nawracające infekcje bakteryjne. Patogeneza CVID jest wieloczynnikowa i obejmuje defekty w różnicowaniu i funkcji limfocytów B, w tym zmniejszenie liczby limfocytów B pamięci po przełączeniu izotypowym (cSMB), upośledzenie tworzenia plazmocytów oraz defekty w szlakach aktywacji receptorów B i Toll-podobnych (TLR7, TLR9). U około 10-20% pacjentów zidentyfikowano mutacje genetyczne w genach takich jak ICOS, TACI (TNFRSF13B), CD19, BAFF-R (TNFRSF13C) oraz innych, a loci związane z CVID zlokalizowano m.in. w regionie HLA na chromosomie 6, chromosomie 4q i 16q. Zaburzenia funkcji limfocytów T, w tym zmniejszona proliferacja, obniżona liczba limfocytów T regulatorowych oraz zwiększona apoptoza limfocytów CD4+, również odgrywają istotną rolę w patogenezie choroby. Komórki dendrytyczne wykazują defekty dojrzewania i produkcji IL-12, co ogranicza ich zdolność do efektywnej interakcji z limfocytami T.
choroba limfoproliferacyjna, dysbioza mikrobiologiczna, hipermutacja somatyczna, interferon alfa, interleukina-10, interleukina-12, interleukina-2, interleukina-4, komórka dendrytyczna, komórka plazmatyczna, komórka prezentująca antygen, limfocyt B, limfocyt B pamięci, metylacja DNA, mikrobiom jelitowy, modyfikacja chromatyny, mutacja genetyczna, niekodujące RNA, nowotwór żołądka, plazmacytoidalna komórka dendrytyczna, plazmocyt, pospolity niedobór odporności zmienny, przełączanie klas immunoglobulin, receptor limfocytów B, receptor Toll-podobny, regulatorowy limfocyt T, różnicowanie limfocytów B, selektywny niedobór IgA, wirus Epsteina-Barr
Leksykon chorób i schorzeń
Sarkoidoza – Patofizjologia i mechanizm

Sarkoidoza to wielonarządowa choroba ziarniniakowa o nieznanej etiologii, charakteryzująca się obecnością nieserowaciejących ziarniaków, głównie w płucach i węzłach chłonnych. Patogeneza opiera się na złożonej interakcji między komórkami układu odpornościowego (makrofagi, limfocyty T CD4+ Th1/Th17, limfocyty T regulatorowe, komórki dendrytyczne), czynnikami genetycznymi (szczególnie warianty HLA-DRB1 i DQB1) oraz potencjalnymi antygenami środowiskowymi, takimi jak bakterie (Cutibacterium acnes) i cząstki nieorganiczne. Kluczową rolę odgrywa nadmierna odpowiedź immunologiczna z udziałem cytokin prozapalnych, w tym TNF-α, IFN-γ, IL-2, IL-12, IL-17, oraz aktywacja szlaków sygnałowych mTORC1 i JAK-STAT. W płynie BAL stosunek CD4+/CD8+ często przekracza 3,5, choć w 40% przypadków może być prawidłowy lub obniżony, co ogranicza jego wartość diagnostyczną. Histopatologicznie ziarniniaki składają się z makrofagów, komórek nabłonkowatych i wielojądrzastych komórek olbrzymich, otoczonych limfocytami T i B oraz fibroblastami, z obecnością charakterystycznych ciałek gwiaździstych i Schaumanna. Predyspozycje genetyczne i ekspozycje środowiskowe, w tym na krzemionkę, odgrywają istotną rolę w etiologii, co potwierdza nowy termin „silikosarkoidoza” opisujący nakładanie się cech sarkoidozy i krzemicy u pacjentów zawodowo narażonych na respirabilną krystaliczną krzemionkę (RCS).
antygen leukocytarny, czynnik martwicy nowotworów alfa, enzym konwertujący angiotensynę, glikokortykoid, główny kompleks zgodności tkankowej, inflamasom NLRP3, interferon gamma, jednojądrzasta komórka krwi obwodowej, komórka dendrytyczna, komórka nabłonkowata, komórka prezentująca antygen, komórka układu odpornościowego, krzemica, lek anty-TNF, limfadenopatia śródpiersia, limfocyt T CD4+, makrofag pęcherzykowy, nadwrażliwość typu opóźnionego, neuropatia drobnych włókien, nieserowaciejący ziarniniak, płukanie oskrzelowo-pęcherzykowe, pozytonowa tomografia emisyjna, receptor Toll-podobny, regulatorowy limfocyt T, szlak JAK-STAT, szlak mTORC1, transformujący czynnik wzrostu beta, wielojądrzasta komórka olbrzymia, wimentyna, zespół Löfgrena
Leksykon chorób i schorzeń
Dna moczanowa – Patofizjologia i mechanizm

Dna moczanowa jest przewlekłym zapaleniem stawów wywołanym przez odkładanie kryształów moczanu jednosodowego (MSU) w tkankach, z patogenezą obejmującą hiperurykemię (>6,8 mg/dl), czynniki genetyczne, metaboliczne i środowiskowe. Hiperurykemia wynika głównie ze zmniejszonego wydalania kwasu moczowego przez nerki (90% przypadków) lub zwiększonej produkcji (10%), a czynniki takie jak alkohol i choroby hematologiczne nasilają ten proces. Kryształy MSU indukują zapalenie poprzez aktywację inflamasomu NLRP3, co prowadzi do uwolnienia IL-1β i innych cytokin prozapalnych. Neutrofile odgrywają kluczową rolę zarówno w inicjacji, jak i samoograniczeniu zapalenia poprzez formowanie pułapek NETs i aggNETs, które modulują odpowiedź zapalną. Przewlekłe odkładanie kryształów prowadzi do powstawania guzków dnawych (tophi) i uszkodzenia stawów, z udziałem IL-1β w procesach osteoklastogenezy i degradacji chrząstki. Genetyka dny moczanowej wskazuje na mutacje w genach transporterów kwasu moczowego, a badania epigenetyczne sugerują, że zmiany w regulacji genów odporności wrodzonej wpływają na przebieg choroby.
cukrzyca typu 2, cytokina prozapalna, dna moczanowa, dysfunkcja śródbłonka, guzek dnawy, hiperinsulinemia, hiperurykemia, inflamasom NLRP3, insulinooporność, kolchicyna, kwas moczowy, lek urykozuryczny, metabolizm puryn, moczan jednosodowy, NEToza, oksydaza ksantynowa, receptor Toll-podobny, stres oksydacyjny, wydalanie kwasu moczowego, zapalenie stawów, zespół metaboliczny
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Epiduo 0,1% + 2,5%

Produkt leczniczy Epiduo w postaci żelu zawiera adapalen 0,1% (1 mg/g) oraz benzoilu nadtlenek 2,5% (25 mg/g). Farmakokinetyka adapalenu wykazuje minimalną absorpcję systemową, z niemierzalnym stężeniem w większości próbek osocza (granica czułości 0,1 ng/ml) po 30-dniowej aplikacji 2 g/dobę. Benzoilu nadtlenek przenika przez skórę w niewielkim stopniu i jest całkowicie metabolizowany do kwasu benzoesowego, który jest szybko eliminowany z organizmu. Dane przedkliniczne nie wykazały istotnych zagrożeń toksycznych, choć przy wysokich dawkach doustnych adapalenu (≥25 mg/kg/dobę) stwierdzono działanie teratogenne u zwierząt. Badania reprodukcyjne nie wykazały negatywnego wpływu na płodność i rozwój przy stosowaniu miejscowym adapalenu do 6 mg/kg mc./dobę oraz doustnym nadtlenku benzoilu do 500 mg/kg/dobę. Miejscowe podrażnienie i możliwość uczulenia są zgodne z profilem działania nadtlenku benzoilu.
absorpcja systemowa, adapalen, biodostępność, chemotaksja, Cutibacterium acnes, działanie bakteriobójcze, działanie keratolityczne, działanie przeciwbakteryjne, działanie teratogenne, działanie złuszczające, fototoksyczność, genotoksyczność, kancerogenność, keratynizacja, kwas arachidonowy, kwas benzoesowy, lek przeciwtrądzikowy, leukocyt wielojądrzasty, mediator stanu zapalnego, metabolizm i eliminacja, mieszek łojowo-włosowy, mikrozaskórnik, minimalne stężenie hamujące, nadtlenek benzoilu, podrażnienie miejscowe, proces zapalny, receptor Toll-podobny, retynoid miejscowy, toksyczność reprodukcyjna, trądzik, trądzik pospolity, właściwości przeciwzapalne, wolny rodnik, wykwit niezapalny, wykwit zapalny, zaskórnik
Leksykon chorób i schorzeń
Chlamydia – Etiologia i przyczyny

Chlamydia trachomatis to gram-ujemna, bezwzględnie wewnątrzkomórkowa bakteria, będąca główną przyczyną bakteryjnych zakażeń przenoszonych drogą płciową na świecie, z około 128,5 mln nowych zakażeń rocznie w populacji 15-49 lat (WHO, 2020). Charakteryzuje się dwufazowym cyklem rozwojowym obejmującym zakaźne ciałka elementarne (EB) oraz metabolicznie aktywne ciałka siateczkowate (RB). Zdolność do wejścia w stan przetrwały umożliwia uniknięcie odpowiedzi immunologicznej i terapii antybiotykowej. Zakażenia przenoszone są głównie drogą kontaktów seksualnych (pochwowy, analny, oralny), a także wertykalnie podczas porodu, co może skutkować zapaleniem spojówek i płuc u noworodków. Ryzyko zakażenia wzrasta u młodych kobiet (15-24 lata), osób z wieloma partnerami seksualnymi, przy braku stosowania prezerwatyw oraz u mężczyzn uprawiających seks analny. Zakażenie może przebiegać bezobjawowo u 50-90% osób, co utrudnia kontrolę epidemiologiczną.
autoinokulacja, bakteria wewnątrzkomórkowa, bariera śluzówkowa, białko błonowe, białko szoku cieplnego, bliznowacenie rogówki, Chlamydia trachomatis, chlamydioza, choroba zapalna miednicy mniejszej, ciałko elementarne, ciałko siateczkowate, ciąża pozamaciczna, czynnik demograficzny, czynnik wirulencji, dysplazja szyjki macicy, hemaglutynina, interferon gamma, jaglica, karcynogeneza, nierzeżączkowe zapalenie cewki moczowej, odpowiedź komórkowa, ophthalmia neonatorum, polimorfizm cytokin, poronienie samoistne, przedwczesne pęknięcie błon płodowych, rak szyjki macicy, reaktywna forma tlenu, reaktywne zapalenie stawów, receptor Toll-podobny, serowar, stan przetrwały bakterii, transmisja płciowa, transmisja wertykalna, uszkodzenie oksydacyjne DNA, współzakażenie, wtrętowe zapalenie spojówek, zapalenie cewki moczowej, zapalenie endometrium, zapalenie gruczołu krokowego, zapalenie jajowodów, zapalenie najądrzy, zapalenie odbytnicy, zapalenie płuc, zapalenie spojówek, zapalenie szyjki macicy, zespół Reitera, ziarniniak weneryczny
Leksykon chorób i schorzeń
Alergiczny nieżyt nosa – Patofizjologia i mechanizm

Alergiczny nieżyt nosa (ANN) to przewlekła choroba zapalna górnych dróg oddechowych o wysokim udziale komponentu genetycznego (indeks dziedziczności 0,65), charakteryzująca się reakcją immunologiczną typu IgE-zależną. Patogeneza obejmuje fazę wczesną (2-3 godziny) z aktywacją komórek tucznych i uwalnianiem histaminy, leukotrienów oraz prostaglandyn, co prowadzi do objawów takich jak kichanie, wodnisty wyciek z nosa i przekrwienie błony śluzowej. Faza późna (4-6 godzin po ekspozycji) wiąże się z rekrutacją eozynofilów, neutrofilów, limfocytów T i monocytów, utrzymując stan zapalny przez 18-24 godziny i powodując przewlekły obrzęk oraz przebudowę tkanek. Kluczową rolę odgrywają komórki tuczne, limfocyty Th2, eozynofile oraz komórki regulatorowe T i B, które modulują odpowiedź immunologiczną. Nowe odkrycia wskazują na lokalną syntezę IgE, rolę receptorów Toll-podobnych (TLR7 i TLR8) oraz zaburzenia bariery nabłonkowej z uwalnianiem alarmin (TSLP, IL-25, IL-33), co może stanowić cel przyszłych terapii. Fenotyp miejscowego ANN bez podwyższonego poziomu IgE w surowicy jest istotnym klinicznie zjawiskiem.
akupunktura, alergiczny nieżyt nosa, antagonista receptora leukotrienowego, bazofil, cząsteczka adhezyjna, czynnik transkrypcyjny forkhead box P3, dysbioza mikrobioty jelitowej, E-selektyna, eozynofil, fototerapia donosowa, główne białko zasadowe, główny kompleks zgodności tkankowej, histamina, immunoterapia, komórka dendrytyczna, komórka prezentująca antygen, komórka regulatorowa T, komórka tuczna, kortykosteroid donosowy, leukotrien, limfocyt CD4+ TH2, limfocyt T CD4+, limfocyt Th1, limfocyt Th2, mediator chemiczny, metylacja DNA, miejscowy alergiczny nieżyt nosa, nerw trójdzielny, neutrofil, niealergiczny nieżyt nosa, peroksydaza eozynofilowa, probiotyk, prostaglandyna, przekrwienie błony śluzowej nosa, receptor Toll-podobny, swoiste IgE, zapalenie górnych dróg oddechowych, zwój skrzydłowo-podniebienny
Leksykon chorób i schorzeń
Aspergiloza – Etiologia i przyczyny

Aspergiloza to grupa chorób wywoływanych przez grzyby z rodzaju Aspergillus, z dominującym udziałem Aspergillus fumigatus (około 90% przypadków). Zarodniki o wielkości 2-5 μm wdychane są główną drogą zakażenia, docierając do pęcherzyków płucnych. U osób immunokompetentnych mechanizmy obronne, takie jak fagocytoza przez makrofagi pęcherzykowe i rekrutacja neutrofili, skutecznie eliminują patogen. Natomiast u pacjentów z immunosupresją (neutropenia >7 dni, terapia kortykosteroidami, przeszczepy, HIV/AIDS) lub z istniejącymi chorobami płuc (gruźlica, POChP, mukowiscydoza) dochodzi do rozwoju inwazyjnej aspergilozy, przewlekłej aspergilozy płucnej, alergicznej aspergilozy oskrzelowo-płucnej (ABPA) lub aspergillomy. Patogeneza obejmuje inwazję tkanek, hamowanie funkcji komórek odpornościowych, zakrzepicę oraz reakcje alergiczne, a także produkcję mikotoksyn, w tym gliotoksyny, która hamuje fagocytozę i indukuje apoptozę komórek układu odpornościowego.
alergiczna aspergiloza oskrzelowo-płucna, aspergilloma, Aspergillus flavus, Aspergillus fumigatus, Aspergillus niger, aspergiloza płucna związana z COVID-19, choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi, enzym proteolityczny, fagocytoza, gliotoksyna, gruźlica płuc, grzybiak kropidlakowy, inwazyjna aspergiloza płucna, makrofag pęcherzykowy, mikotoksyna, mukowiscydoza, oczyszczanie śluzowo-rzęskowe, oporność na azole, pęcherzyk płucny, przewlekła aspergiloza płucna, przewlekła choroba ziarniniakowa, przewlekła obturacyjna choroba płuc, receptor Toll-podobny, rozedma płuc, rozstrzeń oskrzeli, sarkoidoza, siderofor, strzępka grzybni, zakrzepica, zatoka przynosowa
Leksykon chorób i schorzeń
Choroba buergera – Patofizjologia i mechanizm

Choroba Buergera (thrombangiitis obliterans, TAO) to segmentalne, zapalne schorzenie naczyń małych i średnich, obejmujące tętnice i żyły kończyn, z silnym związkiem z ekspozycją na tytoń, która jest kluczowa dla inicjacji i progresji choroby. Patogeneza opiera się na mechanizmach autoimmunologicznych, w tym reakcjach nadwrażliwości typu III, II, IV i I, z charakterystycznym liniowym odkładaniem immunoglobulin i dopełniacza wzdłuż blaszki elastycznej naczyń. Występuje specyficzna odporność komórkowa i humoralna przeciwko antygenom tętniczym i komórkom śródbłonka, podwyższone miana przeciwciał antykardiolipinowych oraz obecność agonistycznych autoprzeciwciał przeciw receptorom sprzężonym z białkiem G, co sprzyja skurczowi naczyń i uszkodzeniu mikrokrążenia. Dysfunkcja śródbłonka, m.in. upośledzenie wazodylatacji zależnej od śródbłonka i polimorfizm genu eNOS, występuje nawet w naczyniach bez klinicznych zmian. Zakrzepica z obecnością wysoce zapalnej skrzepliny nacieczonej granulocytami wielojądrzastymi i komórkami olbrzymimi jest kluczowym elementem patofizjologii, a proces chorobowy przebiega przez fazy ostre, podostre i przewlekłe, z zachowaniem wewnętrznej błony elastycznej naczyń.
acetylocholina, antygen zgodności tkankowej, choroba Buergera, chromanie, dialdehyd malonowy, dysfunkcja śródbłonka, elastaza neutrofilowa, komórka progenitorowa śródbłonka, komórka śródbłonka, kompleks immunologiczny, krytyczne niedokrwienie kończyn, makrofag, metaloproteinaza macierzy pozakomórkowej, mezenchymalna komórka macierzysta, miażdżyca, mikroropień, nadkrzepliwość krwi, odporność komórkowa, przeciwciało antykardiolipinowe, reakcja nadwrażliwości, reakcja nadwrażliwości typu III, reaktywna forma tlenu, receptor sprzężony z białkiem G, receptor Toll-podobny, schorzenie naczyniowe, szlak sygnałowy Notch, utlenione LDL, wielojądrzasta komórka olbrzymia, zakrzepica, zakrzepowo-zarostowe zapalenie naczyń, zapalenie przyzębia
Leksykon chorób i schorzeń
Monoklonalna gammapatia o nieokreślonym znaczeniu (mgus) – Patofizjologia i mechanizm

Monoklonalna gammapatia o nieokreślonym znaczeniu (MGUS) to przednowotworowe zaburzenie plazmocytowe charakteryzujące się obecnością białka monoklonalnego w surowicy <30 g/L, klonalnymi plazmocytami w szpiku <10% oraz brakiem uszkodzeń narządowych typowych dla szpiczaka plazmocytowego (hiperkalcemia, niewydolność nerek, niedokrwistość, zmiany kostne). MGUS występuje u około 4% populacji kaukaskiej powyżej 50. roku życia, z rocznym ryzykiem progresji do MM około 1%. Wyróżnia się trzy typy MGUS: non-IgM (80-85%, ryzyko progresji do MM, amyloidozy AL), IgM (15-20%, ryzyko progresji do makroglobulinemii Waldenströma, chłoniaka) oraz MGUS łańcuchów lekkich. Patogeneza obejmuje pierwotne translokacje IgH (50% przypadków), aneuploidię (hyperdiploidalną i nie-hyperdiploidalną), delecję chromosomu 13 (25-50%) oraz dysregulację genu cykliny D. Progresja do MM wiąże się z mutacjami RAS, zwiększoną ekspresją MYC, mutacjami p53 i zmianami mikrośrodowiska szpiku kostnego.
amyloidoza AL, białko monoklonalne, biomarker, chłoniak B-komórkowy, choroba depozytowa łańcuchów lekkich, hiperdiploidia, hiperkalcemia, kardiomiopatia restrykcyjna, klonalne komórki plazmatyczne, makroglobulinemia Waldenströma, metylacja p16, mikroangiopatia zakrzepowa, monoklonalna gammapatia o nieokreślonym znaczeniu, mutacja K-ras, neuropatia obwodowa, niedokrwistość, niewydolność nerek, osteoporoza, plazmocytoma, receptor Toll-podobny, szpik kostny, trisomia chromosomów, wolne łańcuchy lekkie, zakrzepica, zapalenie naczyń, zespół antyfosfolipidowy, zespół nadlepkości
Leksykon chorób i schorzeń
Rak nosogardła – Patofizjologia i mechanizm

Rak nosogardła (NPC) jest nowotworem złośliwym nabłonka nosogardła, o wyraźnym zróżnicowaniu geograficznym i etnicznym, z najwyższą częstością w południowych Chinach, Azji Południowo-Wschodniej i północnej Afryce. Kluczowym czynnikiem etiologicznym jest infekcja wirusem Epsteina-Barr (EBV), obecna w ponad 95% przypadków w regionach endemicznych, zwłaszcza w podtypach niezróżnicowanych (II i III wg WHO). EBV indukuje karcynogenezę poprzez ekspresję latentnych białek, takich jak LMP1, LMP2A/B i EBNA1, które aktywują szlaki sygnałowe (m.in. PI3K/Akt/mTOR, NF-κB, MAPK/ERK) oraz modulują mikrośrodowisko guza, promując przeżycie komórek nowotworowych, unikanie nadzoru immunologicznego i przerzuty. Charakterystyczne są także zmiany genetyczne (mutacje w TP53, CYLD, FBXW7, ARID1A, PTEN, BAP1) oraz epigenetyczne (hipermetylacja promotorów genów supresorowych, np. RASSF1, CDKN2A), które współdziałają z EBV w patogenezie NPC. Biomarkery diagnostyczne i prognostyczne obejmują miano przeciwciał IgA przeciw EBV-VCA i EBNA1 oraz wolno krążące DNA EBV w osoczu.
antygen kapsydu wirusa, białko LMP1, DNA EBV, egzosomy, ferroptoza, hipermetylacja promotorów, inhibitor punktów kontrolnych, kompleks głównego układu zgodności tkankowej, latencja wirusowa, latentne białko błonowe, limfocyt T cytotoksyczny, metaloproteinaza macierzy, metylacja DNA, mikrośrodowisko guza, nabłonek nosogardła, niestabilność genomu, pęcherzyk zewnątrzkomórkowy, przejście nabłonkowo-mezenchymalne, radiooporność, rak nosogardła, receptor Toll-podobny, regulatorowy limfocyt T, szlak MAPK/ERK, szlak NF-κB, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak TGF-β/SMAD, szlak Wnt/β-katenina, wirus Epsteina-Barr
Leksykon chorób i schorzeń
Łupież różowy – Patofizjologia i mechanizm

Łupież różowy (Pityriasis rosea) jest ostrą, samoograniczającą się dermatozą o podłożu wirusowym, związaną z reaktywacją latentnego zakażenia HHV-6 i HHV-7. Choroba charakteryzuje się występowaniem blaszki macierzystej (herald patch) oraz wtórnej wysypki rumieniowo-złuszczającej. Diagnostyka molekularna potwierdza obecność DNA HHV-6/7 w osoczu i PBMC, a także ekspresję antygenów wirusowych w zmianach skórnych. Patogeneza opiera się na aktywacji odporności komórkowej, zwłaszcza limfocytów T CD4+, oraz wzroście cytokin prozapalnych, takich jak IL-17, IL-22, IL-36, IFN-γ i VEGF. Szczególnie IL-36 koreluje z nasileniem choroby i może stanowić biomarker aktywności. Istotną rolę odgrywają receptory Toll-podobne (TLR 3, 7, 8, 9), które rozpoznają wirusowe kwasy nukleinowe i inicjują odpowiedź immunologiczną, prowadząc do charakterystycznych objawów klinicznych.
akantoza, blaszka macierzysta, Chlamydia pneumoniae, cytokina prozapalna, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, eozynofil, immunosupresja, interferon gamma, interleukina 36, interleukina-17, interleukina-22, jednojądrzaste komórki krwi obwodowej, komórki Langerhansa, komórki NK, Legionella pneumophila, limfocyt B, limfocyt T CD4+, łupież różowy, mechanizm autoimmunologiczny, mycoplasma pneumoniae, naciek limfocytarny, parakeratoza, półpasiec, promieniowanie ultrafioletowe, receptor Toll-podobny, SARS-CoV-2, wirus herpes
Leksykon chorób i schorzeń
Infekcja helicobacter pylori – Patofizjologia i mechanizm

Helicobacter pylori to Gram-ujemna bakteria kolonizująca błonę śluzową żołądka u około 50% populacji światowej, zdolna do przetrwania w kwaśnym środowisku dzięki produkcji ureazy (10-15% białka bakteryjnego), która rozkłada mocznik do amoniaku i CO2, neutralizując lokalne pH. Bakteria wykorzystuje ruchliwość zależną od 2-7 wici polarnych (flagelliny FlaA i FlaB) oraz chemotaksję do migracji w kierunku nabłonka żołądka, gdzie przylega do komórek gospodarza za pomocą adhezyn BabA, SabA i OipA. Patogeneza obejmuje uwalnianie toksyn CagA (onkoproteina wprowadzana przez system sekrecji typu IV, aktywująca kinazy tyrozynowe i szlaki sygnalizacyjne EGFR, Shp2) oraz VacA (toksyna indukująca wakuolizację, zaburzająca integralność błon komórkowych i modulująca apoptozę). Infekcja wywołuje przewlekłe zapalenie błony śluzowej z infiltracją neutrofili i makrofagów, prowadząc do uszkodzeń DNA, niestabilności genomowej i zwiększonego ryzyka rozwoju wrzodów trawiennych (90-100% wrzodów dwunastnicy, 60-100% wrzodów żołądka) oraz nowotworów, w tym raka żołądka i chłoniaka MALT.
bakteria Gram-ujemna, chłoniak MALT, choroba wrzodowa, cytotoksyna CagA, gruczolakorak żołądka, Helicobacter pylori, metaplazja jelitowa, przejście nabłonkowo-mezenchymalne, przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka, rak żołądka, reaktywna forma tlenu, receptor Toll-podobny, stres oksydacyjny, szlak JAK-STAT, szlak NF-κB, szlak Wnt/β-katenina, ureaza, uszkodzenie DNA, wrzód dwunastnicy, wrzód trawienny, wrzód żołądka, zakażenie Helicobacter pylori, zanik błony śluzowej
Leksykon chorób i schorzeń
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – Patofizjologia i mechanizm

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) to przewlekła, nawracająca choroba zapalna obejmująca błonę śluzową okrężnicy i odbytnicy, charakteryzująca się nieziarniniakowym zapaleniem, ropnymi kryptami i hiperplazją komórek kubkowych. Patogeneza WZJG jest wieloczynnikowa, obejmując predyspozycje genetyczne (ponad 200 loci, w tym około 30 specyficznych dla WZJG, m.in. geny związane z IL-23, HNF4α, CDH1, ECM1), zaburzenia bariery jelitowej (zmniejszona ekspresja MUC2, białek tight junction jak klaudyna-8, okludyna, ZO-1, oraz receptorów PPAR-γ), dysregulację układu immunologicznego (nadaktywacja makrofagów, komórek dendrytycznych, inflamasomu NLRP3, dominacja odpowiedzi Th2/IL-13, zaburzenie równowagi Th17/Treg, ekspansja limfocytów B IgG+), dysbiozę mikrobioty jelitowej (zmniejszona różnorodność, spadek Firmicutes, wzrost Enterobacteriaceae) oraz wpływ czynników środowiskowych, w tym roli wirusa HBx. Kluczowe szlaki sygnałowe zaangażowane w patogenezę to NF-κB, PI3K/Akt, JAK/STAT, MAPK, Notch, HIF-1α oraz RORγT, a także mechanizmy stresu oksydacyjnego i autofagii, które wpływają na integralność bariery i odpowiedź zapalną.
badanie asocjacyjne całego genomu, bariera jelitowa, bariera nabłonkowa, choroba Leśniowskiego-Crohna, choroba zapalna jelit, czynnik transkrypcyjny, dysbioza mikrobioty jelitowej, hiperplazja komórek kubkowych, inflamasom, inflamasom NLRP3, inhibitor JAK, krótkołańcuchowy kwas tłuszczowy, limfocyt Th17, makrofag, mikrobiota jelitowa, nieswoista choroba zapalna jelit, odporność wrodzona i adaptacyjna, odpowiedź immunologiczna, peptyd przeciwdrobnoustrojowy, przepuszczalność jelitowa, reaktywna forma tlenu, receptor aktywowany przez proliferatory peroksysomów gamma, receptor rozpoznający wzorce, receptor TLR4, receptor Toll-podobny, ścisłe połączenie, stres oksydacyjny, szlak sygnałowy JAK/STAT, szlak sygnałowy PI3K/Akt, tofacytynib, upadacytynib, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, wzorzec molekularny związany z uszkodzeniem, zmiana histopatologiczna
Leksykon chorób i schorzeń
Pylica krzemowa – Etiologia i przyczyny

Pylica krzemowa (silicosis) to nieuleczalna choroba płuc wywołana wdychaniem respirabilnych (<10 µm) cząsteczek krystalicznej krzemionki, prowadząca do przewlekłego stanu zapalnego, aktywacji inflamasomu NALP3, śmierci makrofagów pęcherzykowych i postępującego zwłóknienia tkanki płucnej. Ekspozycja zawodowa dotyczy głównie górnictwa, budownictwa, piaskowania, produkcji szkła, ceramiki i sztucznego kamienia (zawierającego do 95% krzemionki). Ryzyko rozwoju pylicy zależy od kumulacyjnej dawki ekspozycji, obejmującej stężenie pyłu (limit w USA 0,05 mg/m³), czas trwania i częstotliwość narażenia. Wyróżnia się trzy typy pylicy: przewlekłą (po >10-20 latach), przyspieszoną (3-10 lat) i ostrą (kilka tygodni/miesięcy). Charakterystyka pyłu, w tym forma krystaliczna (trydymit > krystobalit > kwarc) i rozmiar cząstek (1-3 µm najbardziej patogenne), wpływa na toksyczność. Palenie tytoniu, indywidualna wrażliwość i warunki pracy (wentylacja, środki ochrony) modyfikują ryzyko.
bliznowacenie płuc, bliznowacenie tkanki płucnej, gruźlica płucna, kłębuszkowe zapalenie nerek, krystaliczna krzemionka, krzemionka krystaliczna, makrofag pęcherzykowy, mykobakterioza niegruźlicza, nadciśnienie płucne, niewydolność oddechowa, ostra pylica krzemowa, przewlekła choroba nerek, przewlekła obturacyjna choroba płuc, przewlekła pylica krzemowa, przyspieszona pylica krzemowa, pylica krzemowa, receptor Toll-podobny, reumatoidalne zapalenie stawów, serce płucne, stres oksydacyjny, toczeń rumieniowaty układowy, twardzina układowa, zwłóknienie płuc
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół sjögrena – Etiologia i przyczyny

Zespół Sjögrena to przewlekła choroba autoimmunologiczna charakteryzująca się nieprawidłową odpowiedzią immunologiczną skierowaną przeciwko gruczołom wydzielającym łzy i ślinę, prowadzącą do suchości oczu i jamy ustnej. Etiologia jest wieloczynnikowa, obejmująca predyspozycje genetyczne (m.in. mutacje w genach RF5, STAT4, BLK, IL12A, TNIP1, CXCR5 oraz silne powiązania z allelami HLA klasy II, np. HLA-DRB1*0301 u rasy białej i HLA-DRB1*08032 u Azjatów), czynniki infekcyjne (wirusy EBV, HCV, HIV, CMV, HTLV-1, HHV-6, Coxsackie) oraz hormonalne (istotna rola estrogenów, zwłaszcza w okresie menopauzy). Mechanizmy patogenetyczne obejmują aktywację komórek nabłonkowych gruczołów ślinowych przez receptory Toll-podobne, nadekspresję genów indukowanych przez interferon oraz przewagę limfocytów B i T, co skutkuje przewlekłym stanem zapalnym i produkcją autoprzeciwciał (ANA, RF, anty-Ro/SSA, anty-La/SSB). Ryzyko rozwoju chłoniaka nieziarniczego jest 44-krotnie wyższe niż w populacji ogólnej, co podkreśla znaczenie monitorowania powikłań hematologicznych.
antygen zgodności tkankowej, chłoniak, choroba autoimmunologiczna, choroba Behçeta, choroba Hashimoto, choroba IgG4-zależna, cytomegalowirus, czynnik genetyczny, czynnik reumatoidalny, estrogen, gruczoły wydzielnicze, infekcja, komórka plazmatyczna, limfocyt B, limfocyt T CD4+, łuszczycowe zapalenie stawów, makroglobulinemia Waldenströma, neuropatia, objaw Raynauda, patogeneza, pierwotna marskość żółciowa, pierwotny zespół Sjögrena, przeciwciała przeciwjądrowe, receptor Toll-podobny, reumatoidalne zapalenie stawów, rytuksymab, sarkoidoza, toczeń rumieniowaty układowy, twardzina, wirus Epsteina-Barr, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zapalenie małych naczyń, zapalenie wielomięśniowe, zespół suchości
Leksykon chorób i schorzeń
Grypa świńska (h1n1) – Patofizjologia i mechanizm

Wirus grypy świńskiej H1N1, będący podtypem wirusa grypy A z rodziny Orthomyxoviridae, charakteryzuje się jednoniciowym, segmentowanym genomem RNA o ujemnej polarności. Pandemia z 2009 roku była wynikiem tzw. „poczwórnej reasortacji” genetycznej, łączącej segmenty wirusów ptasich, ludzkich oraz dwóch linii świńskich, co umożliwiło efektywną transmisję między ludźmi. Tropizm wirusa pandemicznego H1N1 obejmuje zarówno górne, jak i dolne drogi oddechowe, w tym tchawicę, oskrzela i oskrzeliki, co różni go od sezonowych szczepów replikujących się głównie w jamie nosowej. Okres inkubacji wynosi średnio 2 dni (zakres 1-7 dni). Patogeneza obejmuje uszkodzenie nabłonka dróg oddechowych, martwicę, złuszczanie komórek oraz rozlane uszkodzenie pęcherzyków płucnych, co prowadzi do klinicznych objawów grypy i powikłań, takich jak pierwotne wirusowe lub wtórne bakteryjne zapalenie płuc. W ciężkich przypadkach obserwuje się także zatorowość płucną i inne powikłania zakrzepowo-zatorowe.
burza cytokinowa, cytokiny prozapalne, dryf antygenowy, górne drogi oddechowe, hemaglutynina, kwas sialowy, nabłonek dróg oddechowych, nabłonek oskrzelowy, naciek zapalny, neuraminidaza, obrzęk śródmiąższowy, oseltamiwir, pierwotne wirusowe zapalenie płuc, powikłania zakrzepowo-zatorowe, przesunięcie antygenowe, receptor Toll-podobny, rekombinacja genetyczna, replikacja wirusa, rozlane uszkodzenie pęcherzyków płucnych, transmisja międzyludzka, układ oddechowy, wrodzona odpowiedź immunologiczna, zanamiwir
Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie oskrzelików – Patofizjologia i mechanizm

Zapalenie oskrzelików, głównie wywołane przez wirus syncytialny (RSV) odpowiedzialny za 60-80% przypadków, jest ostrym zapalnym schorzeniem dolnych dróg oddechowych u niemowląt i małych dzieci. Patogeneza rozpoczyna się od infekcji górnych dróg oddechowych, z rozprzestrzenianiem się wirusa do oskrzelików, gdzie dochodzi do uszkodzenia nabłonka, proliferacji komórek kubkowych i nadprodukcji śluzu. Proces zapalny prowadzi do obrzęku, niedrożności oskrzelików, pułapki powietrznej, niedodmy oraz zaburzeń stosunku wentylacji do perfuzji, co skutkuje hipoksemią i niewydolnością oddechową. Dominującą rolę w zapaleniu odgrywają neutrofile, które stanowią do 80% nacieku komórkowego i przyczyniają się do uszkodzenia tkanek poprzez produkcję cytokin prozapalnych i mechanizmy cytotoksyczne, takie jak NEToza i degranulacja. RSV unika odpowiedzi interferonowej poprzez białka NS1/2, hamując szlak JAK/STAT i osłabiając odpowiedź immunologiczną gospodarza.
adenowirus, błona śluzowa, cytokina zapalna, degranulacja, dolne drogi oddechowe, hipoksemia, komórka kubkowa, lek rozszerzający oskrzela, martwica komórek nabłonka, naciek neutrofilowy, NEToza, niedopasowanie wentylacji do perfuzji, niewydolność oddechowa, pneumocyt typu I, pneumocyt typu II, pułapka powietrzna, receptor Toll-podobny, replikacja wirusa, rinowirus, rozdęcie płuc, szlak JAK-STAT, wirus paragrypy, wirus syncytialny, zapalenie neurogenne, zapalenie oskrzelików, zastawka kulkowa
Leksykon chorób i schorzeń
Wodogłowie – Patofizjologia i mechanizm

Wodogłowie to patologiczne nagromadzenie płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR) w komorach mózgu i/lub przestrzeni podpajęczynówkowej, prowadzące do poszerzenia komór i wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego (ICP). Produkcja PMR wynosi 0,20-0,35 ml/min, a jego całkowita objętość u dorosłych to około 120 ml, z czego 20 ml przypada na komory boczne i trzecią komorę. Patogeneza obejmuje zaburzenia równowagi między produkcją a wchłanianiem PMR, blokadę przepływu (wodogłowie niedrożne), upośledzone wchłanianie (wodogłowie komunikujące), uszkodzenie strefy przykomorowej i podkomorowej, dysfunkcję rzęsek komórek wyściółki oraz reakcje zapalne. Wodogłowie normotensyjne (NPH) charakteryzuje się poszerzeniem komór bez istotnego wzrostu ICP i manifestuje się triadą: niestabilnością chodu, zaburzeniami poznawczymi i nietrzymaniem moczu. Wodogłowie jest częstym powikłaniem tętniakowego krwotoku podpajęczynówkowego (aSAH) i krwotoku dokomorowego (IVH), gdzie mechanizmy obejmują blokadę odpływu PMR przez skrzepy i reakcje zapalne, z podwyższonymi poziomami TGF-β1 i innych cytokin prozapalnych.
bariera krew-mózg, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, czynnik martwicy nowotworów alfa, dysrafizm rdzeniowy, idiopatyczne wodogłowie normotensyjne, komora mózgowa, krwotok dokomorowy, krwotok podpajęczynówkowy, krwotok śródmózgowy, płyn mózgowo-rdzeniowy, przepuklina oponowo-rdzeniowa, przestrzeń podpajęczynówkowa, receptor Toll-podobny, splot naczyniówkowy, strefa podkomorowa, transformujący czynnik wzrostu beta, tylny dół czaszki, wada cewy nerwowej, wodociąg Sylwiusza, wodogłowie, wodogłowie komunikujące, wodogłowie niekomunikujące, wodogłowie normotensyjne, ziarnistość pajęczynówki
Leksykon chorób i schorzeń
Przepuklina dysku – Patofizjologia i mechanizm

Przepuklina dysku międzykręgowego to patologiczne przemieszczenie jądra miażdżystego (nucleus pulposus) przez uszkodzony pierścień włóknisty (annulus fibrosus), najczęściej w kierunku tylno-bocznym, co może prowadzić do ucisku korzeni nerwowych i objawów neurologicznych. Proces patofizjologiczny obejmuje degenerację dysku z odwodnieniem jądra (zawartość wody około 86%), degradacją kolagenu i proteoglikanów, aktywacją metaloproteinaz macierzy (MMPs), apoptozą oraz reakcją zapalną z udziałem mediatorów takich jak TNF-α, IL-1β, IL-6, PGE2 i NGF. Mechaniczne przeciążenia, predyspozycje genetyczne, palenie tytoniu oraz czynniki środowiskowe przyczyniają się do rozwoju przepukliny. Ból wynika z mechanicznego ucisku oraz lokalnej odpowiedzi zapalnej, która również sprzyja wrastaniu nerwów i powstawaniu bólu korzeniowego. Spontaniczna resorpcja przepukliny jest możliwa dzięki infiltracji makrofagów, neowaskularyzacji i aktywacji enzymów degradujących macierz pozakomórkową.
annulus fibrosus, cyklooksygenaza-2, czynnik jądrowy kappa-B, czynnik wzrostu nerwów, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, dysfunkcja czuciowa, dysfunkcja ruchowa, dyskopatia, ekstruzja dysku, fagocytoza, fibrochondrocyt, infiltracja makrofagów, interleukina 1 beta, jądro miażdżyste, kręgosłup lędźwiowy, kręgosłup piersiowy, kręgosłup szyjny, macierz pozakomórkowa, metaloproteinaza macierzy, neowaskularyzacja, nietrzymanie moczu, nucleus pulposus, odwodnienie dysku, pierścień włóknisty, płytkopochodny czynnik wzrostu, podstawowy czynnik wzrostu fibroblastów, prostaglandyna E2, proteoglikan, protruzja dysku, przepuklina dysku, receptor Toll-podobny, sekwestracja dysku, stan zapalny, szlak kinaz aktywowanych mitogenami, tlenek azotu, TNF-α, worek oponowy, zespół ogona końskiego
Leksykon chorób i schorzeń
Rak podniebienia miękkiego – Patofizjologia i mechanizm

Rak podniebienia miękkiego, głównie rak płaskonabłonkowy (SCC), charakteryzuje się złożoną patogenezą obejmującą mutacje genów supresorowych (np. TP53, p16) oraz aktywację proto-onkogenów (np. PRAD1, H-ras). Kluczowe szlaki sygnałowe zaangażowane w rozwój nowotworu to EGFR, PI3K/AKT/mTOR, JAK/STAT3, Wnt/β-katenina oraz RAS/RAF/MAPK, które promują proliferację, przeżycie komórek i unikanie apoptozy. Epigenetyczna regulacja, zwłaszcza nadekspresja LSD1, moduluje aktywność CDK7 i STAT3, wspierając progresję guza. Główne czynniki ryzyka to palenie tytoniu, alkohol oraz infekcja HPV (typy 16 i 18), które indukują mutacje i dysregulację cyklu komórkowego. Przewlekły stan zapalny i obecność makrofagów związanych z guzem (TAMs, CD163+) korelują z agresywnością i przerzutami raka. Zaburzenia cyklu komórkowego obejmują mutacje p53, nadekspresję cykliny D1, inaktywację białka Rb oraz dysregulację kinaz zależnych od cyklin (CDK2, CDK4).
białka wirusowe, biomarker, cykl komórkowy, cyklina D1, czynnik martwicy nowotworu alfa, dysfunkcja immunologiczna, gen supresorowy nowotworu, gen TP53, infekcja HPV, inhibitor EGFR, macierz pozakomórkowa, makrofag związany z nowotworem, marker proliferacji, metaloproteinaza macierzy, mikrobiom jamy ustnej, modyfikacja epigenetyczna, mutacja genetyczna, nadekspresja EGFR, nieprawidłowość chromosomalna, nowotwór złośliwy, proto-onkogen, rak płaskonabłonkowy, rak podniebienia miękkiego, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, receptor Toll-podobny, stan zapalny, szlak JAK-STAT3, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak sygnałowy, szlak Wnt/β-katenina, wirus brodawczaka ludzkiego, zaburzenie cyklu komórkowego
Leksykon chorób i schorzeń
Gorączki krwotoczne – Patofizjologia i mechanizm

Gorączki krwotoczne (VHF) to grupa chorób zakaźnych wywoływanych przez wirusy RNA z rodzin arenawirusów, buniawirusów, filawirusów i flawiwirusów, charakteryzujących się uszkodzeniem śródbłonka naczyniowego, zwiększoną przepuszczalnością naczyń, trombocytopenią oraz zaburzeniami krzepnięcia, w tym rozsianym wykrzepianiem wewnątrznaczyniowym (DIC). Patogeneza obejmuje infekcję komórek śródbłonka, makrofagów, monocytów i komórek dendrytycznych, co prowadzi do dysfunkcji układu immunologicznego, tłumienia odpowiedzi interferonowej oraz indukcji burzy cytokinowej. W przypadku wirusa Ebola obserwuje się apoptozę limfocytów „bystander” i znaczne zmniejszenie liczby komórek NK oraz limfocytów T CD4+ i CD8+. Wzmocnienie zależne od przeciwciał (ADE) jest kluczowe w patogenezie ciężkiej dengi, gdzie nieneutralizujące przeciwciała zwiększają replikację wirusa i produkcję cytokin prozapalnych. W CCHF receptor LDLR umożliwia wnikanie wirusa, a zakażenie prowadzi do dysfunkcji naczyń, DIC i niewydolności wielonarządowej. Trombocytopenia wynika z bezpośredniego wpływu wirusów na płytki, ich immunologicznego niszczenia, zaburzonej megakariopoezy oraz niszczenia megakariocytów.
aktywacja dopełniacza, apoptoza limfocytów, arenawirus, bariera krew-mózg, burza cytokinowa, cytokina prozapalna, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, dysfunkcja naczyniowa, dysregulacja immunologiczna, encefalopatia, flawiwirus, fosforylacja oksydacyjna, gorączka krwotoczna, gorączka krwotoczna Ebola, hemodializa, immunizacja bierna, integryna β-3, komórka dendrytyczna, komórka Kupffera, komórka śródbłonka naczyniowego, pozaustrojowe utlenowanie błonowe, przepuszczalność naczyniowa, receptor lipoproteiny o niskiej gęstości, receptor Toll-podobny, rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe, trombocytopenia, tropizm tkankowy, wirus RNA, wyciek naczyniowy, wzmocnienie zależne od przeciwciał, zaburzenie krzepnięcia, zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej, zespół wstrząsu denga
Leksykon chorób i schorzeń
Uwiteus – Patofizjologia i mechanizm

Uveitis, czyli zapalenie błony naczyniowej oka, jest złożonym stanem zapalnym o podłożu immunologicznym, w którym kluczową rolę odgrywają limfocyty T CD4+, zwłaszcza podtypy Th1 i Th17, wydzielające prozapalne cytokiny takie jak TNF-α, IL-6, IL-8, IL-17 i IL-23. Patogeneza obejmuje uszkodzenie bariery krew-siatkówka (RPE i śródbłonek naczyń siatkówkowych), co umożliwia infiltrację aktywowanych limfocytów T do oka. Genetyczne predyspozycje, zwłaszcza związane z HLA (np. HLA-B27, HLA-DR2, DR15), oraz aktywacja szlaku JAK-STAT, w szczególności STAT3, są istotne w rozwoju choroby. Również mikrobiota jelitowa i dysbioza wpływają na równowagę immunologiczną, modulując odpowiedź Th17/Treg, co może nasilać proces zapalny. Infekcje wirusowe (herpes simplex, varicella zoster) oraz leki (np. bisfosfoniany) mogą indukować uveitis poprzez mechanizmy bezpośrednie i pośrednie, w tym mimikrę antygenową i reakcje immunologiczne. Współistnienie z chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa czy młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów (JIA), podkreśla złożoność etiologii i mechanizmów immunopatologicznych.
badania asocjacyjne całego genomu, bariera krew-siatkówka, bisfosfonian, błona naczyniowa, choroba Behçeta, choroba Crohna, cytokina prozapalna, cytokiny, czynnik martwicy nowotworu alfa, główny układ zgodności tkankowej, interleukina-22, interleukiny, komórka dendrytyczna, komórka T regulatorowa, limfocyt T CD4+, limfocyty Th, łuszczyca, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, nabłonek barwnikowy siatkówki, przeciwciało przeciwjądrowe, receptor Toll-podobny, reumatoidalne zapalenie stawów, sarkoidoza, szlak JAK-STAT, szpik kostny, terapia biologiczna, terapia genowa, toczeń rumieniowaty układowy, uweitis, wirus herpes simplex, wirus varicella zoster, zespół Vogt-Koyanagi-Harada, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, zmiana liczby kopii
Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – Patofizjologia i mechanizm

Bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (ZOMR) to stan zapalny opon mózgowo-rdzeniowych wywołany przez inwazję patogenów, takich jak Neisseria meningitidis, Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae oraz Streptococcus agalactiae. Patogeneza obejmuje kolonizację nosogardła, bakteriemię oraz przekroczenie bariery krew-mózg (BBB) i bariery krew-płyn mózgowo-rdzeniowy (B-CSFB) drogą transkomórkową lub parakomórkową. Kluczową rolę odgrywa otoczka bakteryjna, która hamuje fagocytozę i umożliwia przetrwanie w krwiobiegu. Po dotarciu do OUN aktywowane mikroglej i astrocyty uwalniają cytokiny prozapalne (TNF-α, IL-1, IL-6, IL-8), co prowadzi do zwiększonej przepuszczalności BBB, obrzęku mózgu (wazogennego i cytotoksycznego) oraz wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego. Nadmierna rekrutacja neutrofilów i uwalnianie reaktywnych form tlenu i azotu przyczyniają się do uszkodzenia neuronalnego, szczególnie w hipokampie, co manifestuje się m.in. apoptozą neuronów i uszkodzeniem nerwów czaszkowych.
apoptoza neuronu, astrocyt, bakteriemia, bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, bariera krew-mózg, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, czynnik martwicy nowotworów, gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, Haemophilus influenzae, komórka immunologiczna, kortykosteroid, mikroglej, Mycobacterium tuberculosis, nakłucie lędźwiowe, Neisseria meningitidis, obrzęk mózgu, opony mózgowo-rdzeniowe, ośrodkowy układ nerwowy, otoczka bakteryjna, płyn mózgowo-rdzeniowy, pneumolizyna, receptor Toll-podobny, Streptococcus agalactiae, Streptococcus pneumoniae, wiremia, wodogłowie obstrukcyjne, zapalenie naczyń mózgowych, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie ucha środkowego, zapalenie zatok
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół zapalny wielonarządowy u dzieci (mis-c) – Patofizjologia i mechanizm

Zespół zapalny wielonarządowy u dzieci (MIS-C) jest rzadkim, opóźnionym powikłaniem po zakażeniu SARS-CoV-2, manifestującym się ciężką, układową reakcją zapalną obejmującą serce, płuca, nerki, mózg, skórę, oczy i przewód pokarmowy. Patofizjologia MIS-C opiera się na nadmiernej odpowiedzi immunologicznej, charakteryzującej się burzą cytokinową z podwyższonymi poziomami IL-1, IL-6, IL-8, IL-10, IL-17, IL-18, IFN-γ oraz TNF, a także limfopenią komórek T CD4+ i CD8+. Mechanizmy patogenetyczne obejmują działanie białka kolczastego SARS-CoV-2 jako superantygenu, mimikrę molekularną między białkiem nukleokapsydu wirusa a ludzkim białkiem SNX8, dysfunkcję śródbłonka oraz zaburzenia bariery jelitowej, co umożliwia przedłużoną ekspozycję na antygeny wirusa. Genetyczne predyspozycje, w tym warianty w genach C6, C9, FREM1, MPO i innych, mogą zwiększać ryzyko rozwoju MIS-C. Klinicznie MIS-C wykazuje cechy częściowo pokrywające się z chorobą Kawasakiego, zespołem wstrząsu toksycznego i limfohistiocytozą hemofagocytarną, jednak jest odrębnym zespołem o bardziej nasilonej odpowiedzi zapalnej i różnicach w wieku pacjentów oraz parametrach laboratoryjnych, takich jak trombocytopenia i eozynopenia.
białko nukleokapsydu, białko spike, burza cytokinowa, choroba autoimmunologiczna, choroba Kawasakiego, cukrzyca typu 1, cytokina prozapalna, czynnik martwicy nowotworów, dysfunkcja śródbłonka, dysregulacja immunologiczna, immunoglobulina dożylna, komórki NK, kortykosteroid, lek immunosupresyjny, lek przeciwzapalny, limfohistiocytoza hemofagocytarna, limfopenia komórek T, mechanizm immunologiczny, mimikra molekularna, reakcja autoimmunologiczna, reakcja zapalna, receptor komórki T, receptor Toll-podobny, sekwencjonowanie całego eksomu, stwardnienie rozsiane, superantygen bakteryjny, szczepienie przeciwko COVID-19, test serologiczny, układ dopełniacza, układ odpornościowy, wymaz z nosogardzieli, zakażenie SARS-CoV-2, zespół aktywacji makrofagów, zespół wstrząsu toksycznego, zespół zapalny wielonarządowy u dzieci
Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie mieszków włosowych – Patofizjologia i mechanizm

Zapalenie mieszków włosowych (folliculitis) to stan zapalny obejmujący powierzchowne lub głębokie partie mieszków włosowych, wywołany przez różnorodne czynniki infekcyjne (najczęściej Staphylococcus aureus, Pseudomonas aeruginosa serotyp O:11, Malassezia spp., wirusy herpes simplex, roztocza Demodex folliculorum) oraz nieinfekcyjne (urazy mechaniczne, okluzja, reakcje polekowe). Patogeneza jest wieloczynnikowa i obejmuje mechanizmy immunologiczne, takie jak odpowiedź komórkowa (przewaga limfocytów T pomocniczych), humoralna, a także przesunięcie w kierunku odpowiedzi Th2, co jest szczególnie istotne w eozynofilowym zapaleniu mieszków włosowych (EPF). Warto podkreślić rolę dysbiozy mikrobioty skórnej, zwłaszcza w folliculitis decalvans, gdzie przewlekły stan zapalny jest podtrzymywany przez nieprawidłową rekrutację komórek układu odpornościowego i obecność bakterii oportunistycznych. Czynniki środowiskowe, takie jak nadmierne pocenie się, okluzja skóry, urazy mechaniczne oraz ekspozycja na zanieczyszczoną wodę (np. woda o pH 7,8 i niskim poziomie chloru 0,5 mg/L sprzyjająca zakażeniom Pseudomonas aeruginosa), również odgrywają istotną rolę w rozwoju choroby.
Demodex folliculorum, eozynofilowe zapalenie mieszków włosowych, folliculitis decalvans, głębokie zapalenie mieszków włosowych, grzybicze zapalenie mieszków włosowych, hidradenitis suppurativa, inhibitor receptora naskórkowego czynnika wzrostu, łysienie bliznowaciejące, Malassezia, odpowiedź humoralna, odpowiedź komórkowa, okluzja mieszka włosowego, oś IL-23/IL-17, powierzchowne zapalenie mieszków włosowych, pseudofolliculitis barbae, Pseudomonas aeruginosa, receptor Toll-podobny, Staphylococcus aureus, trądzik steroidowy, wirus opryszczki zwykłej, wirusowe zapalenie mieszków włosowych, zapalenie mieszków włosowych, zapalenie ziarniniakowe
Leksykon chorób i schorzeń
Infekcja dróg moczowych – Patofizjologia i mechanizm

Infekcje dróg moczowych (UTI), najczęściej wywoływane przez uropatogenne Escherichia coli (UPEC, 80-90% przypadków), charakteryzują się kolonizacją okolicy cewki moczowej, adhezją do nabłonka pęcherza moczowego za pomocą fimbrii typu 1, P, S i Dr oraz tworzeniem wewnątrzkomórkowych zbiorowisk bakteryjnych (IBC), które chronią bakterie przed układem odpornościowym i antybiotykami. Patogeneza obejmuje także produkcję czynników wirulencji, takich jak α-hemolizyna (HlyA), cytotoksyczny czynnik nekrotyzujący 1 (CNF1) oraz ureaza, które wspomagają inwazję i przetrwanie bakterii. UPEC wykorzystują siderofory do pozyskiwania żelaza (Fe3+) w środowisku ubogim w ten pierwiastek, a także tworzą biofilmy, co zwiększa ich oporność na leczenie. Naturalne mechanizmy obronne gospodarza obejmują przepływ moczu, niskie pH, obecność białka Tamma-Horsfalla oraz odpowiedź immunologiczną z udziałem neutrofili, makrofagów i cytokin prozapalnych (IL-6, IL-8, TNF-α). Jednak bakterie uropatogenne stosują strategie unikania odpowiedzi immunologicznej, takie jak filamentacja, modulacja cytokin i tworzenie przetrwałych rezerwuarów (QIRs), co sprzyja nawrotom zakażeń.
alfa-hemolizyna, bakteriemia, bakteriofag, bezobjawowa bakteriuria, białko Tamma-Horsfalla, biofilm, cytotoksyczny czynnik nekrotyzujący, czynnik wirulencji, D-mannoza, defensyna, droga krwiopochodna, droga limfatyczna, Enterococcus faecalis, Escherichia coli, fimbrie typu 1, glikozuria, infekcja dróg moczowych, kamień struwitowy, Klebsiella pneumoniae, komórka dendrytyczna, lipopolisacharyd, makrofag, neutrofil, odmiedniczkowe zapalenie nerek, odpływ pęcherzowo-moczowodowy, peptyd przeciwdrobnoustrojowy, Proteus mirabilis, receptor rozpoznający wzorce, receptor Toll-podobny, siderofor, stan przedrzucawkowy, Staphylococcus saprophyticus, terapia fagowa, ureaza
Leksykon substancji czynnych
Tretynoina – Właściwości farmakodynamiczne

Tretynoina (kwas all-trans-retynowy, ATRA) jest retynoidem o zróżnicowanym działaniu farmakodynamicznym, stosowanym miejscowo w leczeniu trądziku oraz ogólnoustrojowo w terapii ostrej białaczki promielocytowej (APL). W dermatologii jej mechanizm obejmuje działanie komedolityczne, przeciwzapalne oraz normalizację rogowacenia, co prowadzi do redukcji zmian zapalnych i niezapalnych. W badaniach klinicznych preparat złożony Acnatac (tretynoina + klindamycyna) wykazał wyższą skuteczność w zmniejszaniu liczby zmian trądzikowych (np. redukcja zmian zapalnych o 65,2% po 12 tygodniach) w porównaniu z monoterapią. U młodzieży w wieku 12-17 lat efektywność leczenia była porównywalna z dorosłymi. W połączeniu z antybiotykami (klindamycyna, erytromycyna) tretynoina wykazuje synergistyczne działanie, łącząc efekty komedolityczne, przeciwzapalne i przeciwbakteryjne, co pozwala na kompleksowe zwalczanie patogenezy trądziku.
ATRA, białaczka szpikowa, całkowita remisja, działanie komedolityczne, erytromycyna, guz rzekomy mózgu, keratynocyt, klindamycyna, komórki blastyczne, kwas all-trans-retynowy, makrolid, mikrozaskórnik, monoterapia, ostra białaczka promielocytowa, Propionibacterium acnes, receptor kwasu retynowego, receptor Toll-podobny, retynoid, trądzik pospolity, trójtlenek arsenu, układ krwiotwórczy, zaskórnik, złuszczanie naskórka, zmiana torbielowata, zmiany zapalne
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół sjögrena – Patofizjologia i mechanizm

Zespół Sjögrena (ZS) to przewlekła choroba autoimmunologiczna charakteryzująca się limfocytarnym nacieczeniem gruczołów wydzielania zewnętrznego, głównie łzowych i ślinowych, prowadzącym do keratoconjunctivitis sicca i xerostomii. Patogeneza ZS jest wieloczynnikowa, obejmująca interakcje czynników genetycznych (m.in. allele HLA DRB1*03:01, DQA1*05:01, DQB1*02:01 oraz polimorfizmy w loci IRF5, STAT4, BLK, IL12A, TNIP1, CXCR5), środowiskowych (zwłaszcza infekcje wirusowe, np. EBV, CMV, HTLV-1) oraz stochastycznych. Kluczową rolę odgrywa układ odporności wrodzonej, zwłaszcza aktywacja szlaku interferonu typu I i nadekspresja genów indukowanych przez IFN, co prowadzi do produkcji BAFF i aktywacji autoreaktywnych limfocytów B. Komórki nabłonkowe gruczołów są zarówno celem autoimmunizacji, jak i aktywatorami odpowiedzi immunologicznej, co skutkuje powstawaniem ektopowych struktur limfoidalnych (ELS) i lokalną produkcją autoprzeciwciał. Dysfunkcja gruczołów może poprzedzać lub przebiegać niezależnie od zapalenia, co potwierdzają modele zwierzęce i badania nad mechanizmami wydzielniczymi, w tym zaburzeniami sygnalizacji muskarynowej i egzocytozy mucyn.
adaptacyjny układ odpornościowy, apoptoza, autoprzeciwciało, białko Fas, chłoniak z komórek B, czynnik aktywujący limfocyty B, czynnik genetyczny, dysfagia, gruczoł łzowy, gruczoł ślinowy, infekcja wirusowa, interferon typu I, keratoconjunctivitis sicca, komórka jednojądrzasta, komórka plazmatyczna, kserostomia, ligand Fas, limfadenopatia, limfocyt CD4+, limfocyt Th1, limfocyt Th17, limfocytowe śródmiąższowe zapalenie płuc, ludzki herpeswirus, mimikra molekularna, neuropatia obwodowa, odporność wrodzona, pierwotne zapalenie dróg żółciowych, plazmablast, receptor Toll-podobny, śródmiąższowe zapalenie nerek, suchość jamy ustnej, suchość oczu, sygnatura interferonowa, wirus Coxsackie, wirus cytomegalii, wirus Epsteina-Barr, zapalenie naczyń, zespół Sjögrena
Leksykon chorób i schorzeń
Cavernoma – Patofizjologia i mechanizm

Cavernoma, czyli malformacja jamista naczyniowa (CCM), to naczyniowa patologia mózgu i rdzenia kręgowego, dotykająca do 0,5% populacji, charakteryzująca się rozszerzeniem naczyń i utratą integralności bariery śródbłonkowej. CCM dzieli się na formy rodzinne (fCCM) i sporadyczne (sCCM), związane z mutacjami utraty funkcji w genach KRIT1/CCM1, CCM2 i PDCD10/CCM3. Patogeneza fCCM opiera się na modelu „dwóch uderzeń” Knudsona, gdzie mutacje somatyczne w drugim allelu prowadzą do klonalnej ekspansji komórek śródbłonka i powstania zmian. W sCCM tylko 10% zmian wykazuje mutacje w genach CCM, a większość wiąże się z anomalią żylną rozwojową (DVA). Nowe badania wskazują na mechanizm „trzech uderzeń”, gdzie oprócz utraty funkcji białek CCM, konieczna jest aktywacja szlaku PI3K-mTOR, potwierdzona obecnością somatycznych mutacji PIK3CA w 71% przypadków, co otwiera perspektywy terapeutyczne, np. zastosowanie inhibitora mTORC1 – rapamycyny.
Kompleks białkowy CCM1-3 reguluje wiele szlaków sygnałowych, m.in. Rho/ROCK, Notch, MEKK3-KLF2/4 oraz proces przejścia śródbłonkowo-mezenchymalnego (EndMT), co wpływa na stabilność naczyń i progresję CCM. Zapalenie i mikrobiom jelitowy odgrywają istotną rolę w patogenezie, gdzie lipopolisacharyd (LPS) z bakterii Gram-ujemnych aktywuje receptor TLR4, nasilając formowanie zmian. Klinicznie CCM manifestuje się krwotokami, progresją neurologiczną i powiększaniem zmian, co koreluje z przepuszczalnością naczyniową i markerami angiogenezy (VEGF, FGF). Rodzinne CCM, zwłaszcza z mutacją CCM3, cechują się cięższym przebiegiem i licznymi zmianami. Obecnie leczeniem z wyboru jest całkowita resekcja chirurgiczna, jednak rozwijane są terapie celowane, takie jak inhibitory Rho/ROCK (fasudil), mTORC1 (rapamycyna), przeciwciała neutralizujące ANGPT2 oraz propranolol, które mogą modulować przebieg choroby i zmniejszać ryzyko powikłań.
anomalia żylna rozwojowa, bariera śródbłonkowa mózgu, cavernoma rdzenia kręgowego, choroba naczyniowa mózgu, czynnik wzrostu fibroblastów, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, gen KRIT1, hemosyderyna, hipoteza dwóch uderzeń Knudsona, kinaza Rho, lipopolisacharyd, mikrobiom jelitowy, mutacja somatyczna, mutacja utraty funkcji, propranolol, przejście śródbłonkowo-mezenchymalne, rapamycyna, receptor Toll-podobny, resekcja chirurgiczna, szlak fosfatydyloinozytolo-3-kinazy, szlak Notch, szlak PI3K-mTOR, szlak Rho/ROCK, zakrzepica
Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie mięśnia sercowego – Patofizjologia i mechanizm

Zapalenie mięśnia sercowego (myocarditis) jest chorobą zapalną mięśnia sercowego o złożonej patogenezie, obejmującej trzy fazy: uszkodzenie serca i aktywację wrodzonej odpowiedzi immunologicznej, ostre zapalenie z udziałem odpowiedzi wrodzonej i nabytej oraz wyzdrowienie lub progresję do kardiomiopatii rozstrzeniowej (DCM). W przypadku wirusowego myocarditis, wirusy kardiotropowe, takie jak Coxsackie B czy SARS-CoV-2, infekują kardiomiocyty poprzez specyficzne receptory (np. TLR, ACE2), prowadząc do martwicy, apoptozy i aktywacji układu odpornościowego. Wrodzona odpowiedź immunologiczna, z udziałem receptorów Toll-podobnych (TLR2, TLR4) i cytokin prozapalnych (TNF, IL-1), odgrywa kluczową rolę w nasileniu choroby i replikacji wirusa. Następnie aktywuje się odpowiedź nabyta, z infiltracją limfocytów T i produkcją autoprzeciwciał, co może prowadzić do przewlekłego autoimmunologicznego zapalenia mięśnia sercowego i rozwoju kardiomiopatii rozstrzeniowej. Utrzymujący się stan zapalny i aktywacja fibroblastów skutkują włóknieniem mięśnia sercowego, zaburzeniami przewodzenia elektrycznego i ryzykiem arytmii.
antagonista receptora interleukiny 1, apoptoza kardiomiocytów, arytmia, autoprzeciwciało, burza cytokinowa, choroba Chagasa, czynnik martwicy nowotworów, interferon gamma, interleukina, interleukina-17A, kardiomiocyt, kardiomiopatia rozstrzeniowa, limfocyt B, limfocyt T, limfocyt T CD4+, limfocyt T CD8, martwica miocytów, miocytoliza, miozyna sercowa, nagła śmierć sercowa, patofizjologia, przerost miocytów, receptor ACE2, receptor TLR4, receptor Toll-podobny, receptor β1-adrenergiczny, SARS-CoV-2, tkanka bliznowata, transformujący czynnik wzrostu β1, trypanosoma cruzi, wirus kardiotropowy, włóknienie mięśnia sercowego, włóknienie serca, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie serca
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Acnatac (10 mg + 0,25 mg)/g

Acntac to zewnętrzny żel przeciwtrądzikowy zawierający klindamycynę (10 mg/g) i tretynoinę (0,25 mg/g), łączący działanie bakteriostatyczne i komedolityczne. Klindamycyna hamuje syntezę białek bakteryjnych poprzez wiązanie z podjednostką 50S rybosomu, natomiast tretynoina normalizuje keratynizację mieszków włosowych i wykazuje działanie przeciwzapalne poprzez hamowanie receptorów toll-podobnych (TLR). Połączenie tych substancji zwiększa skuteczność leczenia trądziku pospolitego, wpływając na redukcję zmian zapalnych i niezapalnych oraz zmniejszenie produkcji łoju. W badaniach klinicznych z udziałem 4550 pacjentów stosowano Acnatac raz dziennie przez 12 tygodni, obserwując istotne statystycznie zmniejszenie liczby zmian skórnych: mediana redukcji zmian zapalnych wyniosła 65,2%, niezapalnych 51,6%, a ogółem 54,5% (p ≤ 0,05 w porównaniu do monoterapii i placebo).
Acnatac, działanie bakteriostatyczne, działanie komedolityczne, działanie przeciwzapalne, fosforan klindamycyny, keratynizacja mieszków włosowych, klindamycyna, lek przeciwtrądzikowy, linkomycyna, mikrozaskórnik, monoterapia, podjednostka rybosomalna, Propionibacterium acnes, receptor Toll-podobny, Streptomyces lincolnensis, synteza białek bakteryjnych, trądzik pospolity, tretynoina, wchłanianie leku, wytwarzanie łoju, zaskórnik, zmiana guzkowa, zmiana niezapalna, zmiana torbielowata, zmiana zapalna
Leksykon chorób i schorzeń
Choroba pierwotna dróg żółciowych (dawniej nazywana pierwotną marskością dróg żółciowych) – Patofizjologia i mechanizm

Choroba pierwotna dróg żółciowych (PBC) to przewlekła, autoimmunologiczna cholestazowa choroba wątroby, charakteryzująca się stopniowym niszczeniem małych wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych, prowadzącym do zapalenia okołowrotnego, cholestazy, marskości i nadciśnienia wrotnego. Patogeneza PBC obejmuje interakcję predyspozycji genetycznej (m.in. allel HLA-DRB1*08) z czynnikami środowiskowymi (np. toksyny, bakterie jak Escherichia coli), co skutkuje utratą tolerancji immunologicznej wobec kompleksu dehydrogenazy pirogronianowej (PDC-E2). Charakterystycznym markerem są przeciwciała przeciwmitochondrialne (AMA), obecne u ponad 95% pacjentów. Uszkodzenie dróg żółciowych jest mediowane przez autoreaktywne limfocyty T CD4+ i CD8+, a dysfunkcja wymieniacza Cl/HCO3 AE2 w cholangiocytach prowadzi do zaburzenia ochronnego „parasola alkalicznego”, co zwiększa podatność na apoptozę indukowaną kwasami żółciowymi. Proces ten jest dodatkowo nasilany przez dysregulację autofagii, senescencję komórek nabłonka dróg żółciowych oraz stres oksydacyjny.
antygen leukocytarny, apoptoza, autofagia, cholangiocyt, cholestaza, choroba pierwotna dróg żółciowych, fibrat, fosfataza alkaliczna, komórka gwiaździsta wątroby, kwas obeticholowy, kwas ursodeoksycholowy, kwas żółciowy, limfocyt T CD4+, limfocyt T CD8, lipopolisacharyd, marskość wątroby, miofibroblast, mitofagia, nadciśnienie wrotne, pierwotna marskość dróg żółciowych, przeciwciało przeciwmitochondrialne, receptor Toll-podobny, senescencja komórkowa, włóknienie wątroby, zapalenie okołowrotne
Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie najądrza – Patofizjologia i mechanizm

Zapalenie najądrza (epididymitis) to zapalny stan najądrza, najczęściej o etiologii bakteryjnej, zróżnicowanej w zależności od wieku pacjenta. U mężczyzn <35 roku życia dominują zakażenia przenoszone drogą płciową, głównie Chlamydia trachomatis i Neisseria gonorrhoeae, natomiast u starszych (>35 lat) przeważają infekcje dróg moczowych wywołane bakteriami jelitowymi (Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae, Proteus spp., Pseudomonas aeruginosa), często w kontekście przeszkody podpęcherzowej, np. przerostu gruczołu krokowego. Patogeneza opiera się na wstecznym przepływie zakażonego moczu lub patogenów przez układ moczowo-płciowy do najądrza, co może być indukowane przez czynniki mechaniczne (np. manewr Valsalvy, intensywny wysiłek). W niektórych przypadkach zapalenie ma charakter aseptyczny, wywołany np. przez wsteczny przepływ sterylnego moczu, leki (amiodaron), urazy lub choroby autoimmunologiczne (sarkoidoza, zespół Behçeta). Występują także odmienne mechanizmy u pacjentów z wadami odbytu czy urazem rdzenia kręgowego.
amiodaron, ceftriakson, Chlamydia trachomatis, choroba przenoszona drogą płciową, doksycyklina, Escherichia coli, infekcja dróg moczowych, manewr Valsalvy, martwica jądra, Mycobacterium tuberculosis, mycoplasma pneumoniae, Neisseria gonorrhoeae, niepłodność, przerost gruczołu krokowego, przeszkoda podpęcherzowa, przewlekłe zapalenie najądrza, reakcja ziarniniakowa, receptor Toll-podobny, refluks moczu, ropień jądra, sarkoidoza, Ureaplasma urealyticum, wirus świnki, zapalenie najądrza, zapalenie powrózka nasiennego, zespół Behceta
Leksykon chorób i schorzeń
Rak języka – Patofizjologia i mechanizm

Rak języka, stanowiący 90-95% nowotworów jamy ustnej, to agresywny rak płaskonabłonkowy charakteryzujący się wysokim wskaźnikiem nawrotów i niskim pięcioletnim przeżyciem. Patogeneza obejmuje wieloetapowe zmiany genetyczne, w tym mutacje w genie supresorowym TP53, nadekspresję onkogenu EGFR oraz aktywację onkogenów takich jak c-myc i rodziny genów ras. Kluczowe szlaki sygnałowe zaangażowane w rozwój nowotworu to PI3K/AKT/mTOR, MAPK, Wnt/β-katenina, JAK/STAT, NOTCH, NF-κB oraz Hippo. Epigenetyczne modyfikacje, w tym metylacja DNA i regulacja przez mikroRNA (np. obniżona ekspresja let-7a, miR-16 oraz podwyższona miR-223), odgrywają istotną rolę w regulacji ekspresji genów nowotworowych. Dysbioza mikrobiomu jamy ustnej, zwłaszcza wzrost Fusobacterium nucleatum, koreluje z ciężkością choroby. Główne czynniki ryzyka to intensywne palenie tytoniu i spożycie alkoholu, które indukują mutacje TP53, zmiany epigenetyczne i immunosupresję. HPV, szczególnie typy 16 i 18, jest istotny w rakach gardła i wykazuje lepszą odpowiedź na leczenie.
apoptoza, biomarker mikrobiologiczny, ból nowotworowy, cykl komórkowy, delecja, dysbioza mikrobiologiczna, E-kadheryna, EGFR, erytroplakia, fosforylacja oksydacyjna, Fusobacterium nucleatum, gen p53, gen supresorowy, glikoliza, HPV wysokiego ryzyka, inwazja okołonerwowa, kancerogeneza, komórka macierzysta nowotworowa, leukoplakia, makrofag związany z guzem, metabolizm glutationu, metaloproteinaza macierzy, metylacja DNA, mikroRNA, modyfikacja epigenetyczna, modyfikacja histonów, mutacja p53, niekodujące RNA, nowotwór złośliwy, onkogen, podział komórkowy, proteaza, protoonkogen, przejście nabłonkowo-mezenchymalne, przerzut, rak języka, rak płaskonabłonkowy, receptor Toll-podobny, śmierć komórki, szlak Hippo, szlak JAK-STAT, szlak MAPK, szlak NF-κB, szlak Notch, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak sygnałowy, szlak Wnt/β-katenina, TP53, uszkodzenie DNA, utrata heterozygotyczności, wirus brodawczaka ludzkiego, wskaźnik nawrotów, zmiana genetyczna, zmiana przedrakowa
Leksykon substancji czynnych
Klindamycyna – Właściwości farmakodynamiczne

Klindamycyna, półsyntetyczna pochodna linkomycyny z grupy linkozamidów, wykazuje szerokie spektrum działania przeciwbakteryjnego, głównie wobec bakterii Gram-dodatnich i beztlenowców, poprzez hamowanie syntezy białek bakteryjnych na poziomie podjednostki 50S rybosomu. Działa głównie bakteriostatycznie, choć w wyższych stężeniach może wykazywać efekt bakteriobójczy. Farmakodynamika klindamycyny opiera się na czasie utrzymywania stężenia powyżej MIC, które dla Staphylococcus spp. wynosi ≤0,25 mg/l (wrażliwe) i >0,5 mg/l (oporne), a dla bakterii beztlenowych Gram-ujemnych i Gram-dodatnich wynosi odpowiednio ≤4 mg/l i >4 mg/l. W terapii trądziku pospolitego klindamycyna jest skuteczna dzięki działaniu przeciwbakteryjnemu wobec Cutibacterium acnes oraz redukcji wolnych kwasów tłuszczowych na skórze z 14% do 2%, co ogranicza stan zapalny. Optymalne efekty terapeutyczne obserwuje się po 8-12 tygodniach stosowania, szczególnie w preparatach złożonych z tretynoiną lub nadtlenkiem benzoilu, które wykazują synergizm i zmniejszają ryzyko rozwoju oporności.
antybiotyk linkozamidowy, bakteria beztlenowa, bakteria tlenowa, bakteryjna waginoza, bakteryjne zakażenie pochwy, Cutibacterium acnes, działanie bakteriobójcze, działanie bakteriostatyczne, działanie komedolityczne, fosforan klindamycyny, Gardnerella vaginalis, minimalne stężenie hamujące, MRSA, Mycoplasma hominis, nadtlenek benzoilu, oporność indukowalna, oporność na metycylinę, oporność typu MLSB, Plasmodium falciparum, podjednostka 50S rybosomu, Propionibacterium acnes, receptor Toll-podobny, Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, synteza białek bakteryjnych, Toxoplasma gondii, trądzik pospolity, właściwość keratolityczna, zakażenie bakteryjne
Leksykon chorób i schorzeń
Rozszerzenie naczyniówki ocznej – Patofizjologia i mechanizm

Rozacz oczna, występująca u 58-72% pacjentów z różowatym zapaleniem skóry, jest przewlekłym zapalnym schorzeniem powierzchni oka, którego patogeneza obejmuje dysregulację wrodzonego układu odpornościowego, zwłaszcza nadmierną aktywację szlaku TLR2-KLK5-katelicydyna (LL-37). Katelicydyna LL-37 indukuje wzrost VEGF, aktywację szlaku JAK/STAT oraz produkcję cytokin prozapalnych (IL-6, IL-8, TNFα), co prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego i angiogenezy. W łzach pacjentów obserwuje się podwyższone stężenia IL-1α, IL-1β, TNF-α oraz zwiększoną aktywność MMP-8 i MMP-9, a także nadekspresję ICAM-1 i HLA-DR w nabłonku spojówki. Dysfunkcja gruczołów Meiboma (MGD), będąca efektem keratynizacji i atrofii gruczołów, prowadzi do zaburzeń filmu łzowego i nasilenia objawów zapalnych. Kolonizacja roztoczy Demodex folliculorum oraz bakterii takich jak Bacillus oleronius, Staphylococcus epidermidis i Cutibacterium acnes dodatkowo stymuluje odpowiedź immunologiczną i zapalenie, nasilając przebieg choroby.
azytromycyna, Bacillus oleronius, cyklosporyna A, czynnik jądrowy kappa-B, czynnik martwicy nowotworów, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, Demodex folliculorum, doksycyklina, dysfunkcja gruczołów Meiboma, fliktena, Helicobacter pylori, interleukina-1, katelicydyna, metaloproteinaza 9, neowaskularyzacja rogówki, receptor Toll-podobny, staphylococcus epidermidis, teleangiektazja, układ dopełniacza, zapalna choroba jelit, zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego
Leksykon chorób i schorzeń
Grzybica płaska – Patofizjologia i mechanizm

Grzybica płaska (lichen planus, LP) to przewlekła choroba autoimmunologiczna, w której kluczową rolę odgrywa odpowiedź komórkowa limfocytów T, zwłaszcza cytotoksycznych CD8+. Patogeneza LP rozpoczyna się od modyfikacji antygenów naskórkowych przez czynniki egzogenne (wirusy, leki, alergeny), co prowadzi do aktywacji limfocytów CD8+ i indukcji apoptozy keratynocytów warstwy podstawnej. Mechanizmy cytotoksyczności obejmują wydzielanie TNF-α, granzymu B, perforyny, interakcje Fas-FasL oraz nadekspresję granulizyny. W surowicy pacjentów z LP obserwuje się podwyższone poziomy TNF-α, a w skórze zwiększoną ekspresję Fas-FasL, granzymu B, perforyny i granulizyny. Dodatkowo, w patogenezie uczestniczą szlaki zapalne Th1 oraz IL-23/Th-17, z nadmierną ekspresją IL-23 i IL-17, co podkreśla rolę osi IL-23/Th-17 w utrzymaniu przewlekłego stanu zapalnego. Mechanizmy niespecyficzne, takie jak aktywacja komórek tucznych, produkcja reaktywnych form tlenu (ROS) oraz przerwanie ciągłości błony podstawnej przez metaloproteinazy (MMP-9), również przyczyniają się do progresji choroby.
Aggregatibacter actinomycetemcomitans, antygen leukocytów ludzkich, apoptoza, białko szoku cieplnego, błona podstawna, choroba autoimmunologiczna, czynnik martwicy nowotworów alfa, główny układ zgodności tkankowej, granica skórno-naskórkowa, granulizyna, granzym B, grzybica płaska, immunofluorescencja bezpośrednia, interleukina 23, interleukina-17, keratynocyt, komórka dendrytyczna, komórka dendrytyczna plazmacytoidalna, komórka Langerhansa, komórka prezentująca antygen, ligand Fas, limfocyt CD4+, limfocyt CD8, limfocyt cytotoksyczny, limfocyt T regulatorowy, limfocyt Th1, limfocyt Th17, limfocyty T, metaloproteinaza macierzy zewnątrzkomórkowej, mikroRNA, objaw Köbnera, pęcherzyk zewnątrzkomórkowy, perforyna, Porphyromonas gingivalis, reakcja lichenoidalna, reaktywna forma tlenu, receptor Toll-podobny, szlak STAT3, wirus zapalenia wątroby typu C