autoprzeciwciało
Autoprzeciwciało to przeciwciało wytwarzane przez układ odpornościowy, skierowane przeciwko własnym tkankom organizmu. W warunkach prawidłowych układ immunologiczny potrafi odróżnić własne komórki od obcych patogenów, jednak w przypadku zaburzenia mechanizmów tolerancji immunologicznej dochodzi do produkcji autoprzeciwciał.
Autoprzeciwciała odgrywają kluczową rolę w patogenezie chorób autoimmunologicznych, takich jak toczeń rumieniowaty układowy, reumatoidalne zapalenie stawów, autoimmunologiczne zapalenie tarczycy czy cukrzyca typu 1. Mechanizmy ich powstawania obejmują molekularną mimikrę, ekspozycję na ukryte antygeny, zaburzenia regulacji limfocytów B i T oraz predyspozycje genetyczne.
W diagnostyce medycznej wykrywanie autoprzeciwciał stanowi istotne narzędzie w rozpoznawaniu chorób autoimmunologicznych. Stosuje się różnorodne metody laboratoryjne, m.in. immunofluorescencję pośrednią, testy immunoenzymatyczne (ELISA), immunoblotting czy metody immunochemiluminescencyjne. Obecność specyficznych autoprzeciwciał może poprzedzać wystąpienie objawów klinicznych choroby autoimmunologicznej nawet o kilka lat.
Monitorowanie miana autoprzeciwciał ma również znaczenie w ocenie aktywności choroby oraz skuteczności leczenia immunosupresyjnego. Warto jednak pamiętać, że autoprzeciwciała mogą występować również u osób zdrowych, szczególnie w podeszłym wieku, bez manifestacji klinicznej choroby autoimmunologicznej.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Nefryt lupusowy – Objawy
Nefryt lupusowy stanowi istotne powikłanie tocznia rumieniowatego układowego (SLE), manifestujące się zapaleniem i uszkodzeniem kłębuszków nerkowych na skutek odkładania kompleksów immunologicznych. Choroba dotyka 40-60% dorosłych oraz do 80% dzieci z SLE, najczęściej rozwijając się w ciągu pierwszych 3-5 lat od rozpoznania, z predylekcją do osób w wieku 20-40 lat. Klinicznie nefryt lupusowy charakteryzuje się białkomoczem, krwiomoczem, obrzękami, nadciśnieniem tętniczym oraz zmęczeniem, a jego przebieg zależy od klasy histopatologicznej – od minimalnych zmian mezangialnych (klasa I) po zaawansowany nefryt stwardniający (klasa VI) prowadzący do schyłkowej niewydolności nerek. Progresja choroby wiąże się z narastającym uszkodzeniem kłębuszków, bliznowaceniem i utratą funkcji nerek, co w 10-30% przypadków kończy się ESRD w ciągu 10-15 lat. Monitorowanie obejmuje badania moczu, stężenie kreatyniny, stosunek białko/kreatynina oraz biopsję nerki, a wczesna diagnoza i leczenie są kluczowe dla spowolnienia progresji i poprawy rokowania.
autoprzeciwciało, białkomocz, biopsja nerki, kłębuszek nerkowy, kompleks immunologiczny, krwiomocz, limfocyt T regulatorowy, marker serologiczny, mikroangiopatia zakrzepowa, nadciśnienie tętnicze, nykturia, obrzęk, proces autoimmunologiczny, przeciwciało anty-GBM, rozprzestrzenianie epitopów, rumień motyli, schyłkowa niewydolność nerek, toczeń rumieniowaty układowy, zapalenie nerek - Leksykon substancji czynnych
Czynnik VIII – Wskazania do stosowania
Czynnik VIII (FVIII) jest kluczowym elementem terapii u pacjentów z hemofilią typu A, zarówno w profilaktyce, jak i leczeniu aktywnych krwawień. Preparaty takie jak Beriate dostępne są w dawkach 250, 500, 1000 oraz 2000 j.m., z zawartością 100 j.m./ml (Beriate 250, 500, 1000) oraz około 200 j.m./ml (Beriate 2000). Dawkowanie powinno być indywidualnie dostosowane do masy ciała, ciężkości niedoboru, lokalizacji i nasilenia krwawienia oraz obecności inhibitora. Terapia obejmuje leczenie krwawień samoistnych do stawów, mięśni, przewodu pokarmowego, dróg moczowych, krwawień śródczaszkowych, pourazowych oraz przygotowanie okołooperacyjne. Profilaktyka u dzieci i młodzieży jest szczególnie istotna w zapobieganiu artropatii hemofilowej.
artropatia hemofilowa, autoprzeciwciało, czynnik krzepnięcia VIII, hemartroza, hemofilia typu A, hemostaza, inhibitor czynnika VIII, koncentrat omijający inhibitor, krwawienie do mięśni, krwawienie śródczaszkowe, krwawienie z dróg moczowych, krwawienie z przewodu pokarmowego, nabyta hemofilia A, nabyty niedobór czynnika VIII, profilaktyka krwawień, profilaktyka pierwotna, profilaktyka wtórna, przeciwciało przeciwko czynnikowi VIII, wrodzony niedobór czynnika VIII, zaburzenie krzepnięcia, zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego - Leksykon chorób i schorzeń
Pemfigus – Etiologia i przyczyny
Pemfigus to grupa rzadkich autoimmunologicznych chorób pęcherzowych, w których przeciwciała IgG skierowane przeciwko desmogleinom (Dsg1 i Dsg3) prowadzą do akantolizy i powstawania pęcherzy na skórze oraz błonach śluzowych. W pemphigus vulgaris dominują przeciwciała przeciw Dsg3, a w pemphigus foliaceus – przeciw Dsg1. Poziom przeciwciał przeciw Dsg3 koreluje z ciężkością choroby i obecnością zmian błon śluzowych. Patogeneza obejmuje zarówno bezpośrednie hamowanie funkcji desmoglein, jak i indukcję sygnałów komórkowych prowadzących do utraty adhezji międzykomórkowej. Predyspozycje genetyczne wiążą się głównie z allelami HLA klasy II (HLA DRB1*0402, DQB1*0503) oraz dysregulacją genów FGA, VWF i ACTG1. Czynniki środowiskowe, takie jak stres, infekcje wirusowe, promieniowanie UV, urazy skóry oraz ekspozycja na pestycydy i alergeny, mogą inicjować lub nasilać chorobę. Pemfigus polekowy, wywoływany przez leki tiolowe (np. penicylamina, kaptopryl) i nietiolowe (np. ACE inhibitory, antybiotyki, NLPZ), ustępuje zwykle po odstawieniu leku, choć zmiany mogą się utrzymywać.
adhezja międzykomórkowa, akantoliza, antygen leukocytarny, autoprzeciwciało, azatiopryna, chłoniak nieziarniczy, choroba autoimmunologiczna pęcherzowa, choroba Castlemana, choroba Parkinsona, czynnik von Willebranda, desmogleina, desmogleina 1, desmogleina 3, desmosom, grasiczak, kinaza białkowa C, miastenia gravis, pemfigus paraneoplastyczny, pemphigus foliaceus, pemphigus vulgaris, posocznica, prednizon, przeciwciało IgG, przeciwciało monoklonalne anty-CD20, przewlekła białaczka limfocytowa, rytuksymab, terapia immunosupresyjna, terapia steroidowa, układ zgodności tkankowej, zapalenie płuc - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Bocouture 100 j. toksyny botulinowej typu A (150 kD)/ fiolkę
Preparat Bocouture zawiera 50 lub 100 jednostek toksyny botulinowej typu A (150 kD), wolnej od białek kompleksujących, i wymaga starannej kwalifikacji pacjentów przed zastosowaniem. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na toksynę lub substancje pomocnicze oraz uogólnione zaburzenia czynności mięśniowej, takie jak miastenia gravis, zespół Lamberta-Eatona i inne schorzenia wpływające na przewodnictwo nerwowo-mięśniowe. Stosowanie u tych pacjentów może prowadzić do nasilenia osłabienia mięśniowego, zaburzeń oddychania i połykania oraz ogólnoustrojowego rozprzestrzenienia toksyny. Ponadto, preparatu nie należy podawać w przypadku infekcji lub stanu zapalnego w miejscu iniekcji, aby uniknąć rozszerzenia infekcji i obniżenia skuteczności terapii.
acetylocholina, autoprzeciwciało, białko kompleksujące, choroba neurologiczna, Clostridium botulinum, dysfagia, hemostaza, infekcja, kanał wapniowy, lek antyagregacyjny, lek przeciwkrzepliwy, mięsień poprzecznie prążkowany, myasthenia gravis, nadwrażliwość, neurotoksyna botulinowa, nużliwość mięśni, przewodnictwo nerwowo-mięśniowe, reakcja anafilaktyczna, receptor acetylocholinowy, stan zapalny, toksyna botulinowa typu A, zaburzenie czynności mięśniowej, zaburzenie krzepnięcia krwi, zaburzenie przewodnictwa nerwowo-mięśniowego, zespół Lamberta-Eatona, złącze nerwowo-mięśniowe - Leksykon chorób i schorzeń
Przewlekłe pokrzywki – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Przewlekła pokrzywka spontaniczna (CSU) cechuje się dużą heterogennością w zakresie aktywności choroby, przebiegu oraz odpowiedzi na leczenie. Remisję lub dobrą kontrolę choroby uzyskuje około 39% pacjentów po 6 miesiącach leczenia, przy czym całkowita remisja występuje jedynie u 3,4%. Po 12 i 36 miesiącach wskaźniki remisji wzrastają odpowiednio do 32,7% i 48,1%. Negatywne rokowanie wiąże się z czynnikami takimi jak wielokrotne epizody CSU (19,2%), późny początek choroby (>45 lat u 63,6% pacjentów), współistnienie pokrzywki indukowanej (20,2%) oraz obecność funkcjonalnej autoreaktywności surowicy. Standardowa terapia obejmuje stopniową eskalację od leków przeciwhistaminowych II generacji (sgAHs), przez omalizumab, do cyklosporyny.
aktywność choroby, analiza wieloczynnikowa, autoprzeciwciało, autoreaktywność surowicy, białko C-reaktywne, choroby współistniejące, cyklosporyna, czynnik prognostyczny, D-dimer, heterogenność, IgE całkowite, lek przeciwhistaminowy drugiej generacji, marker biologiczny, omalizumab, pokrzywka indukowana, pokrzywka przewlekła spontaniczna, remisja, terapia skojarzona, test skórny, test uwalniania histaminy z bazofilów - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Immunate 250 IU FVIII/190 IU VWF 250 j.m/fiol. (50 j.m./ml)
Immunate 250 IU FVIII/190 IU VWF to preparat zawierający ludzki czynnik krzepnięcia VIII oraz czynnik von Willebranda, stosowany głównie w leczeniu i profilaktyce krwawień u pacjentów z wrodzonym niedoborem czynnika VIII (hemofilia A) oraz nabytym niedoborem czynnika VIII, spowodowanym obecnością autoprzeciwciał. Preparat jest również wskazany w terapii chorych z chorobą von Willebranda z jednoczesnym niedoborem czynnika VIII, pod warunkiem braku dostępności specyficznych leków oraz nieskuteczności lub przeciwwskazań do stosowania desmopresyny (DDAVP). Dawkowanie jest indywidualizowane, zależnie od nasilenia objawów i stanu klinicznego, a preparat dostępny jest w formie proszku do sporządzania roztworu do wstrzykiwań, zawierającego nominalnie 250 j.m. FVIII i 190 j.m. VWF (VWF:RCo), co po rekonstytucji odpowiada stężeniom około 50 j.m./ml FVIII i 38 j.m./ml VWF. Aktywność FVIII mierzona jest metodą chromogenną, a VWF testem kofaktora ristocetyny, z aktywnością swoistą 70 ± 30 j.m. FVIII/mg białka.
autoprzeciwciało, choroba von Willebranda, ciężka hemofilia, czynnik krzepnięcia VIII, czynnik von Willebranda, desmopresyna, dieta niskosodowa, epizod krwotoczny, hemofilia A, krwawienie samoistne, metoda chromogenna, nabyty niedobór czynnika VIII, osocze ludzkie, proszek do sporządzania roztworu, reakcja alergiczna, test kofaktora ristocetyny, wrodzony niedobór czynnika VIII, zabieg operacyjny, zaburzenie krzepnięcia krwi - Leksykon chorób i schorzeń
Autoimmunologiczna padaczka – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Autoimmunologiczna padaczka to forma epilepsji, w której napady wywołane są przez autoimmunologiczny proces zapalny mózgu, często oporny na standardowe leki przeciwpadaczkowe. Szacuje się, że 15-20% pacjentów z kryptogenną padaczką ma podłoże autoimmunologiczne, a u około 20% dorosłych z padaczką o nieznanej etiologii autoimmunizacja jest potencjalnym czynnikiem. Charakterystyczne cechy to nagły początek wieloogniskowych napadów o wysokiej częstotliwości, często w postaci new-onset refractory status epilepticus (NORSE). Diagnostyka obejmuje badania serologiczne na obecność autoprzeciwciał (m.in. przeciw receptorom NMDA, LGI1, CASPR2, GABAAR), analizę płynu mózgowo-rdzeniowego, MRI mózgu oraz EEG. Skale diagnostyczne APE i APE2 pomagają w identyfikacji pacjentów z autoimmunologiczną etiologią padaczki, a skala RITE prognozuje odpowiedź na immunoterapię.
antygen powierzchniowy, autoimmunologiczna padaczka, autoimmunologiczne zapalenie mózgu, autoprzeciwciało, azatiopryna, badanie neuroobrazowe, bloker kanału sodowego, cyklofosfamid, dożylna immunoglobulina, elektroencefalografia, fenytoina, immunoterapia, karbamazepina, lek immunosupresyjny, lek przeciwpadaczkowy, marker serologiczny, nakłucie lędźwiowe, napad padaczkowy, niekonwulsyjny stan padaczkowy, opieka multidyscyplinarna, oporny stan padaczkowy, padaczka kryptogenna, plazmafereza, płyn mózgowo-rdzeniowy, pozytonowa tomografia emisyjna, rezonans magnetyczny mózgu, rytuksymab, skala APE, skala RITE, stan padaczkowy, terapia immunomodulująca, układ immunologiczny, wymiana osocza, zapalenie układu limbicznego, zespół klinicystów, zespół Rasmussena - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Hydroxychloroquine sulfate Edest 200 mg
Hydroksychlorochina (Hydroxychloroquine sulfate Edest, 200 mg) jest lekiem o szerokim spektrum działania, stosowanym u dorosłych w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów, tocznia rumieniowatego układowego i krążkowego oraz fotodermatoz. W pediatrii (wiek ≥ 6 lat, masa ciała ≥ 31 kg) znajduje zastosowanie w młodzieńczym idiopatycznym zapaleniu stawów oraz tocznia rumieniowatego układowym i ogniskowym. Ponadto, hydroksychlorochina jest zalecana w profilaktyce i leczeniu niepowikłanej malarii wywołanej przez Plasmodium vivax, P. ovale, P. malariae oraz szczepy Plasmodium falciparum wrażliwe na chlorochinę. Preparat dostępny jest w formie tabletek powlekanych o dawce 200 mg, zawierających 35,50 mg laktozy jednowodnej, co należy uwzględnić u pacjentów z nietolerancją laktozy.
autoprzeciwciało, choroba dermatologiczna, choroba reumatologiczna, fotodermatoza, hydroksychlorochina, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, niepowikłana malaria, nietolerancja laktozy, oporność na leki przeciwmalaryczne, Plasmodium falciparum, plasmodium malariae, plasmodium ovale, Plasmodium vivax, reumatoidalne zapalenie stawów, siarczan hydroksychlorochiny, toczeń rumieniowaty krążkowy, toczeń rumieniowaty ogniskowy, toczeń rumieniowaty układowy, zarodźce malarii - Leksykon leków
Działania niepożądane – Sotahexal 160 160 mg
Sotalol chlorowodorek, składnik aktywny preparatu SotaHEXAL, jest beta-adrenolitykiem stosowanym w terapii zaburzeń rytmu serca, jednak jego stosowanie wiąże się z ryzykiem działań niepożądanych, w tym proarytmicznych, takich jak torsade de pointes. Działania niepożądane klasyfikowane są według częstości występowania: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) oraz bardzo rzadko (<1/10 000). Najczęstsze objawy obejmują m.in. lęk, zaburzenia snu, zawroty głowy, omdlenia, zaburzenia widzenia, arytmie, duszność, bradykardię, ból w klatce piersiowej, nudności, wymioty, biegunkę, wysypki skórne, kurcze mięśni, a także objawy ogólne jak zmęczenie i astenia. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko proarytmii i torsade de pointes, które mogą prowadzić do nagłego zatrzymania krążenia.
akomodacja oka, astma oskrzelowa, autoprzeciwciało, bradykardia, choroba Raynauda, chromanie przestankowe, częstoskurcz komorowy wielokształtny, działanie niepożądane leku, działanie proarytmiczne, kołatanie serca, łuszczyca, małopłytkowość, nagłe zatrzymanie krążenia, niedociśnienie tętnicze, niewydolność nerek, niewydolność serca, odstęp QT, parestezja, płytki krwi, przeciwciała przeciwjądrowe, receptor beta-adrenergiczny, skłonność do krwawień, skurcz oskrzeli, torsade de pointes, zaburzenie rytmu serca - Leksykon chorób i schorzeń
Pokrzywka – Diagnostyka i diagnoza
Pokrzywka (urticaria) to schorzenie dermatologiczne manifestujące się swędzącymi, uniesionymi bąblami o kolorze czerwonym lub różowym, które bledną pod uciskiem. Wyróżnia się pokrzywkę ostrą (<6 tygodni) oraz przewlekłą (≥6 tygodni, objawy ≥2 razy/tydzień). Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie i badaniu klinicznym, uwzględniającym charakterystykę zmian skórnych, obecność obrzęku naczynioruchowego (angioedema), historię alergii i potencjalne czynniki wyzwalające (NLPZ, antybiotyki, alergeny pokarmowe, ukąszenia owadów). W pokrzywce przewlekłej idiopatycznej (80-90% przypadków) czynnik etiologiczny często pozostaje nieznany. Do oceny nasilenia stosuje się skalę aktywności pokrzywki (UAS), monitorującą liczbę bąbli i intensywność świądu.
alergolog, autoprzeciwciało, bąbel pokrzywkowy, choroba autoimmunologiczna tarczycy, dermatolog, dermografizm, dziedziczny obrzęk naczynioruchowy, eozynofilia, immunolog, inhibitor C1-esterazy, inhibitor konwertazy angiotensyny, marker stanu zapalnego, mastocytoza, morfologia krwi, NLPZ, obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka, pokrzywka cholinergiczna, pokrzywka cieplna, pokrzywka przewlekła, pokrzywka przewlekła spontaniczna, pokrzywka słoneczna, pokrzywka z zimna, pokrzywkowe zapalenie naczyń, przeciwciało IgE, skala aktywności pokrzywki, test skórny, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon chorób i schorzeń
Przewlekłe pokrzywki – Diagnostyka i diagnoza
Przewlekła pokrzywka definiowana jest jako obecność bąbli pokrzywkowych utrzymujących się ponad 6 tygodni, z pojedynczymi zmianami trwającymi zwykle krócej niż 24 godziny. Diagnostyka opiera się przede wszystkim na szczegółowym wywiadzie i badaniu fizykalnym, które pozwalają na różnicowanie pokrzywki przewlekłej od innych dermatoz, takich jak pokrzywkowe zapalenie naczyń czy wysypki polekowe. Wyróżnia się dwa główne typy: przewlekłą pokrzywkę spontaniczną (CSU) oraz pokrzywkę indukowaną czynnikami fizycznymi (np. zimno, ciepło, ucisk). W 80-90% przypadków nie udaje się ustalić konkretnej przyczyny, choć coraz częściej podkreśla się rolę podłoża autoimmunologicznego. Podstawowe badania laboratoryjne obejmują morfologię krwi z rozmazem, OB lub CRP, testy funkcji wątroby oraz TSH, a rozszerzona diagnostyka jest wskazana jedynie przy podejrzeniu chorób współistniejących lub nietypowych objawów.
autologiczny test skórny, autoprzeciwciało, bąbel pokrzywkowy, badanie histopatologiczne, badanie prowokacyjne, biopsja skóry, choroba autoimmunologiczna, dermografizm, lek immunomodulujący, lek przeciwhistaminowy, marker stanu zapalnego, mastocytoza, niedoczynność tarczycy, obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka autoimmunologiczna, pokrzywka indukowana, pokrzywka z zimna, pokrzywkowe zapalenie naczyń, przeciwciało przeciwtarczycowe, przewlekła pokrzywka spontaniczna, reakcja alergiczna, skala aktywności pokrzywki, test prowokacyjny, toczeń rumieniowaty układowy, zespół Muckle-Wellsa - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół posturalnej tachykardii ortostatycznej (pots) – Patofizjologia i mechanizm
Zespół posturalnej tachykardii ortostatycznej (POTS) to heterogenne zaburzenie autonomicznego układu nerwowego, charakteryzujące się wzrostem częstości akcji serca o ≥30 uderzeń/min lub do ≥120 uderzeń/min w ciągu 10 minut od pionizacji, bez towarzyszącej hipotensji ortostatycznej. Patofizjologia POTS obejmuje dysfunkcję autonomiczną, hipowolemię (deficyt objętości krwi około 13%), neuropatię obwodową, stan hiperadrenergiczny z podwyższonym stężeniem noradrenaliny ≥600 pg/ml w pozycji stojącej, dekondycjonowanie sercowo-naczyniowe oraz mechanizmy autoimmunologiczne, w tym obecność autoprzeciwciał przeciw receptorom α1- i β1-adrenergicznym, muskarynowym M4 oraz receptorom angiotensyny II typu 1. Podtypy POTS (neuropatyczny, hiperadrenergiczny, hipowolemiczny) często współistnieją, co komplikuje obraz kliniczny i wymaga wielowymiarowego podejścia diagnostycznego, w tym testów pochyleniowych, oceny objętości krwi, oznaczenia noradrenaliny i autoprzeciwciał oraz badań neuropatii autonomicznej.
atrofia mięśnia sercowego, autonomiczny układ nerwowy, autoprzeciwciało, choroba Hashimoto, choroba trzewna, denerwacja współczulna, długi COVID, dysfunkcja autonomiczna, encefalopatia mialgiczna, fludrokortyzon, hipotensja ortostatyczna, koronawirus SARS-CoV-2, mechanizm autoimmunologiczny, neuropatia autonomiczna, objawy autonomiczne, objętość wyrzutowa serca, podtyp hipowolemiczny, receptor muskarynowy acetylocholiny, receptor α1-adrenergiczny, receptor β1-adrenergiczny, reumatoidalne zapalenie stawów, terapia immunomodulująca, test pochyleniowy, toczeń rumieniowaty układowy, transporter noradrenaliny, układ renina-angiotensyna-aldosteron, wydalanie sodu z moczem, zespół aktywacji komórek tucznych, zespół Ehlersa-Danlosa, zespół posturalnej tachykardii ortostatycznej, zespół przewlekłego zmęczenia, zespół Sjögrena - Leksykon leków
Działania niepożądane – Sulfasalazin EN Krka 500 mg
Podczas terapii sulfasalazyną (Sulfasalazin EN Krka, 500 mg tabletki dojelitowe) działania niepożądane występują u około 33% pacjentów, z dominującymi objawami ze strony przewodu pokarmowego (bardzo często: zaburzenia żołądkowe, nudności; często: bóle brzucha, biegunka, wzdęcia, wymioty) oraz bólami głowy i zawrotami głowy (często). Około 75% działań niepożądanych pojawia się w ciągu pierwszych 3 miesięcy leczenia, a niektóre z nich są zależne od dawki. Istotne działania hematologiczne to leukopenia (często), trombocytopenia (niezbyt często), agranulocytoza, różne typy niedokrwistości, pancytopenia i makrocytoza (częstość nieznana). Wśród poważnych działań niepożądanych wymienia się aseptyczne zapalenie opon mózgowych, śródmiąższową chorobę płuc, niewydolność i piorunujące zapalenie wątroby, a także zagrażające życiu reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona i toksyczna nekroliza naskórka (bardzo rzadko). W przypadku ciężkich działań niepożądanych konieczne jest natychmiastowe przerwanie leczenia.
agranulocytoza, aseptyczne zapalenie opon mózgowych, autoprzeciwciało, ból głowy, choroba posurowicza, dolegliwość przewodu pokarmowego, encefalopatia, enzym wątrobowy, krwiomocz, krystaluria, leukopenia, liszaj płaski, makrocytoza, naciek eozynofilowy, nadwrażliwość na światło, neuropatia obwodowa, niedokrwistość aplastyczna, niedokrwistość hemolityczna, niedokrwistość megaloblastyczna, niewydolność wątroby, obrzęk naczynioruchowy, oligospermia, osutka polekowa z eozynofilią, pancytopenia, pęcherzowy rumień wielopostaciowy, piorunujące zapalenie wątroby, proteinuria, rzekomobłoniaste zapalenie okrężnicy, sinica, śródmiąższowa choroba płuc, śródmiąższowe zapalenie nerek, sulfasalazyna, szum w uszach, tabletka dojelitowa, toksyczna nekroliza naskórka, trombocytopenia, układowy toczeń rumieniowaty, włókniejące zapalenie pęcherzyków płucnych, wrzodziejące zapalenie okrężnicy, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenie węchu, zapalenie osierdzia, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zespół Lyella, zespół nerczycowy, zespół Sjögrena, zespół Stevensa-Johnsona, złuszczające zapalenie skóry, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba von willebranda – Patofizjologia i mechanizm
Choroba von Willebranda (vWD) jest najczęstszym dziedzicznym zaburzeniem krzepnięcia, wynikającym z ilościowego lub jakościowego defektu czynnika von Willebranda (vWF), kluczowego dla pierwotnej hemostazy i stabilizacji czynnika VIII (FVIII). vWF, syntetyzowany w komórkach śródbłonka i megakariocytach, tworzy multimery o różnej masie cząsteczkowej, z których multimery o wysokiej masie (HMW-vWF) mają największą aktywność hemostatyczną. Patogeneza vWD obejmuje mutacje w genie VWF prowadzące do zmniejszonej syntezy, zaburzeń transportu, przyspieszonego klirensu lub defektów funkcjonalnych. Typy vWD różnią się mechanizmem molekularnym: typ 1 to częściowy niedobór vWF (20-50% normy), typ 2 obejmuje defekty jakościowe z podtypami 2A, 2B, 2M i 2N, a typ 3 charakteryzuje się niemal całkowitym brakiem vWF. Diagnostyka opiera się na pomiarze antygenu vWF, aktywności kofaktora rystocetyny oraz poziomu FVIII.
ADAMTS13, adhezja płytek krwi, angiodysplazja, angiogeneza, autoprzeciwciało, choroba autoimmunologiczna, choroba limfoproliferacyjna, choroba von Willebranda, czynnik VIII, czynnik von Willebranda, gammapatia monoklonalna, gen VWF, hemostaza, kaskada krzepnięcia, kofaktor rystocetyny, małopłytkowość, megakariocyt, nabyty zespół von Willebranda, niedoczynność tarczycy, skaza krwotoczna, śródbłonek naczyniowy, stenoza zastawki aortalnej, typ 1 vWD, typ 2 vWD, typ 3 vWD, zaburzenie krzepnięcia krwi - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie mięśni – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rokowanie w zapaleniach mięśni (myositis) jest zróżnicowane i zależy od podtypu choroby, obecności współistniejących schorzeń, takich jak śródmiąższowa choroba płuc (ILD), oraz obecności specyficznych autoprzeciwciał. Śmiertelność waha się od 4% do 45%, a długoterminowe korzystne wyniki leczenia obserwuje się u 18-90% pacjentów. W przypadku dermatomyositis (DM) i polymyositis (PM) ryzyko zgonu związanego z chorobą wynosi około 10%, głównie z powodu nowotworów, szczególnie w pierwszych latach po diagnozie. Martwicze zapalenie mięśni (NM) oraz DM i PM cechują się ponad 95% przeżywalnością powyżej 5 lat. Zapalenie mięśni z ciałkami wtrętowymi (IBM) ma stabilną długość życia, ale istotne ryzyko niepełnosprawności, z koniecznością użycia wózka inwalidzkiego po około 10 latach. Czynniki pogarszające rokowanie to m.in. starszy wiek, płeć męska, dysfagia, zaawansowane zmiany w płucach, hipokapnia, obecność autoprzeciwciał antysyntetazowych lub anty-SRP oraz oporność na leczenie immunosupresyjne.
autoprzeciwciało, ciałka wtrętowe, cyklofosfamid, cyklosporyna, dysfagia, hipokapnia, martwica skóry, martwicze zapalenie mięśni, młodzieńcze zapalenie skórno-mięśniowe, przeciwciało anty-HMGCR, przeciwciało anty-Jo-1, przeciwciało anty-MDA5, przeciwciało anty-Mi-2, przeciwciało anty-NXP2, przeciwciało antysyntetazowe, rytuksymab, śródmiąższowa choroba płuc, takrolimus, terapia immunosupresyjna, zapalenie mięśni, zapalenie skórno-mięśniowe, zapalenie wielomięśniowe - Leksykon chorób i schorzeń
Autoimmunologiczna padaczka – Epidemiologia
Padaczka autoimmunologiczna, uznana przez ILAE w 2017 roku jako odrębna etiologia padaczki, charakteryzuje się napadami padaczkowymi wynikającymi z zaburzeń autoimmunologicznych. Epidemiologiczne dane wskazują na częstość występowania około 6,87 na 100 000 populacji oraz wskaźnik zachorowalności 0,33 na 100 000 osobolat. W populacji dorosłych z padaczką o nieznanej etiologii, autoimmunologiczne podłoże może dotyczyć 5-7% przypadków, a wśród nowo rozpoznanych napadów u dzieci – około 10%. Ryzyko padaczki jest istotnie wyższe u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi (iloraz szans 3,8), szczególnie u dzieci (iloraz szans 5,2). Wzrost rozpoznawalności padaczki autoimmunologicznej przypisuje się lepszym metodom wykrywania przeciwciał neuronalnych, które stanowią biomarkery choroby i mają znaczenie prognostyczne. Wczesne rozpoznanie i wdrożenie immunoterapii są kluczowe, gdyż leki przeciwpadaczkowe często nie wystarczają do kontroli napadów.
autoimmunologiczne zapalenie mózgu, autoprzeciwciało, choroba autoimmunologiczna, dekarboksylaza kwasu glutaminowego, epileptolog, immunoterapia, lek przeciwpadaczkowy, limfocyt T, Międzynarodowa Liga Przeciwpadaczkowa, napad padaczkowy, padaczka autoimmunologiczna, padaczka dziecięca, padaczka lekooporna, padaczka skroniowa, przeciwciała anty-GAD, przeciwciało neuronalne, sepsa, skala APE2, skala RITE, stan padaczkowy, wentylacja mechaniczna, zaburzenie autoimmunologiczne, zapalenie mózgu - Leksykon chorób i schorzeń
Hemofilia – Patofizjologia i mechanizm
Hemofilia to dziedziczne zaburzenie krwotoczne wynikające z niedoboru lub dysfunkcji czynników krzepnięcia VIII (hemofilia A) lub IX (hemofilia B), z częstością odpowiednio 1:5,000 i 1:30,000 mężczyzn. Mutacje w genach F8 (Xq28) i F9 (Xq27) prowadzą do zaburzenia wewnątrzpochodnego szlaku kaskady krzepnięcia, skutkując niedostateczną generacją trombiny i fibryny, co powoduje przedłużone krwawienia. Hemofilia klasyfikowana jest na łagodną (5-40% aktywności czynnika), umiarkowaną (1-5%) i ciężką (<1%). Najczęstszą mutacją w hemofilii A jest inwersja intronu 22 (40% ciężkich przypadków), natomiast w hemofilii B dominują mutacje punktowe. Powikłaniem jest rozwój inhibitorów przeciwko czynnikom krzepnięcia, występujący u 20-33% pacjentów z hemofilią A i 1-6% z hemofilią B, co komplikuje leczenie.
aberracja genetyczna, antytrombina, artropatia hemofilowa, autoprzeciwciało, choroba krwotoczna, dziedziczenie recesywne sprzężone z chromosomem X, edycja genów, emicizumab, fibrynoliza, generacja trombiny, gęstość mineralna kości, hemofilia A, hemofilia B, hemofilia ciężka, hemofilia łagodna, hemofilia nabyta, hemofilia umiarkowana, hemostaza, hemostaza pierwotna, indukcja tolerancji immunologicznej, inhibitor czynnika krzepnięcia, inhibitor szlaku czynnika tkankowego, inwersja intronu 22, kaskada krzepnięcia, kompleks tenazy, krzepnięcie krwi, mutacja punktowa, osteopenia, osteoporoza, przeciwciało bispecyficzne, przeciwciało monoklonalne, rekombinowany czynnik VII, terapia genowa, wektor wirusowy - Leksykon chorób i schorzeń
Autoimmunologiczne zapalenie mózgu – Diagnostyka i diagnoza
Autoimmunologiczne zapalenie mózgu (AZM) to złożona grupa schorzeń ośrodkowego układu nerwowego, charakteryzująca się podostrym początkiem deficytów pamięci operacyjnej, zaburzeń świadomości, drgawek oraz objawów neuropsychiatrycznych, powiązanych z obecnością autoprzeciwciał w surowicy i płynie mózgowo-rdzeniowym (PMR). Diagnostyka opiera się na kryteriach z 2016 roku, które uwzględniają szybki przebieg (<3 miesiące), obecność nowych ogniskowych deficytów OUN, pleocytozę (>5 komórek/mm3), zmiany w MRI (np. podwyższenie sygnału w sekwencji FLAIR w przyśrodkowych częściach płatów skroniowych) oraz wykluczenie innych etiologii. Kluczowe jest badanie autoprzeciwciał, w tym IgG przeciwko receptorowi NMDA, LGI1, Caspr2, AMPAR i GABA-B-R, wykonywane zarówno w surowicy, jak i PMR, z uwagi na różną czułość i swoistość. Warto podkreślić, że do 30% przypadków może być seronegatywnych, co nie wyklucza rozpoznania. Diagnostyka uzupełniana jest przez EEG (aktywność padaczkowa, fale wolne w płatach skroniowych) oraz PET 18F-FDG, który wykazuje wyższą czułość niż MRI, szczególnie w wykrywaniu metabolicznych nieprawidłowości w limbicznym zapaleniu mózgu.
aktywność padaczkowa, autoimmunologiczne zapalenie mózgu, autoprzeciwciało, drgawki, elektroencefalografia, funkcja poznawcza, immunoterapia, leczenie immunosupresyjne, naciek zapalny, nakłucie lędźwiowe, objawy neuropsychiatryczne, obraz kliniczny, obrazowanie rezonansem magnetycznym, ośrodkowy układ nerwowy, płat skroniowy, pleocytoza, płyn mózgowo-rdzeniowy, prążki oligoklonalne, rezonans magnetyczny, sekwencja FLAIR, seronegatywne autoimmunologiczne zapalenie mózgu, stan zapalny mózgu - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół zapalny wielonarządowy u dzieci (mis-c) – Etiologia i przyczyny
Zespół zapalny wielonarządowy u dzieci (MIS-C) to rzadkie, ale poważne powikłanie poinfekcyjne związane z zakażeniem SARS-CoV-2, charakteryzujące się nadmierną, opóźnioną odpowiedzią immunologiczną prowadzącą do uogólnionego stanu zapalnego obejmującego serce, płuca, nerki, mózg, skórę, oczy i układ pokarmowy. Klinicznie MIS-C manifestuje się uporczywą gorączką, hipotensją, wstrząsem oraz objawami zapalenia wielonarządowego, często z limfopenią T CD4+ i CD8+ oraz podwyższonymi stężeniami cytokin prozapalnych (IL-1, IL-6, IL-8, IL-10, IL-17, IL-18, IFN, TNF). Diagnostycznie istotne jest odróżnienie MIS-C od choroby Kawasakiego i zespołu wstrząsu toksycznego, m.in. na podstawie wieku pacjentów (2-21 lat), profilu cytokinowego oraz związku czasowego z infekcją SARS-CoV-2, która poprzedza rozwój MIS-C o 2-6 tygodni. Epidemiologicznie około 87% dzieci z MIS-C ma dodatnie przeciwciała przeciw SARS-CoV-2, a ryzyko rozwoju zespołu po zakażeniu wynosi około 1 na 3000-4000 przypadków. W patogenezie podejrzewa się m.in. nadmierną aktywację limfocytów T przez superantygen w białku spike wirusa oraz powstawanie autoprzeciwciał przeciw antygenom sercowo-naczyniowym i śródbłonkowym, co prowadzi do uszkodzenia tkanek i zapalenia naczyń (waskulopatii). Czynniki genetyczne, w tym specyficzne typy HLA, oraz pochodzenie etniczne (afrokaraibskie, latynoskie, południowoazjatyckie) zwiększają podatność na MIS-C.
autoprzeciwciało, burza cytokinowa, choroba Kawasakiego, czynnik martwicy nowotworów, dysfunkcja mikronaczyniowa, gorączka, hipotensja, interleukina-1, kardiologia dziecięca, kardiomiocyt, kompleks immunologiczny, limfocyt T, limfocyt T CD4+, limfopenia, ludzki antygen leukocytarny, niewydolność wielonarządowa, obrzęk kończyn, pediatryczny wieloukładowy zespół zapalny, reumatologia, Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes, szczepionka mRNA, test PCR, test serologiczny, tętniak tętnicy wieńcowej, uszkodzenie śródbłonka, wariant Omikron, waskulopatia, wstrząs, wymaz z nosogardła, wysypka, zakażenie COVID-19, zakażenie SARS-CoV-2, zapalenie naczyń krwionośnych, zapalenie spojówek, zespół wstrząsu toksycznego, zespół zapalny wielonarządowy u dzieci - Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka menb – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Szczepionka MenB, skierowana przeciwko Neisseria meningitidis serogrupy B, jest białkowym preparatem immunizującym, który stymuluje produkcję przeciwciał chroniących przed inwazyjną chorobą meningokokową (IMD), w tym zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych i sepsą. Szczepionka jest zalecana dla osób powyżej 10. roku życia z grup podwyższonego ryzyka (np. asplenia, niedobór dopełniacza, ekspozycja zawodowa), a także dla zdrowych nastolatków i młodych dorosłych (16-23 lata) w celu krótkoterminowej ochrony. Schemat dawkowania różni się w zależności od wieku i preparatu (Bexsero lub Trumenba), obejmując od 2 do 3 dawek podawanych domięśniowo, z dawką przypominającą co 2-3 lata u osób z grup ryzyka. W badaniach klinicznych i obserwacyjnych wykazano wysoką skuteczność szczepionki, sięgającą 75-88% redukcji zachorowań w populacjach niemowląt i dzieci, jednak szczepionka nie eliminuje nosicielstwa meningokoków, co ogranicza efekt ochrony populacyjnej. Szczepionka MenB nie jest wymienna ze szczepionką MenACWY, która chroni przed innymi serogrupami meningokoków (A, C, W, Y).
anafilaksja, anemia sierpowata, asplenia, autoprzeciwciało, bakterie meningokokowe grupy B, Bexsero, choroba autoimmunologiczna, choroba meningokokowa, choroba sierpowatokrwinkowa, dawka przypominająca, ekulizumab, immunizacja, inhibitor dopełniacza, inwazyjna choroba meningokokowa, Neisseria meningitidis, niedobór składnika dopełniacza, ognisko choroby meningokokowej, posocznica, przeciwciała, rawulizumab, reakcja alergiczna, rzeżączka, sepsa, serogrupa B, serogrupy meningokoków, szczepionka białkowa, szczepionka MenACWY, Trumenba, układ odpornościowy, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zastrzyk domięśniowy - Leksykon chorób i schorzeń
Pęcherze – Etiologia i przyczyny
Pęcherze skórne powstają w wyniku oddzielenia się warstwy naskórka (epidermis) od skóry właściwej, wypełniając się płynem surowiczym lub krwią, co stanowi mechanizm ochronny i wspomaga gojenie. Najczęstszą etiologią są pęcherze tarciowe, powstające na poziomie stratum spinosum pod wpływem sił ścinających, nasilonych przez wilgotność, ciepło oraz powtarzalne, intensywne tarcie, szczególnie na stopach i dłoniach. Inne przyczyny obejmują oparzenia termiczne (pęcherze w oparzeniach II stopnia), odmrożenia, kontaktowe zapalenie skóry wywołane przez substancje chemiczne, reakcje alergiczne na jad owadów oraz infekcje wirusowe (np. HSV, Varicella zoster), bakteryjne (liszajec pęcherzowy, róża) i grzybicze (grzybica stóp). Ponadto, choroby autoimmunologiczne, takie jak pemfigoid pęcherzowy, pęcherzyca czy opryszczkowate zapalenie skóry, prowadzą do powstawania pęcherzy poprzez autoprzeciwciała niszczące połączenia międzykomórkowe. Również leki (antybiotyki, NLPZ, leki przeciwnowotworowe) oraz czynniki genetyczne i urazy mechaniczne mogą indukować pęcherze.
atopowe zapalenie skóry, autoprzeciwciało, grzybica stóp, immunofluorescencja pośrednia, kontaktowe zapalenie skóry, liszajec pęcherzowy, neuropatia cukrzycowa, odmrożenie, oparzenie drugiego stopnia, oparzenie słoneczne, oparzenie termiczne, opryszczkowate zapalenie skóry, pęcherz krwawy, pęcherz tarciowy, pęcherzowe oddzielanie się naskórka, pęcherzyca, pemfigoid pęcherzowy, posocznica, reakcja polekowa, Staphylococcus aureus, ukąszenie owada, warstwa kolczysta, wirus herpes simplex, wirus varicella zoster, wyprysk dyshidrotyczny, zapalenie tkanki łącznej, zespół wstrząsu toksycznego - Leksykon chorób i schorzeń
Nefryt lupusowy – Patofizjologia i mechanizm
Nefryt lupusowy, występujący u 60-70% pacjentów z toczniem rumieniowatym układowym (SLE), jest główną przyczyną chorobowości i śmiertelności w tej populacji. Patogeneza nefrytów lupusowych jest wieloczynnikowa i obejmuje predyspozycję genetyczną z ponad 100 loci podatności, w tym silną asocjację z regionem MHC (HLA-DR2, HLA-DR15). Kluczową rolę odgrywa autoimmunizacja z produkcją autoprzeciwciał przeciwko dwuniciowemu DNA (anty-dsDNA) i nukleosomom, które tworzą kompleksy immunologiczne odkładające się w mezangium oraz przestrzeniach podśródbłonkowych i podnabłonkowych kłębuszków nerkowych. Aktywacja dopełniacza, zwłaszcza alternatywnej ścieżki, oraz udział neutrofili i ich NETów (neutrophil extracellular traps) nasilają stan zapalny i uszkodzenie nerek. System interferonu typu I, szczególnie sygnalizacja przez receptor IFNαRII, jest istotnym elementem patogenezy, co potwierdzają efekty terapeutyczne anifrolumabu – antagonisty tego receptora.
aktywacja dopełniacza, autoprzeciwciało, błona podstawna kłębuszków, chorobowość i śmiertelność, główny kompleks zgodności tkankowej, kompleks immunologiczny, krańcowa niewydolność nerek, mechanizmy patogenetyczne, nefryt lupusowy, NEToza, podocyt, przeciwciało anty-dsDNA, reakcja nadwrażliwości typu III, rozprzestrzenianie epitopów, sieć zewnątrzkomórkowa neutrofilów, toczeń rumieniowaty układowy, trzeciorzędowy narząd limfoidalny, uszkodzenie śródbłonka, wskaźnik aktywności, zaburzenie autoimmunologiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Wrodzone zespoły miasteniczne – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Wrodzone zespoły miasteniczne (CMS) to genetycznie uwarunkowane zaburzenia transmisji nerwowo-mięśniowej, manifestujące się od noworodkowego lub wczesnodziecięcego okresu życia, charakteryzujące się męczliwością i osłabieniem mięśni, szczególnie oddechowych i połykania. W odróżnieniu od miastenii nabytej, CMS nie wykazuje autoprzeciwciał i nie reaguje na immunoterapię. Diagnostyka genetyczna jest kluczowa dla identyfikacji podtypu choroby, co warunkuje dobór terapii farmakologicznej, obejmującej inhibitory cholinesterazy (np. pirydostygmina w dawce 7-10 mg/kg/dobę), blokery kanałów potasowych (3,4-diaminopirydyna) oraz agonistów receptorów beta-2 (efedryna). Należy zwrócić uwagę, że niektóre mutacje (COLQ, LAMB2, DOK7, MUSK, LRP4) mogą powodować nieskuteczność lub pogorszenie po zastosowaniu inhibitorów cholinesterazy. Opieka pielęgniarska powinna koncentrować się na monitorowaniu siły mięśniowej, funkcji oddechowych, zdolności połykania oraz reakcji na leczenie, a także na zapobieganiu powikłaniom oddechowym, w tym stosowaniu nieinwazyjnej wentylacji dodatnim ciśnieniem (NPPV) w razie potrzeby.
4-diaminopirydyna, acetylocholina, anestetyk wziewny, autoprzeciwciało, biopsja mięśnia, bloker kanału potasowego, deksmedetomidyna, depolaryzujący środek zwiotczający, dysfagia, efedryna, immunoterapia, inhibitor cholinesterazy, miastenia nabyta, mutacja genu, nieinwazyjna wentylacja dodatnim ciśnieniem, niewydolność oddechowa, opadanie powiek, osłabienie mięśniowe, pirydostygmina, podwójne widzenie, steroid, synapsa nerwowo-mięśniowa, transmisja nerwowo-mięśniowa, tymektomia, wrodzony zespół miasteniczny, wymiana osocza, złącze nerwowo-mięśniowe, znieczulenie dożylne - Leksykon chorób i schorzeń
Dermatomyositis – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Dermatomyositis jest autoimmunologiczną miopatią o zmiennym rokowaniu, z 10% śmiertelnością, głównie w pierwszych latach choroby. Wskaźniki przeżycia wynoszą około 82,6% po 1 roku, 73,9% po 2 latach, 66,7% po 5 latach i 55,4% po 9 latach. Czynniki prognostyczne obejmują wiek powyżej 60 lat, współistniejące nowotwory (obecne u 25% pacjentów), zajęcie narządów wewnętrznych (serce, płuca, przełyk), dysfonię, śródmiąższową chorobę płuc oraz obecność specyficznych autoprzeciwciał, takich jak Jo-1 i anty-MDA5, które wiążą się z cięższym przebiegiem i gorszym rokowaniem. Przebieg choroby jest heterogenny – od spontanicznej remisji u 20% pacjentów do piorunującego przebiegu u 5%, a większość ma charakter przewlekły lub policykliczny.
anoreksja, autoprzeciwciało, choroba autoimmunologiczna, dermatomyositis, dysfagia, dysfonia, kalcynoza, leczenie immunosupresyjne, marker zapalny, miopatia nekrotyzująca, młodzieńcze dermatomyositis, niewydolność oddechowa, nowotwór złośliwy, piorunujący przebieg choroby, powikłanie jatrogenne, powikłanie sercowo-naczyniowe, przeciwciało anty-MDA5, przeciwciało Jo-1, przykurcz, remisja spontaniczna, śródmiąższowa choroba płuc, szlak JAK-STAT, zachłystowe zapalenie płuc, zajęcie narządów wewnętrznych - Leksykon chorób i schorzeń
Dermatomyositis – Patofizjologia i mechanizm
Dermatomyositis (DM) to rzadkie, immunologicznie uwarunkowane zapalenie mięśni i skóry, zaliczane do idiopatycznych miopatii zapalnych. Patogeneza DM opiera się na humoralnym ataku przeciwciał na naczynia włosowate mięśni i śródbłonek tętniczek, z aktywacją dopełniacza (C3b, C4b, MAC C5b-C9) prowadzącą do uszkodzenia śródbłonka, niedokrwienia i martwicy włókien mięśniowych, szczególnie perifascykularnych. Charakterystyczne są autoprzeciwciała swoiste dla zapalenia mięśni (MSAs), takie jak anty-Mi-2, anty-MDA5, anty-TIF1, anty-NXP2 i anty-SAE, które mogą mieć rolę patogenną. Kluczową rolę odgrywa nadekspresja ścieżki interferonów typu I i II, prowadząca do stanu prozapalnego, nadekspresji MHC klasy I oraz dysfunkcji mitochondrialnej, co potwierdzają badania molekularne i immunohistochemiczne. W patogenezie uczestniczą limfocyty B, CD4+, komórki dendrytyczne plazmacytoidalne oraz neutrofile, a także cytokiny prozapalne, m.in. IL-17 i IL-6. Waskulopatia, zwłaszcza w młodzieńczej postaci DM (JDM), prowadzi do okluzji naczyń i niedokrwienia tkanek. DM u dorosłych wiąże się z ryzykiem nowotworów, szczególnie w kontekście autoprzeciwciał anty-TIF1γ.
autoprzeciwciało, choroba śródmiąższowa płuc, czynnik dopełniacza C3, dermatomyositis, dysfagia, dysfunkcja mitochondrialna, endomysium, idiopatyczna miopatia zapalna, inhibitor Janus kinazy, komórka dendrytyczna plazmacytoidalna, komórka NK, kompleks atakujący błonę, kompleks immunologiczny, limfocyt T CD8, neutrofil, niedokrwienie tkanek, przeciwciało anty-MDA5, przeciwciało anty-Mi-2, przeciwciało anty-NXP2, reaktywna forma tlenu, stres retikulum endoplazmatycznego, waskulopatia, włókno mięśniowe, zapalenie wątroby - Leksykon chorób i schorzeń
Twardzina – Etiologia i przyczyny
Twardzina układowa (scleroderma) to rzadka choroba autoimmunologiczna charakteryzująca się nadprodukcją kolagenu i jego akumulacją w skórze oraz narządach wewnętrznych, prowadząc do ich stwardnienia i zwłóknienia. Patogeneza obejmuje nieprawidłową odpowiedź immunologiczną, w której uszkodzeniu ulegają komórki śródbłonka małych naczyń, fibroblasty oraz limfocyty, co skutkuje stanem zapalnym, niedokrwieniem i nadprodukcją kolagenu. Czynniki genetyczne, w tym warianty genów HLA-DQA1 i HLA-DRB1 oraz region MHC, predysponują do rozwoju choroby, a ekspozycja na czynniki środowiskowe takie jak krzem, rozpuszczalniki organiczne, infekcje wirusowe (CMV, HHV-5, parwowirus B19) i bakterie (Borrelia burgdorferi) może wyzwalać lub nasilać proces chorobowy. Kobiety w wieku rozrodczym chorują 7-12 razy częściej niż mężczyźni, co sugeruje udział hormonów płciowych w etiologii. Uszkodzenie naczyń prowadzi do objawów Raynauda, owrzodzeń palców, przełomu nerkowego i nadciśnienia płucnego, a choroba często współistnieje z innymi autoimmunologicznymi schorzeniami tkanki łącznej (15-25% przypadków).
Diagnostyka i leczenie twardziny układowej opierają się na identyfikacji autoprzeciwciał specyficznych dla choroby oraz monitorowaniu uszkodzeń narządowych. Obecnie brak jest terapii przyczynowej, jednak stosuje się leki modulujące przebieg choroby, takie jak nintedanib (Ofev) i rytuksymab, zwłaszcza w przypadkach progresywnych. Badania koncentrują się na zrozumieniu interakcji genetyczno-środowiskowych, roli układu immunologicznego oraz mechanizmów uszkodzenia naczyń i zwłóknienia, co ma na celu opracowanie bardziej skutecznych strategii terapeutycznych. Kompleksowa opieka powinna uwzględniać zarówno kontrolę objawów naczyniowych, jak i immunomodulację, aby poprawić jakość życia pacjentów z twardziną układową.
autoprzeciwciało, biała krwinka, bleomycyna, Borrelia burgdorferi, choroba Lyme, cytomegalowirus, czynnik środowiskowy, fibroblast, główny kompleks zgodności tkankowej, herpeswirus, komórka śródbłonka, lek chemioterapeutyczny, limfocyt, naczynie krwionośne, nadciśnienie płucne, nadprodukcja kolagenu, niezróżnicowana choroba tkanki łącznej, nintedanib, objaw Raynauda, parwowirus B19, predyspozycja genetyczna, przełom nerkowy twardziny, radioterapia, reumatoidalne zapalenie stawów, rozpuszczalnik organiczny, rytuksymab, schorzenie autoimmunologiczne, stan zapalny, toczeń rumieniowaty układowy, twardzina układowa, układ odpornościowy, wariant genetyczny, zaburzenie układu immunologicznego, zapalenie skórno-mięśniowe, zapalenie wielomięśniowe, zespół eozynofilii-mialgii, zespół Sjögrena, zwłóknienie skóry - Leksykon substancji czynnych
Ludzki czynnik krzepnięcia VIII – Wskazania do stosowania
Preparat Emoclot zawiera ludzki czynnik krzepnięcia VIII, kluczowy dla kaskady krzepnięcia, dostępny w dawkach 500 j.m. (50 j.m./ml po rekonstytucji w 10 ml wody do wstrzykiwań) oraz 1000 j.m. (100 j.m./ml). Aktywność swoista wynosi około 80 j.m./mg białka, a preparat zawiera również czynnik von Willebranda z minimalną aktywnością kofaktora rystocetyny (RCO) odpowiednio ≥10 j.m./ml dla dawki 500 j.m. i ≥20 j.m./ml dla dawki 1000 j.m. Emoclot jest wskazany w leczeniu i profilaktyce hemofilii A, nabytych niedoborów czynnika VIII oraz u pacjentów z inhibitorami czynnika VIII, gdzie w przypadku niskiego miana inhibitora (<5 jednostek Bethesda) możliwe jest przezwyciężenie jego działania wysokimi dawkami czynnika VIII. Preparat nie jest przeznaczony do leczenia choroby von Willebranda, mimo obecności czynnika von Willebranda w produkcie. Produkt podaje się dożylnie po rekonstytucji, zawiera do 41 mg sodu na fiolkę 10 ml, co należy uwzględnić u pacjentów z ograniczeniem sodu w diecie.
aktywne krwawienie, artropatia hemofilowa, autoprzeciwciało, choroba von Willebranda, czynnik krzepnięcia VIII, czynnik von Willebranda, hemofilia A, infuzja dożylna, inhibitor czynnika VIII, jednostka Bethesda, kaskada krzepnięcia, kofaktor rystocetyny, koncentrat omijający inhibitor, miano inhibitora, nabyty niedobór czynnika VIII, niedobór czynnika VIII, profilaktyka hemofilii, rekombinowany czynnik VIIa, terapia substytucyjna, wrodzone zaburzenie krzepnięcia, wstrzyknięcie dożylne, zaburzenie hemostazy - Leksykon chorób i schorzeń
Kurczowe zapalenie skóry na zimno – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Kurczowe zapalenie skóry na zimno (pokrzywka zimna) to rzadka pokrzywka fizyczna, charakteryzująca się szybkim wystąpieniem świądu, rumienia i obrzęku po ekspozycji na zimno. Patofizjologia obejmuje indukcję autoprzeciwciał i IgE, prowadzącą do degranulacji komórek tucznych i uwolnienia histaminy oraz cytokin prozapalnych. Średni czas trwania choroby wynosi 4,8-9,3 lat, z 50% pacjentów poprawiających się w ciągu około 5 lat, a wskaźnik remisji u dzieci wynosi 5-7,5%. Czynniki prognostyczne obejmują wczesny początek choroby, współistniejące atopie, nasilenie kliniczne, liczne epizody pokrzywki samoistnej przewlekłej, późny początek objawów, współwystępowanie pokrzywki indukowanej oraz funkcjonalną autoreaktywność surowicy. U pacjentów pediatrycznych anafilaksja występuje w 37% przypadków, głównie po ekspozycji na zimne środowisko wodne, a wcześniejszy wywiad reakcji systemowej na zimno jest jedynym predyktorem anafilaksji. Czas stymulacji zimnem krótszy niż 3 minuty koreluje z cięższym przebiegiem choroby.
anafilaksja, autoprzeciwciało, autoreaktywność surowicy, choroba atopowa, choroba współistniejąca, cyklosporyna A, cytokiny prozapalne, degranulacja komórek tucznych, diagnostyka różnicowa, histamina, immunoglobulina E, kurczowe zapalenie skóry na zimno, lek przeciwhistaminowy H1, omalizumab, patofizjologia, pokrzywka fizyczna, pokrzywka indukowana, pokrzywka samoistna przewlekła, remisja, test stymulacji zimnem - Leksykon chorób i schorzeń
Pęcherzyca pęcherzowa – Diagnostyka i diagnoza
Pęcherzyca pęcherzowa (BP) jest najczęstszą autoimmunologiczną chorobą pęcherzową podnaskórkową, stanowiącą około 80% przypadków podnaskórkowych chorób immunopęcherzowych. Diagnostyka opiera się na obrazie klinicznym oraz potwierdzeniu obecności autoprzeciwciał przeciwko błonie podstawnej skóry. Kryteria kliniczne o wysokiej czułości (90%) i swoistości (83%) obejmują wiek >70 lat, brak zajęcia błon śluzowych, skóry głowy i szyi oraz brak atroficznych blizn. W diagnostyce kluczowe są biopsje skóry: histopatologia wykazuje podnaskórkowe oddzielenie naskórka z naciekiem zapalnym bogatym w eozynofile, a bezpośrednia immunofluorescencja (DIF) – złogi IgG (głównie IgG4) w 70-90% i C3 w 90-100% przypadków wzdłuż błony podstawnej. Pośrednie badanie immunofluorescencyjne (IIF) na skórze rozdzielonej solą pozwala na różnicowanie BP od innych chorób pęcherzowych, lokalizując złogi IgG po stronie naskórkowej w 95% przypadków. Testy ELISA wykrywają przeciwciała przeciwko BP180 (NC16A) z czułością 84-89% i swoistością 90-98%, oraz przeciwko BP230 z czułością około 53%, co umożliwia wczesną diagnostykę i monitorowanie aktywności choroby.
akantoliza, autoprzeciwciało, badanie histopatologiczne, badanie immunohistochemiczne, bezpośrednia immunofluorescencja, błona podstawna skóry, BP230, bullous pemphigoid, choroba autoimmunologiczna pęcherzowa, choroba immunopęcherzowa, dermatitis herpetiformis, Epidermolysis bullosa acquisita, immunoblotting, immunoprecypitacja, nabyte pęcherzowe oddzielanie się naskórka, pęcherzyca pęcherzowa, pęcherzyca zwykła, pemfigoid błon śluzowych, rumień wielopostaciowy, test ELISA, Western blot, zapalenie skórno-mięśniowe, złogi IgG, złoty standard diagnostyczny - Leksykon chorób i schorzeń
Pemfigus vulgaris – Etiologia i przyczyny
Pemfigus vulgaris to przewlekła, autoimmunologiczna choroba pęcherzowa skóry i błon śluzowych, charakteryzująca się produkcją autoprzeciwciał klasy IgG, głównie IgG4 w fazie ostrej, skierowanych przeciwko desmogleinom 1 i 3, kluczowym białkom adhezyjnym desmosomów. Mechanizm patogenetyczny obejmuje zaburzenie adhezji międzykomórkowej keratynocytów (akantolizę) prowadzącą do powstawania pęcherzy śródnaskórkowych. Predyspozycje genetyczne związane są z allelami HLA klasy II, m.in. HLA-DRB1*0402 u Żydów aszkenazyjskich oraz HLA-DRB1*1401/04 i HLA-DQB1*0503 u innych populacji. Czynniki środowiskowe, takie jak infekcje wirusowe, stres, promieniowanie UV, urazy skóry oraz leki (np. penicylamina, kaptopryl, NLPZ, antybiotyki) mogą wyzwalać lub nasilać chorobę. Pemfigus może współistnieć z innymi schorzeniami autoimmunologicznymi i nowotworowymi, np. miastenią gravis czy grasiczakiem.
akantoliza, antagonista receptora angiotensyny, autoprzeciwciało, azatiopryna, białko adhezyjne, chłoniak, choroba Castlemana, choroba pęcherzowa skóry, czynnik von Willebranda, desmosom, fibrynogen, grasiczak, HLA-DRB1, immunoglobulina G, immunoglobulina G4, inhibitor ACE, keratynocyt, kortykosteroid, lek immunosupresyjny, miastenia, mykofenolan mofetylu, NLPZ, pemfigus vulgaris, penicylamina, posocznica, rytuksymab, układ HLA, zapalenie płuc - Leksykon chorób i schorzeń
Ostra zespół niewydolności oddechowej – Etiologia i przyczyny
Ostra zespół niewydolności oddechowej (SARS) wywołana przez koronawirus SARS-CoV-1 to ciężka choroba zakaźna układu oddechowego, charakteryzująca się tropizmem do komórek płucnych i wywołująca zespół ostrej niewydolności oddechowej (ARDS). SARS-CoV-1 jest jednoniciowym wirusem RNA z rodzaju Betacoronavirus, który pierwotnie pochodzi od nietoperzy, a transmisja na ludzi odbyła się prawdopodobnie przez pośredniego gospodarza – cywety. Wirus wykorzystuje receptor ACE2 do wnikania do komórek, co tłumaczy jego predylekcję do tkanki płucnej. Patogeneza obejmuje bezpośrednie uszkodzenie pęcherzyków płucnych, zaburzenia funkcji układu enzymatycznego ACE2 oraz nadmierną odpowiedź immunologiczną, w tym burzę cytokinową i obecność autoprzeciwciał przeciwko komórkom nabłonkowym i śródbłonkowym. SARS-CoV-1 może być izolowany z tkanki płucnej do 20 dni od pojawienia się objawów, a wirus wykazuje zdolność do transmisji drogą kropelkową, kontaktową oraz potencjalnie powietrzną, szczególnie w zamkniętych, słabo wentylowanych pomieszczeniach.
autoprzeciwciało, burza cytokinowa, choroba układu oddechowego, choroba zoonotyczna, dysfagia, infekcja dróg oddechowych, inhibitor polimerazy, jednoniciowy wirus RNA, kwarantanna, nietoperz, odpowiedź immunologiczna, pęcherzyk płucny, rezerwuar wirusa, transmisja fekalno-oralna, transmisja kropelkowa, transmisja powietrzna, wydzielina układu oddechowego, zespół ostrej niewydolności oddechowej