Autoimmunologiczne zapalenie wątroby
Etiologia i przyczyny
Autoimmunologiczne zapalenie wątroby (AIH) to przewlekła choroba charakteryzująca się autoimmunologicznym atakiem na hepatocyty, prowadzącym do przewlekłego zapalenia i włóknienia wątroby. Etiologia AIH jest wieloczynnikowa, obejmująca predyspozycje genetyczne, zwłaszcza polimorfizmy w genach HLA klasy II (HLA DRB1*03:01, DRB1*04:01 u Europejczyków; DRB1*04:04, DRB1*04:05, DRB1*13:01 u Latynosów; DRB1*04:01, DRB1*04:05 u Japończyków), czynniki środowiskowe takie jak zakażenia wirusowe (HBV, HCV, HAV, HDV, HEV, wirusy Herpesviridae, odra) oraz ekspozycja na leki (np. nitrofurantoina, minocyklina, atorwastatyna, izoniazyd, metyldopa, halothan, leki anty-TNF). AIH często współistnieje z innymi chorobami autoimmunologicznymi (w 26-49% przypadków), takimi jak zapalenie tarczycy, cukrzyca typu 1, reumatoidalne zapalenie stawów czy toczeń rumieniowaty układowy. Choroba występuje częściej u kobiet (około 70%), głównie w wieku 15-40 lat, z przewagą płci żeńskiej 3:1. AIH dzieli się na typ 1 (dominujący w Ameryce Północnej, 2/3 przypadków) i typ 2 (rzadszy, częstszy u dzieci), różniące się profilem autoprzeciwciał.
Etiologia autoimmunologicznego zapalenia wątroby
Autoimmunologiczne zapalenie wątroby (AIH) to przewlekła choroba zapalna wątroby, w której układ odpornościowy organizmu atakuje własne komórki wątrobowe, powodując stan zapalny i uszkodzenie tego narządu. Chociaż dokładna przyczyna AIH pozostaje nieznana, badania wskazują na złożone współdziałanie czynników genetycznych, środowiskowych oraz nieprawidłowości w funkcjonowaniu układu odpornościowego12.
Podłoże immunologiczne
Proponowany mechanizm rozwoju autoimmunologicznego zapalenia wątroby opiera się na współdziałaniu predyspozycji genetycznej, czynnika środowiskowego oraz nieprawidłowej odpowiedzi układu immunologicznego, co prowadzi do przewlekłego zapalenia hepatocytów i następczego włóknienia wątroby3. W AIH układ odpornościowy błędnie rozpoznaje zdrowe komórki wątrobowe jako obce i wytwarza przeciwciała (nazywane autoprzeciwciałami), które atakują te komórki45. Komórki B produkują autoprzeciwciała, które przyczepiają się do antygenów na własnych komórkach, co powoduje, że limfocyty T atakują zdrowe komórki wątroby, uszkadzając ją i wywołując stan zapalny6.
AIH wiąże się z zaburzeniem zwanym hipergammaglobulinemią, które występuje, gdy we krwi znajduje się zbyt wiele przeciwciał białkowych. Może być ono spowodowane długotrwałym (przewlekłym) zakażeniem lub niektórymi chorobami krwi78.
Czynniki genetyczne
Istnieje silny związek genetyczny z polimorfizmami w obrębie genów głównego układu zgodności tkankowej klasy II (MHC klasy II). Obecność genów ludzkiego antygenu leukocytarnego (HLA) HLA DRB1*03 i HLA DRB1*04 predysponuje do AIH typu 1 i wpływa na przebieg choroby oraz odpowiedź na leczenie9. Badania wykazały, że u osób z tymi genami czynniki środowiskowe mogą wywołać reakcję autoimmunologiczną, która powoduje, że ich układ odpornościowy atakuje wątrobę10.
Badania genomowe wykazały najsilniejsze powiązania z pojedynczymi wariantami nukleotydowymi (SNV) w HLA. Allele predysponujące do AIH to DRB1*03:01 i DRB1*04:01 u Europejczyków; DRB1*04:04, DRB1*04:05 i DRB1*13:01 u Latynosów; oraz DRB1*04:01 i DRB1*04:05 u Japończyków11. Geny te są znane z roli w regulacji odpowiedzi immunologicznej.
Występowanie AIH u bliźniąt oraz rodzinne występowanie AIH były ewidentne w ostatnich badaniach epidemiologicznych, co sugeruje wspólne genetyczne czynniki ryzyka dla AIH i innych chorób autoimmunologicznych12.
Czynniki środowiskowe
Badacze nadal badają czynniki środowiskowe, które odgrywają rolę w autoimmunologicznym zapaleniu wątroby. Do czynników tych mogą należeć określone wirusy i leki13.
Zakażenia wirusowe, które mogą działać jako potencjalne czynniki wyzwalające AIH poprzez mimikrę molekularną, obejmują1415:
- Wirusowe zapalenie wątroby typu A, B, C, D lub E
- Wirusy z rodziny Herpesviridae (wirus Epsteina-Barr, cytomegalowirus, herpes simplex)
- Odra
Niektóre leki mogą wywołać uszkodzenie wątroby przypominające autoimmunologiczne zapalenie wątroby. Do leków tych należą192021:
- Nitrofurantoina (stosowana w zakażeniach układu moczowego)
- Minocyklina (stosowana w leczeniu trądziku)
- Atorwastatyna (stosowana w leczeniu wysokiego poziomu cholesterolu)
- Izoniazyd (antybiotyk)
- Metyldopa
- Halothan
- Leki biologiczne anty-TNF (infliksymab, etanercept, adalimumab)
W większości przypadków uszkodzenie wątroby ustępuje po odstawieniu leku. Jednakże, niektóre przypadki autoimmunologicznego zapalenia wątroby mogą utrzymywać się nawet po odstawieniu leku24.
Związek z innymi chorobami autoimmunologicznymi
AIH typu 1 jest powiązane z innymi zaburzeniami, w których organizm atakuje sam siebie (zaburzenia autoimmunologiczne). Chorzy na AIH często cierpią na inne choroby autoimmunologiczne, a do 26-49% osób z AIH będzie miało współistniejące choroby autoimmunologiczne2526. Te współistniejące schorzenia mogą obejmować:
- Zapalenie tarczycy (tyreoiditis)
- Choroba Gravesa-Basedowa
- Cukrzyca typu 1
- Reumatoidalne zapalenie stawów
- Niedokrwistość hemolityczna
- Małopłytkowość immunologiczna
- Celiakia
- Wrzodziejące zapalenie jelita grubego
- Toczeń rumieniowaty układowy
- Zespół Sjögrena
U niektórych osób AIH rozwija się wraz z inną chorobą autoimmunologiczną, która wpływa na drogi żółciowe, taką jak pierwotne zapalenie dróg żółciowych (PBC) i pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (PSC)30. Występuje również związek z zespołem autoimmunologicznej poliendokrynopatii, kandydozy i dystrofii ektodermalnej, autosomalną recesywną chorobą charakteryzującą się niedoczynnością przytarczyc, niewydolnością nadnerczy i przewlekłą kandydozą śluzówkowo-skórną31.
Ogólnie rzecz biorąc, każda istniejąca wcześniej choroba autoimmunologiczna może zwiększyć prawdopodobieństwo rozwoju innej. Przewlekły stan zapalny w jednym obszarze wydaje się wywoływać stan zapalny w innym. Szansa na rozwój jakiejkolwiek drugiej choroby autoimmunologicznej wynosi 25-50%3233.
Czynniki demograficzne
AIH częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn, z przewagą płci żeńskiej w stosunku 3:13435. Około 70% osób z autoimmunologicznym zapaleniem wątroby to kobiety, zwykle w wieku od 15 do 40 lat3637.
Choroba ta występuje we wszystkich grupach wiekowych i etnicznych, choć płeć żeńska jest wyraźnym czynnikiem ryzyka AIH: we wszystkich populacjach trzy czwarte pacjentów z AIH stanowią kobiety38.
Typy autoimmunologicznego zapalenia wątroby
Autoimmunologiczne zapalenie wątroby jest klasyfikowane jako typ 1 lub typ 23940:
- Typ 1 jest najczęstszą postacią w Ameryce Północnej i stanowi dwie trzecie wszystkich przypadków AIH4142.
- Typ 2 jest ogólnie rzadszy, ale częściej występuje u dzieci4344.
Typy te różnią się profilami autoprzeciwciał. AIH typu 1 (AIH-1) i AIH typu 2 (AIH-2) charakteryzują się różnymi profilami autoprzeciwciał45. U niektórych pacjentów może również wystąpić zespół nakładania się, w którym cechy AIH współistnieją z cechami pierwotnego stwardniającego zapalenia dróg żółciowych (PSC), znanego jako autoimmunologiczne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (ASC)4647.
Konsekwencje kliniczne
Autoimmunologiczne zapalenie wątroby, jeśli nie jest leczone, może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych4849:
- Przewlekły stan zapalny może powodować ciągłe uszkodzenie wątroby w ciągu miesięcy lub lat
- Postępujące włóknienie i marskość wątroby
- Niewydolność wątroby
- W niektórych przypadkach może być konieczny przeszczep wątroby
Wczesne leczenie AIH jest ważne dla kontrolowania postępu choroby i zapobiegania, a nawet odwrócenia niektórych uszkodzeń wątroby50. Podstawą leczenia AIH jest regulacja nieprawidłowo funkcjonującego układu odpornościowego za pomocą leków immunosupresyjnych51.
Podsumowanie etiologii
Przyczyna autoimmunologicznego zapalenia wątroby pozostaje nieznana, ale jest to prawdopodobnie wynik złożonej interakcji pomiędzy5253:
- Predyspozycją genetyczną – szczególnie polimorfizmami w genach HLA klasy II
- Czynnikami środowiskowymi – takimi jak zakażenia wirusowe, leki czy toksyny
- Zaburzeniami immunoregulacji – w tym dysfunkcją limfocytów T regulatorowych
Proponowany mechanizm rozwoju AIH opiera się na współdziałaniu tych czynników, prowadzącym do utraty tolerancji immunologicznej wobec własnych antygenów wątrobowych i w konsekwencji do przewlekłego zapalenia hepatocytów i postępującego włóknienia wątroby5455.
Badacze nadal pracują nad lepszym zrozumieniem przyczyn AIH. Gdyby udało się ustalić, co powoduje jakąkolwiek chorobę autoimmunologiczną, byłaby to droga do znalezienia skutecznego leczenia56.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.