gen SERPING1
Gen SERPING1 (Serpin Family G Member 1) koduje białko inhibitora C1 (C1-INH), które jest kluczowym regulatorem układu dopełniacza, kaskady krzepnięcia, fibrynolizy oraz układu kinin. Białko to należy do rodziny serpin (inhibitorów proteaz serynowych) i odgrywa istotną rolę w kontrolowaniu procesów zapalnych w organizmie.
Mutacje w genie SERPING1 są główną przyczyną dziedzicznego obrzęku naczynioruchowego (HAE), rzadkiej choroby genetycznej dziedziczonej autosomalnie dominująco. Zidentyfikowano ponad 500 różnych mutacji tego genu, które prowadzą do niedoboru ilościowego lub dysfunkcji inhibitora C1, co skutkuje niekontrolowaną aktywacją układu kalikreina-kininy i powstawaniem bradykininy odpowiedzialnej za zwiększoną przepuszczalność naczyń i obrzęki.
Diagnostyka molekularna genu SERPING1 ma kluczowe znaczenie w potwierdzaniu rozpoznania HAE typu I (obniżony poziom i funkcja C1-INH) oraz typu II (prawidłowy poziom, ale obniżona funkcja C1-INH). Nowoczesne metody sekwencjonowania umożliwiają wykrycie mutacji punktowych, delecji, insercji oraz dużych rearanżacji genowych, co pozwala na wdrożenie odpowiedniego leczenia i poradnictwa genetycznego dla rodzin pacjentów.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Obwodzenie – Etiologia i przyczyny
Obrzęk naczynioruchowy (obwodzenie) to stan charakteryzujący się obrzękiem tkanek głęboko pod skórą lub błonami śluzowymi, wynikający ze zwiększonej przepuszczalności naczyń i wycieku płynu do tkanek. Etiologia dzieli się na obrzęk mediowany histaminą (alergiczny, często z pokrzywką) oraz bradykininą (niedobór/dysfunkcja inhibitora C1 esterazy lub leki, np. inhibitory ACE). Klinicznie wyróżnia się obrzęk alergiczny, idiopatyczny, polekowy (ok. 0,1-2,5% pacjentów na inhibitorach ACE) i dziedziczny (HAE, często mutacje w genie SERPING1 lub F12). Alergiczny obrzęk pojawia się zwykle w ciągu 30 min do 2 h po ekspozycji na alergen (orzechy, owoce morza, jaja, mleko, soja, pszenica, czekolada, pyłki, sierść, lateks, czynniki fizyczne, stres). Obrzęk polekowy najczęściej wywołują inhibitory ACE, NLPZ, antybiotyki, ARB i inne leki, z mechanizmem opartym na nadprodukcji bradykininy lub leukotrienów.
alergen pokarmowy, anafilaksja, chłoniak złośliwy, choroba limfoproliferacyjna, cyklooksygenaza-1, dziedziczny obrzęk naczynioruchowy, gammapatia monoklonalna, gen SERPING1, inhibitor C1-esterazy, inhibitor konwertazy angiotensyny, makroglobulinemia Waldenströma, nabyty obrzęk naczynioruchowy, niesteroidowy lek przeciwzapalny, obrzęk alergiczny, obrzęk idiopatyczny, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk polekowy, obwodzenie, przepuszczalność naczyń krwionośnych, przewlekła białaczka limfocytowa, toczeń rumieniowaty układowy, układ dopełniacza, użądlenie owada, zespół Wellsa - Leksykon chorób i schorzeń
Obwodzenie – Zapobieganie i profilaktyka
Obrzęk naczynioruchowy (angioedema), zwłaszcza jego dziedziczna postać (HAE), wymaga kompleksowego podejścia terapeutycznego z uwzględnieniem profilaktyki krótkoterminowej (STP) i długoterminowej (LTP). STP stosuje się przed zabiegami wysokiego ryzyka (np. stomatologicznymi, chirurgicznymi) lub stresującymi sytuacjami, wykorzystując głównie koncentrat inhibitora C1 pochodzenia osoczowego (pd-C1-INH) w dawce 15-30 j/kg mc. podawany do 6 godzin przed zabiegiem, a w przypadku braku dostępności – 17-α-alkilowane androgeny (np. danazol 200 mg 2-3x/d) lub świeżo mrożone osocze. LTP dedykowana jest pacjentom z częstymi (>1-2/tydzień) lub ciężkimi atakami, stosując regularną terapię inhibitorami C1-INH (Cinryze 1000 j i.v. co 3-4 dni, Haegarda/Berinert SC podskórnie 2x/tydzień), lanadelumab (300 mg s.c. co 2 tygodnie w fazie indukcji, następnie co 4 tygodnie) lub berotralstat (Orladeyo) – doustny inhibitor kalikreiny podawany raz dziennie. Terapie te wykazują redukcję częstości ataków nawet o 90%, co potwierdzają badania kliniczne i wytyczne WAO/EAACI. Alternatywnie stosuje się androgeny atenuowane i leki antyfibrynolityczne, jednak ze względu na działania niepożądane i ograniczenia u dzieci oraz kobiet w ciąży, są one terapią drugiego wyboru.
androgeny atenuowane, berotralstat, czynnik XII, długoterminowa profilaktyka, działanie teratogenne, dziedziczny obrzęk naczynioruchowy, dziennik pokarmowy, gen SERPING1, ikatybant, inhibitor C1, inhibitor kalikreiny osoczowej, inhibitory ACE, kalikreina osoczowa, koncentrat inhibitora C1, krótkoterminowa profilaktyka, kwas traneksamowy, lanadelumab, niesteroidowe leki przeciwzapalne, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk podskórny, przeciwciało monoklonalne, świeżo mrożone osocze, terapia genowa - Leksykon chorób i schorzeń
Obwodzenie – Patofizjologia i mechanizm
Obrzęk naczynioruchowy (angioedema) to samoograniczający się obrzęk skóry lub błon śluzowych, wynikający z zwiększonej przepuszczalności naczyń krwionośnych i przesączania płynu do przestrzeni śródmiąższowej. Patofizjologicznie dzieli się na obrzęk zależny od histaminy (ok. 90% ostrych przypadków), związany z aktywacją komórek tucznych i bazofilów oraz uwalnianiem mediatorów takich jak histamina, leukotrieny, prostaglandyny i cytokiny, oraz obrzęk zależny od bradykininy, który nie współwystępuje z pokrzywką i jest oporny na leczenie przeciwhistaminowe. Mechanizmy bradykininergiczne obejmują wrodzony obrzęk naczynioruchowy (HAE) spowodowany mutacjami w genie SERPING1 prowadzącymi do niedoboru lub dysfunkcji inhibitora C1 esterazy (C1-INH), nabyty niedobór C1-INH związany z chorobami limfoproliferacyjnymi lub autoimmunologicznymi oraz obrzęk indukowany inhibitorami ACE, które hamują degradację bradykininy, powodując jej akumulację i zwiększoną przepuszczalność naczyń.
gen SERPING1, immunoglobulina E, inhibitor C1-esterazy, inhibitor kalikreiny osoczowej, inhibitor konwertazy angiotensyny, komórki tuczne, kwas traneksamowy, lek antyfibrynolityczny, lek przeciwhistaminowy, leukotrieny, mediatory zapalne, nabyty obrzęk naczynioruchowy, niesteroidowy lek przeciwzapalny, obrzęk naczynioruchowy, plazmina, prostaglandyny, przeciwciała IgE, przepuszczalność naczyń krwionośnych, przestrzeń śródmiąższowa, układ fibrynolizy, układ kontaktowy, układ krzepnięcia