proksymalna zakrzepica żył głębokich
Proksymalna zakrzepica żył głębokich (ang. proximal deep vein thrombosis, PDVT) to stan chorobowy polegający na powstaniu skrzepliny w proksymalnych odcinkach żył głębokich, obejmujących żyły biodrowe, udowe oraz podkolanowe. Stanowi ona potencjalnie groźną postać żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej z uwagi na wysokie ryzyko zatorowości płucnej.
Czynniki ryzyka proksymalnej zakrzepicy żył głębokich obejmują unieruchomienie, zabiegi operacyjne, nowotwory złośliwe, trombofilie, ciążę, doustne środki antykoncepcyjne oraz przebyte epizody zakrzepicy. Objawy kliniczne mogą obejmować obrzęk kończyny, ból, zaczerwienienie, zwiększone ucieplenie oraz obecność objawów Homansa i Moyesa.
Diagnostyka PDVT opiera się przede wszystkim na badaniu ultrasonograficznym (USG dopplerowskie), które wykazuje nieściśliwość naczynia i obecność materiału zakrzepowego. W przypadkach wątpliwych diagnostycznych wykorzystuje się angio-TK, angio-MR lub flebografię. Oznaczenie D-dimerów ma wartość głównie w wykluczaniu zakrzepicy.
Leczenie proksymalnej zakrzepicy żył głębokich obejmuje antykoagulację z zastosowaniem heparyny drobnocząsteczkowej, heparyny niefrakcjonowanej, antagonistów witaminy K lub bezpośrednich doustnych antykoagulantów (DOAC). W wybranych przypadkach stosuje się trombolizę, trombektomię lub implantację filtrów do żyły głównej dolnej. Czas trwania leczenia przeciwkrzepliwego zależy od czynników ryzyka i może wynosić od 3 miesięcy do terapii przewlekłej.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Fragmin 12 500 j.m. a.Xa/0,5 ml
Fragmin (dalteparyna sodowa) to heparyna drobnocząsteczkowa o działaniu przeciwzakrzepowym, wyrażanym w j.m. anty-Xa, dostępna w stężeniach od 2 500 do 18 000 j.m. anty-Xa na dawkę (od 0,2 ml do 0,72 ml). Wskazania do stosowania obejmują leczenie ostrej zakrzepicy żył głębokich, niestabilnej choroby wieńcowej (w tym dławicy piersiowej spoczynkowej i zawału mięśnia sercowego bez załamka Q), przewlekłe leczenie objawowej żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej u pacjentów onkologicznych, profilaktykę przeciwzakrzepową w okresie okołooperacyjnym oraz u pacjentów unieruchomionych z dodatkowymi czynnikami ryzyka (np. wiek >75 lat, otyłość, choroba nowotworowa). Dalteparyna jest także stosowana w zapobieganiu krzepnięciu w krążeniu pozaustrojowym podczas hemodializy i hemofiltracji u chorych z niewydolnością nerek. Lek podaje się najczęściej podskórnie, a w wybranych sytuacjach dożylnie, z koniecznością monitorowania aktywności anty-Xa u pacjentów z ryzykiem powikłań krwotocznych lub zaburzeniami czynności nerek.
aktywność anty-Xa, choroba nowotworowa, dalteparyna sodowa, dławica piersiowa, hemodializa i hemofiltracja, heparyna drobnocząsteczkowa, jednostka anty-Xa, krążenie pozaustrojowe, krzepnięcie krwi, leczenie przeciwzakrzepowe, monitorowanie parametrów krzepnięcia, niestabilna choroba wieńcowa, niewydolność nerek, ostra choroba reumatyczna, ostra choroba zapalna jelit, ostra niewydolność oddechowa, ostra zakrzepica żył głębokich, ostre zakażenie, powikłanie krwotoczne, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, profilaktyka przeciwzakrzepowa, proksymalna zakrzepica żył głębokich, ryzyko krwawienia, upośledzona funkcja nerek, zastoinowa niewydolność serca, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon chorób i schorzeń
Zakrzepica żył głębokich – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Zakrzepica żył głębokich (DVT) stanowi poważne zagrożenie dla życia, zwłaszcza w kontekście powikłań takich jak zatorowość płucna (PE), która jest główną przyczyną śmiertelności wewnątrzszpitalnej. W badaniu obejmującym 14 629 osobolat, 7-dniowy wskaźnik przeżycia wyniósł 74,8% (DVT: 96,2%; PE+/-DVT: 59,1%), 30-dniowy 72,0% (DVT: 94,5%; PE+/-DVT: 55,6%), a roczny 63,6% (DVT: 85,4%; PE+/-DVT: 47,7%). Objawowa zatorowość płucna jest niezależnym predyktorem obniżonego przeżycia do 3 miesięcy od wystąpienia, co wskazuje na konieczność zróżnicowanego podejścia terapeutycznego. Kluczowe czynniki ryzyka progresji SVT do DVT i/lub PE to podeszły wiek, płeć męska, historia VTE, obecność nowotworu złośliwego oraz brak żylaków, co pozwala na selekcję pacjentów wymagających pilnej diagnostyki ultrasonograficznej i leczenia przeciwzakrzepowego.
angiografia CT, badanie krwi, badanie ultrasonograficzne, cukrzyca, leczenie przeciwzakrzepowe, lek przeciwzakrzepowy, masywna zatorowość płucna, nawrót choroby, niewydolność serca, nowotwór złośliwy, obturacyjna choroba płuc, pończochy uciskowe, powikłanie zakrzepowe, proksymalna zakrzepica żył głębokich, przewlekła niewydolność żylna, ryzyko krwawienia, wskaźnik przeżycia, wskaźnik śmiertelności, zakrzepica żył głębokich, zakrzepica żył powierzchownych, zatorowość płucna, zespół pozakrzepowy, żylaki, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Rixacam 10 mg
Rywaroksaban, będący bezpośrednim, wysoce selektywnym inhibitorem czynnika Xa, wykazuje skuteczne działanie przeciwzakrzepowe poprzez hamowanie aktywności czynnika Xa, co prowadzi do zahamowania wytwarzania trombiny i przerwania kaskady krzepnięcia. Preparat dostępny jest w postaci tabletek powlekanych zawierających 10 mg substancji czynnej. Farmakodynamicznie rywaroksaban wydłuża czas protrombinowy (PT) w sposób zależny od dawki, z korelacją r = 0,98 przy użyciu odczynnika Neoplastin, jednakże PT nie powinien być wyrażany jako INR. Wartości PT w czasie maksymalnego działania (2-4 godziny po podaniu) u pacjentów po dużych zabiegach ortopedycznych wynosiły 13-25 sekund (5/95 percentyl), podczas gdy wartości wyjściowe przed operacją mieściły się w zakresie 12-15 sekund. Odwracanie działania rywaroksabanu możliwe jest za pomocą koncentratów kompleksu protrombiny (PCC), gdzie trójczynnikowy PCC wykazuje szybsze i silniejsze działanie w zakresie endogennego wytwarzania trombiny niż czteroczynnikowy PCC, mimo mniejszego wpływu na PT. Rutynowe monitorowanie parametrów krzepnięcia nie jest konieczne, jednak w uzasadnionych przypadkach można stosować skalibrowany test anty-Xa do pomiaru stężenia leku.
aloplastyka stawu biodrowego, aloplastyka stawu kolanowego, antykoagulant, aPTT, ciężkie krwawienie, czas protrombinowy, czteroczynnikowy PCC, czynnik Xa, enoksaparyna, inhibitor czynnika Xa, INR, kaskada krzepnięcia krwi, koncentrat kompleksu protrombiny, profilaktyka przeciwzakrzepowa, proksymalna zakrzepica żył głębokich, rywaroksaban, stężenie w osoczu krwi, substancja przeciwzakrzepowa, trójczynnikowy PCC, trombina, zakrzepica żył głębokich, zator tętnicy płucnej, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Fragmin 15 000 j.m. a.Xa/0,6 ml
Fragmin (dalteparyna sodowa) to heparyna drobnocząsteczkowa o działaniu przeciwzakrzepowym, wyrażonym w jednostkach anty-Xa, dostępna w dawkach od 2 500 do 18 000 j.m. anty-Xa w formie roztworu do wstrzykiwań. Wskazania do stosowania obejmują leczenie ostrej zakrzepicy żył głębokich, niestabilnej choroby wieńcowej (dławica piersiowa spoczynkowa, zawał mięśnia sercowego bez załamka Q), przewlekłe leczenie objawowej żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, profilaktykę przeciwzakrzepową w trakcie zabiegów chirurgicznych oraz u pacjentów unieruchomionych z przyczyn medycznych (np. zastoinowa niewydolność serca III/IV klasy NYHA, ostra niewydolność oddechowa, ostre zakażenia). Fragmin jest również stosowany u dzieci od 1 miesiąca życia w leczeniu objawowej żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Dawkowanie jest indywidualizowane na podstawie masy ciała i wskazań klinicznych, z uwzględnieniem ryzyka krwotocznego i zakrzepowego.
choroba reumatyczna, choroba zapalna jelit, dalteparyna sodowa, dławica piersiowa spoczynkowa, hemodializa i hemofiltracja, heparyna drobnocząsteczkowa, krążenie pozaustrojowe, krzepnięcie krwi, lek przeciwzakrzepowy, niestabilna choroba wieńcowa, niewydolność nerek, ostra niewydolność oddechowa, ostre zakażenie, profilaktyka przeciwzakrzepowa, proksymalna zakrzepica żył głębokich, trombocytopenia, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia krzepnięcia, zakrzepica żył głębokich, zastoinowa niewydolność serca, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Fragmin 5000 j.m. a.Xa/0,2 ml
Fragmin (dalteparyna sodowa) to heparyna drobnocząsteczkowa o działaniu anty-Xa, dostępna w dawkach od 2 500 do 18 000 j.m. anty-Xa w formie roztworu do wstrzykiwań. Lek jest wskazany do leczenia ostrej zakrzepicy żył głębokich, niestabilnej choroby wieńcowej (w tym dławicy piersiowej spoczynkowej i zawału mięśnia sercowego bez załamka Q), a także przewlekłego leczenia objawowej żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej u pacjentów onkologicznych. Ponadto Fragmin stosuje się w profilaktyce przeciwzakrzepowej podczas zabiegów hemodializy i hemofiltracji oraz u pacjentów poddawanych zabiegom chirurgicznym i unieruchomionych z przyczyn medycznych, zwłaszcza przy obecności dodatkowych czynników ryzyka, takich jak wiek >75 lat, otyłość, choroba nowotworowa czy wcześniejsza zakrzepica żył głębokich.
czynnik ryzyka zakrzepicy, dalteparyna sodowa, dławica piersiowa spoczynkowa, hemodializa, hemofiltracja, heparyna drobnocząsteczkowa, krążenie pozaustrojowe, leczenie przeciwzakrzepowe, niestabilna choroba wieńcowa, niewydolność nerek, ostra choroba reumatyczna, ostra choroba zapalna jelit, ostra niewydolność oddechowa, ostre zakażenie, powikłania zakrzepowo-zatorowe, profilaktyka przeciwzakrzepowa, proksymalna zakrzepica żył głębokich, techniki nerkozastępcze, zakrzepica żył głębokich, zastoinowa niewydolność serca, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego bez załamka Q, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon chorób i schorzeń
Mutacja czynnika v leiden – Leczenie
Mutacja czynnika V Leiden jest najczęstszą genetycznie dziedziczoną trombofilią, odpowiadającą za 40-50% przypadków wrodzonej nadkrzepliwości, wynikającą z oporności czynnika V na degradację przez aktywowane białko C. Zwiększa ryzyko zakrzepicy żylnej, w tym DVT i PE. Leczenie ostrej żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej u pacjentów z mutacją nie różni się od standardowego i obejmuje szybkie rozpoczęcie antykoagulacji: LMWH, heparynę niefrakcjonowaną lub fondaparinuks, a następnie doustne antykoagulanty (warfaryna lub DOAC). Czas terapii wynosi zwykle 3-6 miesięcy, z możliwością przedłużenia lub bezterminowej antykoagulacji u pacjentów z wysokim ryzykiem nawrotu (np. homozygotyczność, nowotwór). Monitorowanie leczenia jest konieczne ze względu na ryzyko krwawień, a wybór leku zależy od indywidualnych czynników klinicznych i preferencji pacjenta.
antykoagulant doustny, apiksaban, bezpośredni doustny antykoagulant, czynnik V Leiden, dabigatran, fondaparinuks, gen czynnika V, heparyna drobnocząsteczkowa, heparyna niefrakcjonowana, homozygotyczność, lek przeciwkrzepliwy, lek trombolityczny, pończochy uciskowe, proksymalna zakrzepica żył głębokich, przedwczesne oddzielenie łożyska, rywaroksaban, rzucawka, stan przedrzucawkowy, świeżo mrożone osocze, transfuzja płytek krwi, trombofilia dziedziczna, wrodzone zaburzenie krzepnięcia, zakrzepica żył głębokich, zakrzepica żylna, zatorowość płucna, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon chorób i schorzeń
Zatorowość płucna – Diagnostyka i diagnoza
Zatorowość płucna (ZP) stanowi stan zagrożenia życia, wywołany zatkaniem tętnicy płucnej lub jej odgałęzień przez materiał zatorowy, najczęściej skrzeplinę. Diagnostyka ZP opiera się na ocenie prawdopodobieństwa klinicznego (np. skala Wellsa, zmodyfikowana skala genewska, kryteria PERC), badaniach laboratoryjnych (oznaczenie D-dimeru o czułości ~95% i swoistości ~50%, gazometria, markery sercowe) oraz badaniach obrazowych. Standardem jest tomografia komputerowa angiograficzna płuc (CTPA) o czułości 83% i swoistości 96%, z ujemną wartością predykcyjną 97%. Alternatywnie stosuje się scyntygrafię wentylacyjno-perfuzyjną (V/Q) z czułością 85% i swoistością 93%, ultrasonografię kompresyjną kończyn dolnych (czułość 90%, swoistość 95%) oraz echokardiografię do oceny przeciążenia prawej komory. Angiografia płucna, choć złotym standardem, jest rzadko wykonywana ze względu na inwazyjność. Diagnostyka powinna być prowadzona według algorytmów uwzględniających prawdopodobieństwo kliniczne, wyniki D-dimeru i badania obrazowe, z uwzględnieniem specyfiki pacjentów w podeszłym wieku, kobiet w ciąży oraz przypadków subsegmentalnej ZP.
angiografia MR, angiografia płucna, badanie fizykalne, biomarkery sercowe, ciśnienie w tętnicy płucnej, D-dimer, echokardiografia, gazometria krwi tętniczej, leczenie przeciwzakrzepowe, leczenie trombolityczne, materiał zatorowy, obrzęk kończyn, proksymalna zakrzepica żył głębokich, przeciążenie prawej komory, przewlekła obturacyjna choroba płuc, rezonans magnetyczny, scyntygrafia wentylacyjno-perfuzyjna, skala Wellsa, skrzeplina, tętnica płucna, trombofilia, ubytek wypełnienia, układ sercowo-naczyniowy, ultrasonografia kompresyjna, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon chorób i schorzeń
Zatorowość płucna – Etiologia i przyczyny
Zatorowość płucna (PE) jest stanem nagłego zablokowania tętnicy płucnej lub jej gałęzi przez materiał zatorowy, najczęściej skrzeplinę pochodzącą z zakrzepicy żył głębokich (DVT) kończyn dolnych, zwłaszcza proksymalnej DVT powyżej kolana. Patogeneza opiera się na triadzie Virchowa: zastój krwi, nadmierna krzepliwość oraz uszkodzenie śródbłonka. Czynniki ryzyka obejmują trombofilie genetyczne (mutacja czynnika V Leiden, mutacja genu protrombiny, niedobory białka C i S, hiperhomocysteinemię) oraz nabyte stany kliniczne, takie jak długotrwałe unieruchomienie (>3 dni), urazy, operacje ortopedyczne, nowotwory (np. rak trzustki, hematologiczne, płuc, żołądka), choroby współistniejące (niewydolność serca, POChP, cukrzyca, COVID-19) oraz czynniki hormonalne (antykoncepcja estrogenowa, ciąża, HRT). Otyłość (BMI >35), palenie tytoniu, wiek >60 lat, obecność cewników żylnych i żylaki również zwiększają ryzyko. U 30-50% pacjentów z PE nie identyfikuje się czynników ryzyka zewnętrznego (zakrzepica idiopatyczna).
choroba Leśniowskiego-Crohna, hiperhomocysteinemia, hiperkoagulacja, migotanie przedsionków, mutacja czynnika V Leiden, mutacja genu protrombiny, niedobór białka C, niedobór białka S, niewydolność serca, proksymalna zakrzepica żył głębokich, przewlekła obturacyjna choroba płuc, przewlekłe nadciśnienie płucne zakrzepowo-zatorowe, skrzeplina, śródmiąższowa choroba płuc, staza żylna, triada Virchowa, trombofilia, udar mózgu, uszkodzenie śródbłonka naczyniowego, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zakrzepica żył głębokich, zapalenie żył, zator nowotworowy, zator septyczny, zator tłuszczowy, zatorowość płucna, zawał płuca, zawał serca - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Enoxaparin sodium LEK-AM 2 000 j.m. (20 mg)/0,2 ml
Enoksaparyna sodowa, będąca heparyną drobnocząsteczkową o średniej masie cząsteczkowej około 4500 daltonów, wykazuje silną aktywność przeciwzakrzepową, głównie poprzez selektywne hamowanie czynnika Xa (około 100 j.m./mg) przy jednocześnie niskiej aktywności anty-IIa (około 28 j.m./mg), co daje stosunek anty-Xa do anty-IIa wynoszący 3,6. Mechanizm działania opiera się na aktywacji antytrombiny III (ATIII), co prowadzi do zahamowania czynników krzepnięcia, w tym czynnika VIIa, oraz indukcji uwalniania inhibitora drogi czynnika tkankowego (TFPI) i zmniejszenia uwalniania czynnika von Willebranda (vWF). W dawkach profilaktycznych enoksaparyna nie wpływa istotnie na aPTT, natomiast dawki terapeutyczne mogą wydłużać aPTT o 1,5–2,2 razy względem wartości kontrolnej.
aktywność anty-Xa, aktywność przeciwtrombinowa, aktywowany częściowy czas tromboplastyny, alloplastyka stawu biodrowego, antytrombina III, czynnik IIa, czynnik von Willebranda, czynnik Xa, czynniki krzepnięcia, działanie przeciwzakrzepowe, działanie przeciwzapalne, endogenny inhibitor, heparyna drobnocząsteczkowa, lek biopodobny, lek przeciwzakrzepowy, poważne krwawienie, proksymalna zakrzepica żył głębokich, zakrzepica żył głębokich, zasadowa depolimeryzacja, zatorowość płucna, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Fragmin 2500 j.m. a.Xa/0,2 ml
Fragmin (dalteparyna sodowa) jest heparyną drobnocząsteczkową o działaniu przeciwzakrzepowym, wyrażonym w j.m. anty-Xa, dostępną w dawkach od 2500 do 18000 j.m. anty-Xa w różnych objętościach roztworu do wstrzykiwań. Wskazania do stosowania obejmują leczenie ostrej zakrzepicy żył głębokich, przewlekłe leczenie objawowej żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, zwłaszcza u pacjentów onkologicznych, oraz niestabilną chorobę wieńcową (dławica piersiowa spoczynkowa, zawał mięśnia sercowego bez załamka Q). Fragmin jest także stosowany w profilaktyce powikłań zakrzepowo-zatorowych u pacjentów po zabiegach chirurgicznych oraz u osób unieruchomionych z dodatkowymi czynnikami ryzyka, takimi jak wiek >75 lat, otyłość, choroba nowotworowa czy wcześniejsza zakrzepica. Ponadto, lek zapobiega krzepnięciu krwi w krążeniu pozaustrojowym podczas hemodializy i hemofiltracji u pacjentów z niewydolnością nerek oraz jest wskazany w leczeniu ŻChZZ u dzieci od 1 miesiąca życia, z koniecznością dostosowania dawki do masy ciała i wieku.
choroba niedokrwienna serca, dalteparyna sodowa, dławica piersiowa spoczynkowa, hemodializa, heparyna drobnocząsteczkowa, jednostka anty-Xa, krążenie pozaustrojowe, niestabilna choroba wieńcowa, niewydolność nerek, ostra choroba reumatyczna, ostra choroba zapalna jelit, ostra niewydolność oddechowa, ostra zakrzepica żył głębokich, ostre zakażenie, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, profilaktyka przeciwzakrzepowa, proksymalna zakrzepica żył głębokich, zakrzepica żył głębokich, zastoinowa niewydolność serca, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, ŻChZZ, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa