kortykoliberyna
Kortykoliberyna (CRH – Corticotropin-Releasing Hormone) to neuropeptyd produkowany głównie w jądrze przykomorowym podwzgórza (PVN). Jest kluczowym regulatorem osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA), odpowiedzialnej za reakcje organizmu na stres.
Po uwolnieniu, kortykoliberyna przemieszcza się przez układ wrotny przysadki do przedniego płata przysadki mózgowej, gdzie stymuluje komórki kortykotropowe do wydzielania hormonu adrenokortykotropowego (ACTH). ACTH z kolei pobudza korę nadnerczy do produkcji glikokortykoidów, głównie kortyzolu, który wywiera działanie ogólnoustrojowe i uczestniczy w mechanizmie sprzężenia zwrotnego.
Zaburzenia wydzielania kortykoliberyny wiążą się z licznymi patologiami, w tym zespołem Cushinga, depresją, zaburzeniami lękowymi i zespołem stresu pourazowego. W praktyce klinicznej test stymulacji CRH może być stosowany w diagnostyce różnicowej nadczynności kory nadnerczy oraz ocenie funkcji osi HPA.
Poza rolą w regulacji osi stresu, kortykoliberyna pełni również funkcje w układzie odpornościowym, regulacji apetytu, termoregulacji oraz modulacji zachowań związanych z lękiem. Badania wskazują na jej udział w patogenezie chorób autoimmunologicznych i zapalnych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Zespół cushinga – Patofizjologia i mechanizm
Zespół Cushinga to kliniczny obraz wynikający z przewlekłej nadprodukcji kortyzolu, najczęściej spowodowany gruczolakiem przysadki wydzielającym ACTH (choroba Cushinga, stanowiąca około 80% przypadków endogennego zespołu). Patofizjologia obejmuje zaburzenia osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA), gdzie mutacje w genie USP8, BRAF oraz nadekspresja enzymów takich jak 11β-HSD2 i białka HSP90 prowadzą do oporności na glikokortykoidy i nadmiernej produkcji ACTH. Inne etiologie to zespół ektopowego wydzielania ACTH lub CRH, ACTH-niezależne guzy nadnerczy, obustronna makro- i mikroguzkowa hiperplazja nadnerczy oraz jatrogenny zespół Cushinga związany z długotrwałym stosowaniem egzogennych glikokortykoidów. Nadmiar kortyzolu powoduje wielokierunkowe zaburzenia metaboliczne, immunologiczne, sercowo-naczyniowe i endokrynologiczne, m.in. hiperglikemię, insulinooporność, osteoporozę, nadciśnienie tętnicze, hipokaliemię oraz zaburzenia funkcji rozrodczych.
11β-dehydrogenaza hydroksysteroidowa, analog somatostatyny, choroba Cushinga, dysfagia, ektopowe wydzielanie ACTH, glikokortykoidy, glukoneogeneza, gruczolak kortykotropowy, hipokaliemia, hormon adrenokortykotropowy, inhibitor steroidogenezy, insulinooporność, jatrogenny zespół Cushinga, kompleks Carneya, kortykoliberyna, kortyzol, kwas retinowy, mifepryston, niepłodność, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, receptor czynnika wzrostu naskórka, receptor glikokortykoidowy, receptor mineralokortykoidowy, ujemne sprzężenie zwrotne, układ renina-angiotensyna-aldosteron, zaburzenia immunologiczne, zaburzenia krzepnięcia, zespół mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej