cewnikowanie zatok skalistych
Cewnikowanie zatok skalistych (inferior petrosal sinus sampling, IPSS) to wysoce specjalistyczna procedura diagnostyczna stosowana głównie w diagnostyce choroby Cushinga. Metoda ta polega na wprowadzeniu cewników do zatok skalistych dolnych przez żyłę udową i pobraniu próbek krwi do oznaczenia stężenia ACTH zarówno przed, jak i po podaniu CRH (kortykoliberyny).
Zabieg jest wykonywany u pacjentów z objawami hiperkortyzolemii ACTH-zależnej, gdy istnieje potrzeba różnicowania między chorobą Cushinga (mikrogruczolak przysadki) a ektopowym zespołem ACTH. Charakterystyczny dla choroby Cushinga jest gradient centralno-obwodowy stężenia ACTH ≥2 w warunkach podstawowych lub ≥3 po stymulacji CRH, co wskazuje na przysadkowe źródło nadprodukcji ACTH.
Procedura wymaga doświadczonego zespołu radiologii interwencyjnej i jest wykonywana w znieczuleniu miejscowym z dostępu przez żyłę udową. Pomimo inwazyjnego charakteru, cewnikowanie zatok skalistych cechuje się wysoką czułością (90-95%) i swoistością (około 99%) w różnicowaniu przysadkowych i pozaprzysadkowych przyczyn zespołu Cushinga, co czyni ją złotym standardem diagnostycznym w trudnych przypadkach.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Zespół cushinga – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Zespół Cushinga charakteryzuje się przewlekłą hiperkortyzolemią, która znacząco zwiększa śmiertelność (SMR około 2,22), szczególnie w przypadku nieleczonej choroby, gdzie 5-letnia śmiertelność sięga 50%. Czynniki prognostyczne obejmują czas ekspozycji na nadmiar glikokortykoidów, wiek w momencie diagnozy, poziomy ACTH, obecność depresji oraz płeć męską. W przypadku ektopowego wydzielania ACTH (ECS) istotne jest wydzielanie wielu hormonów oraz współistnienie cukrzycy, które pogarszają przeżycie (33 vs 104 miesiące). Rokowanie zależy od etiologii – rak nadnerczy i guzy ektopowe ACTH mają gorsze prognozy. Po przezklinowej resekcji guza przysadki (TSS) wskaźniki remisji wahają się od 45% do 95%, jednak nawroty występują u 6-27% dzieci i 3-47% dorosłych, nawet przy kortyzolu ≤2 μg/dL. Czynniki ryzyka nawrotu to m.in. inwazja opony twardej, wiek, brak identyfikacji guza, większy rozmiar guza, wyższe pooperacyjne poziomy kortyzolu i ACTH oraz krótszy czas zastępowania glikokortykoidami (<6 miesięcy).
cewnikowanie zatok skalistych, choroba Cushinga, ektopowe wydzielanie ACTH, funkcje poznawcze, glikokortykoidy, gruczolak, hiperkortyzolemia, hormon adrenokortykotropowy, nadmiar kortyzolu, niewydolność nadnerczy, obustronna adrenalektomia, przeżycie całkowite, remisja biochemiczna, remisja kliniczna, ryzyko sercowo-naczyniowe, uczenie maszynowe, zaburzenie endokrynologiczne, zespół Cushinga