dysregulacja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza
Dysregulacja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA) stanowi zaburzenie kluczowego mechanizmu neuroendokrynnego odpowiedzialnego za reakcję organizmu na stres. W warunkach fizjologicznych podwzgórze wydziela kortykoliberynę (CRH), która stymuluje przysadkę do sekrecji hormonu adrenokortykotropowego (ACTH), a ten z kolei pobudza korę nadnerczy do produkcji kortyzolu.
Nieprawidłowości w funkcjonowaniu tej osi mogą manifestować się zarówno nadmierną, jak i niedostateczną aktywnością, prowadząc do zaburzeń poziomu kortyzolu we krwi. Dysregulacja osi HPA jest często obserwowana w przebiegu zaburzeń psychicznych, takich jak depresja, zespół stresu pourazowego (PTSD), zaburzenia lękowe czy zaburzenia odżywiania.
Przewlekły stres może prowadzić do długotrwałej hiperaktywności osi HPA, skutkując podwyższonym poziomem kortyzolu i jego destrukcyjnym wpływem na organizm. Z drugiej strony, wyczerpanie mechanizmów adaptacyjnych może prowadzić do hipoaktywności tej osi i obniżenia poziomu kortyzolu, co obserwuje się w niektórych przypadkach przewlekłego zmęczenia czy fibromyalgii.
Diagnostyka dysregulacji osi HPA obejmuje pomiary poziomu kortyzolu we krwi, ślinie lub moczu, testy z deksametazonem, CRH lub ACTH. Terapia powinna być ukierunkowana na przyczynę zaburzenia i może obejmować leczenie farmakologiczne, psychoterapię, techniki redukcji stresu oraz modyfikację stylu życia.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Czynnościowa dyspepsja – Patofizjologia i mechanizm
Czynnościowa dyspepsja (FD) to powszechne zaburzenie żołądkowo-jelitowe, charakteryzujące się przewlekłymi objawami dyspeptycznymi bez wykrywalnych zmian organicznych. Patofizjologia FD jest heterogenna i obejmuje trzy podtypy: zespół bólu w nadbrzuszu (EPS), zespół poposiłkowego dyskomfortu (PDS) oraz typ mieszany. Kluczowe mechanizmy to zaburzenia motoryki żołądka i jelita cienkiego (w tym opóźnione opróżnianie żołądka u 25-50% pacjentów, zaburzenia akomodacji żołądka u około 40%, hipomotoryka antrum oraz dysrytmie żołądkowe u około 66% chorych) oraz nadwrażliwość trzewna (obniżony próg bólu na rozciąganie żołądka, zwiększona wrażliwość na kwas i tłuszcze w dwunastnicy). Istotną rolę odgrywa mikrostan zapalny dwunastnicy, z eozynofilią i aktywacją komórek tucznych, co prowadzi do zwiększonej przepuszczalności błony śluzowej i zmienionej sygnalizacji neuronalnej. Ponadto, dysfunkcja osi mózgowo-jelitowej, w tym patologiczne centralne przetwarzanie bodźców trzewnych i dysregulacja osi HPA, wpływa na objawy FD. Zakażenie Helicobacter pylori jest przyczynowo związane z dyspepsją, choć tylko u części pacjentów eradykacja przynosi ulgę.
czynnościowa dyspepsja, dysbioza mikrobioty jelitowej, dysfunkcja nerwu błędnego, dyspepsja poinfekcyjna, dysregulacja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, dysrytmia żołądkowa, eozynofilia dwunastnicy, nadwrażliwość trzewna, objaw dyspeptyczny, opóźnione opróżnianie żołądka, oś mózgowo-jelitowa, zaburzenie autonomicznego układu nerwowego, zaburzenie motoryki żołądka, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zakażenie Helicobacter pylori, zapalenie o niskim stopniu nasilenia, zespół poposiłkowego dyskomfortu