szlak Wnt/β-katenina
Szlak Wnt/β-katenina to konserwatywny ewolucyjnie, wewnątrzkomórkowy szlak sygnałowy odgrywający kluczową rolę w rozwoju embrionalnym, różnicowaniu komórek, proliferacji oraz regeneracji tkanek. Nazwa „Wnt” pochodzi od połączenia nazw genów wingless (Drosophila) i Int-1 (mysz), które kodują białka inicjujące kaskadę sygnałową.
Mechanizm działania szlaku Wnt/β-katenina opiera się na regulacji poziomu β-kateniny w cytoplazmie komórki. W stanie nieaktywnym β-katenina jest fosforylowana przez kompleks destrukcyjny zawierający kinazę GSK-3β, APC i aksynę, co prowadzi do jej ubikwitynacji i degradacji w proteasomie. Aktywacja szlaku następuje po związaniu ligandów Wnt z receptorami Frizzled i koreceptorami LRP5/6, co powoduje dezaktywację kompleksu destrukcyjnego.
Stabilizowana β-katenina przemieszcza się do jądra komórkowego, gdzie współdziała z czynnikami transkrypcyjnymi TCF/LEF, regulując ekspresję genów docelowych zaangażowanych w proliferację komórek (np. c-Myc, cyklina D1), różnicowanie i morfogenezę. Zaburzenia regulacji szlaku Wnt/β-katenina są powiązane z rozwojem wielu chorób, w tym nowotworów (szczególnie raka jelita grubego), osteoporozy, cukrzycy typu 2 oraz chorób neurodegeneracyjnych.
W kontekście terapeutycznym szlak Wnt/β-katenina stanowi ważny cel dla nowoczesnych strategii leczenia. Opracowywane są inhibitory i modulatory poszczególnych elementów szlaku, które mogą znaleźć zastosowanie w terapii nowotworów i innych schorzeń związanych z dysregulacją tego mechanizmu sygnałowego. Badania nad szlakiem Wnt/β-katenina dostarczają również cennych informacji na temat potencjalnych biomarkerów diagnostycznych i prognostycznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Neurofibromatoza typu 2 – Etiologia i przyczyny
Neurofibromatoza typu 2 (NF2) jest chorobą genetyczną o autosomalnym dominującym wzorcu dziedziczenia, spowodowaną mutacjami w genie NF2 na chromosomie 22q12.2, kodującym białko merlinę o masie 69 kDa. Mutacje, głównie nonsensowne i przesunięcia ramki odczytu, prowadzą do utraty funkcji supresora nowotworowego, co skutkuje niekontrolowanym wzrostem komórek Schwanna i powstawaniem licznych łagodnych guzów w układzie nerwowym. W około 50% przypadków mutacja jest dziedziczona, a w pozostałych 50% pojawia się de novo, z czego 25-30% stanowi mozaicyzm genetyczny, charakteryzujący się łagodniejszym fenotypem i jednostronnym występowaniem guzów. Fenotyp kliniczny koreluje z typem mutacji: mutacje skracające białko wiążą się z cięższym przebiegiem (fenotyp Wisharta), natomiast mutacje zmiany sensu i splicingowe z łagodniejszym (fenotyp Gardnera).
białko merlina, chromosom 22q12.2, cytokina, delecja/insercja, domena aminoterminalna, dysregulacja immunologiczna, gen NF2, hipoteza dwóch uderzeń, hipoteza dwóch uderzeń Knudsona, immunosupresja, komórka Schwanna, korelacja genotyp-fenotyp, merlina, miejsce splicingowe, mozaicyzm genetyczny, mutacja de novo, mutacja nonsensowna, mutacja skracająca, mutacja zmiany sensu, neurofibromatoza typu 2, osłonka mielinowa, przesunięcie ramki odczytu, receptor kinazy tyrozynowej, schwannomina, szlak FAK/SRC, szlak Hippo, szlak mTOR, szlak PI3K/AKT, szlak RAS/MAPK, szlak Wnt/β-katenina, terapia celowana - Leksykon chorób i schorzeń
Rak gruczołów łojowych – Patofizjologia i mechanizm
Rak łojowy (sebaceous carcinoma, SC) to rzadki, agresywny nowotwór skóry wywodzący się z gruczołów łojowych, stanowiący 0,2-4,6% wszystkich złośliwych nowotworów skóry, z 5-10% śmiertelnością. Etiopatogeneza obejmuje ekspozycję na promieniowanie UV, immunosupresję (np. po przeszczepach narządów, AIDS), infekcje HPV i HIV oraz tło genetyczne, zwłaszcza zespół Muira-Torre’a (MTS) – wariant zespołu Lyncha z mutacjami w genach naprawy DNA (MLH1, MSH2, MSH6, PMS2). Molekularnie wyróżnia się trzy klasy raka łojowego: związany z uszkodzeniem UV, z niestabilnością mikrosatelitarną (MSI) oraz pauci-mutacyjny, co koreluje z lokalizacją i przebiegiem klinicznym. Kluczowe szlaki sygnałowe zaangażowane w patogenezę to Wnt/β-katenina, PI3K/AKT/mTOR, Sonic Hedgehog, TGF-β oraz CASPASE-3/YAP, a także ekspresja HER2 i VEGF, co wskazuje na potencjalne cele terapii celowanej. Histopatologicznie rak łojowy wykazuje zróżnicowane wzorce wzrostu i różnicowania, z dominacją wzorca zrazikowego i obecnością komórek bazaloidalnych oraz sebocytów, a immunohistochemicznie cechuje się ekspresją EMA, BerEp4, AR, CK7, Ki-67 (mediana 35%, zakres 5-80%) i p53 (mediana 10%, zakres 0-80%), gdzie ekspresja p53 ≥10% i Ki-67 ≥25% wspierają rozpoznanie.
choroba Bowena, czynnik transformujący wzrostu beta, ekspresja PTEN, ekspresja VEGF, gen p53, gen PTCH1, HPV, immunosupresja, inwazja naczyniowo-limfatyczna, limfangiogeneza, mismatch repair, naczyniowy czynnik wzrostu śródbłonka, naprawa niesparowanych zasad DNA, niepolipowaty rak jelita grubego, niestabilność mikrosatelitarna, nowotwór skóry, promieniowanie ultrafioletowe, przerzut odległy, przeszczep narządu, radioterapia głowy i szyi, rak łojowy, receptor androgenowy, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, retinoblastoma, rogowacenie słoneczne, szlak Hedgehog, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak Sonic Hedgehog, szlak sygnałowy, szlak TGF-β, szlak Wnt/β-katenina, zakażenie HPV, zespół Lyncha, zespół Muira-Torre’a, znamię łojowe - Leksykon chorób i schorzeń
Rdzeniak zarodkowy – Etiologia i przyczyny
Rdzeniak zarodkowy (medulloblastoma) stanowi 15-20% pierwotnych guzów mózgu u dzieci, rozwijając się głównie w móżdżku. Etiologia pozostaje w większości przypadków nieznana, choć mutacje genetyczne odgrywają kluczową rolę. W około 33-50% przypadków obserwuje się nieprawidłowości na długim ramieniu chromosomu 17, w tym izochromosom, prowadzące do inaktywacji genów supresorowych nowotworów. Zidentyfikowano cztery molekularne podtypy rdzeniaka: WNT/β-katenina (mutacje CTNNB1, najlepsze rokowanie), Sonic Hedgehog (SHH; mutacje PTCH1, SUFU, Smoothened), Grupa 3 (amplifikacja MYC, najbardziej agresywny) oraz Grupa 4 (najliczniejsza, słabo poznana). Około 5% przypadków wiąże się z dziedzicznymi zespołami genetycznymi, takimi jak zespół Gorlina (mutacje PTCH1, SUFU), Turcota (mutacje APC), Li-Fraumeni (mutacje TP53), anemia Fanconiego oraz mutacje BRCA1/2. W podtypie SHH u 14% pacjentów pediatrycznych wykryto germinalne warianty utraty funkcji w genie ELP1.
amplifikacja genu MYC, amplifikacja MYC, anemia Fanconiego, cytomegalowirus, gen supresorowy nowotworów, izochromosom, móżdżek, mutacja BRCA, mutacja genu, naprawa DNA, niedokrwistość, nieprawidłowość chromosomalna, pierwotny guz mózgu, podtyp molekularny, promieniowanie jonizujące, rdzeniak zarodkowy, regulator chromatyny, ścieżka sygnałowa Sonic Hedgehog, Sonic Hedgehog, szlak Notch, szlak Sonic Hedgehog, szlak sygnałowy, szlak Wnt/β-katenina, wirus JC, zespół genetyczny, zespół Gorlina, zespół Li-Fraumeni, zespół Turcota, złośliwy guz mózgu, zmiana epigenetyczna - Leksykon chorób i schorzeń
Rak prostaty – Patofizjologia i mechanizm
Rak prostaty jest jednym z najczęstszych nowotworów złośliwych u mężczyzn, złożonym pod względem patogenezy, w której kluczową rolę odgrywa receptor androgenowy (AR). Testosteron i dihydrotestosteron (DHT) aktywują AR, co inicjuje transkrypcję genów regulujących proliferację i apoptozę komórek prostaty. Mutacje genetyczne, takie jak fuzja TMPRSS2-ERG (obecna w 50-60% przypadków) oraz mutacje i amplifikacje genu AR (wzrost do 50% w CRPC), prowadzą do progresji choroby i oporności na terapię. Utrata funkcji genu supresorowego PTEN (w 20-50% przypadków) aktywuje szlak PI3K-AKT-mTOR, zwiększając proliferację i zmniejszając apoptozę. Mutacje w genach naprawy DNA (BRCA1/2, ATM) oraz mutacje p53 i RB1 są częstsze w przerzutowym raku prostaty, co wiąże się z gorszym rokowaniem. Neuroendokrynna transdyferencjacja (NED) i plastyczność linii komórkowych przyczyniają się do agresywnego fenotypu i oporności na leczenie.
antygen błonowy specyficzny dla prostaty, białko Bcl-2, białko PTEN, białko szoku cieplnego, dihydrotestosteron, enzym 5α-reduktaza, inhibitor PARP, mikrośrodowisko guza, modyfikacja histonów, mutacja genu naprawy DNA, nisza przedprzerzutowa, przejście nabłonkowo-mezenchymalne, rak prostaty, rak prostaty oporny na kastrację, rearanżacja chromosomowa, receptor androgenowy, szlak JAK-STAT, szlak PI3K, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak Wnt/β-katenina, terapia deprywacji androgenowej - Leksykon chorób i schorzeń
Ostre uszkodzenie nerek – Patofizjologia i mechanizm
Ostre uszkodzenie nerek (AKI) to zespół kliniczny charakteryzujący się nagłym spadkiem funkcji nerek, manifestującym się wzrostem stężenia kreatyniny i zmniejszeniem diurezy w ciągu godzin do dni. Etiologia AKI dzieli się na trzy główne kategorie: przednerkową (55% przypadków, związana z hipoperfuzją nerek i aktywacją układu RAAS, wazopresyny oraz układu współczulnego), śródnerkową (uszkodzenie miąższu nerek, najczęściej ostra martwica cewek nerkowych – ATN, wywołana niedokrwieniem, sepsą lub nefrotoksynami) oraz zanerkową (obstrukcja odpływu moczu prowadząca do wzrostu ciśnienia wewnątrzcewkowego i zmniejszenia GFR). Patofizjologia obejmuje uszkodzenie rąbka szczoteczkowego, depolimeryzację cytoszkieletu aktynowego, aktywację układu dopełniacza, oraz różne formy śmierci komórkowej (apoptoza, nekroptoza, ferroptoza, piroptoza). Odpowiedź immunologiczna z udziałem neutrofili, makrofagów, komórek dendrytycznych i limfocytów T CD4+ odgrywa kluczową rolę w progresji uszkodzenia. Stres oksydacyjny i dysfunkcja śródbłonka nasilają proces zapalny i uszkodzenie nerek, a autofagia pełni funkcję nefroprotekcyjną, chroniąc komórki przed apoptozą.
apoptoza komórki, autofagia, azotemia przednerkowa, dysfagia, ferroptoza, hiperfosfatemia, hiperkaliemia, hipoperfuzja nerek, komórki dendrytyczne, limfocyty T, makrofagi, mikroRNA, modyfikacje epigenetyczne, nefropatia obstrukcyjna, nekroptoza, neutrofile, ostra martwica cewek nerkowych, ostre uszkodzenie nerek, piroptoza, połączenia ścisłe, przewlekła choroba nerek, rąbek szczoteczkowy, reaktywne formy tlenu, regulatorowe limfocyty T, starzenie komórkowe, stres oksydacyjny, szlak Hippo, szlak TGF-β1/SMAD, szlak Wnt/β-katenina, układ dopełniacza, układ renina-angiotensyna-aldosteron, zanerkowe AKI, zespół wątrobowo-nerkowy, zwłóknienie śródmiąższowe - Leksykon chorób i schorzeń
Rak wątroby – Patofizjologia i mechanizm
Rak wątrobowokomórkowy (HCC) stanowi 80-90% pierwotnych nowotworów wątroby i jest czwartą najczęstszą przyczyną zgonów nowotworowych na świecie. Patogeneza HCC jest wieloczynnikowa i obejmuje przewlekłe zakażenia HBV (odpowiedzialne za około 50% przypadków) i HCV, alkoholową chorobę wątroby, NAFLD/NASH oraz marskość wątroby, która występuje w 70-90% przypadków HCC. Proces transformacji nowotworowej wiąże się z akumulacją mutacji somatycznych (m.in. w genach CTNNB1, TP53, TERT) oraz zmian epigenetycznych, a także zaburzeniami kluczowych szlaków sygnałowych, takich jak Wnt/β-katenina, JAK/STAT i TGF-β. Mikrośrodowisko guza, w tym aktywacja komórek gwiaździstych wątroby i przewlekłe zapalenie, odgrywa istotną rolę w progresji choroby i oporności na leczenie. Równowaga między autofagią a apoptozą oraz mechanizmy ferroptosis są zaangażowane w patogenezę HCC, a zmiany epigenetyczne, takie jak metylacja DNA i regulacja przez miRNA (np. obniżony poziom miR-22), wpływają na ekspresję genów nowotworowych.
apoptoza, autofagia, ferroptoza, guzek dysplastyczny, hepatokarcynogeneza, inhibitory kinazy tyrozynowej, inhibitory punktów kontrolnych, komórki gwiaździste wątroby, komórki macierzyste raka, marskość wątroby, metylacja DNA, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby, niestabilność genomu, przejście nabłonkowo-mezenchymalne, rak wątrobowokomórkowy, skrócenie telomerów, stan zapalny, stres oksydacyjny, szlak Wnt/β-katenina, telomeraza, terapia anty-VEGF, transformujący czynnik wzrostu beta, wirus zapalenia wątroby typu B, wirus zapalenia wątroby typu C, włóknienie wątroby, zakażenie HBV, zmiany epigenetyczne - Leksykon chorób i schorzeń
Chondrosarcoma – Patofizjologia i mechanizm
Chrzęstniakomięsak (CS) to złośliwy nowotwór kości, stanowiący około 20% pierwotnych mięsaków kostnych, najczęściej lokalizujący się w miednicy i kościach długich. Wyróżnia się chrzęstniakomięsaki pierwotne i wtórne, z których większość (90%) to konwencjonalne formy u osób powyżej 40. roku życia. Patogeneza obejmuje liczne zmiany genetyczne, m.in. mutacje IDH1/2 (50-58%), TP53 (20-50%), amplifikacje c-myc, CDK4, MDM2 oraz charakterystyczne fuzje genów w podtypach mezenchymalnym (HEY1-NCOA2) i pozaszkieletowym śluzowatym (t(9;22)(q22;q12)). Mutacje IDH prowadzą do akumulacji onkometabolitu D-2-hydroksyglutaranu, który powoduje hipermetylację DNA i sprzyja transformacji nowotworowej. Kluczowe szlaki sygnałowe zaangażowane w rozwój CS to Hedgehog, PI3K/mTOR, YAP oraz mechanizmy odpowiedzi na stres retikulum endoplazmatycznego, które wpływają na proliferację, inwazję i przeżycie komórek nowotworowych. Mikrootoczenie guza, w tym hipoksja i polaryzacja makrofagów do fenotypu M2, wspiera progresję i przerzuty.
białko BCL2, choroba Olliera, choroba Pageta, chrzęstniakomięsak, chrzęstniakomięsak mezenchymalny, chrzęstniakomięsak odróżnicowany, dehydrogenaza izocytrynianowa, dysplazja nasadowa, macierz zewnątrzkomórkowa, mutacja IDH, mutacja TP53, nieprawidłowość chromosomowa, stres retikulum endoplazmatycznego, szlak Hedgehog, szlak PD-1/PD-L1, szlak PI3K-mTOR, szlak Wnt/β-katenina, zespół Maffucciego, złośliwy guz kości, zmiana genetyczna - Leksykon chorób i schorzeń
Niezróżnicowany mięsak pleomorficzny – Etiologia i przyczyny
Niezróżnicowany mięsak pleomorficzny (UPS) to agresywny mięsak tkanek miękkich o złożonym podłożu genetycznym, charakteryzujący się mutacjami w genach supresorowych nowotworów (TP53, CDKN2A, RB1), regulatorowym ATRX, fuzjami genów PRDM10-TRIO oraz utratą PTEN z nadekspresją pAKT w szlaku PIK3/PTEN/AKT/mTOR. W około 30% przypadków obserwuje się ekspresję PD-1, a w UPS skóry mutacje genu TERT występują w 76% przypadków, co wiąże się z uszkodzeniami wywołanymi promieniowaniem UV. Kluczowe zaburzenia dotyczą szlaków sygnałowych Hedgehog, Notch, Hippo (amplifikacja kofaktorów VGLL3 i YAP1) oraz Wnt/β-katenina (nadekspresja DKK1). Tumorogenezę inicjują komórki populacji bocznej (SP), wykazujące zdolność samoodnowy i proliferacji, co potwierdzają modele ksenograftów. Etiologia UPS pozostaje niejasna, z dwiema głównymi teoriami: dedyferencjacji mięsaków lub transformacji mezenchymalnych komórek macierzystych (MSC). Wtórny UPS (28% przypadków) wiąże się z chorobami kości, takimi jak zawał kości, choroba Pageta, czy obecność metalowych implantów.
choroba Pageta, czynnik prognostyczny, gen supresorowy nowotworów, histiocyt, mezenchymalna komórka macierzysta, mięsak tkanek miękkich, miofibroblast, model ksenograftu, mutacja genetyczna, mutacja molekularna, neurofibromatoza typu 1, niezróżnicowany mięsak pleomorficzny, obrzęk limfatyczny, osteoklast, promieniowanie UV, przerzut, przewlekłe zapalenie, radioterapia, siatkówczak, stwardnienie guzowate, szlak Hedgehog, szlak Hippo, szlak sygnałowy, szlak Wnt/β-katenina, terapia celowana, zespół Gorlina, zespół Li-Fraumeni, zespół Wernera, złośliwy włóknisty histiocytoma - Leksykon chorób i schorzeń
Rak nadnerczy – Patofizjologia i mechanizm
Rak nadnerczy (ACC) to rzadki, agresywny nowotwór kory nadnerczy o zapadalności 0,7-2 przypadków na milion rocznie, charakteryzujący się heterogenną prezentacją kliniczną i złym rokowaniem (5-letnie przeżycie 38-46%, mediana 17 miesięcy). Patogeneza ACC wiąże się z licznymi zmianami genetycznymi, w tym inaktywacją genów supresorowych (np. TP53, utrata heterozygotyczności chromosomu 17p13 w 76% przypadków) oraz aktywacją onkogenów (np. nadekspresja IGF2 w 60-90% przypadków, mutacje CTNNB1 aktywujące szlak Wnt/β-katenina). Mutacje TP53 występują somatycznie w 25-35% sporadycznych ACC, a germinalnie w 70-80% przypadków. Zmiany epigenetyczne, takie jak hipermetylacja promotorów genów H19, PLAGL1, G0S2 i NDRG2, korelują ze złym rokowaniem. Indeks proliferacyjny Ki-67 jest kluczowym prognostykiem nawrotu po resekcji, gdzie wartości <10% wiążą się z lepszym przeżyciem. Diagnostyka molekularna obejmuje techniki CGH i analizę mikrosatelitarną, które wykazują korelację między wielkością guza a liczbą zmian chromosomalnych.
czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, dehydrogenaza bursztynianowa, gen supresorowy nowotworu, guz chromochłonny, hybrydyzacja genomowa, indeks Ki-67, inhibitor kinazy tyrozynowej, insulinopodobny czynnik wzrostu, inwazja naczyń limfatycznych, kompleks Carneya, kora nadnerczy, mikroRNA, mutacja CTNNB1, mutacja TP53, onkogen, polipowatość gruczolakowata, rak kory nadnerczy, rak nadnerczy, szlak cAMP/PKA, szlak PI3K-mTOR, szlak Wnt, szlak Wnt/β-katenina, utrata heterozygotyczności, zespół Cushinga, zespół Li-Fraumeni, zespół Lyncha - Leksykon chorób i schorzeń
Rak wątrobowokomórkowy – Patofizjologia i mechanizm
Rak wątrobowokomórkowy (HCC) stanowi 75-85% pierwotnych nowotworów wątroby i jest trzecią najczęstszą przyczyną zgonów nowotworowych na świecie. Etiologia HCC jest wieloczynnikowa, z dominującą rolą przewlekłych zakażeń HBV (54% przypadków) i HCV (31%), marskości wątroby (80-90% przypadków) oraz czynników takich jak alkohol, aflatoksyna B1, NAFLD i NASH. Patogeneza obejmuje akumulację mutacji somatycznych, m.in. w genie TERT (54-60%), TP53 (18-50%) i CTNNB1 (18-40%), prowadzących do niestabilności genomowej i zaburzeń epigenetycznych (metylacja DNA, modyfikacje histonów, dysregulacja miRNA/lncRNA). Kluczowe szlaki sygnałowe zaangażowane w rozwój HCC to Wnt/β-katenina, PI3K/AKT/mTOR, JAK/STAT oraz TGF-β, które regulują proliferację, apoptozę, inwazyjność i przejście nabłonkowo-mezenchymalne (EMT). HBV indukuje HCC także bez marskości poprzez integrację DNA wirusa i działanie białka HBx, natomiast HCV sprzyja nowotworzeniu głównie w kontekście marskości, poprzez przewlekłe zapalenie i stres oksydacyjny.
aflatoksyna B1, apoptoza, autofagia, czynnik indukowany hipoksją, dysbioza jelitowa, ferroptoza, hepatokarcynogeneza, hipoksja, immunoterapia, inhibitor punktów kontrolnych immunologicznych, komórki gwiaździste wątroby, komórki macierzyste nowotworowe, marskość wątroby, metylacja DNA, mikrobiota jelitowa, modyfikacja histonów, mutacja CTNNB1, mutacja TP53, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, niestabilność genomowa, odwrotna transkryptaza telomerazy, peroksydacja lipidów, programowana śmierć komórki, promotor TERT, przejście nabłonkowo-mezenchymalne, rak wątrobowokomórkowy, reaktywne formy tlenu, remodelowanie chromatyny, retikulum endoplazmatyczne, stłuszczeniowe zapalenie wątroby, stres oksydacyjny, szlak JAK-STAT, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak TGF-β, szlak Wnt/β-katenina, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zwłóknienie, zwłóknienie wątroby - Leksykon chorób i schorzeń
Schwannomatosis – Patofizjologia i mechanizm
Schwannomatoza to rzadka choroba genetyczna charakteryzująca się rozwojem mnogich schwannoma oraz rzadziej oponiaków, odrębna od neurofibromatozy typu 2 (NF2) ze względu na brak obustronnych nerwiaków osłonkowych nerwu przedsionkowego. Kluczowymi genami predysponującymi są SMARCB1 i LZTR1, z mutacjami germinalnymi wykrywanymi u 86% pacjentów z rodzinnymi i 40% ze sporadycznymi przypadkami. Patogeneza opiera się na modelu „4 uderzeń/3 kroków”, obejmującym mutacje germinalne SMARCB1 lub LZTR1, utratę heterozygotyczności chromosomu 22q oraz somatyczne mutacje NF2, co wskazuje na złożony mechanizm onkogenezy z udziałem co najmniej dwóch genów supresorowych nowotworów. Białko merlin kodowane przez NF2 reguluje liczne szlaki sygnałowe (m.in. Wnt/β-katenina, Ras/Raf/MEK/ERK, PI3K/AKT), a jego inaktywacja wpływa na proliferację komórek Schwanna i mielinizację. Klinicznie schwannomatoza charakteryzuje się przewlekłym bólem, którego mechanizm wiąże się z wydzielaniem przez guzy czynników uwrażliwiających neurony, co potwierdzają badania na neuronach z zwojów rdzeniowych (DRG).
białko merlin, czynnik prozapalny, gen LZTR1, gen supresorowy nowotworu, mielinizacja, mutacja germinalna, mutacja SMARCB1, mutacja somatyczna, nerwiak osłonkowy, neurofibromatoza typu 2, nocycepcja, oponiak, przewlekły ból, schwannoma, schwannomatoza, sensytyzacja neuronalna, szlak Hippo, szlak Ras/Raf/MEK/ERK, szlak Wnt/β-katenina, terapia genowa, utrata chromosomu, utrata heterozygotyczności - Leksykon chorób i schorzeń
Mięśniaki macicy – Patofizjologia i mechanizm
Mięśniaki macicy (leiomyomata) to najczęstsze łagodne nowotwory żeńskiego układu rozrodczego, występujące u 50-70% kobiet w wieku rozrodczym, z wyższą częstością (>80%) u kobiet rasy czarnej. Patogeneza mięśniaków jest wieloczynnikowa i obejmuje mutacje genetyczne (głównie MED12 w 70% przypadków), wpływ hormonów steroidowych (estrogenów i progesteronu), dysregulację kluczowych szlaków sygnałowych (Wnt/β-katenina, TGF-β, PI3K/AKT/mTOR) oraz nadmierne odkładanie macierzy pozakomórkowej (ECM). Estrogeny stymulują proliferację komórek mięśni gładkich i hamują apoptozę, natomiast progesteron wykazuje działanie dualne – promuje proliferację i hamuje apoptozę przez zwiększenie ekspresji PCNA i Bcl-2, ale może także hamować wzrost poprzez regulację IGF-1. Mięśniaki wykazują nadekspresję receptorów estrogenowych i progesteronowych oraz ekspresję aromatazy, co prowadzi do lokalnej produkcji estrogenów. Czynniki ryzyka obejmują predyspozycje genetyczne, otyłość, zespół policystycznych jajników, cukrzycę, nadciśnienie, brak ciąż oraz dietę bogatą w czerwone mięso (zwiększającą ryzyko o 70%).
aberracja chromosomowa, angiogeneza, czynnik wzrostu, EGF, IGF, in vitro fertilizacja, komórka macierzysta, komórka senescencyjna, krwawienie miesiączkowe, łagodny nowotwór, macierz pozakomórkowa, metylacja DNA, miażdżyca, mięsień gładki myometrium, mięśniak macicy, mięśniak śródścienny, mTOR, mutacja genu MED12, nadciśnienie tętnicze, nowotwór monoklonalny, PDGF, receptor estrogenowy, receptor progesteronowy, SPRM, szlak PI3K, szlak Wnt/β-katenina, TNF-α, transformujący czynnik wzrostu beta, VEGF, zespół policystycznych jajników - Leksykon chorób i schorzeń
Nowotwór jamy ustnej – Patofizjologia i mechanizm
Rak jamy ustnej, stanowiący około 90% złośliwych nowotworów jamy ustnej, rozwija się w wyniku wieloetapowych zmian genetycznych i epigenetycznych, które prowadzą do dysregulacji onkogenów i genów supresorowych nowotworów. Kluczowe mutacje dotyczą genów p53 i pRb, które regulują cykl komórkowy i apoptozę. Utrata heterozygotyczności (LOH) w regionach chromosomów 3p, 9p21-22 (w 72% przypadków) oraz innych obszarach zawierających geny supresorowe jest powszechna. Szlaki sygnałowe PI3K/AKT/mTOR, RAS/RAF/MAPK, Wnt/β-katenina oraz Notch1 są aberracyjnie aktywowane, co sprzyja proliferacji, hamowaniu apoptozy i przerzutom. MikroRNA, takie jak miR-21, regulują ekspresję genów supresorowych (np. PTEN), a metylacja genów p16, MGMT i DAP-K przyczynia się do wyciszenia mechanizmów naprawy DNA. Czynniki ryzyka obejmują palenie tytoniu (zawierające silne kancerogeny, np. NNN i NNK), alkohol oraz infekcję HPV (typy 16 i 18), które poprzez białka E6 i E7 dezaktywują p53 i pRb, prowadząc do niestabilności genomu i dysregulacji cyklu komórkowego.
białko pRb, białko retinoblastoma, cykl komórkowy, Fusobacterium nucleatum, kancerogeneza jamy ustnej, komórki macierzyste nowotworowe, makrofagi związane z guzem, metylacja DNA, mikrobiom jamy ustnej, mikroRNA, mutacja p53, naciekanie okołonerwowe, nowotwór złośliwy, podział komórkowy, przejście epitelialno-mezenchymalne, rak jamy ustnej, rak płaskonabłonkowy jamy ustnej, reaktywne formy tlenu, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, stres oksydacyjny, szlak Notch, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak RAS/RAF/MAPK, szlak Wnt/β-katenina, transformujący czynnik wzrostu alfa, utrata heterozygotyczności, wirus brodawczaka ludzkiego, zmiany genetyczne i epigenetyczne - Leksykon chorób i schorzeń
Rak nadnerczy – Etiologia i przyczyny
Rak nadnerczy (adrenocortical carcinoma, ACC) to rzadki, agresywny nowotwór kory nadnerczy, występujący z częstością 1-2 przypadków na milion mieszkańców rocznie, najczęściej u osób w wieku 30-60 lat oraz u dzieci poniżej 5 roku życia. Etiologia ACC jest wieloczynnikowa, z około 15% przypadków związanych z dziedzicznymi zespołami genetycznymi, takimi jak zespół Li-Fraumeni (mutacje TP53, odpowiedzialne za 80% przypadków pediatrycznych), Beckwitha-Wiedemanna, MEN1, zespół Lyncha, FAP, VHL, nerwiakowłókniakowatość typu 1, zespół Carneya oraz dziedziczny zespół paraganglioma-pheochromocytoma. Somatyczne mutacje w genach TP53 (16-70% przypadków), CTNNB1 (aktywacja szlaku Wnt/β-katenina w około 33% przypadków), ZNRF3 (zmiany w 19-21% przypadków) oraz nadekspresja IGF-II (60-90% przypadków) odgrywają kluczową rolę w patogenezie sporadycznych nowotworów. Mutacje TP53 korelują z agresywnym przebiegiem i złym rokowaniem, a obecność nieprawidłowego barwienia jądrowego TP53 może służyć jako marker diagnostyczny.
białko p53, białko retinoblastoma, choroba von Recklinghausena, dysfunkcja nadnerczy, gruczolak kory nadnerczy, gruczolakowatość, guz nadnerczy, guz złośliwy, hiperplazja nadnerczy, inaktywacja TP53, inhibitor kinazy zależnej od cykliny, klonalność guza, kora nadnerczy, mutacja CTNNB1, mutacja genetyczna, mutacja somatyczna, mutacja TP53, nerwiakowłókniakowatość typu 1, pheochromocytoma, radioterapia jamy brzusznej, rak kory nadnerczy, rak nadnerczy, rearanżacja chromosomalna, rodzinna polipowatość gruczolakowata, substancja rakotwórcza, szlak Wnt/β-katenina, utrata heterozygotyczności, zespół Beckwitha-Wiedemanna, zespół Carneya, zespół Li-Fraumeni, zespół Lyncha, zespół MEN1, zespół paraganglioma-pheochromocytoma, zespół von Hippla-Lindaua - Leksykon chorób i schorzeń
Trądzik – Patofizjologia i mechanizm
Trądzik pospolity (acne vulgaris) jest przewlekłą chorobą zapalną jednostki włosowo-łojowej o złożonej patogenezie, obejmującej nadprodukcję sebum, hiperkeratynizację ujść mieszków włosowych, kolonizację przez Cutibacterium acnes oraz stan zapalny. Nowoczesne badania wskazują, że stan zapalny może inicjować proces chorobowy jeszcze przed powstaniem mikrozaskórnika. Kluczowe szlaki sygnalizacyjne zaangażowane w patogenezę to m.in. PI3K/Akt/FoxO1/mTORC1, Wnt/β-katenina, NF-κB oraz MAPK. Androgeny, zwłaszcza dihydrotestosteron (DHT), oraz insulina i IGF-1 odgrywają istotną rolę w stymulacji produkcji sebum i aktywacji kaskad zapalnych. Hiperkeratynizacja jest modulowana przez cytokiny prozapalne, takie jak IL-1, TNF-α i IL-8, które promują komedogenezę. Dysbioza mikrobiomu, szczególnie nadmierna ekspansja filotypu IA1 C. acnes, oraz aktywacja receptorów Toll-podobnych (TLR2, TLR4) prowadzą do produkcji cytokin prozapalnych i reaktywnych form tlenu, nasilając stan zapalny i uszkodzenia tkanek.
androgeny, Cutibacterium acnes, czynnik martwicy nowotworów, dihydrotestosteron, inflamasom NLRP3, insulinopodobny czynnik wzrostu 1, interleukiny, izotretynoina, jednostka włosowo-łojowa, klaskoteron, makrofagi, mikrozaskórnik, nadprodukcja sebum, peptydy przeciwdrobnoustrojowe, Propionibacterium acnes, receptory toll-podobne, staphylococcus epidermidis, szlak MAPK, szlak NF-κB, szlak Wnt/β-katenina, trądzik pospolity - Leksykon chorób i schorzeń
Rak jelita grubego – Patofizjologia i mechanizm
Rak jelita grubego (RJG) rozwija się w wyniku złożonych zmian genetycznych i epigenetycznych, które prowadzą do transformacji nabłonka jelita w nowotwór złośliwy. Kluczowe mechanizmy molekularne obejmują trzy główne ścieżki: niestabilność chromosomową (CIN, 70-85% przypadków) z mutacjami w genach APC, KRAS i TP53; niestabilność mikrosatelitarną (MSI, ~15% przypadków) z defektem naprawy DNA i mutacjami w genach MLH1, MSH2, MSH6, PMS2; oraz fenotyp metylatora wysp CpG (CIMP, ~30% przypadków) charakteryzujący się hipermetylacją promotorów genów i mutacją BRAF. Proces karcynogenezy przebiega przez sekwencję gruczolak-rak lub alternatywną ścieżkę polipów ząbkowanych, z udziałem mutacji onkogenów i genów supresorowych oraz zmian epigenetycznych, takich jak metylacja DNA i regulacja mikroRNA. Różnice molekularne między rakiem prawej i lewej strony okrężnicy wpływają na przebieg choroby i odpowiedź na leczenie.
aberracja chromosomowa, ekspresja białka, fenotyp metylatora wysp CpG, gen APC, gen supresorowy, gen TP53, gruczolak ząbkowany, komórka immunologiczna, komórka nowotworowa, mediator zapalenia, metylacja DNA, metylacja promotora genu, mikrobiota jelitowa, mikrośrodowisko guza, mutacja onkogenu, niestabilność chromosomowa, niestabilność mikrosatelitarna, podtyp molekularny, polip gruczolakowy, polip hiperplastyczny, rak jelita grubego, receptor komórki T, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak Ras/Raf/MEK/ERK, szlak Wnt/β-katenina, zapalna choroba jelit, zmiana epigenetyczna - Leksykon chorób i schorzeń
Wieloogniskowa neoplazja endokrynna typu 1 (men 1) – Patofizjologia i mechanizm
Wieloogniskowa neoplazja endokrynna typu 1 (MEN 1) jest dziedzicznym zespołem nowotworowym spowodowanym inaktywującymi mutacjami germinalnymi w genie supresorowym MEN1 na chromosomie 11q13, kodującym białko menina. Mutacje te, głównie zmiany ramki odczytu (42%), nonsensowne (14%) i splicingowe (10,5%), prowadzą do utraty funkcji meniny, co zgodnie z modelem dwóch uderzeń Knudsona skutkuje rozwojem guzów endokrynnych. Menina reguluje transkrypcję genów, cykl komórkowy, naprawę DNA oraz modyfikacje epigenetyczne, oddziałując m.in. na szlaki Wnt/β-katenina, TGF-β/BMP i Hedgehog. Utrata jej funkcji powoduje niekontrolowaną proliferację komórek. W 80-90% przypadków klinicznych MEN 1 wykrywa się mutacje w genie MEN1, natomiast u 10-20% pacjentów z fenotypem MEN 1 mutacje te nie są identyfikowane, co sugeruje udział innych genów, np. CDKN1B (MEN4). Ostatnie badania wskazują na nadmierną aktywację enzymu DHODH w komórkach z mutacją MEN1, co otwiera perspektywy terapeutyczne z wykorzystaniem leflunomidu.
biomarker diagnostyczny, duża delecja, dziedziczny zespół nowotworowy, gen MEN1, gruczolak przytarczyc, guz neuroendokrynny trzustki, leflunomid, menina, metylacja histonów, modyfikacja chromatyny, mutacja de novo, mutacja frameshift, mutacja inaktywująca, mutacja miejsca splicingowego, mutacja nonsensowna, mutacje germinalne, pierwotna nadczynność przytarczyc, szlak Wnt/β-katenina, terapia celowana, utrata heterozygotyczności, wieloogniskowa neoplazja endokrynna typu 1, zaburzenie autoimmunologiczne, zespół Wermera - Leksykon chorób i schorzeń
Niezróżnicowany mięsak pleomorficzny – Patofizjologia i mechanizm
Niezróżnicowany mięsak pleomorficzny (UPS) to agresywny nowotwór tkanek miękkich, stanowiący 15-40% przypadków mięsaków u dorosłych, charakteryzujący się złożonymi zmianami genetycznymi i epigenetycznymi. W patogenezie UPS obserwuje się delecje i mutacje genów supresorowych, takich jak TP53, RB1, CDKN2A, oraz amplifikacje genów VGLL3, YAP1 i CCNE1. Kluczowe szlaki sygnałowe zaangażowane w rozwój guza to PI3K/Akt/mTOR, Hippo, Wnt/β-katenina, Hedgehog i Notch. Epigenetyczne modyfikacje wpływają na ekspresję białek TRIO i RICTOR, aktywując szlaki RAC/PAK i Akt/mTOR. Mikrootoczenie guza, zwłaszcza makrofagi związane z nowotworem (TAM), poprzez cytokiny TGFβ i IL6, wspiera proliferację i inwazję komórek nowotworowych. UPS jest diagnozą z wykluczenia, bez specyficznych cech immunofenotypowych, a jego histogeneza wskazuje na pochodzenie z prymitywnej komórki mezenchymalnej o potencjale różnicowania fibroblastycznego i miofibroblastycznego.
apoptoza, białko p53, białko retinoblastoma, chromotrypsja, dysfunkcja telomerów, gen fuzyjny, immunoterapia, inhibitor punktu kontrolnego immunologicznego, interleukina-6, kancerogeneza, kariotyp, kostniakomięsak pozaszkieletowy, makrofag związany z nowotworem, mięsak tkanek miękkich, modyfikacja epigenetyczna, mutacja genu, niezróżnicowany mięsak pleomorficzny, odróżnicowanie, pembrolizumab, przerzut, przeżycie wolne od choroby, radioterapia, rearanżacja genomowa, regulator transkrypcyjny, supresor nowotworowy, szlak Hedgehog, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak sygnałowy Hippo, szlak Wnt/β-katenina, transformujący czynnik wzrostu beta, złośliwy włóknisty histiocytoma - Leksykon chorób i schorzeń
Rak jelita grubego – Patofizjologia i mechanizm
Rak jelita grubego (RJG) jest nowotworem o złożonej patogenezie, obejmującej trzy główne szlaki molekularne: niestabilność chromosomową (CIN, ~70% przypadków), niestabilność mikrosatelitarną (MSI, ~15%) oraz fenotyp metylatora wysp CpG (CIMP). Klasyczny model Vogelsteina opisuje progresję od prawidłowej błony śluzowej przez gruczolaka do inwazyjnego raka, z mutacją w genie APC inicjującą niestabilność chromosomową i akumulacją mutacji onkogenów (np. KRAS w 30-50% przypadków) oraz inaktywacją genów supresorowych (TP53 w 50-75%). Szlak MSI wiąże się z defektem naprawy niesparowanych zasad DNA (MMR), często spowodowanym hipermetylacją MLH1 lub mutacjami dziedzicznymi (zespół Lyncha). Szlak CIMP charakteryzuje się hipermetylacją promotorów genów supresorowych i koreluje z mutacjami BRAF V600E oraz lokalizacją w okrężnicy proksymalnej. Alternatywny szlak serrated obejmuje polipy hiperplastyczne i mutacje BRAF, prowadząc do epigenetycznego wyciszenia genów naprawy DNA. Kluczowe szlaki sygnalizacyjne zaangażowane w RJG to Wnt/β-katenina, PI3K/AKT/mTOR, Ras/Raf/MEK/MAPK/ERK oraz TGF-β, które regulują proliferację, apoptozę, różnicowanie i migrację komórek nowotworowych. Zmiany epigenetyczne, w tym dysregulacja mikroRNA (np. obniżenie miRNA-143 w 88% przypadków), odgrywają istotną rolę w progresji choroby.
aberracja chromosomowa, beta-katenina, białko morfogenetyczne kości, dysbioza, fenotyp metylatora wysp CpG, gen APC, gen TP53, hipermetylacja promotora, karcynogeneza, komórka macierzysta nowotworu, komórka nowotworowa, mikrobiom jelitowy, mikroRNA, mutacja BRAF, naprawa niesparowanych zasad DNA, niestabilność chromosomowa, niestabilność mikrosatelitarna, polip gruczolakowy, przejście nabłonkowo-mezenchymalne, rak jelita grubego, sekwencja gruczolak-rak, szlak Ras/Raf/MEK/ERK, szlak TGF-β, szlak Wnt/β-katenina, zapalna choroba jelit, zespół Lyncha, zmiana epigenetyczna - Leksykon chorób i schorzeń
Neurofibromatoza typu 1 – Patofizjologia i mechanizm
Neurofibromatoza typu 1 (NF1) jest jednogenowym zaburzeniem spowodowanym mutacjami w genie NF1 na chromosomie 17q11.2, kodującym neurofibrominę – białko o funkcji supresora nowotworowego regulującego aktywność Ras poprzez stymulację jego aktywności GTPazowej. Utrata funkcji neurofibrominy prowadzi do dysregulacji kluczowych szlaków sygnałowych, w tym Ras/MAPK oraz PI3K-Akt-mTOR, co skutkuje niekontrolowaną proliferacją komórek i rozwojem charakterystycznych dla NF1 guzów, takich jak nerwiakowłókniaki (cNF, pNF) oraz glejaki nerwu wzrokowego (OPG). Patogeneza guzów opiera się na utracie heterozygotyczności (LOH) drugiego allelu NF1, co prowadzi do całkowitej utraty funkcji neurofibrominy w komórkach Schwanna i innych typach komórek. Dodatkowe mutacje w genach TP53, CDKN2A, PTEN czy komponentach kompleksu PRC2 są niezbędne do transformacji łagodnych guzów w złośliwe nowotwory osłonek nerwów obwodowych (MPNST), które stanowią główną przyczynę zgonów u pacjentów z NF1.
aktywacja komórek tucznych, gen CDKN2A, gen NF1, gen TP53, glejak nerwu wzrokowego, grzebień nerwowy, inhibitor MEK, inhibitor mTOR, inhibitor punktów kontrolnych immunologicznych, inhibitor szlaku Hippo, komórki Schwanna, ligand PD-L1, makrofagi, mastocyty, melanocyty, mikroglej, mutacja CDKN2A, nerwiakowłókniak, nerwiakowłókniak pleksiformowy, nerwiakowłókniak rdzeniowy, nerwiakowłókniak skórny, neurofibromatoza typu 1, neurofibromina, neuron, nowotwór osłonek nerwów obwodowych, plamy café-au-lait, progresja nowotworowa, skolioza, supresor nowotworowy, szlak Hippo, szlak JAK-STAT, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak RAS, szlak RAS/MAPK, szlak Wnt/β-katenina, szlaki sygnałowe, teoria dwóch uderzeń, utrata heterozygotyczności, złośliwy nowotwór osłonek nerwów obwodowych - Leksykon chorób i schorzeń
Neurofibromatoza typu 2 – Patofizjologia i mechanizm
Neurofibromatoza typu 2 (NF2) jest autosomalnie dominującym zespołem wielonowotworowym wywołanym mutacjami w genie supresorowym NF2 na chromosomie 22q12.2, kodującym białko merlinę. Utrata funkcji merliny prowadzi do niekontrolowanej proliferacji komórek Schwanna i rozwoju charakterystycznych guzów, takich jak obustronne nerwiaki osłonkowe nerwu przedsionkowego (90-95% przypadków), oponiaki (50%) oraz wyściółczaki. Patogeneza opiera się na modelu „dwóch uderzeń” Knudsona, gdzie dziedziczona mutacja germinalna jest uzupełniana somatyczną inaktywacją drugiego allelu, często poprzez utratę heterozygotyczności (LOH) chromosomu 22. Typ mutacji w genie NF2 (np. nonsensowne, splicingowe, zmiany sensu) koreluje z fenotypem klinicznym, a lokalizacja mutacji wpływa na przebieg choroby i liczbę guzów. Mozaikowatość somatyczna występuje u 20-30% pacjentów bez rodzinnej historii, a metylacja genu NF2 jest obserwowana w 20-40% sporadycznych schwannoma.
bewacyzumab, domena aminoterminalna, ewerolimus, hipoteza dwóch uderzeń Knudsona, immunosupresja, korelacja genotyp-fenotyp, LOH, merlina, metylacja genu, mozaicyzm, mutacja miejsca splicingowego, mutacja nonsensowna, mutacja zmiany sensu, nerwiak osłonkowy nerwu przedsionkowego, oponiak, przesunięcie ramki odczytu, receptorowa kinaza tyrozynowa, schwannoma, schwannomina, supresor nowotworowy, szlak FAK/SRC, szlak Hippo, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak Ras/Raf/MEK/ERK, szlak Wnt/β-katenina, terapia antyangiogenna, terapia immunomodulująca, tumorogeneza, utrata heterozygotyczności, wyściółczak - Leksykon chorób i schorzeń
Nefropatia cukrzycowa – Patofizjologia i mechanizm
Nefropatia cukrzycowa, będąca główną przyczyną przewlekłej choroby nerek i schyłkowej niewydolności nerek, dotyka 20-40% pacjentów z cukrzycą typu 1 i 2. Patogeneza obejmuje złożone interakcje czynników metabolicznych (hiperglikemia, stres oksydacyjny, AGEs), hemodynamicznych (hiperfiltracja kłębuszkowa, aktywacja RAAS, nadciśnienie), zapalnych i genetycznych. Hiperglikemia inicjuje uszkodzenia poprzez szlaki poliolowy, PKC, AGEs-RAGE oraz stres oksydacyjny, prowadząc do pogrubienia błony podstawnej kłębuszków, rozrostu mezangium, uszkodzenia podocytów i włóknienia śródmiąższowego. Charakterystyczne zmiany morfologiczne obejmują pogrubienie GBM, ekspansję mezangialną, szkliwienie tętniczek oraz utratę i uszkodzenie podocytów, co skutkuje białkomoczem i stopniowym spadkiem eGFR (≤60 ml/min/1,73 m²). Wczesne objawy to mikroalbuminuria (≥30 mg/gCr), a progresja może prowadzić do zespołu nerczycowego i schyłkowej niewydolności nerek.
autofagia, bloker receptora angiotensyny, błona podstawna kłębuszków, cukrzycowa choroba nerek, dysfunkcja mitochondriów, finerenon, hiperfiltracja kłębuszkowa, hiperglikemia, inflamasom NLRP3, inhibitor ACE, końcowy produkt zaawansowanej glikacji, makroalbuminuria, metylacja DNA, mikroalbuminuria, nefropatia cukrzycowa, podocyt, powikłanie mikronaczyniowe, przewlekła choroba nerek, reaktywna forma tlenu, rozrost mezangium, schyłkowa niewydolność nerek, stres oksydacyjny, stwardnienie kłębuszków nerkowych, szlak JAK-STAT, szlak PI3K/AKT, szlak poliolowy, szlak sygnałowy Notch, szlak TGF-β, szlak Wnt/β-katenina, terapia komórkami macierzystymi, transformujący czynnik wzrostu beta, układ dopełniacza, układ renina-angiotensyna-aldosteron, uszkodzenie komórek śródbłonka, włóknienie śródmiąższowe, współczynnik filtracji kłębuszkowej, zespół nerczycowy - Leksykon chorób i schorzeń
Autosomalna dominująca wielotorbielowatość nerek – Patofizjologia i mechanizm
Autosomalna dominująca wielotorbielowatość nerek (ADPKD) jest genetycznie heterogenną chorobą, najczęściej spowodowaną mutacjami w genach PKD1 (85% przypadków) i PKD2 (15%). Produkty tych genów, polcystyna-1 (PC1) i polcystyna-2 (PC2), tworzą kompleks receptor-kanał jonowy w rzęskach pierwotnych komórek nabłonkowych kanalików nerkowych, regulujący homeostazę wapnia, proliferację, apoptozę i adhezję komórkową. Patogeneza opiera się na hipotezie „dwóch uderzeń” – germinalnej i somatycznej mutacji w allelach PKD1/PKD2 – oraz modelu progowym, gdzie spadek funkcjonalnych polcystyn poniżej krytycznego poziomu prowadzi do rozwoju torbieli. Zaburzenia funkcji rzęsek pierwotnych skutkują dysregulacją szlaków sygnałowych, m.in. wapniowego, cAMP, mTOR, Wnt/β-katenina i JAK-STAT, co powoduje nieprawidłową proliferację komórek nabłonkowych i zwiększoną sekrecję płynu do torbieli, napędzaną przez kanał CFTR zależny od cAMP.
ADPKD, aktywacja makrofagów, autofagia, autosomalna dominująca wielotorbielowatość nerek, cAMP, cytokina prozapalna, dedyferencjacja komórek, gen PKD1, gen PKD2, haploinsuficjencja, hipoteza dwóch uderzeń, homeostaza wapnia, inhibitor mTOR, kanał CFTR, kanał jonowy, mutacje genów, naskórkowy czynnik wzrostu, oktreotyd LAR, retikulum endoplazmatyczne, rzęska pierwotna, schyłkowa niewydolność nerek, szlak JAK-STAT, szlak Ras/Raf/ERK, szlak TSC-mTOR, szlak Wnt/β-katenina, tolwaptan, układ renina-angiotensyna-aldosteron