odwrotna transkryptaza telomerazy
Odwrotna transkryptaza telomerazy (TERT – Telomerase Reverse Transcriptase) to enzym, który stanowi kluczowy składnik kompleksu telomerazy. Jest odpowiedzialny za wydłużanie telomerów – specjalnych struktur na końcach chromosomów, które chronią materiał genetyczny przed degradacją podczas podziałów komórkowych.
Znaczenie kliniczne TERT jest szczególnie istotne w kontekście nowotworów. W większości prawidłowych komórek somatycznych aktywność telomerazy jest wyciszona, co prowadzi do stopniowego skracania telomerów i ostatecznie do starzenia komórkowego. Natomiast w około 85-90% komórek nowotworowych dochodzi do reaktywacji genu TERT, co umożliwia im nieograniczoną zdolność do podziałów.
Mutacje w regionie promotorowym genu TERT są często wykrywane w wielu typach nowotworów, w tym w glejakach, raku wątrobowokomórkowym, czerniaku i raku pęcherza moczowego. Te mutacje prowadzą do zwiększonej ekspresji enzymu, co przyczynia się do nieśmiertelności komórek nowotworowych. Detekcja tych mutacji może mieć wartość diagnostyczną i prognostyczną.
W ostatnich latach odwrotna transkryptaza telomerazy stała się obiecującym celem terapeutycznym w onkologii. Opracowywane są inhibitory TERT, które mogą potencjalnie hamować wzrost komórek nowotworowych poprzez indukcję skracania telomerów i w konsekwencji apoptozę. Badania kliniczne nad terapiami celowanymi na TERT są w toku i budzą nadzieje na nowe strategie leczenia przeciwnowotworowego.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak wątrobowokomórkowy – Patofizjologia i mechanizm
Rak wątrobowokomórkowy (HCC) stanowi 75-85% pierwotnych nowotworów wątroby i jest trzecią najczęstszą przyczyną zgonów nowotworowych na świecie. Etiologia HCC jest wieloczynnikowa, z dominującą rolą przewlekłych zakażeń HBV (54% przypadków) i HCV (31%), marskości wątroby (80-90% przypadków) oraz czynników takich jak alkohol, aflatoksyna B1, NAFLD i NASH. Patogeneza obejmuje akumulację mutacji somatycznych, m.in. w genie TERT (54-60%), TP53 (18-50%) i CTNNB1 (18-40%), prowadzących do niestabilności genomowej i zaburzeń epigenetycznych (metylacja DNA, modyfikacje histonów, dysregulacja miRNA/lncRNA). Kluczowe szlaki sygnałowe zaangażowane w rozwój HCC to Wnt/β-katenina, PI3K/AKT/mTOR, JAK/STAT oraz TGF-β, które regulują proliferację, apoptozę, inwazyjność i przejście nabłonkowo-mezenchymalne (EMT). HBV indukuje HCC także bez marskości poprzez integrację DNA wirusa i działanie białka HBx, natomiast HCV sprzyja nowotworzeniu głównie w kontekście marskości, poprzez przewlekłe zapalenie i stres oksydacyjny.
aflatoksyna B1, apoptoza, autofagia, czynnik indukowany hipoksją, dysbioza jelitowa, ferroptoza, hepatokarcynogeneza, hipoksja, immunoterapia, inhibitor punktów kontrolnych immunologicznych, komórki gwiaździste wątroby, komórki macierzyste nowotworowe, marskość wątroby, metylacja DNA, mikrobiota jelitowa, modyfikacja histonów, mutacja CTNNB1, mutacja TP53, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, niestabilność genomowa, odwrotna transkryptaza telomerazy, peroksydacja lipidów, programowana śmierć komórki, promotor TERT, przejście nabłonkowo-mezenchymalne, rak wątrobowokomórkowy, reaktywne formy tlenu, remodelowanie chromatyny, retikulum endoplazmatyczne, stłuszczeniowe zapalenie wątroby, stres oksydacyjny, szlak JAK-STAT, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak TGF-β, szlak Wnt/β-katenina, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zwłóknienie, zwłóknienie wątroby