monosomia 3
Monosomia 3 to rzadka aberracja chromosomowa, w której występuje brak jednego z pary chromosomów 3. Chromosom 3 jest jednym z większych chromosomów ludzkiego genomu i zawiera około 5-6% całkowitego DNA w komórce, kodując ponad 1000 genów zaangażowanych w kluczowe procesy komórkowe i rozwojowe.
W większości przypadków monosomia 3 prowadzi do poronień samoistnych we wczesnym stadium ciąży, gdyż brak tak dużej ilości materiału genetycznego jest zwykle letalna dla rozwijającego się zarodka. Całkowita monosomia 3 jest skrajnie rzadko obserwowana w ciążach donoszonych czy u żywo urodzonych dzieci.
Częściej w praktyce klinicznej spotyka się częściową monosomię 3, gdzie brakuje jedynie fragmentu chromosomu. Objawy częściowej monosomii 3 mogą obejmować opóźnienie rozwoju psychoruchowego, niepełnosprawność intelektualną, dysmorfie twarzy, wady wrodzone serca, problemy ze wzrostem oraz inne anomalie rozwojowe, których nasilenie zależy od wielkości i lokalizacji brakującego fragmentu.
W okulistyce monosomia 3 ma szczególne znaczenie diagnostyczne w przypadku czerniaka błony naczyniowej oka (uveal melanoma), gdzie utrata jednego chromosomu 3 jest silnym markerem prognostycznym zwiększonego ryzyka przerzutów i gorszego rokowania. Badanie statusu chromosomu 3 w materiale z guza stało się standardem w ocenie ryzyka u pacjentów z tym nowotworem.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak oka – Patofizjologia i mechanizm
Rak oka, choć rzadki, charakteryzuje się złożoną patogenezą obejmującą liczne zmiany genetyczne i epigenetyczne. Pierwotne nowotwory oka to głównie czerniak naczyniówki u dorosłych oraz siatkówczak u dzieci. Czerniak naczyniówki wykazuje mutacje w genach GNAQ i GNA11 w 80-90% przypadków, prowadzące do konstytutywnej aktywacji szlaku MAPK/ERK i niekontrolowanej proliferacji komórek. Charakterystyczna jest monosomia chromosomu 3, silnie korelująca z ryzykiem przerzutów (50% ryzyko zgonu w ciągu 3 lat). Profil ekspresji genów dzieli guzy na klasy 1 (niskiego ryzyka, ~5% przerzutów) i 2 (wysokiego ryzyka, >90% przerzutów), z inaktywacją genu BAP1 jako kluczowym czynnikiem niekorzystnego rokowania. Przerzuty do wątroby występują w 90% przypadków, a mechanizmy progresji obejmują m.in. pęcherzyki zewnątrzkomórkowe, komórki hybrydowe krążące oraz aktywację szlaku NFκB. Siatkówczak, najczęstszy nowotwór oka u dzieci (80% poniżej 3 r.ż.), jest związany z mutacjami genu supresorowego RB1 (chromosom 13q14) i modelem „dwóch uderzeń” Knudsona. Około 1/3 przypadków jest dziedziczna, pozostałe to mutacje somatyczne, a niektóre niedziedziczne przypadki wiążą się z amplifikacją onkogenu MYCN. Epigenetyczne mechanizmy regulują ekspresję genów takich jak CDK1, CDC20, BUB1 (nadekspresja) oraz CADM1 (obniżona), wpływając na rozwój guza.
białko retinoblastoma, błona naczyniowa oka, brachyterapia, ciało rzęskowe, cykl komórkowy, czerniak naczyniówki, czynnik transkrypcyjny E2F, fotoreceptor, gen BAP1, gen RB1, mechanizm epigenetyczny, model dwóch uderzeń Knudsona, monosomia 3, onkogen MYCN, pęcherzyk zewnątrzkomórkowy, profil ekspresji genów, przerzut do wątroby, siatkówczak, szlak MAPK/ERK, szlak PI3K/AKT, tebentafusp