tolerancja opioidów

Tolerancja opioidów to zjawisko fizjologiczne polegające na zmniejszonej wrażliwości organizmu na działanie leków opioidowych po ich długotrwałym stosowaniu. Prowadzi to do konieczności zwiększania dawki leku dla uzyskania takiego samego efektu terapeutycznego, jaki uzyskiwano początkowo przy mniejszych dawkach.

Mechanizm rozwoju tolerancji opioidowej jest złożony i obejmuje zmiany na poziomie receptorów opioidowych (down-regulacja receptorów, desensytyzacja), zmiany wewnątrzkomórkowych szlaków sygnałowych oraz adaptacje neuroplastyczne w ośrodkowym układzie nerwowym. Istotną rolę odgrywa także indukcja układów przeciwbólowych, jak system NMDA czy aktywacja układu glutaminergicznego.

W praktyce klinicznej tolerancja opioidowa stanowi wyzwanie w terapii bólu przewlekłego, szczególnie nienowotworowego. Rozwija się ona z różną szybkością w odniesieniu do różnych efektów działania opioidów – najszybciej w stosunku do efektu euforyzującego i przeciwbólowego, wolniej do działania depresyjnego na układ oddechowy, a najwolniej do działania zwężającego źrenice.

Strategie przeciwdziałania tolerancji obejmują rotację opioidów (zamianę jednego leku na inny), stosowanie leków adjuwantowych (np. ketaminy, antagonistów NMDA), jak również przerwy w terapii opioidowej. Istotne jest różnicowanie tolerancji od innych zjawisk, takich jak progresja choroby podstawowej czy hiperalgezja indukowana opioidami.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Fenta MX 50 50 mcg/h

Fenta MX to system transdermalny dostarczający fentanyl w dawkach 25, 50, 75 i 100 μg/h, co odpowiada 0,6; 1,2; 1,8 i 2,4 mg fentanylu na dobę. Dawkowanie powinno być indywidualnie dostosowane na podstawie oceny klinicznej pacjenta, z uwzględnieniem aktualnego stosowania opioidów, stanu zdrowia, masy ciała, wieku i tolerancji na opioidy. U pacjentów tolerujących opioidy dawkę początkową ustala się na podstawie ekwiwalentu dobowej dawki morfiny, stosując współczynniki przeliczeniowe 150:1 lub 100:1 (morfina doustna do fentanylu przezskórnego). U pacjentów nieleczonych wcześniej opioidami zaleca się rozpoczęcie terapii od małych dawek opioidów o natychmiastowym uwalnianiu, a następnie przejście na Fenta MX, zaczynając od dawki 12,5 μg/h. Plastry zmienia się co 72 godziny, a dawkę można zwiększać o 12,5 lub 25 μg/h, monitorując odpowiedź kliniczną i tolerancję. W przypadku konieczności stosowania dawek powyżej 300 μg/h należy rozważyć alternatywne metody podawania opioidów.
ból przebijający, buprenorfina, depresja oddechowa, diamorfina, ekwianalgetyczny, fentanyl, hiperalgezja, hipowentylacja, ketobemidon, kodeina, krótko działający lek przeciwbólowy, leworfanol, metadon, morfina, objawy odstawienia, oksykodon, oksymorfon, petydyna, podanie przezskórne, potencjał analgetyczny, rotacja opioidów, system transdermalny, tapentadol, tolerancja opioidów, tramadol
Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Methadone hydrochloride INN-FARM 1 mg/ml

Methadone hydrochloride INN-FARM w postaci roztworu doustnego o stężeniu 1 mg/ml jest przeznaczony wyłącznie do podania doustnego, z dawkowaniem indywidualnie dostosowanym do pacjenta i monitorowanym przez lekarza specjalistę w terapii uzależnień od opioidów. Dawka początkowa u dorosłych wynosi zwykle 10-30 mg, z zalecanym monitorowaniem przez 3-4 godziny po pierwszym podaniu, a dawka podtrzymująca mieści się w zakresie 60-120 mg/dobę, podawana raz na dobę. Maksymalna dawka nie powinna przekraczać 150 mg/dobę ze względu na ryzyko wydłużenia odstępu QT i torsade de pointes. U pacjentów z wysoką tolerancją opioidów dawka początkowa może wynosić 25-40 mg, natomiast u osób, które niedawno nie stosowały opioidów, nie powinna przekraczać 10-20 mg. Dawkowanie u osób w podeszłym wieku oraz z zaburzeniami czynności nerek (GFR 10-50 ml/min i <10 ml/min) i wątroby wymaga odpowiedniej modyfikacji, w tym wydłużenia odstępów między dawkami do co najmniej 32-36 godzin oraz zmniejszenia dawki ze względu na wolniejszy metabolizm metadonu. U dzieci i młodzieży poniżej 18 lat stosowanie nie jest zalecane.
agonista-antagonista, biodostępność metadonu, buprenorfina, częstoskurcz komorowy, dawka podtrzymująca, metabolizm metadonu, nalokson, objawy odstawienne, podanie doustne, podanie parenteralne, przedawkowanie, przesączanie kłębuszkowe, splątanie, stężenie metadonu w osoczu, tolerancja opioidów, torsade de pointes, uzależnienie od opioidów, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zatrzymanie krążenia, zespół odstawienny
Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Fenta MX 75 75 mcg/h

Dawkowanie fentanylu w systemach transdermalnych Fenta MX powinno być indywidualnie dostosowane na podstawie oceny stanu pacjenta, z dążeniem do stosowania najmniejszej skutecznej dawki. Systemy te dostarczają fentanyl w dawkach 25, 50, 75 i 100 μg/h, co odpowiada około 0,6; 1,2; 1,8 i 2,4 mg na dobę. Dobór dawki początkowej opiera się na aktualnym stosowaniu opioidów, uwzględniając stan kliniczny, masę ciała, wiek i tolerancję na opioidy. Przeliczenie dawki opioidów na ekwiwalent morfiny doustnej oraz następnie na dawkę fentanylu przezskórnego odbywa się według określonych tabel (współczynniki 150:1 lub 100:1 morfina:fentanyl). Zmiany dawki powinny następować co 72 godziny, z możliwością zwiększenia o 12,5 lub 25 μg/h, a dawki powyżej 100 μg/h można stosować przez naklejanie więcej niż jednego plastra. W przypadku braku kontroli bólu należy rozważyć hiperalgezję, tolerancję lub progresję choroby. U pacjentów nieleczonych opioidami zaleca się rozpoczęcie terapii od małych dawek opioidów o natychmiastowym uwalnianiu, a dopiero potem ewentualne przejście na fentanyl przezskórny, z bardzo ostrożnym monitorowaniem ze względu na ryzyko depresji oddechowej.
ból przebijający, buprenorfina, depresja oddechowa, diamorfina, działanie przeciwbólowe, fentanyl transdermalny, hiperalgezja, hipowentylacja, hydromorfon, ketobemidon, kodeina, leczenie podtrzymujące, lek przeciwbólowy, leworfanol, metadon, morfina doustna, nasilenie bólu, oksykodon, oksymorfon, petydyna, potencjał analgetyczny, rotacja opioidów, system transdermalny, tapentadol, tolerancja na opioidy, tolerancja opioidów, tramadol, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, zespół odstawienny
Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Misyo 10 mg/ml

Misyo (metadon 10 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu doustnego) jest przeznaczony wyłącznie do podawania doustnego po rozcieńczeniu przez wykwalifikowany personel. Dawkowanie powinno być indywidualnie dostosowane zgodnie z krajowymi wytycznymi programu detoksykacji, z uwzględnieniem objawów odstawiennych i tolerancji pacjenta. Standardowa dawka początkowa wynosi 10-30 mg, z możliwością zwiększenia do 25-40 mg u pacjentów z wysoką tolerancją opioidów. Typowa dawka podtrzymująca mieści się w zakresie 60-120 mg/dobę, a maksymalna zalecana dawka to 150 mg/dobę ze względu na ryzyko wydłużenia odstępu QT i torsade de pointes. Metadon podaje się raz na dobę, a dawkowanie musi być ściśle nadzorowane przez lekarza lub wyznaczoną przez niego osobę, z zakazem samodzielnego odmierzenia dawki przez pacjenta.
agonista-antagonista, buprenorfina, farmakokinetyka, leczenie substytucyjne, nalokson, objawy odstawienne, pacjent geriatryczny, roztwór doustny, stężenie metadonu w osoczu, terapia substytucyjna, tolerancja opioidów, torsade de pointes, uzależnienie od opioidów, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie funkcji wątroby, zatrzymanie krążenia

tolerancja opioidów

Powiązane wpisy

Dawkowanie i sposób podawania – Fenta MX 50 50 mcg/h

Dawkowanie i sposób podawania – Methadone hydrochloride INN-FARM 1 mg/ml

Dawkowanie i sposób podawania – Fenta MX 75 75 mcg/h

Dawkowanie i sposób podawania – Misyo 10 mg/ml