komórka macierzysta białaczki
Komórka macierzysta białaczki (leukemic stem cell, LSC) to pierwotna komórka nowotworowa odpowiedzialna za inicjację, progresję i nawroty białaczki. LSC wykazuje cechy podobne do prawidłowych komórek macierzystych – zdolność do samoodnowy oraz różnicowania się w heterogenne populacje komórek białaczkowych, jednak z zaburzoną regulacją tych procesów.
LSC charakteryzują się wysoką opornością na konwencjonalne leczenie przeciwnowotworowe dzięki mechanizmom takim jak: stan spoczynkowy (quiescence), zwiększona ekspresja transporterów leków (np. MDR1), wzmożona aktywność systemów naprawy DNA oraz zdolność do unikania apoptozy. Komórki te często przeżywają chemioterapię, co prowadzi do nawrotów choroby.
Fenotypowo komórki macierzyste białaczki często wykazują ekspresję specyficznych markerów powierzchniowych, m.in. CD34+/CD38-, CD123+, CD96+, TIM-3+, choć ich profil immunofenotypowy może się różnić w zależności od typu białaczki. Identyfikacja i charakterystyka tych komórek ma kluczowe znaczenie dla opracowania celowanych terapii eliminujących LSC.
Obecnie strategiczne kierunki badań skupiają się na identyfikacji specyficznych celów molekularnych w LSC oraz opracowaniu terapii ukierunkowanych na mikrośrodowisko szpiku kostnego, które wspiera przeżycie i funkcjonowanie komórek macierzystych białaczki. Skuteczne eliminowanie LSC jest uznawane za kluczowy element w osiąganiu trwałych remisji i potencjalnego wyleczenia białaczek.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Przewlekła białaczka szpikowa – Patofizjologia i mechanizm
Przewlekła białaczka szpikowa (CML) jest nowotworem mieloproliferacyjnym wywołanym przez chromosom Philadelphia (Ph), powstały w wyniku translokacji t(9;22)(q34;q11.2), prowadzącej do powstania genu fuzyjnego BCR-ABL1. Białko BCR-ABL wykazuje konstytutywną aktywność kinazy tyrozynowej, aktywując kluczowe szlaki sygnałowe (JAK/STAT, PI3K/AKT/mTOR, RAS/RAF/MEK/ERK, MYC), co skutkuje zwiększoną proliferacją komórek granulocytarnych, hamowaniem apoptozy, zaburzeniami adhezji komórkowej oraz niestabilnością genomową. CML przebiega w trzech fazach: przewlekłej, akceleracji (10-19% blastów) oraz blastycznej (≥20% blastów). Komórki macierzyste białaczki (LSCs) o fenotypie Lin-, CD34+, CD38-, CD90+ wykazują oporność na inhibitory kinazy tyrozynowej (TKI), co stanowi główną przyczynę utrzymania choroby i nawrotów po terapii. Dodatkowo, mutacje w domenie kinazy ABL1, zwłaszcza mutacja „gatekeeper” T315I, prowadzą do oporności na imatynib i inne TKI pierwszej i drugiej generacji.
aberracja chromosomowa, adhezja komórkowa, apoptoza, autofagia, białko BCR-ABL, chromosom Philadelphia, ekspozycja na benzen, faza akceleracji CML, faza blastyczna CML, faza przewlekła CML, gen BCR-ABL1, inhibitor kinazy tyrozynowej, izochromosom 17, kinaza tyrozynowa, komórka macierzysta białaczki, komórka macierzysta szpiku kostnego, mutacja somatyczna, mutacja T315I, naprawa błędnie sparowanych zasad, naprawa DNA, niestabilność genetyczna, nowotwór mieloproliferacyjny, proliferacja komórek, promieniowanie jonizujące, przewlekła białaczka szpikowa, reaktywne formy tlenu, stres oksydacyjny, transformacja blastyczna, transformacja nowotworowa, translokacja chromosomowa - Leksykon chorób i schorzeń
Ostra białaczka szpikowa – Patofizjologia i mechanizm
Ostra białaczka szpikowa (AML) to heterogenna choroba nowotworowa charakteryzująca się klonalną ekspansją niedojrzałych blastów w szpiku kostnym, prowadzącą do niewydolności szpiku i niedoboru erytrocytów, płytek oraz prawidłowych leukocytów. Patogeneza AML opiera się na akumulacji licznych mutacji genetycznych, w tym mutacji w genach takich jak NPM1, CEBPA, FLT3-ITD, RUNX1, IDH1/2 oraz TP53, które wpływają na proliferację, różnicowanie i apoptozę komórek hematopoetycznych. Mutacje te dzieli się na klasy I (proliferacyjne, np. FLT3-ITD) i klasy II (zaburzające różnicowanie, np. CEBPA), a także na zmiany epigenetyczne (np. DNMT3A, TET2). AML jest klasyfikowana według ryzyka na podstawie profilu cytogenetycznego i molekularnego zgodnie z wytycznymi ELN 2022, gdzie mutacje t(8;21), inv(16), NPM1 bez FLT3-ITD oraz bialleliczne mutacje CEBPA wiążą się z korzystnym rokowaniem, natomiast mutacje RUNX1, TP53 oraz współistniejące DNMT3A i FLT3-ITD wskazują na niekorzystne rokowanie. W badaniu genomowym u 1540 pacjentów z AML zidentyfikowano 5234 mutacje w 76 genach, z 96% pacjentów posiadających mutacje sprawcze, co podkreśla złożoność molekularną choroby.
2-hydroksyglutaran, allogeniczny przeszczep komórek macierzystych, apoptoza, czynnik transkrypcyjny, dehydrogenaza izocytrynianowa, inhibitor kinazy tyrozynowej, kinaza tyrozynowa, komórka macierzysta białaczki, metylacja DNA, metylotransferaza DNA, mieloblast, mutacja NPM1, neutropenia, niewydolność szpiku kostnego, ostra białaczka szpikowa, stres oksydacyjny, szpik kostny, terapia CAR-T, translokacja chromosomowa