dehydrogenaza izocytrynianowa
Dehydrogenaza izocytrynianowa (IDH) to kluczowy enzym cyklu Krebsa, katalizujący oksydacyjną dekarboksylację izocytrynianu do α-ketoglutaranu z jednoczesną redukcją NAD+ do NADH. Enzym ten odgrywa istotną rolę w metabolizmie komórkowym, uczestnicząc w produkcji energii oraz dostarczaniu pośrednich metabolitów do różnych szlaków biochemicznych.
W medycynie szczególne znaczenie mają mutacje genów kodujących IDH (IDH1 i IDH2), które zidentyfikowano w wielu typach nowotworów, w tym w glejakach, ostrej białaczce szpikowej i chondrosarkomach. Zmutowane formy IDH nabywają nowej funkcji enzymatycznej, prowadząc do produkcji onkometabolitu 2-hydroksyglutaranu, który zaburza epigenetyczną regulację ekspresji genów i metabolizm komórkowy.
Diagnostyka molekularna mutacji IDH stała się standardem w ocenie niektórych nowotworów, szczególnie guzów mózgu, gdzie status mutacji IDH stanowi ważny czynnik prognostyczny i diagnostyczny. Ponadto, opracowano inhibitory zmutowanych form IDH, które znalazły zastosowanie w terapii celowanej nowotworów z potwierdzonymi mutacjami tych enzymów, otwierając nowe możliwości leczenia onkologicznego.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Astrocytoma – Patofizjologia i mechanizm
Astrocytoma to najczęstszy glejak mózgu, wywodzący się z astrocytów, z etiologią głównie związaną z ekspozycją na promieniowanie jonizujące. Patofizjologia obejmuje nieprawidłową proliferację astrocytów, inwazję miąższu mózgu oraz niedotlenienie tkanek, co prowadzi do wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego (ICP). Kluczowe mutacje molekularne dotyczą genów IDH1/2, TP53, ATRX, BRAF (w tym fuzji KIAA1549:BRAF i mutacji V600E), a także delecji CDKN2A/B, które wpływają na szlaki sygnałowe MAPK, PI3K/AKT/mTOR i RAS/RAF/MEK/ERK. Mutacje IDH1/2 są istotne prognostycznie, wiążąc się z lepszym przeżyciem, natomiast astrocytoma IDH-wildtype wykazuje gorsze rokowanie, podobne do glejaka wielopostaciowego. Metylacja promotora MGMT koreluje z lepszą odpowiedzią na chemioterapię temozolomidem (TMZ). Wysoka aktywność PRMT5 i metylacja MGMT w astrocytoma stopnia 4 z mutacją IDH wiążą się z dłuższym przeżyciem wolnym od progresji (PFS).
astrocyt, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, dehydrogenaza izocytrynianowa, delecja CDKN2A/B, demetylacja DNA, epigenetyka, glejak, glejak wielopostaciowy, kinaza ERK, metylacja promotora MGMT, mutacja BRAF, mutacja IDH, mutacja TP53, ośrodkowy układ nerwowy, płyn mózgowo-rdzeniowy, promieniowanie jonizujące, protoonkogen, przeżycie całkowite, przeżycie wolne od progresji, stwardnienie guzowate, szlak MAPK, szlak mTOR, szlak Ras/Raf/MEK/ERK, temozolomid, ucieczka immunologiczna - Leksykon chorób i schorzeń
Chondrosarcoma – Patofizjologia i mechanizm
Chrzęstniakomięsak (CS) to złośliwy nowotwór kości, stanowiący około 20% pierwotnych mięsaków kostnych, najczęściej lokalizujący się w miednicy i kościach długich. Wyróżnia się chrzęstniakomięsaki pierwotne i wtórne, z których większość (90%) to konwencjonalne formy u osób powyżej 40. roku życia. Patogeneza obejmuje liczne zmiany genetyczne, m.in. mutacje IDH1/2 (50-58%), TP53 (20-50%), amplifikacje c-myc, CDK4, MDM2 oraz charakterystyczne fuzje genów w podtypach mezenchymalnym (HEY1-NCOA2) i pozaszkieletowym śluzowatym (t(9;22)(q22;q12)). Mutacje IDH prowadzą do akumulacji onkometabolitu D-2-hydroksyglutaranu, który powoduje hipermetylację DNA i sprzyja transformacji nowotworowej. Kluczowe szlaki sygnałowe zaangażowane w rozwój CS to Hedgehog, PI3K/mTOR, YAP oraz mechanizmy odpowiedzi na stres retikulum endoplazmatycznego, które wpływają na proliferację, inwazję i przeżycie komórek nowotworowych. Mikrootoczenie guza, w tym hipoksja i polaryzacja makrofagów do fenotypu M2, wspiera progresję i przerzuty.
białko BCL2, choroba Olliera, choroba Pageta, chrzęstniakomięsak, chrzęstniakomięsak mezenchymalny, chrzęstniakomięsak odróżnicowany, dehydrogenaza izocytrynianowa, dysplazja nasadowa, macierz zewnątrzkomórkowa, mutacja IDH, mutacja TP53, nieprawidłowość chromosomowa, stres retikulum endoplazmatycznego, szlak Hedgehog, szlak PD-1/PD-L1, szlak PI3K-mTOR, szlak Wnt/β-katenina, zespół Maffucciego, złośliwy guz kości, zmiana genetyczna - Leksykon chorób i schorzeń
Chondrosarcoma – Epidemiologia
Chrzęstniakomięsak (chondrosarcoma) to złośliwy nowotwór kości wywodzący się z tkanki chrzęstnej, stanowiący 20-30% pierwotnych mięsaków kości, z dominującą postacią konwencjonalną (80-90%). Zapadalność wynosi od 1 na 100 000 do 1 na 200 000 osób rocznie, z ASIR 1-3/milion, a w USA około 1/200 000. Najczęściej lokalizuje się w szkielecie osiowym (miednica, żebra, kość biodrowa) oraz bliższej części kości udowej i ramiennej. Średni wiek zachorowania to 51 lat, z przewagą mężczyzn. Podtypy histologiczne różnią się wiekiem występowania i rokowaniem: chrzęstniakomięsak mezenchymalny (2-4%) dotyczy młodszych pacjentów (20-30 lat) i cechuje się wysokim ryzykiem przerzutów, natomiast chrzęstniakomięsak odróżnicowany (10%) ma agresywny przebieg i najgorsze rokowanie. Przerzuty odległe występują u 8-38% pacjentów, głównie do płuc, a przerzuty do węzłów chłonnych są rzadkie (~1,3%). Wskaźnik 5-letniego przeżycia wynosi około 74-75%, zróżnicowany w zależności od stadium: lokalne 91%, regionalne 76%, odległe 17%. Niezależne czynniki prognostyczne to stopień złośliwości, stadium zaawansowania, wiek >75 lat, wielkość guza >20 cm oraz lokalizacja (gorsze rokowanie w miednicy).
atypowy guz chrzęstny, badanie histologiczne, choroba przerzutowa, choroba resztkowa, chrzęstniakomięsak, chrzęstniakomięsak mezenchymalny, chrzęstniakomięsak odróżnicowany, dehydrogenaza izocytrynianowa, gen supresorowy nowotworu, kość ramienna, kość twarzoczaszki, kość udowa, macierz chrzęstna, miednica, mięsak kości, mięsak kościopochodny, nawrót miejscowy, nowotwór kości, przerzut do płuc, przerzut do węzłów chłonnych, przerzut odległy, radiogram klatki piersiowej, resekcja chirurgiczna, stopień zaawansowania guza, szpiczak mnogi, tkanka chrzęstna, tomografia komputerowa klatki piersiowej, wskaźnik przeżycia 5-letniego, współczynnik zapadalności, żebro - Leksykon chorób i schorzeń
Glejak wielopostaciowy – Diagnostyka i diagnoza
Glejak wielopostaciowy (glioblastoma multiforme, GBM) to najczęstszy i najbardziej agresywny pierwotny nowotwór mózgu u dorosłych, stanowiący około 54% glejaków z roczną częstością 3,19/100 000. Klasyfikowany jako nowotwór IV stopnia WHO, charakteryzuje się szybkim wzrostem, wysoką atypią komórkową, proliferacją mikronaczyniową i martwicą. Średni czas przeżycia wynosi 14-16 miesięcy, a 5-letni wskaźnik przeżycia to 6,8-10%. Diagnostyka opiera się na MRI mózgu z kontrastem (gadolinium), które jest złotym standardem, uzupełnianym o spektroskopię MRS, perfuzję rCBV i DWI. CT jest stosowane w sytuacjach pilnych lub gdy MRI jest przeciwwskazane, natomiast PET, zwłaszcza w połączeniu z MRI, pomaga w różnicowaniu nawrotu guza od zmian po leczeniu. Ostateczne rozpoznanie wymaga badania histopatologicznego, potwierdzającego cechy glejaka IV stopnia, oraz diagnostyki molekularnej, w tym statusu IDH (dziki typ), metylacji promotora MGMT, amplifikacji EGFR i mutacji promotora TERT, które mają znaczenie prognostyczne i terapeutyczne.
badanie histopatologiczne, biopsja płynna, biopsja stereotaktyczna, dehydrogenaza izocytrynianowa, delecja 1p/19q, diagnostyka molekularna, glejak wielopostaciowy, glioblastoma multiforme, martwica popromienna, metylacja promotora MGMT, mutacja promotora TERT, napad padaczkowy, objawy neurologiczne, obrazowanie dyfuzyjne, pęcherzyki zewnątrzkomórkowe, pozytonowa tomografia emisyjna, pseudoprogresja, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, rezonans magnetyczny, spektroskopia rezonansu magnetycznego, Światowa Organizacja Zdrowia, tomografia komputerowa - Leksykon chorób i schorzeń
Chondrosarcoma – Diagnostyka i diagnoza
Chondrosarcoma to złośliwy nowotwór kości wywodzący się z komórek chrzęstnych, stanowiący 20-27% pierwotnych nowotworów kości, najczęściej lokalizujący się w miednicy, kościach długich, łopatkach, mostku i żebrach. Diagnostyka jest wyzwaniem ze względu na konieczność różnicowania między stopniami złośliwości oraz od łagodnych zmian enchondroma. Kluczowe jest połączenie wywiadu, badania klinicznego, obrazowania (RTG, TK, MRI, PET) oraz biopsji, która pozostaje złotym standardem potwierdzenia rozpoznania. Charakterystyczne cechy radiologiczne obejmują zwapnienia typu „popcornowego” i destrukcję korową, a MRI pozwala ocenić inwazję i relacje anatomiczne guza. W diagnostyce różnicowej pomocne są także biomarkery molekularne, takie jak mutacje IDH1/2 oraz transkrypt HEY1-NCOA2 w podtypie mezenchymalnym. 18F-FDG PET/CT wykazuje wysoką czułość (0,94) i swoistość (0,89) w rozpoznawaniu chondrosarcoma, choć SUVmax nie jest wystarczający do stopniowania.
atypowy guz chrzęstny, badanie przedmiotowe, biopsja igłowa, choroba zwyrodnieniowa stawów, dehydrogenaza izocytrynianowa, enchondroma, fluorodeoksyglukoza, klasyfikacja WHO, konwencjonalny chondrosarcoma, kostniakomięsak, mezenchymalny chondrosarcoma, obrazowanie EOS, obrzęk, odróżnicowany chondrosarcoma, periostyna, PET-CT, pozytonowa tomografia emisyjna, przerzuty do płuc, rezonans magnetyczny, schorzenia dziedziczne, scyntygrafia kości, stopień złośliwości guza, szpiczak mnogi, tomografia komputerowa, zapalenie kości i szpiku, złamanie patologiczne, złośliwy nowotwór kości - Leksykon chorób i schorzeń
Glejak wielopostaciowy – Patofizjologia i mechanizm
Glioblastoma (GBM) to wysoce złośliwy nowotwór ośrodkowego układu nerwowego, charakteryzujący się agresywnym przebiegiem, wysoką heterogennością molekularną oraz złym rokowaniem pomimo stosowania wielomodalnego leczenia. Kluczowe mutacje genetyczne obejmują mutacje promotora TERT, delecję PTEN, amplifikację EGFR (obecną w 40% pierwotnych GBM), mutacje ATRX, TP53 oraz IDH1 (częste w wtórnych GBM). W patogenezie GBM istotną rolę odgrywają zaburzenia w szlakach sygnałowych RTK, TP53 i RB, a także nadaktywacja szlaków PI3K/Akt/mTOR i Ras/Raf/MAPK, które wpływają na proliferację, migrację, angiogenezę i unikanie apoptozy. Dodatkowo, mikrośrodowisko guza (TME) i metabolizm aminokwasów, zwłaszcza w warunkach hipoksji, modulują progresję nowotworu i odpowiedź immunologiczną. Immunosupresja związana z GBM, m.in. poprzez cząsteczki punktów kontrolnych CTLA4, PD1 i IDO, stanowi wyzwanie terapeutyczne, a metabolity tryptofanu hamują funkcję limfocytów T, sprzyjając wzrostowi guza.
amplifikacja EGFR, angiogeneza, apoptoza, astrocyty, CTLA4, cykl komórkowy, czynniki wzrostu, dehydrogenaza izocytrynianowa, gen PTEN, geny supresorowe nowotworów, glioblastoma, inhibitory kinazy tyrozynowej, kanały chlorkowe, kinazy zależne od cyklin, komórki macierzyste nowotworowe, MGMT, mutacja IDH, naprawa DNA, niestabilność genetyczna, promotor TERT, proto-onkogeny, receptor EGFR, strefa podkomorowa, szlak MAPK, szlak NF-κB, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak Rb, szlak RTK, szlak TGF-β, szlak TP53, szlak Wnt, temozolomid, zegar biologiczny - Leksykon chorób i schorzeń
Ostra białaczka szpikowa – Patofizjologia i mechanizm
Ostra białaczka szpikowa (AML) to heterogenna choroba nowotworowa charakteryzująca się klonalną ekspansją niedojrzałych blastów w szpiku kostnym, prowadzącą do niewydolności szpiku i niedoboru erytrocytów, płytek oraz prawidłowych leukocytów. Patogeneza AML opiera się na akumulacji licznych mutacji genetycznych, w tym mutacji w genach takich jak NPM1, CEBPA, FLT3-ITD, RUNX1, IDH1/2 oraz TP53, które wpływają na proliferację, różnicowanie i apoptozę komórek hematopoetycznych. Mutacje te dzieli się na klasy I (proliferacyjne, np. FLT3-ITD) i klasy II (zaburzające różnicowanie, np. CEBPA), a także na zmiany epigenetyczne (np. DNMT3A, TET2). AML jest klasyfikowana według ryzyka na podstawie profilu cytogenetycznego i molekularnego zgodnie z wytycznymi ELN 2022, gdzie mutacje t(8;21), inv(16), NPM1 bez FLT3-ITD oraz bialleliczne mutacje CEBPA wiążą się z korzystnym rokowaniem, natomiast mutacje RUNX1, TP53 oraz współistniejące DNMT3A i FLT3-ITD wskazują na niekorzystne rokowanie. W badaniu genomowym u 1540 pacjentów z AML zidentyfikowano 5234 mutacje w 76 genach, z 96% pacjentów posiadających mutacje sprawcze, co podkreśla złożoność molekularną choroby.
2-hydroksyglutaran, allogeniczny przeszczep komórek macierzystych, apoptoza, czynnik transkrypcyjny, dehydrogenaza izocytrynianowa, inhibitor kinazy tyrozynowej, kinaza tyrozynowa, komórka macierzysta białaczki, metylacja DNA, metylotransferaza DNA, mieloblast, mutacja NPM1, neutropenia, niewydolność szpiku kostnego, ostra białaczka szpikowa, stres oksydacyjny, szpik kostny, terapia CAR-T, translokacja chromosomowa - Leksykon chorób i schorzeń
Oligodendroglioma – Etiologia i przyczyny
Oligodendroglioma to rzadki glejak ośrodkowego układu nerwowego, wywodzący się z oligodendrocytów lub ich prekursorów, charakteryzujący się specyficznymi zmianami genetycznymi, w tym kodelecją 1p/19q oraz mutacjami IDH1/IDH2, które stanowią kluczowe markery diagnostyczne i prognostyczne. Kodelecja 1p/19q jest obecna we wszystkich oligodendroglioma i wiąże się z lepszą odpowiedzią na chemioterapię i radioterapię oraz korzystniejszym rokowaniem. Mutacje IDH są wczesnym etapem onkogenezy i korelują z mniej agresywnym przebiegiem choroby. Dodatkowo, mutacje w promotorze TERT oraz genach CIC, FUBP1 i NOTCH1 często współwystępują w tych nowotworach. Etiologia oligodendroglioma jest wieloczynnikowa, obejmująca czynniki genetyczne, epigenetyczne oraz środowiskowe, z udokumentowanym wpływem ekspozycji na promieniowanie jonizujące, zwłaszcza po wcześniejszej radioterapii głowy i szyi.
anaplastyczne oligodendroglioma, apoptoza, dehydrogenaza izocytrynianowa, dysfagia, ekspozycja na substancje chemiczne, glejak rozlany, kodelecja 1p/19q, komórka glejowa, komórka macierzysta nerwowa, komórka prekursorowa, komórka progenitorowa, metylacja DNA, mutacja IDH, neurofibromatoza typu 1, nowotwór ośrodkowego układu nerwowego, oligodendrocyt, oligodendroglioma, onkogeneza, osłonka mielinowa, promieniowanie jonizujące, radioterapia głowy i szyi, transformacja nowotworowa, zespół Li-Fraumeni, zespół Turcota, zmiana epigenetyczna - Leksykon chorób i schorzeń
Astrocytoma – Epidemiologia
Astrocytoma, jako jedna z najczęstszych postaci nowotworów ośrodkowego układu nerwowego, wykazuje zróżnicowaną epidemiologię zależną od podtypu i stopnia zaawansowania. W USA roczna zapadalność na astrocytoma wynosi około 15 000 przypadków, co stanowi 50% wszystkich guzów mózgu, z podtypami takimi jak gwiaździak włosowatokomórkowy (0,23/100 000), astrocytoma rozlane (0,1/100 000), gwiaździak anaplastyczny (0,49/100 000) oraz glejak wielopostaciowy (5/100 000). W Europie zapadalność na nowotwory glejowe typu astrocytoma wynosi około 4,8/100 000 rocznie. Występuje wyraźna przewaga zachorowań u mężczyzn, szczególnie w podtypach anaplastycznych i z mutacją IDH (stosunek M:K do 1,87:1). Charakterystyczne są także różnice wiekowe: gwiaździak włosowatokomórkowy dominuje u dzieci (70% przed 20 r.ż.), natomiast glejak wielopostaciowy najczęściej diagnozowany jest u osób w wieku 65-74 lat. Czynniki ryzyka obejmują zarówno predyspozycje genetyczne (np. NF-1, zespół Li-Fraumeni), jak i ekspozycję środowiskową (substancje chemiczne, promieniowanie, pola elektromagnetyczne).
astrocyt, astrocytoma, astrocytoma rozlane, dehydrogenaza izocytrynianowa, gadolin, glejak niskiego stopnia, glejak wielopostaciowy, guz wewnątrzczaszkowy, guz wewnątrzrdzeniowy, gwiaździak anaplastyczny, gwiaździak rdzenia kręgowego, gwiaździak włosowatokomórkowy, komórka glejowa, mutacja IDH1, nawrót choroby, neurofibromatoza typu 1, nowotwór glejowy, ośrodkowy układ nerwowy, progresja choroby, przeżycie wolne od progresji, resekcja chirurgiczna, rezonans magnetyczny, środek kontrastowy, transformacja złośliwa, tylny dół czaszki, zespół Li-Fraumeni, zespół Lyncha - Leksykon chorób i schorzeń
Rak dróg żółciowych – Patofizjologia i mechanizm
Rak dróg żółciowych (cholangiocarcinoma) to złośliwy nowotwór wywodzący się z nabłonka dróg żółciowych, charakteryzujący się wysoką heterogennością i agresywnym przebiegiem. Etiopatogeneza obejmuje przewlekłe zapalenie i cholestazę, które prowadzą do uszkodzeń DNA, mutacji w protoonkogenach (np. KRAS, BRAF) i genach supresorowych (np. TP53, SMAD4), a także deregulacji szlaków sygnałowych takich jak MAPK, JAK/STAT, PI3K/Akt i EGFR. Mutacje IDH1/2 występują w 13-20% przypadków wewnątrzwątrobowego raka dróg żółciowych, a fuzje FGFR2 aktywują liczne szlaki proproliferacyjne. Mikrośrodowisko guza, w tym limfocyty, fibroblasty i makrofagi, odgrywa kluczową rolę w progresji nowotworu, m.in. poprzez aktywację punktów kontrolnych układu immunologicznego (PD-1/PD-L1, CTLA-4). Czynniki ryzyka to m.in. pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (PSC), zakażenia przywrami wątrobowymi, przewlekłe zapalenia, kamica żółciowa oraz czynniki środowiskowe jak palenie tytoniu i ekspozycja na Thorotrast.
cholestaza, cyklooksygenaza-2, czynnik aktywujący komórki B, czynnik martwicy nowotworów alfa, czynnik wzrostu hepatocytów, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, dehydrogenaza izocytrynianowa, fibroblasty związane z rakiem, fuzja FGFR2, gen supresorowy nowotworów, indukowalna syntaza tlenku azotu, inhibitor IDH1, inhibitor punktów kontrolnych, interleukina-12, interleukina-6, komórki macierzyste, komórki nabłonkowe, limfocyty naciekające guz, macierz zewnątrzkomórkowa, makrofagi związane z guzem, mikrośrodowisko guza, mutacja BRAF, mutacja IDH1, pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, przywry wątrobowe, rak dróg żółciowych, rak wewnątrzwątrobowy, receptor czynnika wzrostu naskórka, receptory kinazy tyrozynowej, regulatorowe komórki T, sekwencjonowanie nowej generacji, szlak MAPK, wirusowe zapalenie wątroby