nieprawidłowość chromosomowa
Nieprawidłowość chromosomowa to zaburzenie w strukturze lub liczbie chromosomów, które może prowadzić do różnorodnych efektów klinicznych. Zmiany te mogą obejmować delecje (utratę fragmentu chromosomu), duplikacje (powielenie fragmentu), translokacje (przemieszczenie fragmentu między chromosomami), inwersje (odwrócenie fragmentu) lub zmiany w liczbie chromosomów (aneuploidie).
Najczęstsze zaburzenia liczbowe to trisomie (dodatkowy chromosom), takie jak zespół Downa (trisomia 21), zespół Edwardsa (trisomia 18) czy zespół Patau (trisomia 13), oraz monosomie (brak chromosomu), jak zespół Turnera (45,X). Nieprawidłowości strukturalne obejmują m.in. zespół delecji 22q11.2, zespół Williamsa czy zespół kociego krzyku.
Diagnostyka nieprawidłowości chromosomowych obejmuje badania cytogenetyczne (kariotypowanie), fluorescencyjną hybrydyzację in situ (FISH) oraz nowoczesne techniki molekularne, jak porównawcza hybrydyzacja genomowa do mikromacierzy (aCGH) czy sekwencjonowanie nowej generacji (NGS). Wykrycie nieprawidłowości chromosomowych ma kluczowe znaczenie w diagnostyce prenatalnej, pediatrycznej oraz poradnictwie genetycznym.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Ostra białaczka szpikowa – Epidemiologia
Ostra białaczka szpikowa (AML) to złośliwy nowotwór szpiku kostnego charakteryzujący się klonalną ekspansją i zahamowaniem różnicowania komórek progenitorowych linii mieloidalnej. Stanowi najczęstszą postać ostrej białaczki u dorosłych, z roczną zachorowalnością w USA około 4,3/100 000 osób (22 010 nowych przypadków w 2025 r.) i mediana wieku diagnozy około 68 lat. AML wykazuje wyższą częstość u mężczyzn (wskaźnik 1,3-1,4:1) oraz u osób rasy białej, z regionalnymi różnicami epidemiologicznymi – najwyższe wskaźniki w Ameryce Północnej, Europie i Oceanii. Wskaźniki zachorowalności rosną globalnie, np. liczba nowych przypadków wzrosła z 79 372 w 1990 do 144 645 w 2021 roku. Czynniki ryzyka obejmują ekspozycję na benzen, formaldehyd, wcześniejszą chemioterapię alkilującą, promieniowanie, choroby mieloproliferacyjne oraz zespół Downa, a także palenie tytoniu i wysoki BMI. U dzieci AML stanowi około 20% białaczek, z podwyższonym ryzykiem u dzieci z zespołem Downa (10-20-krotnie).
badanie fizykalne, badanie kardiologiczne, choroba mieloproliferacyjna, choroba oporna na leczenie, choroba układu sercowo-naczyniowego, cytometria przepływowa, echokardiogram, klonalna ekspansja, minimalna choroba resztkowa, morfologia krwi z rozmazem, nawrót choroby, nieprawidłowość chromosomowa, nowotwór szpiku kostnego, ostra białaczka limfoblastyczna, ostra białaczka promielocytowa, ostra białaczka szpikowa, przeszczep komórek macierzystych, remisja, różnicowanie komórek, standaryzowany wskaźnik wieku, substancja rakotwórcza, wskaźnik masy ciała, wskaźnik śmiertelności, wskaźnik społeczno-demograficzny, wskaźnik zgonów, zespół Downa - Leksykon chorób i schorzeń
Pseudoartroza – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Pseudogout, czyli choroba depozytowa kryształów pirofosforanu wapnia (CPPD), charakteryzuje się odkładaniem kryształów CPP w tkankach stawowych, prowadząc do ostrych ataków zapalenia stawów, które zwykle ustępują samoistnie w ciągu około 10 dni. Rokowanie jest zróżnicowane i zależy od wieku pacjenta, chorób współistniejących oraz wdrożonego leczenia. Nawracające zaostrzenia są powszechne i nasilają się z wiekiem, a nieleczona pseudoartroza może prowadzić do degeneracji stawu. W większości przypadków odpowiednia terapia skutecznie łagodzi ból i obrzęk, jednak u części pacjentów rozwija się przewlekłe zapalenie stawów z postępującym uszkodzeniem i ograniczeniem funkcji stawów. CPPD może również imitować inne formy zapalenia stawów, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów czy zapalenie kości i stawów, co komplikuje diagnostykę i leczenie.
choroba autoimmunologiczna, CPPD, cytopenia, degeneracja stawu, dna moczanowa, dna rzekoma, komórka blastyczna, kwas moczowy, naciek szpiku kostnego, nieprawidłowość chromosomowa, pirofosforan wapnia, przewlekłe zapalenie stawów, pseudoartroza, pseudodna, pseudogout, reumatoidalne zapalenie stawów, zapalenie kości i stawów, zapalenie stawów, zespół mielodysplastyczny - Leksykon chorób i schorzeń
Chondrosarcoma – Patofizjologia i mechanizm
Chrzęstniakomięsak (CS) to złośliwy nowotwór kości, stanowiący około 20% pierwotnych mięsaków kostnych, najczęściej lokalizujący się w miednicy i kościach długich. Wyróżnia się chrzęstniakomięsaki pierwotne i wtórne, z których większość (90%) to konwencjonalne formy u osób powyżej 40. roku życia. Patogeneza obejmuje liczne zmiany genetyczne, m.in. mutacje IDH1/2 (50-58%), TP53 (20-50%), amplifikacje c-myc, CDK4, MDM2 oraz charakterystyczne fuzje genów w podtypach mezenchymalnym (HEY1-NCOA2) i pozaszkieletowym śluzowatym (t(9;22)(q22;q12)). Mutacje IDH prowadzą do akumulacji onkometabolitu D-2-hydroksyglutaranu, który powoduje hipermetylację DNA i sprzyja transformacji nowotworowej. Kluczowe szlaki sygnałowe zaangażowane w rozwój CS to Hedgehog, PI3K/mTOR, YAP oraz mechanizmy odpowiedzi na stres retikulum endoplazmatycznego, które wpływają na proliferację, inwazję i przeżycie komórek nowotworowych. Mikrootoczenie guza, w tym hipoksja i polaryzacja makrofagów do fenotypu M2, wspiera progresję i przerzuty.
białko BCL2, choroba Olliera, choroba Pageta, chrzęstniakomięsak, chrzęstniakomięsak mezenchymalny, chrzęstniakomięsak odróżnicowany, dehydrogenaza izocytrynianowa, dysplazja nasadowa, macierz zewnątrzkomórkowa, mutacja IDH, mutacja TP53, nieprawidłowość chromosomowa, stres retikulum endoplazmatycznego, szlak Hedgehog, szlak PD-1/PD-L1, szlak PI3K-mTOR, szlak Wnt/β-katenina, zespół Maffucciego, złośliwy guz kości, zmiana genetyczna - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba serca wrodzona – Epidemiologia
Wrodzone wady serca (CHD) stanowią najczęstszą wadę wrodzoną u noworodków, z częstością występowania około 8,2/1000 żywych urodzeń w Europie, 6,9/1000 w USA oraz 9,3/1000 w Azji. Najczęstszą wadą jest ubytek przegrody międzykomorowej (VSD), stanowiący 28-31% wszystkich CHD, następnie ubytek przegrody międzyprzedsionkowej (ASD, 15-30%) i przetrwały przewód tętniczy (PDA, 18-26%). Epidemiologia wykazuje regionalne różnice, z wyższą zapadalnością w krajach rozwijających się, co wiąże się z czynnikami genetycznymi, środowiskowymi (np. ekspozycja na CO i NO) oraz dostępem do opieki zdrowotnej. Wskaźnik umieralności z powodu CHD spadł globalnie od 1990 do 2017 roku, jednak nierówności geograficzne i ekonomiczne pozostają istotne. Dzięki postępom medycznym przeżywalność dzieci z CHD wzrosła do 90%, co skutkuje rosnącą populacją dorosłych z tymi wadami, którzy stanowią obecnie ponad połowę pacjentów z CHD w USA.
badanie przesiewowe płodu, choroba współistniejąca, czynnik socjoekonomiczny, delecja chromosomu, diagnoza, dwupłatkowa zastawka aortalna, kardiologia dziecięca, nieprawidłowość chromosomowa, nieprawidłowość genetyczna, niewydolność serca, przetrwały przewód tętniczy, sinicza wada serca, tetralogia Fallota, ubytek przegrody międzykomorowej, ubytek przegrody międzyprzedsionkowej, wrodzona choroba serca, wrodzona wada serca, współczynnik umieralności, zespół Alagille’a, zespół Downa, zespół Turnera, zespół Williamsa, zwężenie zastawki płucnej - Leksykon chorób i schorzeń
Wrodzone wady serca – Epidemiologia
Wrodzone wady serca (CHD) stanowią najczęstszy typ wad wrodzonych, dotykając około 1% żywych urodzeń globalnie, z regionalnymi różnicami w częstości występowania: w Europie 8,2/1000, w USA 6,9/1000, a w Azji nawet 9,3/1000 żywych urodzeń. Najczęstsze wady to ubytek przegrody międzykomorowej (VSD, ~32%), ubytek przegrody międzyprzedsionkowej (ASD, ~30%) oraz przetrwały przewód tętniczy (PDA, ~10%). W USA żyje około 2,4 mln osób z CHD, z czego 1,4 mln to dorośli, a 1 mln dzieci; 300 000 cierpi na ciężkie wady. Przeżywalność dzieci z niekrytycznymi wadami wynosi około 95% do 18 roku życia, a z krytycznymi 69%. Czynniki ryzyka śmiertelności obejmują płeć męską, obecność zespołów genetycznych, nadciśnienie płucne, diagnozę prenatalną oraz brak interwencji chirurgicznej. W ostatnich dekadach obserwuje się 40% wzrost liczby osób żyjących z CHD w USA, głównie w populacji dorosłych (60%).
ADHD, aneuploidia, autyzm, chorobowość, cukrzyca, dwupłatkowa zastawka aortalna, heterotaksja, mutacja autosomalnie dominująca, mutacja de novo, nadciśnienie, nadciśnienie płucne, nagłe zatrzymanie krążenia, niepełnosprawność, nieprawidłowość chromosomowa, nieprawidłowość genetyczna, nietolerancja wysiłku, niewydolność serca, opóźnienie rozwojowe, przetrwały przewód tętniczy, specjalistyczna opieka zdrowotna, tetralogia Fallota, trisomia 13, trisomia 18, ubytek przegrody międzykomorowej, ubytek przegrody międzyprzedsionkowej, udar, wada sinicza, wrodzona wada serca, wspólny pień tętniczy, zaburzenie poznawcze, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie uczenia się, zespół Downa, zespół hipoplazji lewego serca, zespół Turnera, złożona wada serca - Leksykon chorób i schorzeń
Poronienie – Patofizjologia i mechanizm
Poronienie definiuje się jako spontaniczne zakończenie ciąży przed 20. tygodniem lub przy masie płodu poniżej 500 g, stanowiące najczęstsze powikłanie ciąży z częstością 10-20% rozpoznanych klinicznie przypadków. Dominującą etiologią są aberracje chromosomowe (50-65%), w tym trisomie, monosomia X (14,6%) oraz poliploidia, z ryzykiem wzrastającym wraz z wiekiem matki (do 75-80% u kobiet w wieku 45 lat). Istotną rolę odgrywają także zaburzenia immunologiczne, takie jak nadmierna aktywność cytokin Th1, nieprawidłowa funkcja komórek NK oraz obecność autoprzeciwciał, zwłaszcza w zespole antyfosfolipidowym (APS). W patogenezie poronień ważne są również zaburzenia endokrynologiczne (8-12%), w tym niewydolność ciałka żółtego, choroby tarczycy, PCOS, hiperprolaktynemia i niekontrolowana cukrzyca. Ponadto, nieprawidłowości anatomiczne macicy (10-15% przypadków) oraz trombofilie, infekcje matczyne i czynniki męskie (fragmentacja DNA plemników, aneuploidia) zwiększają ryzyko utraty ciąży. Kluczowe mechanizmy patofizjologiczne obejmują stres oksydacyjny, zaburzenia rozwoju łożyska oraz aktywację inflamasomu NLRP3, co prowadzi do uwalniania cytokin prozapalnych i może być powiązane z nawracającymi poronieniami.
aberracja chromosomowa, aneuploidia, cytokina Th1, cytokina Th2, czynnik V Leiden, dysfagia, heparyna drobnocząsteczkowa, hiperprolaktynemia, inflamasom NLRP3, kaspaza-1, komórka NK, macica dwurożna, macica jednorożna, macica przegrodzona, mejoza, monosomia X, mutacja protrombiny, nawracające poronienie, nieprawidłowość chromosomowa, niewydolność ciałka żółtego, niewydolność szyjki macicy, polimorfizm pojedynczego nukleotydu, poronienie, przeciwciało antyfosfolipidowe, reaktywna forma tlenu, sekwencjonowanie nowej generacji, stres oksydacyjny, toczeń rumieniowaty układowy, trisomia, trofoblast, zespół antyfosfolipidowy, zespół policystycznych jajników, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon chorób i schorzeń
Defekt przegrody międzykomorowej – Patofizjologia i mechanizm
Defekt przegrody międzykomorowej (VSD) jest najczęstszą wrodzoną wadą serca u dzieci i drugą co do częstości u dorosłych, charakteryzującą się nieprawidłową komunikacją między komorami serca, prowadzącą do przecieku lewo-prawego i zaburzeń hemodynamicznych. Przegroda składa się z części błoniastej i mięśniowej, a VSD powstaje w wyniku nieprawidłowego rozwoju embriologicznego, z udziałem genów takich jak TBX5, GATA4, NKX2.5 i CITED2. Hemodynamika VSD zależy od wielkości ubytku i oporu naczyniowego płuc, gdzie małe VSD (Qp/Qs ~1.4:1, stosunek ciśnienia skurczowego płucnego do aortalnego 0.3) są zwykle bezobjawowe, umiarkowane (Qp/Qs 1.4-2.2:1, stosunek 0.66) mogą prowadzić do niewydolności serca i nadciśnienia płucnego, a duże (Qp/Qs ≥2.2, stosunek ≥0.66) powodują ciężką niewydolność serca i ryzyko zespołu Eisenmengera.
choroba naczyń płucnych, ciśnienie końcowo-rozkurczowe, defekt przegrody międzykomorowej, domena wiążąca DNA, dwupłatkowa zastawka aortalna, dwuujściowa prawa komora, dysfunkcja śródbłonka, kanał przedsionkowo-komorowy, krążenie systemowe, macierz pozakomórkowa, mechanizm patofizjologiczny, nadciśnienie płucne, naprawa chirurgiczna, niedomykalność aortalna, nieprawidłowość chromosomowa, obciążenie objętościowe, opór naczyniowy płuc, polimorfizm pojedynczego nukleotydu, proliferacja mięśni gładkich, przebudowa naczyń, przegroda międzykomorowa, przerost lewej komory, przerost prawej komory, rozwój embriologiczny, śmierć komórkowa, tętniak, trisomia 21, VSD mięśniowy, wrodzona wada serca, wypadanie płatka zastawki aortalnej, zaburzenia hemodynamiczne, zakrzepica wewnątrznaczyniowa, zastoinowa niewydolność serca, zatoka Valsalvy, zespół Downa, zespół Eisenmengera, zespół heterotaksji, zespół Holta-Orama, zwężenie drogi odpływu prawej komory, zwężenie zastawki mitralnej, zwężenie zastawki płucnej, zwężenie żyły płucnej - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół hipoplastycznego lewego serca – Epidemiologia
Zespół hipoplastycznego lewego serca (HLHS) to rzadka, ale krytyczna wada wrodzona serca, stanowiąca 2-3% wszystkich wrodzonych wad serca i 6-9% krytycznych wad wymagających interwencji w okresie noworodkowym. Częstość występowania HLHS wynosi od 0,16 do 0,36 na 1000 żywych urodzeń, z przewagą płci męskiej (stosunek 1,5:1). Epidemiologia wskazuje na spadek częstości występowania HLHS u żywo urodzonych dzieci (np. z 15,4 do 8,4 na 100 000 urodzeń w Szwecji), co wiąże się ze wzrostem wykrywalności prenatalnej (z 27% do 63%) i zwiększoną liczbą terminacji ciąży (z 19% do 56%). HLHS odpowiada za znaczną śmiertelność noworodkową: 23% zgonów sercowych w pierwszym tygodniu życia i 25-40% wszystkich zgonów noworodkowych z powodu wad serca, jeśli pozostanie nieleczone. Etiologia jest wieloczynnikowa, obejmująca czynniki genetyczne (mutacje w genach NOTCH1, HAND1, zespoły genetyczne jak Turner, trisomie 13 i 18) oraz środowiskowe, choć te ostatnie nie zostały jednoznacznie zidentyfikowane. HLHS może występować jako wada izolowana (40%) lub w połączeniu z innymi anomaliami sercowo-naczyniowymi i pozasercowymi.
chorobowość, delecja, diagnostyka prenatalna, hipoplazja lewej komory, leczenie chirurgiczne, lek przeciwdrobnoustrojowy, lek wazoaktywny, mutacja genu, nieprawidłowość chromosomowa, niewydolność serca, niska masa urodzeniowa, operacja Norwooda, opóźnienie rozwojowe, poród przedwczesny, problem neurorozwojowy, samoistne poronienie, schorzenie endokrynologiczne, terminacja ciąży, translokacja, trisomia 13, trisomia 18, ultrasonografia płodu, wentylacja mechaniczna, wrodzona wada serca, wskaźnik śmiertelności, zabieg paliatywny, zaburzenie genetyczne, zespół genetyczny, zespół hipoplastycznego lewego serca, zespół Holta-Orama, zespół Noonana, zespół Smitha-Lemliego-Opitza, zespół Turnera, zgon wewnątrzmaciczny, żywe urodzenie - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół trisomii x – Diagnostyka i diagnoza
Zespół trisomii X (47,XXX) to zaburzenie chromosomowe występujące u około 1 na 1000 urodzeń żeńskich, charakteryzujące się obecnością dodatkowego chromosomu X w każdej komórce. Diagnostyka prenatalna opiera się na NIPT (dostępne od 9. tygodnia ciąży), amniocentezie oraz biopsji kosmówki, które pozwalają na wykrycie dodatkowego chromosomu X. Pozytywny wynik NIPT wymaga potwierdzenia testami genetycznymi po urodzeniu, gdyż może wskazywać na obecność trisomii u matki lub płodu. Diagnostyka postnatalna opiera się na badaniu kariotypu (czułość 100%, swoistość 99,99%), mikromacierzy chromosomalnej oraz FISH, z uwzględnieniem możliwości mozaikowości 46,XX/47,XXX, która może wpływać na fenotyp i wymagać bardziej zaawansowanych metod diagnostycznych. Objawy kliniczne są zróżnicowane i obejmują opóźnienia rozwojowe, hipotonię, wysoki wzrost, cechy dysmorficzne oraz przedwczesną niewydolność jajników, jednak większość pacjentek pozostaje bezobjawowa lub z łagodnymi symptomami, co utrudnia diagnozę.
Amerykańskie Kolegium Położników i Ginekologów, amniocenteza, badanie kariotypu, badanie neuropsychologiczne, badanie prenatalne, badanie przesiewowe, biopsja kosmówki, diagnostyka genetyczna, dysplazja włóknista, echokardiogram, EEG, elektrokardiogram, FISH, fizjoterapia, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, forma mozaikowa, hiperteloryzm, hipotonia, kariotyp płodu, kariotypowanie, klinodaktylia, mikromacierz chromosomalna, nieinwazyjne badanie prenatalne, niepełnosprawność intelektualna, nieprawidłowość chromosomowa, NIPT, opóźnienie rozwojowe, opóźnienie rozwoju mowy, płyn owodniowy, poradnictwo genetyczne, przedwczesna niewydolność jajników, rozszczep podniebienia, terapia mowy, terapia zajęciowa, test genetyczny, trisomia 21, USG nerek, wynik fałszywie dodatni, wynik fałszywie ujemny, XX/47, XXX, zaburzenie chromosomowe, zaburzenie genetyczne, zaburzenie napadowe, zespół Klinefeltera, zespół łamliwego chromosomu X, zespół trisomii X