terapia fotodynamiczna
Terapia fotodynamiczna (PDT) to minimalnie inwazyjny, selektywny zabieg stosowany w leczeniu nowotworów oraz innych schorzeń. Metoda ta opiera się na zastosowaniu fotouczulacza – substancji uwrażliwiającej komórki na działanie światła, która gromadzi się preferencyjnie w tkance nowotworowej.
Procedura PDT składa się z trzech kluczowych elementów: fotouczulacza podawanego systemowo lub miejscowo, źródła światła o odpowiedniej długości fali oraz tlenu tkankowego. Po aktywacji fotouczulacza światłem dochodzi do reakcji fotochemicznych prowadzących do powstania reaktywnych form tlenu, które powodują selektywne niszczenie patologicznych komórek.
Terapia fotodynamiczna znajduje zastosowanie w onkologii (m.in. w leczeniu nowotworów skóry, przełyku, płuc, pęcherza moczowego), dermatologii (trądzik, rogowacenie słoneczne, choroba Bowena), okulistyce (AMD) oraz w leczeniu infekcji (fotodynamiczna inaktywacja mikroorganizmów). Zaletami PDT są wysoka selektywność tkankowa, możliwość wielokrotnego powtarzania, dobry efekt kosmetyczny oraz niskie ryzyko oporności na leczenie.
Do ograniczeń metody należy przede wszystkim ograniczona penetracja światła w głąb tkanek (kilka milimetrów), co sprawia, że PDT jest szczególnie skuteczna w leczeniu zmian powierzchownych lub dostępnych endoskopowo. Pacjenci po terapii fotodynamicznej muszą także unikać ekspozycji na światło słoneczne przez określony czas, aby zapobiec reakcjom fotouczulającym.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak skóry nieczerniakowy – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Nieczerniakowy rak skóry (NMSC) stanowi najczęstszy nowotwór złośliwy na świecie, z ponad 5,4 milionami diagnoz rocznie w USA. Dominują dwa główne typy: rak podstawnokomórkowy (BCC, 70-80%) oraz rak kolczystokomórkowy (SCC, 20-30%), z ekspozycją na promieniowanie UV jako głównym czynnikiem etiologicznym. Diagnostyka obejmuje badanie fizykalne, biopsję i ocenę histopatologiczną, a leczenie jest wielodyscyplinarne, obejmujące chirurgię (wycięcie z marginesem 4-6 mm, chirurgia Mohsa z wskaźnikiem wyleczenia do 99%), radioterapię, leczenie miejscowe (5-fluorouracyl, imikwimod, terapia fotodynamiczna) oraz terapie systemowe (immunoterapia z inhibitorami PD-1, inhibitory szlaku Hedgehog, chemioterapia). Koszt leczenia w USA wynosi około 4,8 mld USD rocznie. Szczególną uwagę wymaga opieka nad pacjentami z immunosupresją, np. biorcami przeszczepów, u których ryzyko agresywnego SCC jest 100-krotnie wyższe.
5-fluorouracyl, badanie histopatologiczne, biopsja, biorca przeszczepu narządu, cemiplimab, chirurg onkologiczny, chirurg plastyczny, chirurgia mikrograficzna Mohsa, choroba Bowena, czynnik ryzyka, dermatolog, dermatologia, imikwimod, immunomodulacja, immunosupresja, inhibitor punktów kontrolnych, inhibitor szlaku Hedgehog, komórka nowotworowa, krem z filtrem, krioterapia, lek immunosupresyjny, łyżeczkowanie i elektrokoagulacja, NMSC, obraz ciała, onkolog kliniczny, patolog, pembrolizumab, pielęgniarka onkologiczna, promieniowanie jonizujące, promieniowanie ultrafioletowe, przeciwciało anty-PD-1, przewlekła białaczka limfocytowa, radioterapeuta, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, rak skóry nieczerniakowy, rak z komórek Merkla, rogowacenie słoneczne, sonidegib, terapia fotodynamiczna, układ odpornościowy, wismodegib, wycięcie chirurgiczne, zespół znamion dysplastycznych, znamię dysplastyczne - Leksykon chorób i schorzeń
Rak skóry nieczerniakowy – Objawy
Nieczerniakowy rak skóry (NMSC) obejmuje głównie raka podstawnokomórkowego (BCC, 75% przypadków) oraz raka kolczystokomórkowego (SCC, 20-25%). BCC charakteryzuje się powolnym wzrostem, manifestując się jako perłowo-białe, różowe lub czerwone guzki, często z owrzodzeniem i krwawieniem, z ryzykiem przerzutów około 0,1%. SCC natomiast rośnie szybciej, prezentując się jako twarde, łuszczące się guzki z tendencją do krwawienia i bólu, z ryzykiem przerzutów od 0,33% do 3,7%, szczególnie w podgrupach wysokiego ryzyka. Zmiany przednowotworowe, takie jak rogowacenie słoneczne i choroba Bowena (rak in situ), mogą progresować do SCC. Lokalizacje predysponujące to obszary eksponowane na UV: twarz, szyja, uszy, ramiona, dłonie i dolne części nóg, choć zmiany mogą pojawić się także w innych miejscach, np. na paznokciach czy okolicach anogenitalnych.
biopsja skóry, carcinoma in situ, choroba Bowena, czerniak, immunosupresja, inwazja tkanek, inwazyjny rak kolczystokomórkowy, nieczerniakowy rak skóry, owrzodzenie skóry, przerzut nowotworowy, radioterapia, rak in situ, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, rogowacenie słoneczne, stadium zaawansowania nowotworu, terapia fotodynamiczna, tkanka podskórna, węzeł chłonny, zajęcie okołonerwowe, zmiana przednowotworowa - Leksykon chorób i schorzeń
Rak skóry nieczerniakowy – Leczenie
Rak skóry nieczerniakowy, obejmujący głównie raka podstawnokomórkowego (BCC) i kolczystokomórkowego (SCC), stanowi najczęstszy nowotwór złośliwy skóry z odsetkiem wyleczeń przekraczającym 90% przy wczesnym wykryciu. Podstawą leczenia jest chirurgia, w tym proste wycięcie z marginesem 4-6 mm (skuteczność >95%) oraz chirurgia mikrograficzna Mohsa, która osiąga wskaźnik wyleczeń do 99% w nowotworach wysokiego ryzyka. Alternatywne metody to łyżeczkowanie z elektrodesykacją, kriochirurgia, terapia fotodynamiczna oraz radioterapia (SXRT, HDR), stosowana zwłaszcza w lokalizacjach trudnych chirurgicznie lub u pacjentów niekwalifikujących się do zabiegu. Miejscowe terapie, takie jak 5-fluorouracyl i imikwimod, wykazują skuteczność powyżej 70% w leczeniu powierzchownych zmian i rogowacenia słonecznego.
5-fluorouracyl, brachyterapia, cemiplimab, cetuximab, chemioterapia miejscowa, chemioterapia systemowa, chirurgia laserowa, chirurgia mikrograficzna Mohsa, choroba Bowena, choroba współistniejąca, cisplatyna, diklofenak, imikwimod, immunoterapia miejscowa, ingenol mebutate, inhibitor EGFR, inhibitor punktów kontrolnych, inhibitor szlaku Hedgehog, inwazja naczyniowa, inwazja okołonerwowa, karboplatyna, kriochirurgia, kwas trichlorooctowy, łyżeczkowanie i elektrodesykacja, nowotwór złośliwy skóry, paklitaksel, peeling chemiczny, pembrolizumab, pochodna platyny, przeciwciało anty-PD-1, radioterapia, radioterapia powierzchniowa, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, rak skóry nieczerniakowy, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, rogowacenie słoneczne, SCC in situ, sonidegib, stan przedrakowy, terapia adjuwantowa, terapia fotodynamiczna, terapia neoadjuwantowa, vismodegib, wycięcie chirurgiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Mokra postać zwyrodnienia plamki żółtej – Leczenie
Mokra postać zwyrodnienia plamki żółtej (AMD) odpowiada za 10-15% przypadków AMD, ale jest przyczyną około 90% poważnej utraty widzenia. Patomechanizm opiera się na neowaskularyzacji podsiatkówkowej z przeciekaniem płynu i krwi, prowadząc do szybkiej utraty widzenia centralnego. Standardem leczenia są iniekcje doszklistkowe leków anty-VEGF, które blokują czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, hamując angiogenezę i zmniejszając obrzęk plamki. Leki stosowane w terapii to m.in. ranibizumab (co 4 tygodnie), aflibercept (co 8 tygodni), brolucizumab (co 12 tygodni) oraz faricimab (co 12-16 tygodni), a także off-label bewacyzumab. Skuteczność terapii anty-VEGF jest wysoka: u 90-95% pacjentów zatrzymuje się dalsza utrata wzroku, u 70% wzrok pozostaje stabilny lub poprawia się nieznacznie, a u 30-40% obserwuje się znaczącą poprawę widzenia. Schemat leczenia rozpoczyna się od fazy nasycającej (3 comiesięczne iniekcje), po której stosuje się różne strategie podtrzymujące, takie jak schemat treat-and-extend czy podawanie leków pro re nata (PRN).
aflibercept, angiopoetyna-2, bewacyzumab, brolucizumab, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, endophthalmitis, faricimab, formuła AREDS2, fotokoagulacja laserowa, laser, leki anty-VEGF, mokra postać AMD, nieprawidłowe naczynia krwionośne, obrzęk plamki, odwarstwienie siatkówki, plamka żółta, ranibizumab, siatka Amslera, telomeraza, terapia fotodynamiczna, terapia genowa, terapia laserowa, wektor wirusowy, zastrzyk doszklistkowy, zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem - Leksykon chorób i schorzeń
Chłoniak t-komórkowy skóry – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Chłoniak T-komórkowy skóry (CTCL) to rzadki, przewlekły nowotwór limfoproliferacyjny, w którym złośliwe limfocyty T gromadzą się głównie w skórze, prowadząc do zmian skórnych takich jak plamy, blaszki, plaques i guzy, które mogą ulegać owrzodzeniu. Jakość życia pacjentów jest silnie związana z kontrolą objawów skórnych, zwłaszcza świądu i ryzyka infekcji. Kluczowe jest wielodyscyplinarne podejście terapeutyczne, angażujące dermatologów, hematologów/onkologów, radioterapeutów, pielęgniarki, pracowników socjalnych i dietetyków. Pielęgnacja skóry obejmuje nawilżanie, ochronę przed podrażnieniami, unikanie drapania oraz stosowanie kąpieli z wybielaczem (np. pół filiżanki płynnego wybielacza na ćwierć wanny ciepłej wody) w celu zmniejszenia ryzyka infekcji. Owrzodzenia wymagają starannego oczyszczania (np. mydłem, wodą lub solą fizjologiczną) i stosowania odpowiednich opatrunków, z naciskiem na użycie niestrzępiących się, okluzyjnych materiałów, aby minimalizować ból i uszkodzenia skóry podczas zmian opatrunków.
badanie fizykalne skóry, biopsja, chemioterapia, chłoniak T-komórkowy skóry, choroba limfoproliferacyjna, choroba zaawansowana, fotofereza pozaustrojowa, gorączka, infekcja skórna, interferon, kąpiel z wybielaczem, leczenie systemowe, lek przeciwhistaminowy, limfocyt T, mechloretamina, neuropatia, owrzodzenie, pielęgnacja skóry, radioterapeuta, radioterapia, remisja, steryd, świąd, terapia fotodynamiczna, terapia podtrzymująca, zmiana skórna - Leksykon chorób i schorzeń
Molluscum contagiosum – Patofizjologia i mechanizm
Molluscum contagiosum (MCV) to przewlekła, zlokalizowana infekcja skóry wywołana przez dwuniciowy wirus DNA z rodziny Poxviridae, który zakaża keratynocyty naskórka, powodując charakterystyczne, perłowobiałe guzki o średnicy 2-5 mm z centralnym pępkowatym zagłębieniem. Wirus replikuje się w cytoplazmie komórek, tworząc tzw. „fabryki wirusowe” w warstwach kolczystej i ziarnistej naskórka, gdzie powstają charakterystyczne ciałka Hendersona-Patersona – eozynofilne inkluzje cytoplazmatyczne zawierające wiriony. MCV unika odpowiedzi immunologicznej gospodarza poprzez produkcję białek hamujących aktywację NF-κB, interferujących z cytokinami prozapalnymi (np. IL-18) oraz blokujących apoptozę, co sprzyja utrzymaniu zmian skórnych. Okres inkubacji wynosi od 2 do 7 tygodni, a u osób immunokompetentnych zmiany ustępują samoistnie w ciągu 6-18 miesięcy, choć mogą utrzymywać się do 4 lat. U pacjentów z obniżoną odpornością (np. HIV, immunosupresja) infekcja może być rozległa, przewlekła i trudna do leczenia.
atopowe zapalenie skóry, autoinokulacja, białka wirusowe, czynnik jądrowy kappa-B, dwuniciowy wirus DNA, elektrokoagulacja, hiperplazja naskórka, immunogenność, immunosupresja, kantarydyna, keratynocyty naskórka, krioterapia, kwas trichlorooctowy, łyżeczkowanie, naciek zapalny, okres inkubacji, podofilotoksyna, pokswirusy, reaktywne formy tlenu, terapia antyretrowirusowa, terapia fotodynamiczna, terapia laserowa, tretynoina, warstwa podstawna naskórka, wtórne zakażenie bakteryjne - Leksykon chorób i schorzeń
Rak skóry – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Rak skóry jest najczęstszym nowotworem, z ponad 2 milionami nowych przypadków rocznie w USA, obejmującym głównie trzy typy: rak podstawnokomórkowy (BCC, ~90% przypadków), rak kolczystokomórkowy (SCC) oraz czerniaka, który jest najrzadszy, ale najbardziej agresywny. Głównym czynnikiem ryzyka jest ekspozycja na promieniowanie UV, odpowiadające za około 95% przypadków. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym, biopsji oraz, w razie potrzeby, badaniach obrazowych i ocenie węzłów chłonnych. Wczesne wykrycie, zwłaszcza czerniaka, znacząco poprawia rokowanie. Objawy różnią się w zależności od typu nowotworu, a w przypadku czerniaka stosuje się regułę ABCDE do oceny zmian skórnych (Asymetria, Brzeg, Kolor, Średnica >6 mm, Ewolucja).
badanie przesiewowe, biopsja skóry, biopsja węzła wartowniczego, chirurgia Mohsa, czerniak, dermatolog, dermoskopia, elektrokauteryzacja, fototyp skóry, immunoterapia, keratynocyt, komórki podstawne, krioterapia, melanocyt, naskórek, oparzenie słoneczne, pozytonowa tomografia emisyjna, promieniowanie ultrafioletowe, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, reguła ABCDE, rezonans magnetyczny, rogowacenie słoneczne, stan przedrakowy, teledermatologia, terapia fotodynamiczna, tomografia komputerowa, znamię - Leksykon chorób i schorzeń
Brodawki zwykłe – Zapobieganie i profilaktyka
Brodawki zwykłe, wywołane przez wirusa HPV, przenoszą się głównie przez bezpośredni kontakt skóry oraz kontakt z zanieczyszczonymi powierzchniami. Profilaktyka obejmuje unikanie kontaktu z brodawkami innych osób, stosowanie indywidualnych przyborów higienicznych, noszenie obuwia ochronnego w miejscach publicznych oraz utrzymanie integralności skóry poprzez nawilżanie i zabezpieczanie uszkodzeń. Szczególnie istotne jest zachowanie suchości stóp i unikanie skaleczeń podczas golenia. Szczepionka Gardasil 9, chroniąca przed typami HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 i 58, jest rekomendowana głównie w profilaktyce brodawek narządów płciowych, z uwagi na brak ochrony przed szczepami powodującymi brodawki podeszwowe. Szczepienia zaleca się u dzieci w wieku 11-12 lat, z możliwością rozpoczęcia od 9 roku życia, oraz uzupełniająco do 26 roku życia.
aldehyd glutarowy, brodawka narządów płciowych, brodawka podeszwowa, brodawka zwykła, chusteczka stomatologiczna, dermatolog, Gardasil 9, hyperhidrosis, infekcja przenoszona drogą płciową, krioterapia, kwas salicylowy, mikropęknięcie, nadmierna potliwość, podchloryn sodu, promieniowanie ultrafioletowe, przeciwciało, randomizowane badanie kliniczne, remisja, środek dezynfekujący, szczepienie przeciwko HPV, terapia fotodynamiczna, typy HPV, układ odpornościowy, watchful waiting, wirus brodawczaka ludzkiego - Leksykon chorób i schorzeń
Pierwotny skórny chłoniak z komórek b – Leczenie
Pierwotny skórny chłoniak z komórek B (CBCL) to heterogenna grupa nowotworów skóry, której leczenie zależy od podtypu histologicznego, lokalizacji i rozległości zmian oraz stanu ogólnego pacjenta. Indolentne formy, takie jak pierwotny skórny chłoniak z ośrodków rozmnażania (PCFCL) i chłoniak strefy brzeżnej (PCMZL), charakteryzują się doskonałym rokowaniem i mogą być leczone miejscowo (radioterapia z odsetkiem całkowitych odpowiedzi bliskim 100%, chirurgiczne usunięcie, iniekcje dozmianowe kortykosteroidów, interferonu alfa lub rytuksymabu) lub obserwacją („watchful waiting”) w przypadku braku objawów. W przypadku PCMZL z obecnością Borrelia burgdorferi wskazane jest leczenie antybiotykami. Agresywny pierwotny skórny chłoniak rozlany z dużych komórek B typu kończynowego (PCDLBCL, LT) wymaga intensywnej terapii systemowej, najczęściej schematem R-CHOP (rytuksymab, cyklofosfamid, doksorubicyna, winkrystyna, prednizon) z lub bez radioterapii, zwłaszcza u pacjentów z uogólnioną chorobą lub pojedynczymi guzami. W przypadku przeciwwskazań do chemioterapii stosuje się radioterapię miejscową.
aktywna obserwacja, beksaroten, Borrelia burgdorferi, chirurgiczne usunięcie guza, chlorambucyl, cyklofosfamid, fotouczulacz, ibrutynib, imikwimod, immunogenność, inhibitor kinazy tyrozynowej Brutona, inhibitor punktów kontrolnych immunologicznych, interferon alfa, kortykosteroid, kwas 5-aminolewulinowy, lenalidomid, mechloretamina, ofatumumab, onkolog radioterapeuta, pierwotny skórny chłoniak rozlany z dużych komórek B, pierwotny skórny chłoniak strefy brzeżnej, pierwotny skórny chłoniak z komórek B, pierwotny skórny chłoniak z ośrodków rozmnażania, przewlekła białaczka limfocytowa, radioizotop, radioterapia miejscowa, rytuksymab, teleangiektazja, terapia fotodynamiczna, terapia systemowa, wenetoklaks, wirus onkolityczny - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Solacutan 30 mg/g
Solacutan w postaci żelu o stężeniu 30 mg/g diklofenaku sodowego jest wskazany do miejscowego leczenia rogowacenia słonecznego (actinic keratosis), które stanowi stan przedrakowy skóry wywołany przewlekłą ekspozycją na promieniowanie UV. Preparat wykazuje działanie przeciwzapalne i przeciwproliferacyjne, co przyczynia się do redukcji hiperkeratotycznych zmian skórnych, najczęściej lokalizujących się na odsłoniętych partiach ciała, takich jak twarz, uszy, skóra głowy czy grzbiety rąk. Każdy gram żelu zawiera 30 mg diklofenaku sodowego oraz 15 mg alkoholu benzylowego, co należy uwzględnić u pacjentów z nadwrażliwością na składniki pomocnicze.
alkohol benzylowy, diklofenak sodowy, działanie przeciwproliferacyjne, działanie przeciwzapalne, hiperkeratoza, krioterapia, nadwrażliwość na substancje, niesteroidowe leki przeciwzapalne, nowotwór złośliwy skóry, promieniowanie ultrafioletowe, rak kolczystokomórkowy, rogowacenie słoneczne, stan przedrakowy, terapia fotodynamiczna, zmiany hiperkeratotyczne - Leksykon chorób i schorzeń
Keratoza pilaris – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Keratoza pilaris (KP) to powszechne, nieszkodliwe schorzenie skóry, charakteryzujące się obecnością drobnych, szorstkich guzków spowodowanych zatkaniem mieszków włosowych keratyną. Dotyka około 40-70% nastolatków i 40% dorosłych, szczególnie osób z suchą skórą lub atopowym zapaleniem skóry. Zmiany lokalizują się głównie na zewnętrznych powierzchniach ramion, ud i pośladków, a także na twarzy. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym i wywiadzie, bez konieczności specjalistycznych testów. Objawy nasilają się zimą i pod wpływem tarcia przez ciasną odzież. Leczenie jest objawowe i skupia się na regularnym nawilżaniu skóry preparatami zawierającymi lanolinę, wazelinę, glicerynę oraz keratolitykami, takimi jak kwas mlekowy, salicylowy, glikolowy i mocznik (np. Carmol 10-40, Urix 40), stosowanymi 1-2 razy dziennie. Zaleca się unikanie agresywnych detergentów, gorących kąpieli oraz intensywnego pocierania skóry.
adapalen, alfa-hydroksykwasy, atopowe zapalenie skóry, badanie fizykalne, biofeedback, depilacja laserowa, doustny retinoid, egzema, immunomodulator, izotretinoina, keratoza pilaris, keratyna, kortykosteroid, kwas glikolowy, kwas mlekowy, kwas salicylowy, laseroterapia, miejscowy retinoid, mieszki włosowe, mikrodermabrazja, mocznik, peeling chemiczny, pimekrolimus, preparat keratolityczny, stan zapalny, takrolimus, tazaroten, terapia fotodynamiczna, terapia poznawczo-behawioralna, wywiad medyczny - Leksykon leków
Przedawkowanie – Alacare 8 mg
Przedawkowanie leku Alacare, zawierającego kwas 5-aminolewulinowy w dawce 8 mg (2 mg/cm²) w formie plastra, może nastąpić poprzez zbyt długi czas aplikacji (>4 godziny) lub nadmierną ekspozycję na światło (>37 J/cm²) podczas terapii fotodynamicznej. Kwas 5-aminolewulinowy działa jako prekursor fotouczulający, a jego nadmierne stosowanie prowadzi do zwiększonego gromadzenia metabolitów porfirynowych, co skutkuje nasileniem miejscowych reakcji skórnych, wzmożoną fotoreaktywnością oraz bólem w miejscu aplikacji. Mechanizmy te wynikają z nadmiernej aktywacji fotouczulacza i uszkodzenia tkanek wywołanego reakcją fotodynamiczną.
- Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie mieszków włosowych – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Zapalenie mieszków włosowych (folliculitis) to zapalny proces obejmujący pojedyncze lub mnogie mieszki włosowe, manifestujący się czerwonymi grudkami lub krostkami, często z ropnym wypełnieniem, lokalizującymi się najczęściej na twarzy, owłosionej skórze głowy, szyi, ramionach, pachwinach i pośladkach. Etiologia jest najczęściej bakteryjna, z dominacją Staphylococcus aureus, choć możliwe są także infekcje grzybicze, wirusowe, pasożytnicze oraz czynniki nieinfekcyjne (mechaniczne, chemiczne, okluzja). Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym i wywiadzie, z możliwością wykonania wymazów do hodowli, badania mikroskopowego lub biopsji w przypadkach atypowych. W przebiegu łagodnym zaleca się samoopiekę, natomiast w cięższych lub nawracających przypadkach stosuje się miejscowe (kwas fusydowy, klindamycyna, erytromycyna) lub doustne antybiotyki (dikloksacylina, cefalosporyny, tetracykliny), a także leki przeciwgrzybicze i kortykosteroidy. Wskazane jest stosowanie ciepłych kompresów, higieny skóry oraz unikanie czynników drażniących.
antybiotyk doustny, antybiotyk miejscowy, azole, badanie mikroskopowe, biopsja skóry, blizna, blizna keloidowa, cefalosporyna, ciepły okład, czyrak, dikloksacylina, drenaż chirurgiczny, erytromycyna, fototerapia, głębokie zapalenie mieszków włosowych, gronkowiec złocisty, hodowla bakteryjna, ketokonazol, klindamycyna, kortykosteroid, krostki ropne, kwas fusydowy, laseroterapia, lek przeciwgrzybiczny, mupirocyna, nacięcie i drenaż, nosiciel S. aureus, okluzja mieszka włosowego, osłabiony układ odpornościowy, podrażnienie mechaniczne, rumień, terapia fotodynamiczna, tetracyklina, trimetoprim-sulfametoksazol, zapalenie mieszków włosowych - Leksykon chorób i schorzeń
Łojotokowe zapalenie skóry – Leczenie
Łojotokowe zapalenie skóry (seborrheic dermatitis) to przewlekły, nawracający stan zapalny skóry, lokalizujący się głównie w obszarach bogatych w gruczoły łojowe, takich jak skóra głowy, twarz, tułów i fałdy skórne. Podstawą terapii są miejscowe leki przeciwgrzybicze, w tym ketokonazol (krem 2%, szampony 1% i 2%), cyklopiroks, szampony z siarczkiem selenu 2,5% oraz pirytionianem cynku, które redukują kolonizację Malassezia. W cięższych lub opornych przypadkach stosuje się doustne leki przeciwgrzybicze, takie jak itrakonazol (200 mg/dobę przez 7 dni, następnie 2 dni/miesiąc przez 3 miesiące), flukonazol lub terbinafinę. Miejscowe kortykosteroidy o niskiej i średniej mocy (np. hydrokortyzon 1%, dezonid, mometazon) są wskazane w ostrych fazach, zwłaszcza na twarzy, natomiast na skórę głowy stosuje się preparaty takie jak fluocynonid czy klobetazol. Ze względu na ryzyko działań niepożądanych (np. ścieńczenie skóry), kortykosteroidy powinny być stosowane krótkotrwale (1-2 tygodnie). Alternatywą są inhibitory kalcyneuryny (takrolimus 0,1%, pimekrolimus 1%), które wykazują działanie immunomodulujące bez efektów ubocznych charakterystycznych dla steroidów.
ciemieniucha, cyklopiroks, flukonazol, fototerapia UVB, hydrokortyzon, inhibitor kalcyneuryny, inhibitor PDE4, itrakonazol, izotretynoina, ketokonazol, kortykosteroid miejscowy, kwas salicylowy, lek biologiczny, lek przeciwgrzybiczny doustny, łojotokowe zapalenie skóry, łupież, Malassezia, olej MCT, olejek z drzewa herbacianego, pimekrolimus, pirytionian cynku, remisja, roflumilast, siarczek selenu, szampon leczniczy, takrolimus, terapia fotodynamiczna, terbinafina - Leksykon chorób i schorzeń
Hidradenitis suppurativa (trądzik odwrócony) – Leczenie
Hidradenitis suppurativa (HS) to przewlekła, zapalna dermatoza charakteryzująca się bolesnymi guzkami, ropnymi przetokami i bliznowaceniem. Leczenie wymaga indywidualnego podejścia, uwzględniającego stopień zaawansowania choroby według klasyfikacji Hurleya. W terapii stosuje się antybiotyki miejscowe (np. klindamycyna 1% dwa razy dziennie) i doustne (doksycyklina, klindamycyna 300 mg x2/d, ryfampicyna 300 mg x2/d), retinoidy (acytretyna, izotretynoina), leki hormonalne (spironolakton, doustne środki antykoncepcyjne, finasteryd 5-10 mg/d, metformina 500-1500 mg/d), a także biologiczne inhibitory TNF-α (adalimumab, infliksymab) i IL-17 (sekukinumab, bimekizumab). Adalimumab, zatwierdzony dla pacjentów ≥12 lat, wykazał w badaniach PIONEER I i II odpowiedź HiSCR u 41,8-58,9% chorych. Bimekizumab, zatwierdzony w 2024 r., poprawia objawy już po 16 tygodniach terapii. Dodatkowo stosuje się iniekcje triamcynolonu (0,05-0,25 ml zawiesiny 2,5-10 mg/ml) oraz leczenie laserowe (CO2, Nd:YAG) i fototerapię.
acytretyna, adalimumab, antagonista receptora IL-1, bimekizumab, blizna włóknista, dapson, finasteryd, fostamatinib, hidradenitis suppurativa, infliksymab, inhibitor TNF-alfa, inhibitory JAK, izotretynoina, klasyfikacja Hurleya, klindamycyna, laser CO2, laser Nd:YAG, metformina, metronidazol, moksyfloksacyna, prednizolon, przetoki skórne, remibrutinib, rezorcynol, ryfampicyna, sekukinumab, spironolakton, terapia fotodynamiczna, trądzik odwrócony, triamcynolon, ustekinumab - Leksykon chorób i schorzeń
Grzybica paznokci – Leczenie
Grzybica paznokci (onychomycosis) to przewlekła infekcja grzybicza płytki paznokciowej, najczęściej wywoływana przez dermatofity, zwłaszcza Trichophyton rubrum, ale także drożdżaki (Candida albicans) i pleśnie. Diagnostyka powinna obejmować badanie mikologiczne i posiew, co umożliwia precyzyjny dobór terapii. Leczenie jest długotrwałe i zależy od stopnia zaawansowania, rodzaju patogenu, wieku pacjenta oraz współistniejących schorzeń. Preparaty miejscowe, takie jak lakiery z cyklopiroksem 8% (Penlac), amorolfiną 5%, efinakonazolem 10% (Jublia) czy tawaborolem 5%, stosowane są głównie w łagodnych przypadkach, z efektywnością w zakresie 12-18%. Leki doustne, w tym terbinafina 250 mg/dobę (6 tygodni dla paznokci rąk, 12 tygodni dla stóp) wykazują wyższą skuteczność (mykologiczne wyleczenie 71-82%), a itrakonazol (200 mg/dobę, terapia ciągła lub pulsacyjna) jest preferowany przy zakażeniach drożdżakowych, z efektywnością około 63%. Flukonazol stosowany jest jako alternatywa, z niższą skutecznością (~48%). Monitorowanie funkcji wątroby jest obligatoryjne podczas terapii doustnej, zwłaszcza przy dłuższym stosowaniu terbinafiny i itrakonazolu.
amorolfina, choroby współistniejące, cyklopiroks, dermatofity, diagnostyka grzybicy paznokci, drożdżaki, efinakonazol, flukonazol, grzybica paznokci, itrakonazol, jontoforeza, lakier przeciwgrzybiczny, laser Nd:YAG, leczenie laserowe, lek przeciwgrzybiczny, macierz paznokcia, onycholiza, oporność na leki przeciwgrzybicze, profilaktyka przeciwgrzybicza, tawaborol, terapia fotodynamiczna, terapia pulsacyjna, terapia skojarzona, terbinafina - Leksykon chorób i schorzeń
Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (hpv) – Leczenie
Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) jest powszechną infekcją przenoszoną drogą płciową, dla której nie istnieje skuteczna terapia eliminująca wirusa z organizmu. Leczenie koncentruje się na usuwaniu objawów, takich jak brodawki narządów płciowych (głównie HPV 6 i 11), oraz na terapii zmian przednowotworowych i nowotworów wywołanych przez typy wysokiego ryzyka (HPV 16, 18). W terapii brodawek stosuje się miejscowo środki cytotoksyczne (np. podofiloks 0,5%, 5-fluorouracyl, kwas trójchlorooctowy 80-90%) oraz modyfikatory odpowiedzi immunologicznej (imiquimod 5%, sinekatechy 15%, interferon alfa). W przypadku nieskuteczności farmakoterapii lub rozległych zmian stosuje się metody zabiegowe, takie jak krioterapia, elektrokoagulacja, laseroterapia czy usunięcie chirurgiczne. Nawrót brodawek występuje u 20-50% pacjentów w ciągu 3-6 miesięcy po leczeniu. Zmiany przednowotworowe szyjki macicy (CIN 1-3) oraz inne lokalizacje (VIN, VAIN, AIN) wymagają odpowiedniego leczenia, od obserwacji po zabiegi chirurgiczne i laseroterapię, w zależności od stopnia zaawansowania. Leczenie nowotworów związanych z HPV obejmuje chirurgię, radioterapię, chemioterapię, leczenie celowane i immunoterapię, z pięcioletnim przeżyciem w raku szyjki macicy na poziomie 66-79% przy zastosowaniu radiochemioterapii.
badania przesiewowe, brodawki narządów płciowych, cytologia szyjki macicy, elektrokoagulacja, fluorouracyl, HPV wysokiego ryzyka, imikwimod, immunoterapia doogniskowa, interferon alfa, kolposkopia, konizacja szyjki macicy, krioterapia, kwas trójchlorooctowy, laseroterapia, lek przeciwwirusowy, neoplazja śródnabłonkowa odbytu, neoplazja śródnabłonkowa pochwy, neoplazja śródnabłonkowa sromu, neoplazja śródnabłonkowa szyjki macicy, podofilina, podofiloks, rak szyjki macicy, szczepionka terapeutyczna, terapia fotodynamiczna, test DNA HPV, wirus brodawczaka ludzkiego, zmiany przednowotworowe - Leksykon chorób i schorzeń
Keratoza aktyniczna (solar keratoza) – Leczenie
Rogowacenie słoneczne (keratosis actinica) stanowi zmiany przedrakowe skóry wywołane przewlekłą ekspozycją na promieniowanie UV, z ryzykiem transformacji w raka kolczystokomórkowego (SCC) w 5-10% przypadków. Leczenie zależy od liczby, lokalizacji i charakterystyki zmian oraz stanu pacjenta. Metody ukierunkowane na pojedyncze zmiany obejmują krioterapię ciekłym azotem (skuteczność 67-99%, czas gojenia 5-10 dni na twarzy, do 6 tygodni na nogach), łyżeczkowanie z elektrodestrukcją (wymaga znieczulenia, umożliwia ocenę histopatologiczną) oraz wycięcie chirurgiczne przy podejrzeniu inwazji nowotworowej. Terapie powierzchniowe, stosowane przy licznych zmianach, obejmują miejscowe preparaty: 5-fluorouracyl (0,5-5%, stosowany 2-8 tygodni), imikwimod (3,75-5%, 4-16 tygodni), diklofenak 3% w 2,5% kwasie hialuronowym (60-90 dni), ingenol mebutate (0,015-0,05%, 2-3 dni) oraz tirbanibulin (5 dni). Terapia fotodynamiczna (PDT) z 5-ALA lub MAL jest skuteczna w leczeniu klinicznych i subklinicznych zmian na dużych powierzchniach skóry, zapewniając dobre efekty kosmetyczne. Skuteczność poszczególnych metod wynosi: krioterapia 67-88%, 5-FU redukcja zmian o 80%, imikwimod 40-50%, PDT 70-73%.
5-fluorouracyl, badanie histopatologiczne, ciekły azot, cyklooksygenaza-2, dermabrazja, diklofenak, elektrodestrukcja, fotowrażliwość, hiperkeratoza, imikwimod, ingenol mebutate, krioterapia, kwas 5-aminolewulinowy, kwas hialuronowy, kwas trójchlorooctowy, laser CO2, laseroterapia, lek cytotoksyczny, łyżeczkowanie, modulator odpowiedzi immunologicznej, niacynamid, niesteroidowy lek przeciwzapalny, peeling chemiczny, promieniowanie ultrafioletowe, rak kolczystokomórkowy, retinoid doustny, rogowacenie słoneczne, terapia fotodynamiczna, terapia skojarzona, tirbanibulin, wycięcie chirurgiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Leukoplakia – Zapobieganie i profilaktyka
Leukoplakia to potencjalnie złośliwa zmiana błony śluzowej jamy ustnej, manifestująca się białymi lub szarawymi plamami, które nie odpowiadają innym jednostkom chorobowym. Występuje u około 4-5% populacji, z ryzykiem transformacji w raka płaskonabłonkowego na poziomie około 9,5%. Kluczowe w profilaktyce jest eliminowanie czynników ryzyka, przede wszystkim zaprzestanie palenia tytoniu (w każdej formie), ograniczenie spożycia alkoholu do maksymalnie 2 drinków dziennie u mężczyzn i 1 u kobiet, unikanie żucia betelu oraz utrzymanie prawidłowej higieny jamy ustnej (regularne szczotkowanie, nitkowanie, unikanie ściernych preparatów). Regularne kontrole stomatologiczne i samobadania jamy ustnej umożliwiają wczesne wykrycie zmian, a prawidłowe dopasowanie uzupełnień protetycznych zapobiega przewlekłemu drażnieniu błony śluzowej. Dieta bogata w antyoksydanty (np. witamina A, beta-karoten) wspiera profilaktykę.
acytretyna, antyoksydant, badanie kliniczne, beta-karoten, betel, biopsja, chirurg szczękowy, higiena jamy ustnej, karcynogeneza, komórki dendrytyczne, leczenie laserowe, leukoplakia, likopen, metformina, płukanka do jamy ustnej, program przesiewowy, rak płaskonabłonkowy, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, retinoid, rosiglitazon, terapia fotodynamiczna, transformacja złośliwa, tytoń bezdymny, uzupełnienie protetyczne, włochata leukoplakia, zrównoważona dieta - Leksykon substancji czynnych
Metoksalen – Przeciwwskazania stosowania
Metoksalen (8-metoksypsoralen) jest stosowany w terapii fotodynamicznej, dostępny w preparatach Oxsoralen (kapsułki 10 mg) oraz Uvadex (20 µg/ml). Przeciwwskazania do jego stosowania obejmują nadwrażliwość na substancję czynną, inne psoraleny lub substancje pomocnicze, ciężkie zaburzenia czynności wątroby i nerek (dotyczy Oxsoralen), a także choroby związane z nadwrażliwością na światło, takie jak porfirie (skórna późna, mieszana, erytropoetyczna), kseroderma pigmentowa, fotodermatozy wielopostaciowe, toczeń rumieniowaty, albinizm oraz bielactwo uogólnione (szczególnie w przypadku Uvadex). Metoksalen jest przeciwwskazany u pacjentów z nowotworami skóry (czerniak złośliwy, rak płaskonabłonkowy, rak podstawnokomórkowy) oraz w trakcie leczenia cytostatykami i promieniowaniem jonizującym (dotyczy Oxsoralen). Dodatkowo, u pacjentów z bezsoczewkowością (Oxsoralen) lub afakią (Uvadex) istnieje zwiększone ryzyko uszkodzenia siatkówki przez promieniowanie UV.
afakia, albinizm, bezsoczewkowość, bielactwo uogólnione, choroba serca, cytostatyk, czerniak złośliwy, fotodermatoza wielopostaciowa, fotofereza, metoksalen, metoksypsoralen, nadwrażliwość na światło, niedokrwistość, porfiria erytropoetyczna, porfiria mieszana, porfiria skórna późna, promieniowanie jonizujące, promieniowanie UV, psoralen, rak płaskonabłonkowy skóry, rak podstawnokomórkowy, reakcja idiosynkratyczna, splenektomia, terapia fotodynamiczna, toczeń rumieniowaty, toczeń rumieniowaty układowy, uczulenie na światło, uszkodzenie siatkówki, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia krzepnięcia - Leksykon chorób i schorzeń
Rak podjęzykowy – Leczenie
Leczenie raka podjęzykowego wymaga indywidualnego, wielospecjalistycznego podejścia, uwzględniającego wielkość guza, stopień zaawansowania oraz lokalizację zmiany. Wczesne stadia (I i II) są zwykle leczone chirurgicznie (wide local excision dla guzów <0,5 cm z marginesem ≥1 cm) lub radioterapią, z 5-letnim przeżyciem swoistym dla choroby wynoszącym odpowiednio 90% i 80%. W przypadku przerzutów do węzłów chłonnych szyi zalecana jest limfadenektomia szyjna. Radioterapia, najczęściej EBRT, może być stosowana samodzielnie lub jako uzupełnienie leczenia chirurgicznego, a nowoczesne techniki takie jak IMRT z SIB czy stereotaktyczne donapromienianie hipofrakcjonowane są opcją dla pacjentów niekwalifikujących się do operacji. Chemioterapia, najczęściej cisplatyna z 5-FU, oraz terapia celowana (cetuksymab) i immunoterapia (pembrolizumab, niwolumab) są stosowane w zaawansowanych stadiach lub nawrotach choroby. Terapia fotodynamiczna może być opcją w bardzo wczesnych zmianach powierzchniowych.
brachyterapia, cetuksymab, chemoradioterapia, chirurg głowy i szyi, cisplatyna i fluorouracyl, dno jamy ustnej, drugi pierwotny nowotwór, dysfagia, implant dentystyczny, inhibitor punktów kontrolnych, limfadenektomia szyjna, margines zdrowej tkanki, niwolumab, obrzęk limfatyczny, osteoradionekroza, pembrolizumab, przeciwciało monoklonalne, przerzut do węzłów chłonnych, radioterapia z modulacją intensywności wiązki, rak podjęzykowy, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, suchość w ustach, szerokie wycięcie miejscowe, terapia fotodynamiczna, terapia neoadjuwantowa, węzły chłonne szyi - Leksykon substancji czynnych
Kwas 5-aminolewulinowy – Dawkowanie i sposób podawania
Kwas 5-aminolewulinowy w postaci plastra leczniczego Alacare jest stosowany w terapii fotodynamicznej (PDT) rogowacenia słonecznego u dorosłych, w tym osób w podeszłym wieku. Maksymalnie w jednej sesji można aplikować do 6 plastrów, każdy o powierzchni 4 cm² i zawartości 8 mg substancji czynnej (2 mg/cm²), na odrębne zmiany chorobowe. Plastry pozostawia się na skórze przez 4 godziny, po czym usuwa się je i przeprowadza naświetlanie światłem czerwonym o długości fali 630 ± 3 nm, z dawką 37 J/cm² na powierzchnię zmiany. Do naświetlania należy używać wyłącznie lamp z certyfikatem CE, wyposażonych w filtry i/lub lustra odbijające światło, aby zminimalizować ekspozycję na niepożądane promieniowanie i wysoką temperaturę. Zarówno pacjent, jak i operator muszą stosować okulary ochronne dostosowane do widma emitowanego światła. Ochrona zdrowej skóry otaczającej zmianę nie jest wymagana.
dane kliniczne, dawka światła, długość fali, efekt leczenia, kwas 5-aminolewulinowy, matryca samoprzylepna, okulary ochronne, plaster Alacare, plaster leczniczy, populacja docelowa, populacja pediatryczna, promieniowanie ultrafioletowe, rogowacenie słoneczne, substancja czynna, terapia fotodynamiczna, zmiana chorobowa - Leksykon chorób i schorzeń
Rak skóry nieczerniakowy – Leczenie
Nieczerniakowy rak skóry, obejmujący głównie raka podstawnokomórkowego (BCC) i kolczystokomórkowego (SCC), charakteryzuje się wysoką skutecznością leczenia, z pięcioletnimi wskaźnikami wyleczenia przekraczającymi 90%. Podstawową metodą terapii jest chirurgia, w tym ekscyzja z marginesem zdrowej tkanki oraz chirurgia mikrograficzna Mohsa, szczególnie zalecana w lokalizacjach o wysokim ryzyku i wrażliwych kosmetycznie. Alternatywne metody miejscowe, takie jak krioterapia, łyżeczkowanie z elektrodesykacją, chemioterapia miejscowa (5-fluorouracyl) oraz immunoterapia miejscowa (imiquimod), są stosowane głównie w powierzchownych postaciach nowotworu. Radioterapia pełni rolę uzupełniającą lub alternatywną, zwłaszcza w przypadkach nieoperacyjnych, z uwzględnieniem potencjalnych działań niepożądanych, takich jak przewlekłe zapalenie skóry i ryzyko wtórnych nowotworów.
5-fluorouracyl, cemiplimab, cetuksymab, chemioterapia miejscowa, chemioterapia systemowa, chirurgia mikrograficzna Mohsa, choroba Bowena, cisplatyna, ekscyzja chirurgiczna, elektrodesykacja, imikwimod, immunoterapia miejscowa, inhibitory EGFR, inhibitory punktów kontrolnych immunologicznych, inhibitory szlaku Hedgehog, krioterapia, nawrót nowotworu, nieczerniakowy rak skóry, pembrolizumab, radioterapia, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, sonidegib, terapia celowana, terapia fotodynamiczna, wismodegib - Leksykon chorób i schorzeń
Rak podstawnokomórkowy – Leczenie
Rak podstawnokomórkowy (BCC) jest najczęstszym nowotworem skóry o wysokim wskaźniku wyleczenia przy wczesnym rozpoznaniu i leczeniu. Standardem terapii są metody chirurgiczne, z chirurgią mikrograficzną Mohsa jako złotym standardem, osiągającą wskaźnik nawrotów na poziomie 1,0% po 5 latach. Standardowe wycięcie z 4-mm marginesem klinicznym rekomendowane jest dla BCC niskiego ryzyka, z odsetkiem nawrotów około 10,1%. Alternatywne metody, takie jak łyżeczkowanie i elektrokoagulacja (7,7% nawrotów), krioterapia (7,5% nawrotów), radioterapia (8,7% nawrotów) oraz terapia fotodynamiczna i leczenie miejscowe (5-FU, imikwimod) są stosowane w zależności od lokalizacji, wielkości i podtypu histologicznego guza. Wybór metody leczenia uwzględnia także czynniki ryzyka, takie jak lokalizacja (obszary L, M, H), typ histologiczny, granice guza, ryzyko nawrotu oraz stan ogólny pacjenta.
5-fluorouracyl, cemiplimab, chirurgia laserowa, chirurgia Mohsa, ciekły azot, imikwimod, immunoterapia, inhibitor PD-1, inhibitor szlaku Hedgehog, krioterapia, leczenie miejscowe, łyżeczkowanie i elektrokoagulacja, radioterapia, rak podstawnokomórkowy, sonidegib, terapia fotodynamiczna, terapia neoadjuwantowa, wismodegib, wycięcie chirurgiczne - Leksykon leków
Interakcje leku – Alacare 8 mg
Plaster leczniczy Alacare zawiera kwas 5-aminolewulinowy w dawce 8 mg i jest stosowany w terapii fotodynamicznej (PDT). Kluczowe jest uwzględnienie interakcji z innymi lekami i substancjami, które mogą nasilać reakcje fototoksyczne. Szczególnie istotne jest odstawienie preparatów zawierających hiperycynę (np. ziele dziurawca, Hypericum perforatum) co najmniej 2 tygodnie przed zastosowaniem plastra, ze względu na wysoki poziom istotności interakcji. Ponadto, należy zachować ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu leków fotouczulających, takich jak tetracykliny, sulfonamidy, fenotiazyny, pochodne sulfonylomocznika i chinolony, które mogą potencjalnie nasilać reakcje fototoksyczne (średni poziom istotności). Zaleca się także unikanie miejscowych preparatów o działaniu fotouczulącym na obszar aplikacji plastra.
antybiotyk, chinolon, ekspozycja na światło słoneczne, fenotiazyna, fluorochinolon, hiperycyna, Hypericum perforatum, kwas 5-aminolewulinowy, lek fotouczulający, lek przeciwcukrzycowy, lek przeciwpsychotyczny, niesteroidowy lek przeciwzapalny, plaster Alacare, pochodna sulfonylomocznika, reakcja fototoksyczna, reakcja skórna, retinoid, sulfonamid, terapia fotodynamiczna, tetracyklina, ziele dziurawca - Leksykon chorób i schorzeń
Miażdżyca – Leczenie
Miażdżyca jest przewlekłą chorobą zapalną tętnic, charakteryzującą się tworzeniem blaszek miażdżycowych złożonych z lipidów, cholesterolu i komórek zapalnych. Leczenie obejmuje modyfikację stylu życia, farmakoterapię oraz interwencje inwazyjne w przypadku zaawansowanych zmian. Zalecane zmiany stylu życia to zaprzestanie palenia, dieta śródziemnomorska bogata w oliwę z oliwek extra virgin, regularna aktywność fizyczna (30-45 minut 3-5 razy w tygodniu), kontrola masy ciała i stresu oraz ograniczenie alkoholu. Farmakoterapia opiera się głównie na statynach, które obniżają LDL-cholesterol i wykazują efekty plejotropowe, a także na lekach przeciwpłytkowych (np. ASA, klopidogrel) oraz lekach obniżających ciśnienie krwi (ACEI, beta-blokery). Nowoczesne terapie obejmują inhibitory PCSK9, inklizyran (siRNA) oraz leki przeciwzapalne, takie jak kolchicyna i kanakinumab, które ukierunkowują się na mechanizmy zapalne miażdżycy.
aterektomia, beta-bloker, blaszka miażdżycowa, bloker kanału wapniowego, cholesterol LDL, dieta śródziemnomorska, dławica piersiowa, dysfunkcja śródbłonka, endarterektomia, ezetymib, fibrat, hipertriglicerydemia, inhibitor konwertazy angiotensyny, inhibitor PCSK9, inhibitor wchłaniania cholesterolu, klopidogrel, kwas acetylosalicylowy, mezenchymalna komórka macierzysta, miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, nanocząstka, oligonukleotyd antysensowny, ostry zespół wieńcowy, pomostowanie tętnic wieńcowych, przeciwciało monoklonalne, przezskórna interwencja wieńcowa, statyna, terapia fotodynamiczna, tłuszcz nasycony, tłuszcz trans, tomografia komputerowa tętnic wieńcowych, udar mózgu, zawał serca - Leksykon chorób i schorzeń
Płaskonabłonkowy rak skóry – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Płaskonabłonkowy rak skóry (SCC) stanowi 15-20% wszystkich nowotworów skóry, z roczną zachorowalnością około 1,8 miliona przypadków globalnie. Nowotwór rozwija się z komórek nabłonka płaskiego naskórka, najczęściej w obszarach eksponowanych na promieniowanie UV, takich jak skóra głowy, uszy czy szyja. Diagnostyka opiera się na biopsji skóry (punch, shave lub excisional biopsy) oraz ocenie ryzyka nawrotu i rozprzestrzeniania się choroby. Kluczowe jest wczesne rozpoznanie zmian, które mogą manifestować się jako twarde guzki, łuszczące się rany lub brodawkowate narośla. Czynniki ryzyka obejmują ekspozycję na UV, jasną karnację, wiek powyżej 50 lat, immunosupresję oraz historię wcześniejszych nowotworów skóry. Profilaktyka opiera się na ochronie przeciwsłonecznej (SPF ≥30), unikaniu solariów, regularnym samobadaniu skóry oraz kontrolach dermatologicznych, szczególnie u osób z grup ryzyka. Witamina B3 (nikotynamid 1000 mg/dobę) wykazuje redukcję ryzyka nawrotów o 23%.
biopsja ścinająca, biopsja skóry, biopsja sztancowa, biopsja wycinająca, cemiplimab, cetuksymab, chirurgia mikrograficzna Mohsa, choroba Bowena, immunoterapia, integralność skóry, komórki płaskonabłonkowe, krioterapia, lek immunosupresyjny, łyżeczkowanie i elektrodesykacja, nabłonek płaski, naskórek, nikotynamid, opieka paliatywna, pembrolizumab, płaskonabłonkowy rak skóry, promieniowanie UV, przerzut nowotworowy, rogowacenie słoneczne, samobadanie skóry, SCC in situ, terapia celowana, terapia fotodynamiczna, węzeł chłonny, witamina B3, zapalenie skóry - Leksykon substancji czynnych
Kwas 5-aminolewulinowy – Przedawkowanie
Kwas 5-aminolewulinowy (ALA) w stężeniu 2 mg/cm², stosowany w terapii fotodynamicznej w produkcie Alacare (8 mg na plaster o powierzchni 4 cm²), umożliwia selektywne niszczenie komórek nowotworowych po naświetleniu światłem o dawce 37 J/cm². Do tej pory nie odnotowano klinicznych przypadków przedawkowania ALA w formie plastra, jednak potencjalne mechanizmy przedawkowania obejmują przedłużony czas ekspozycji (>4 godziny) oraz nadmierną dawkę światła (>37 J/cm²). Przedawkowanie manifestuje się nasileniem miejscowych reakcji skórnych, które mogą być znacznie silniejsze niż przy prawidłowym stosowaniu.
- Leksykon leków
Przedawkowanie – Uvadex 20 mikrogramów/ml roztwór do frakcjonowania krwi 20 mcg/ml
Produkt leczniczy Uvadex, zawierający metoksalen w stężeniu 20 µg/ml, wykazuje szeroki margines bezpieczeństwa w przypadku przedawkowania, co potwierdzają badania toksyczności ostrej na zwierzętach oraz brak zgłoszonych przypadków przedawkowania w praktyce klinicznej. W literaturze opisano jedynie pojedynczy przypadek doustnego przedawkowania metoksalenu – 25-letnia pacjentka przyjęła dawkę około 85 mg/kg masy ciała, co stanowiło około 140-krotność dawki terapeutycznej. Objawy zatrucia obejmowały nudności, wymioty oraz zawroty głowy. Pacjentka była leczona w zaciemnionym pomieszczeniu z monitorowaniem układu krążenia i po 36 godzinach stan zdrowia uległ całkowitej poprawie bez trwałych następstw.
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak przełyku – Leczenie
Leczenie raka przełyku wymaga indywidualizacji terapii w oparciu o typ histologiczny (rak płaskonabłonkowy lub gruczolakorak), stopień zaawansowania, lokalizację guza oraz stan ogólny pacjenta. Wczesne stadia (T1a) mogą być leczone endoskopowo (EMR, ESD, PDT, RFA, krioterapia), natomiast w bardziej zaawansowanych przypadkach podstawą jest ezofagektomia, często uzupełniana neoadjuwantową chemioterapią lub chemioradioterapią. Chemioterapia opiera się na fluoropirymidynach (fluorouracyl, kapecytabina), pochodnych platyny (cisplatyna, oksaliplatyna), taksanach i irynotekanie, z preferencją oksaliplatyny ze względu na lepszą tolerancję. Radioterapia, najczęściej EBRT w dawce 41,4 Gy/23 frakcje, stosowana jest samodzielnie, jako uzupełnienie leczenia chirurgicznego lub paliatywnie. Chemioterapia i radioterapia łączone są w schematy neoadjuwantowe lub definitywne, szczególnie w raku płaskonabłonkowym szyjnym, co potwierdzają badania takie jak CROSS i RTOG 85-01.
ablacja falami radiowymi, brachyterapia, chemioradioterapia, chemioterapia neoadjuwantowa, dysfagia, endoskopowa dysekcja podśluzówkowa, endoskopowa resekcja śluzówki, ezofagektomia, fluoropirymidyna, gruczolakorak, inhibitor punktów kontrolnych, krioterapia, minimalnie inwazyjna ezofagektomia, niwolumab, pembrolizumab, pochodne platyny, przezskórna endoskopowa gastrostomia, rak płaskonabłonkowy, remisja, taksan, terapia fotodynamiczna, terapia protonowa, trastuzumab, wielodyscyplinarny zespół specjalistów, zapalenie przełyku, zewnętrzna radioterapia wiązką - Leksykon chorób i schorzeń
Czerniak oka – Zapobieganie i profilaktyka
Czerniak oka (melanoma oculi) jest rzadkim, ale potencjalnie śmiertelnym nowotworem złośliwym wywodzącym się z melanocytów błony naczyniowej, tęczówki lub spojówki. Czynniki ryzyka obejmują jasny kolor tęczówki (niebieskie lub zielone), jasną karnację, wiek, płeć męską, obecność nietypowych znamion, historię rodzinną oraz dziedziczne predyspozycje. Ekspozycja na promieniowanie UV, palenie tytoniu, nadmierne spożycie alkoholu oraz urazy oka również mogą zwiększać ryzyko rozwoju czerniaka. Profilaktyka pierwotna koncentruje się na ograniczeniu ekspozycji na promieniowanie UV poprzez stosowanie okularów przeciwsłonecznych typu „wrap-around” z absorpcją 99-100% UVA i UVB, unikanie intensywnego światła słonecznego w godzinach 10:00-16:00, noszenie kapeluszy z szerokim rondem oraz stosowanie kremów z filtrem SPF 30+ na skórę twarzy i powiek. Zaleca się także unikanie solariów i lamp słonecznych oraz prowadzenie zdrowego stylu życia, w tym unikanie palenia i ograniczenie spożycia alkoholu.
badanie okulistyczne, badanie przesiewowe, BMI, czerniak oka, czerniak spojówki, czerniak tęczówki, difluorometylornityna, ekspozycja na UV, filtr przeciwsłoneczny, melanocyty, nowotwór złośliwy, okulary przeciwsłoneczne, promieniowanie UV, rozszerzenie źrenicy, sekwencjonowanie genomu, światło słoneczne, terapia fotodynamiczna, układ odpornościowy, uraz oka, uszkodzenie oka - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie przyzębia – Leczenie
Zapalenie przyzębia (periodontitis) to przewlekła infekcja tkanek przyzębia prowadząca do destrukcji kości i utraty zębów. Diagnostyka obejmuje badanie kliniczne, ocenę głębokości kieszonek dziąsłowych oraz zdjęcia rentgenowskie. Leczenie rozpoczyna się od metod niechirurgicznych, takich jak scaling i root planing, które polegają na usunięciu płytki nazębnej i kamienia oraz wygładzeniu powierzchni korzeni, co sprzyja ponownemu przyłączeniu dziąseł. W przypadku zaawansowanego zapalenia stosuje się antybiotykoterapię (np. amoksycylina 500 mg 3-4 razy dziennie przez 10-14 dni, metronidazol 250 mg 3 razy dziennie przez 14 dni) oraz leczenie chirurgiczne, obejmujące redukcję kieszonek patologicznych i przeszczepy kostne lub dziąsłowe. Nowoczesne metody, takie jak terapia laserowa (np. LANAP) oraz wykorzystanie koncentratu płytek krwi, wspomagają regenerację tkanek i zmniejszają dolegliwości pozabiegowe.
agresywne zapalenie przyzębia, amoksycylina, antybiotyk ogólnoustrojowy, antybiotykoterapia, chlorheksydyna, doksycyklina, infekcja dziąseł, kamień nazębny, kieszonka dziąsłowa, metronidazol, nadtlenek wodoru, osocze bogatopłytkowe, periodontolog, płytka nazębna, przeszczep dziąsłowy, przeszczep kostny, przyczep łącznotkankowy, recesja dziąseł, roztwór jodopowidonu, scaling i root planing, sterowana regeneracja tkanek, terapia fotodynamiczna, terapia laserowa, tkanka przyzębia, zabieg płatowy, zapalenie przyzębia, zdjęcie rentgenowskie - Leksykon chorób i schorzeń
Rak podstawnokomórkowy – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Rak podstawnokomórkowy (BCC) jest najczęstszym nowotworem skóry, stanowiącym około 80% wszystkich przypadków nowotworów skóry w USA, z 3,6 mln nowych rozpoznań rocznie. BCC rozwija się z komórek podstawnych naskórka, cechuje się powolnym wzrostem i rzadko daje przerzuty. Lokalizuje się głównie na obszarach eksponowanych na promieniowanie UV, takich jak twarz, szyja i ręce. Wyróżnia się cztery główne warianty kliniczne: guzkowy, powierzchownie szerzący się, twardzinopodobny oraz barwnikowy. Diagnostyka opiera się na biopsji skóry z oceną histopatologiczną. Leczenie najczęściej jest chirurgiczne, obejmujące wycięcie z marginesem 4 mm dla guzów <2 cm, chirurgię Mohsa (wskaźnik wyleczenia do 99%) oraz łyżeczkowanie z elektrokoagulacją. Alternatywnie stosuje się radioterapię, krioterapię, terapię fotodynamiczną, leczenie miejscowe, terapię celowaną i chemioterapię w wybranych przypadkach.
badania kontrolne, badanie histopatologiczne, biopsja skóry, chemioterapia, chirurgia mikrograficzna Mohsa, ciśnienie tętnicze, filtr przeciwsłoneczny, infekcja, krioterapia, łyżeczkowanie i elektrokoagulacja, naskórek, nikotynamid, nowotwór złośliwy, opieka paliatywna, przerzut, radioterapia, rak podstawnokomórkowy, rak podstawnokomórkowy skóry, samobadanie skóry, sepsa, skóra właściwa, teleangiektazja, terapia celowana, terapia fotodynamiczna, wycięcie chirurgiczne, zaburzenie integralności skóry