Brodawki zwykłe
Zapobieganie i profilaktyka
Brodawki zwykłe, wywołane przez wirusa HPV, przenoszą się głównie przez bezpośredni kontakt skóry oraz kontakt z zanieczyszczonymi powierzchniami. Profilaktyka obejmuje unikanie kontaktu z brodawkami innych osób, stosowanie indywidualnych przyborów higienicznych, noszenie obuwia ochronnego w miejscach publicznych oraz utrzymanie integralności skóry poprzez nawilżanie i zabezpieczanie uszkodzeń. Szczególnie istotne jest zachowanie suchości stóp i unikanie skaleczeń podczas golenia. Szczepionka Gardasil 9, chroniąca przed typami HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 i 58, jest rekomendowana głównie w profilaktyce brodawek narządów płciowych, z uwagi na brak ochrony przed szczepami powodującymi brodawki podeszwowe. Szczepienia zaleca się u dzieci w wieku 11-12 lat, z możliwością rozpoczęcia od 9 roku życia, oraz uzupełniająco do 26 roku życia.
- Profilaktyka brodawek zwykłych
- Zapobieganie kontaktowi z wirusem
- Ochrona skóry
- Postępowanie z istniejącymi brodawkami
- Szczepienia przeciwko HPV
- Szczególne zalecenia dla grup ryzyka
- Profilaktyka brodawek narządów płciowych
- Dezynfekcja i odporność wirusa
- Wzmacnianie odporności
- Kiedy skontaktować się z lekarzem
Profilaktyka brodawek zwykłych
Brodawki zwykłe (brodawki pospolite) są powodowane przez wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) i mogą być zaraźliwe. Chociaż całkowite zapobieganie brodawkom jest trudne, ponieważ wirus HPV występuje powszechnie w środowisku, istnieje wiele działań profilaktycznych, które mogą zmniejszyć ryzyko zakażenia i rozprzestrzeniania się brodawek.12
Zapobieganie kontaktowi z wirusem
Wirus HPV przenosi się przez bezpośredni kontakt skóry ze skórą lub pośrednio przez kontakt z zanieczyszczonymi powierzchniami. Aby zmniejszyć ryzyko zakażenia, należy:12
- Unikać bezpośredniego kontaktu z brodawkami innych osób1
- Nie korzystać wspólnie z ręczników, myjek, ubrań i innych przedmiotów osobistych1
- Nie używać wspólnych przyborów do manicure, takich jak pilniki do paznokci, cążki, pumeksy12
- Nie współdzielić maszynek do golenia1
- Nosić klapki lub obuwie ochronne w publicznych basenach, szatniach, prysznicach i łaźniach12
- Regularnie myć ręce, szczególnie po kontakcie z brodawkami12
Ochrona skóry
Wirus HPV łatwiej wnika do organizmu przez uszkodzoną skórę. Aby chronić integralność skóry, zaleca się:12
- Utrzymywać skórę nawilżoną, aby zapobiegać pękaniu i powstawaniu mikropęknięć12
- Oczyszczać i zabezpieczać opatrunkiem wszelkie skaleczenia i zadrapania12
- Unikać obgryzania paznokci i skórek12
- Utrzymywać stopy suche, szczególnie w przypadku nadmiernej potliwości12
- Zmieniać skarpetki codziennie12
- Zachować ostrożność podczas golenia, aby uniknąć skaleczenia1
Szczególnie ważne jest utrzymywanie odpowiedniego nawilżenia skóry w okresie zimowym, gdy skóra jest bardziej narażona na przesuszenie i pękanie, co zwiększa ryzyko zakażenia HPV.1
Postępowanie z istniejącymi brodawkami
Jeśli już masz brodawki, możesz zapobiec ich rozprzestrzenianiu się na inne części ciała lub na inne osoby poprzez:12
- Zakrywanie brodawek opatrunkiem, szczególnie podczas pływania12
- Unikanie drapania, dotykania lub manipulowania brodawkami12
- Dokładne mycie rąk po dotknięciu brodawki12
- Unikanie golenia obszarów skóry z brodawkami12
- W przypadku brodawek na stopach – utrzymywanie stóp w suchości12
- Noszenie rękawiczek podczas korzystania ze wspólnego sprzętu na siłowni, jeśli masz brodawki na dłoniach1
W przypadku wystąpienia brodawek na stopach (brodawek podeszwowych), zaleca się dodatkowo dokładne czyszczenie dna wanny lub prysznica po kąpieli oraz noszenie obuwia ochronnego w miejscach publicznych.1
Szczepienia przeciwko HPV
Szczepionki przeciwko HPV mogą zapobiegać niektórym typom zakażeń HPV, które powodują brodawki i nowotwory. W przypadku brodawek zwykłych, szczepienia mają największe znaczenie w profilaktyce brodawek narządów płciowych.12
- Szczepionka Gardasil 9 chroni przed typami HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 i 581
- Typy HPV 6 i 11 są odpowiedzialne za 90% udokumentowanych przypadków brodawek narządów płciowych1
- Szczepienia są zalecane dla dzieci w wieku 11-12 lat (mogą być rozpoczęte od 9 roku życia)12
- Szczepienia uzupełniające są zalecane dla osób w wieku 13-26 lat1
Należy zauważyć, że obecnie dostępne szczepionki przeciwko HPV nie chronią przed szczepami wirusa odpowiedzialnymi za brodawki podeszwowe (verrucae).1 Jednakże odnotowano anegdotyczne przypadki ustąpienia brodawek nienarzędowych po szczepieniu, choć nie ma jednoznacznych dowodów, że szczepionka jest przyczyną remisji.1
Szczególne zalecenia dla grup ryzyka
Niektóre grupy osób są bardziej narażone na rozwój brodawek:12
- Dzieci i młodzież – ich układ odpornościowy nie wytworzył jeszcze przeciwciał do zwalczania szczepów HPV powodujących brodawki12
- Osoby z obniżoną odpornością – powinny szczególnie przestrzegać zasad profilaktyki1
- Osoby z nadmierną potliwością (hyperhidrosis) – schorzenie to powoduje zwiększoną wilgotność skóry, co ułatwia zakażenie HPV1
Dodatkowe zalecenia dla dzieci i młodzieży obejmują:12
- Unikanie kąpieli lub gorących kąpieli z innymi dziećmi, ponieważ brodawki mogą rozprzestrzeniać się w ciepłej wodzie1
- Podczas sportów kontaktowych brodawki powinny być zakryte lub leczone1
- Utrzymywanie paznokci w czystości i przycinanie ich na krótko1
- Unikanie żucia lub ssania brodawek, co może prowadzić do podobnych brodawek na twarzy12
Profilaktyka brodawek narządów płciowych
Brodawki narządów płciowych wymagają specjalnych działań profilaktycznych, ponieważ są przenoszone głównie podczas kontaktów seksualnych.12
- Stosowanie prezerwatyw i chusteczek stomatologicznych podczas aktywności seksualnej12
- Unikanie kontaktów seksualnych z osobami, które mają widoczne brodawki narządów płciowych1
- Utrzymywanie monogamicznych związków12
- Regularne badania i leczenie infekcji przenoszonych drogą płciową1
- Szczepienia przeciwko HPV12
- Informowanie partnerów seksualnych o posiadaniu brodawek narządów płciowych12
Należy pamiętać, że prezerwatywy nie chronią całkowicie przed HPV, ponieważ nie pokrywają całej skóry w okolicy narządów płciowych.1 W przypadku wystąpienia widocznych brodawek należy unikać kontaktów seksualnych do czasu ich ustąpienia.1
Dezynfekcja i odporność wirusa
Wirus HPV odpowiedzialny za brodawki jest stosunkowo odporny na wiele powszechnych środków dezynfekujących oraz na wysuszenie i ciepło.1 Do skutecznej dezynfekcji powierzchni potencjalnie skażonych wirusem można wykorzystać:1
- 90% etanol (ekspozycja przez co najmniej 1 minutę)
- 2% aldehyd glutarowy
- 30% Savlon
- 1% podchloryn sodu
Wirus ginie w temperaturze 100°C oraz pod wpływem promieniowania ultrafioletowego.1
Wzmacnianie odporności
Utrzymanie silnego układu odpornościowego może pomóc w zapobieganiu infekcjom HPV.1 Zalecenia obejmują:
- Zdrową dietę bogatą w składniki odżywcze
- Regularne ćwiczenia fizyczne
- Odpowiednią ilość odpoczynku
- Skuteczne zarządzanie stresem
- Unikanie substancji osłabiających układ odpornościowy (palenie tytoniu, narkotyki, nadmierne spożycie alkoholu)1
Kiedy skontaktować się z lekarzem
Chociaż większość brodawek jest nieszkodliwa i wiele z nich ustępuje samoistnie, leczenie może pomóc szybciej usunąć brodawki i zmniejszyć ryzyko rozprzestrzeniania się wirusa.1 Należy skonsultować się z dermatologiem, jeśli:12
- Brodawki powodują częsty ból lub dyskomfort
- Zauważasz rozprzestrzenianie się brodawek
- Brodawki znajdują się na wrażliwych obszarach ciała, w tym na twarzy lub narządach płciowych
- Masz osłabiony układ odpornościowy
Wczesne leczenie brodawek może zapobiec ich rozprzestrzenianiu się. Brodawki łatwiej leczyć, gdy są małe, zanim urosną lub się rozprzestrzenią.1 Warto rozważyć leczenie pod nadzorem lekarza, jednak w przypadku niektórych pacjentów leczenie może nie być zalecane.1 Obserwacja (watchful waiting) jest opcją dla nowych brodawek, ponieważ mają tendencję do samoograniczania się, a leczenie nie zmniejsza zaraźliwości wirusa.1
Istnieje wiele metod leczenia brodawek, w tym kwas salicylowy, krioterapia, leczenie metodą antygenu skórnego, terapia fotodynamiczna i inne. Skuteczność i bezpieczeństwo tych metod leczenia nie zostały w pełni ocenione w randomizowanych badaniach klinicznych.1
W przypadku dzieci, dobrym początkowym podejściem jest zakrywanie brodawek mocną, wodoodporną taśmą (np. taśmą klejącą) przez 24 godziny na dobę. Jest to prosta i tania metoda, która może pomóc zapobiec rozprzestrzenianiu się brodawek.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.