Brodawki zwykłe
Epidemiologia
Brodawki zwykłe (verruca vulgaris), wywoływane przez HPV (głównie typy 1, 2, 4, 7, 27, 57), stanowią około 70% brodawek skórnych o etiologii niegenitalnej i występują u 7-12% populacji, z najwyższą częstością wśród dzieci w wieku 12-16 lat (10-33%). U dorosłych częstość spada do 3-5%. Ryzyko zakażenia wzrasta u osób z obniżoną odpornością komórkową (np. pacjenci z AIDS, po przeszczepach), atopowym zapaleniem skóry, sportowców oraz pracowników mających kontakt z mięsem i rybami. Transmisja wirusa następuje głównie przez bezpośredni kontakt skóry, z okresem inkubacji 2-6 miesięcy. Brodawki wykazują tendencję do samoistnego ustępowania – u dzieci 23% po 2 miesiącach, 65-78% po 2 latach, a 90% po 5 latach; u dorosłych proces ten jest dłuższy, a u osób immunosupresyjnych brodawki mogą być bardziej oporne na leczenie.
Epidemiologia brodawek zwykłych
Brodawki zwykłe (verruca vulgaris) są jednymi z najczęstszych zmian skórnych wywoływanych przez wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV). Stanowią około 70% wszystkich brodawek skórnych o etiologii nie-genitalnej.12 Szacuje się, że brodawki skórne występują u około 7-12% populacji ogólnej, jednak częstość ich występowania różni się w zależności od wieku, płci, regionu geograficznego oraz stanu immunologicznego pacjentów.34
Występowanie brodawek zwykłych w różnych grupach wiekowych
Brodawki zwykłe mogą występować w każdym wieku, jednak wykazują charakterystyczny rozkład częstości w zależności od wieku:54
- Są rzadkie u niemowląt i w okresie wczesnego dzieciństwa
- Częstość występowania zwiększa się wśród dzieci w wieku szkolnym
- Najwyższa częstość występowania przypada na okres między 12 a 16 rokiem życia
- U osób dorosłych częstość występowania znacząco spada
Wśród dzieci w wieku szkolnym, rozpowszechnienie brodawek zwykłych jest szczególnie wysokie i sięga od 10% do 20%, a niektóre badania sugerują, że nawet do 33% dzieci i nastolatków ma brodawki.78 Natomiast u dorosłych szacunkowe rozpowszechnienie jest znacznie niższe i wynosi około 3-5%.7
Badania przeprowadzone w holenderskich szkołach wykazały, że brodawki skórne występują u około jednej trzeciej uczestników, a częstość wzrasta z wiekiem – od około 15% w wieku 4 lat do około 44% w wieku 11 lat, bez różnic między płciami.9
Różnice płciowe i etniczne w występowaniu brodawek zwykłych
Stosunek zachorowań między mężczyznami a kobietami jest zbliżony do 1:1, chociaż niektóre badania wskazują na drobne różnice między płciami.104 W badaniu przeprowadzonym wśród chińskich studentów stwierdzono znacząco wyższą częstość występowania brodawek wśród mężczyzn (2,0%) w porównaniu do kobiet (0,9%).11
W kontekście różnic etnicznych, brodawki zwykłe występują około dwukrotnie częściej u osób rasy białej niż u osób rasy czarnej czy Azjatów.54 Natomiast ogniskowy przerost nabłonka (choroba Hecka) występuje częściej wśród rdzennych Amerykanów i Inuitów.6
Grupy ryzyka i czynniki predysponujące
Zwiększone ryzyko występowania brodawek zwykłych obserwuje się w następujących grupach:1213
- Osoby z obniżoną odpornością komórkową (np. pacjenci z AIDS, po przeszczepach narządów) – częstość występowania może być 50-100 razy wyższa niż w populacji ogólnej, dotykając ponad 90% takich pacjentów3
- Osoby z atopowym zapaleniem skóry14
- Pracownicy wykonujący określone zawody – szczególnie osoby mające kontakt z mięsem, drobiem i rybami5
- Sportowcy, zwłaszcza uprawiający sporty, które wiążą się z zwiększonym ryzykiem mikrourazów skóry15
Do głównych czynników ryzyka zakażenia HPV i rozwoju brodawek zwykłych należą:16
- Bezpośredni kontakt z osobą, która ma brodawki
- Posiadanie już istniejących brodawek (ryzyko autoinokulacji)
- Mikrourazy skóry, które umożliwiają wniknięcie wirusa
- Chodzenie boso w miejscach publicznych (baseny, szatnie, prysznice)
- Obniżona odporność
Transmisja i czynniki sprzyjające zakażeniu
Wirus HPV odpowiedzialny za brodawki zwykłe przenosi się głównie poprzez bezpośredni kontakt skóry ze skórą lub kontakt z powierzchniami skażonymi wirusem.12 Człowiek jest jedynym naturalnym rezerwuarem wirusa HPV.17
Okres inkubacji wirusa wynosi zazwyczaj od dwóch do sześciu miesięcy, choć może trwać nawet dłużej.1213 HPV jest bardziej skłonny do infekowania skóry uszkodzonej lub zmiękczonej przez wodę, ale może również zainfekować zdrową skórę.13
Badania dotyczące transmisji wirusa wykazały, że dwa najważniejsze czynniki ryzyka to:16
- Posiadanie już istniejącej brodawki
- Bliski kontakt z osobą, która ma brodawkę
Brodawki zwykłe zawierają bardzo wysoką liczbę cząstek wirusowych, co zwiększa tempo uwalniania wirusa i prawdopodobieństwo skażenia sąsiednich powierzchni ciała, przedmiotów używanych wspólnie lub osób z bliskiego otoczenia.16 Badanie przeprowadzone wśród holenderskich uczniów wykazało, że główne czynniki ryzyka obejmowały bliskich członków rodziny z brodawkami oraz rodziny z wieloma dziećmi. Co ciekawe, transmisja poprzez publiczne toalety i przebieralnie nie była statystycznie istotna w tym badaniu.18
Naturalny przebieg i samoistne ustępowanie
Ważnym aspektem epidemiologii brodawek zwykłych jest ich tendencja do samoistnego ustępowania, szczególnie u osób z prawidłowo funkcjonującym układem odpornościowym:19
- U dzieci wskaźniki ustępowania brodawek od momentu diagnozy wynoszą: 23% po 2 miesiącach, 30% po 3 miesiącach, 65-78% po 2 latach i 90% po 5 latach20
- U osób dorosłych samoistne ustępowanie zwykle trwa dłużej i może zająć kilka lat21
- U osób z niedoborami odporności brodawki mogą utrzymywać się dłużej i być bardziej oporne na leczenie16
W badaniu długoterminowym wykazano, że nieco ponad połowa pacjentów doświadcza samoistnego ustąpienia brodawek w ciągu dwóch lat od początkowego badania. Wiek pacjenta, jakość snu i poziom wykształcenia ojca okazały się czynnikami niezależnie związanymi z ustępowaniem brodawek.11
Globalne rozpowszechnienie i dane z różnych regionów
Rozpowszechnienie brodawek zwykłych różni się w zależności od regionu geograficznego. Według kompleksowych analiz epidemiologicznych z 2021 roku, całkowita liczba zdiagnozowanych przypadków brodawek zwykłych w 7 głównych rynkach (7MM: USA, Niemcy, Francja, Włochy, Hiszpania, Wielka Brytania i Japonia) plus Chinach wynosiła około 21 826 945, z następującym rozkładem:2223
- Stany Zjednoczone: około 2 805 077 przypadków (13% całkowitej liczby)
- UE-5 (Niemcy, Francja, Włochy, Hiszpania, Wielka Brytania): około 10 761 864 przypadków
- Chiny: około 6 894 784 przypadków (32% całkowitej liczby) – najwyższa liczba przypadków
- Japonia: około 1 365 220 przypadków – najniższa liczba przypadków wśród analizowanych krajów
Różnice w częstości występowania brodawek w różnych krajach mogą być znaczące. Na przykład szacuje się, że tylko 0,84% populacji Stanów Zjednoczonych ma brodawki podeszwowe, podczas gdy w Rosji odsetek ten wynosi 12,9%.16
Nowsze dane z 2023 roku wskazują, że liczba zdiagnozowanych przypadków brodawek zwykłych w 7MM wynosiła około 14 milionów i oczekuje się, że znacząco wzrośnie do 2034 roku z powodu zwiększonej świadomości choroby i poprawy diagnostyki.24
Związek z typem wirusa HPV
Brodawki zwykłe są najczęściej wywoływane przez HPV typy 1, 2, 4, 7, 27 i 57, przy czym różne typy wirusa mogą wpływać na epidemiologię i morfologię brodawek:1925
- Zakażenia HPV typu 1 najczęściej występują u dzieci w wieku 6-10 lat
- Zakażenia HPV typów 2, 27 i 57 przeważają u osób w wieku 10-30 lat i zazwyczaj wiążą się z dłuższym przebiegiem choroby (średni czas trwania brodawek w momencie pierwszego badania klinicznego wynosił 22 miesiące)
- Brodawki wywołane przez HPV typu 2 wykazują umiarkowaną odpowiedź na leczenie – utrzymują się u około 50% pacjentów przez ponad 6 dodatkowych miesięcy
Te różnice sugerują, że epidemiologia i morfologia brodawek zwykłych są ściśle powiązane z typem wirusa.25
Nadzór i monitorowanie epidemiologiczne
Zakażenia HPV i brodawki zwykłe nie są objęte obowiązkiem zgłaszania w większości systemów nadzoru chorób zakaźnych.2627 Jednak specjalne badania monitorujące zakażenia HPV i choroby związane z HPV mogą pomóc określić wpływ szczepionek przeciwko HPV.27
W Stanach Zjednoczonych dane dotyczące nowotworów związanych z HPV są zbierane w dwóch rejestrach nowotworów – NPCR (National Program of Cancer Registries) i SEER (Surveillance, Epidemiology, and End Results), które łącznie zbierają dane o nowotworach diagnozowanych u 100% populacji USA.28
Badania epidemiologiczne brodawek zwykłych często wykorzystują następujące metody:29
- Badania przekrojowe w populacjach szkolnych
- Analizy danych z poradni dermatologicznych
- Badania kohortowe pacjentów z brodawkami
- Badania post-marketingowe nowych metod leczenia
Przykładem takiego monitoringu jest badanie post-marketingowe urządzenia mikrofalowego (Swift, Emblation Limited) stosowanego w leczeniu brodawek skórnych. W badaniu uczestniczyło 126 klinik, a leczeniu mikrofalowemu poddano 6998 dorosłych (81,9% z brodawkami podeszwowymi; 18,1% z brodawkami zwykłymi, nie-podeszwowymi).3031
Wpływ szczepień przeciwko HPV
Szczepionki przeciwko HPV mogą wpływać na epidemiologię brodawek zwykłych, chociaż ich głównym celem jest zapobieganie nowotworom związanym z HPV, szczególnie rakowi szyjki macicy.2819
W ostatnich latach zaobserwowano znaczący spadek występowania brodawek narządów płciowych w krajach, w których wprowadzono programy szczepień przeciwko HPV.32 Chociaż brodawki zwykłe i brodawki narządów płciowych są wywoływane przez różne typy HPV, te obserwacje sugerują, że kompleksowe programy szczepień mogą mieć szerszy wpływ na epidemiologię zakażeń HPV.33
Przegląd systematyczny wykazał, że 5-8 lat po wprowadzeniu szczepień w krajach o wysokich dochodach, liczba diagnoz brodawek narządów płciowych zmniejszyła się o 67% wśród dziewcząt w wieku 15-19 lat, o 54% wśród kobiet w wieku 20-24 lat i o 31% wśród kobiet w wieku 25-29 lat. Równolegle, liczba diagnoz zmniejszyła się o 48% wśród chłopców w wieku 15-19 lat i o 32% wśród mężczyzn w wieku 20-24 lat.33
Znaczenie epidemiologiczne i obciążenie systemów opieki zdrowotnej
Chociaż brodawki zwykłe rzadko stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia, ich wysoka częstość występowania powoduje znaczące obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej:34
- Brodawki stanowią trzecią najczęstszą przyczynę wizyt w pediatrycznych poradniach dermatologicznych, stanowiąc około 16% takich wizyt1
- 2% dorosłych i 6% dzieci rocznie korzysta z opieki medycznej z powodu brodawek podeszwowych35
- Brodawki zwykłe stanowią około 70% wszystkich brodawek wirusowych34
Oprócz kosztów bezpośrednich związanych z leczeniem, brodawki mogą powodować dyskomfort fizyczny, zaburzenia funkcjonalne i problemy psychospołeczne, szczególnie gdy są liczne, duże lub zlokalizowane w widocznych miejscach.21
Trendy i prognozy epidemiologiczne
Oczekuje się, że całkowita liczba zdiagnozowanych przypadków brodawek zwykłych w 7MM i Chinach będzie wzrastać w tempie 0,2% rocznie (CAGR) w okresie prognozy.22 Ten wzrost może być częściowo przypisany zwiększonej świadomości choroby i poprawie diagnostyki.24
Jednocześnie, w niektórych regionach, jak Japonia, przewiduje się spadek liczby przypadków w tempie -0,4% rocznie w okresie prognozy (2022-2032).36
Rynek leczenia brodawek zwykłych ma wzrosnąć przy znaczącym CAGR wynoszącym 14,41% w 7MM w okresie badania (2019-32), głównie z powodu wzrostu częstości występowania brodawek zwykłych oraz wprowadzenia nowych metod leczenia.34
Podsumowując, brodawki zwykłe stanowią powszechny problem zdrowotny, szczególnie wśród dzieci i młodych dorosłych. Ich epidemiologia jest złożona i zależna od wielu czynników, w tym wieku, płci, stanu immunologicznego, typu wirusa HPV oraz regionu geograficznego. Mimo że większość brodawek zwykłych ustępuje samoistnie, szczególnie u osób z prawidłowo funkcjonującym układem odpornościowym, stanowią one znaczące obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej i mogą mieć istotny wpływ na jakość życia pacjentów.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.