leiszmanioza trzewna
Leiszmanioza trzewna (znana także jako kala-azar) to ciężka, potencjalnie śmiertelna choroba pasożytnicza wywoływana przez pierwotniaki z rodzaju Leishmania, głównie L. donovani i L. infantum. Przenoszą ją samice muchówek z rodzaju Phlebotomus (w Starym Świecie) lub Lutzomyia (w Nowym Świecie). Choroba występuje endemicznie w regionach tropikalnych i subtropikalnych, szczególnie w Indiach, Bangladeszu, Sudanie, Brazylii i basenie Morza Śródziemnego.
Patogeneza leiszmaniozy trzewnej obejmuje fagocytozę pasożyta przez makrofagi gospodarza, gdzie leiszmania namnaża się w postaci amastigota, unikając mechanizmów obronnych komórki. Pasożyty rozprzestrzeniają się do narządów układu siateczkowo-śródbłonkowego, głównie wątroby, śledziony i szpiku kostnego, prowadząc do ich powiększenia i dysfunkcji.
Obraz kliniczny charakteryzuje się przedłużającą się gorączką nieregularną, postępującą hepatosplenomegalią, pancytopenią, hipergammaglobulinemią i wyniszczeniem. Okres wylęgania jest długi (od 2 do 6 miesięcy). Nieleczona leiszmanioza trzewna prowadzi do śmierci w ponad 95% przypadków, zazwyczaj z powodu wtórnych zakażeń bakteryjnych lub krwawień.
Diagnostyka obejmuje wykrywanie amastigotów w bioptacie szpiku kostnego, śledziony lub wątroby, testy serologiczne (rK39, ELISA, immunofluorescencja) oraz metody molekularne (PCR). W leczeniu stosuje się związki antymonu pięciowartościowego, amfoterycynę B (szczególnie w postaci liposomalnej), miltefozynę i paromomycynę, dostosowując terapię do lokalnej oporności pasożytów i stanu klinicznego pacjenta.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Amfoterycyna B – Właściwości farmakodynamiczne
Amfoterycyna B to polienowy antybiotyk przeciwgrzybiczy o szerokim spektrum działania, produkowany przez Streptomyces nodosus, dostępny w postaciach konwencjonalnej (Fungizone), w kompleksach lipidowych (Abelcet) oraz liposomalnej (AmBisome). Mechanizm działania polega na wiązaniu się z ergosterolem w błonach komórkowych grzybów, co prowadzi do zaburzenia ich przepuszczalności i śmierci komórkowej. Amfoterycyna B wykazuje większe powinowactwo do ergosterolu niż do cholesterolu ssaków, co ogranicza jej toksyczność, choć nefrotoksyczność pozostaje istotnym problemem, zwłaszcza w postaci konwencjonalnej. Postacie lipidowe i liposomalne charakteryzują się korzystniejszym profilem bezpieczeństwa, umożliwiając podawanie wyższych dawek i dłuższe leczenie, szczególnie u pacjentów z upośledzoną funkcją nerek. Wrażliwość grzybów na amfoterycynę B w postaci liposomalnej (AmBisome) mieści się w zakresie MHK 0,01-8 µg/ml, z większością szczepów Candida, Aspergillus i mukormycetów hamowanych w stężeniach 0,03-4 µg/ml.
amfoterycyna B liposomalna, antybiotyk polienowy, Aspergillus, badanie podwójnie zaślepione, badanie prospektywne, badanie randomizowane, Candida, Cryptococcus neoformans, drożdżyca inwazyjna, działanie grzybobójcze, działanie przeciwgrzybicze, ergosterol, formulacja liposomalna, kompleks lipidowy, leiszmanioza trzewna, liposom, MIC 90, Mucor, mukormikoza, nefrotoksyczność, neutropenia, Streptomyces nodosus, szczepionka przeciw wściekliźnie, terapia empiryczna, wrażliwość in vitro, zakażenie grzybami strzępkowymi - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – AmBisome liposomal 50 mg
AmBisome liposomalny (amfoterycyna B 50 mg) to makrocykliczny polienowy antybiotyk przeciwgrzybiczy, stosowany ogólnie, o mechanizmie działania polegającym na wiązaniu się ze sterolami błony komórkowej grzybów, co prowadzi do zmiany jej przepuszczalności. Preparat charakteryzuje się silnym działaniem in vitro przeciwko szerokiemu spektrum drożdżaków i grzybów zarodnikowych, z zakresami MIC dla Candida albicans 0,015-0,12 µg/ml, Aspergillus fumigatus 0,5-2 µg/ml oraz dla mukormykozy (Rhizopus oryzae) 1-4 µg/ml. Wrażliwość patogenów może różnić się geograficznie i zmieniać w czasie, dlatego przed terapią zaleca się wykonanie badań mikrobiologicznych i dostosowanie leczenia po uzyskaniu wyników. AmBisome wykazuje porównywalną skuteczność do konwencjonalnej amfoterycyny B oraz mykafunginy w leczeniu inwazyjnych zakażeń grzybiczych, w tym u pacjentów z neutropenią, stosowany w dawce 3 mg/kg mc./dobę.
amfoterycyna B liposomalna, antybiotyk polienowy, Aspergillus fumigatus, badanie histopatologiczne, badanie mikrobiologiczne, badanie serologiczne, Candida albicans, Candida glabrata, Cryptococcus neoformans, drożdżyca inwazyjna, działanie grzybobójcze, działanie grzybostatyczne, fosfolipidy, leiszmanioza trzewna, lek przeciwgrzybiczny, monoterapia przeciwgrzybicza, mukormikozy, neutropenia, patogeny grzybicze, sterole błony komórkowej, Streptomyces nodosus, terapia skojarzona, wrażliwość drobnoustrojów, zakażenie grzybami strzępkowymi, zakażenie grzybicze, zygomikoza - Leksykon chorób i schorzeń
Powiększenie śledziony (splenomegalia) – Patofizjologia i mechanizm
Splenomegalia definiowana jest jako powiększenie śledziony powyżej 12-20 cm długości lub masy przekraczającej 400 g, a masywna splenomegalia to narząd >20 cm lub >1000 g. Mechanizmy patofizjologiczne obejmują zastój krwi (np. nadciśnienie wrotne), naciekanie przez komórki obce (nowotwory mieloproliferacyjne, choroby spichrzeniowe), nadmierną aktywność immunologiczną (infekcje, choroby autoimmunologiczne) oraz nowotworzenie (chłoniaki). Hiperplazja układu siateczkowo-śródbłonkowego jest najczęstszą przyczyną splenomegalii, szczególnie w infekcjach i stanach immunologicznych. Hipersplenizm, będący skutkiem nadmiernej funkcji śledziony, prowadzi do cytopenii poprzez sekwestrację i destrukcję erytrocytów, leukocytów i płytek krwi, co może skutkować niedokrwistością, zwiększonym ryzykiem infekcji i krwawień. W chorobach wątroby i nadciśnieniu wrotnym zastój żylny powoduje przekrwienie i powiększenie śledziony, a w nowotworach mieloproliferacyjnych dochodzi do pozaszpikowej hematopoezy i naciekania śledziony przez nieprawidłowe komórki. Powiększona śledziona jest podatna na pęknięcie, co stanowi zagrożenie życia z powodu krwawienia wewnętrznego.
białaczka szpikowa, chłoniak strefy brzeżnej śledziony, choroba Gauchera, choroba Niemanna-Picka, choroba spichrzeniowa lipidów, czerwienica prawdziwa, hipersplenizm, inhibitor JAK, leiszmanioza trzewna, masywna splenomegalia, mielofibroza, nadciśnienie wrotne, nadpłytkowość samoistna, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, nowotwór mieloproliferacyjny, ostra białaczka szpikowa, pozaszpikowa hematopoeza, proces nowotworowy, przełom sekwestracyjny, przewlekła białaczka szpikowa, reakcja immunologiczna, ruksolitynib, splenektomia, splenomegalia, układ siateczkowo-śródbłonkowy, wstrząs hipowolemiczny, zapalenie wsierdzia, żylaki przełyku