schistosomatoza

Schistosomatoza (bilharcjoza) to pasożytnicza choroba tropikalna wywoływana przez przywry z rodzaju Schistosoma. Występuje głównie w regionach tropikalnych i subtropikalnych, szczególnie w Afryce, Ameryce Południowej i Azji, gdzie dotyka ponad 200 milionów osób rocznie.

Zakażenie następuje poprzez penetrację skóry przez larwy pasożyta (cerkarie) podczas kontaktu z zanieczyszczoną wodą. Po wniknięciu do organizmu, pasożyty migrują przez układ krwionośny do różnych narządów, gdzie dojrzewają i składają jaja, wywołując reakcję zapalną.

Objawy kliniczne zależą od gatunku pasożyta i fazy choroby. Wczesna faza (gorączka Katayama) charakteryzuje się gorączką, bólami mięśniowymi, powiększeniem wątroby i śledziony. W fazie przewlekłej występują zmiany narządowe – włóknienie wątroby, nadciśnienie wrotne, uszkodzenie układu moczowego lub jelit, zależnie od lokalizacji pasożyta.

Diagnostyka opiera się na badaniu mikroskopowym moczu i kału, testach serologicznych oraz biopsji zajętych narządów. Leczenie polega głównie na podawaniu praziquantelu – leku przeciwpasożytniczego skutecznego wobec wszystkich gatunków Schistosoma.

Powiązane wpisy

Leksykon chorób i schorzeń
Niedokrwistość z niedoboru żelaza – Zapobieganie i profilaktyka

Niedokrwistość z niedoboru żelaza stanowi globalny problem zdrowia publicznego, dotykający około 2 miliardów osób, szczególnie w krajach o niskich i średnich dochodach. Jej konsekwencje obejmują upośledzenie wzrostu fizycznego, zaburzenia rozwoju poznawczego, obniżoną wydolność mięśniową i odporność oraz zwiększone ryzyko infekcji. Profilaktyka jest kluczowa, zwłaszcza u niemowląt, małych dzieci, kobiet w wieku rozrodczym i ciężarnych. Zalecane jest zapewnienie odpowiedniej podaży żelaza w diecie poprzez spożycie produktów bogatych w żelazo hemowe i niehemowe oraz jednoczesne zwiększanie biodostępności żelaza przez witaminę C. Należy unikać spożywania inhibitorów wchłaniania żelaza, takich jak herbata, kawa, kakao i wapń, w trakcie posiłków bogatych w żelazo. Suplementacja żelaza jest wskazana w grupach wysokiego ryzyka, z zaleceniami dla kobiet ciężarnych na poziomie 60-120 mg żelaza elementarnego dziennie oraz 27 mg dziennie zapotrzebowania fizjologicznego w ciąży.
biodostępność żelaza, ferrytyna w surowicy, kobieta ciężarna, malaria, morfologia krwi, nasycenie transferyny, niedobór żelaza, niedokrwistość sierpowata, niedokrwistość z niedoboru żelaza, niska masa urodzeniowa, obfite miesiączki, obniżona odporność, poród przedwczesny, poziom hemoglobiny, schistosomatoza, śmiertelność matki, suplementacja żelaza, talasemia, wchłanianie żelaza, witamina C, zaburzenie rozwoju poznawczego, żelazo elementarne, żelazo hemowe
Leksykon substancji czynnych
Albendazol – Interakcje

Albendazol, metabolizowany w wątrobie do aktywnego sulfotlenku albendazolu, wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne z wieloma lekami, które mogą modyfikować stężenie jego metabolitu w osoczu. Leki takie jak prazykwantel, cymetydyna i deksametazon hamują metabolizm albendazolu, zwiększając stężenie sulfotlenku albendazolu i potencjalnie wzmacniając zarówno skuteczność terapeutyczną, jak i ryzyko działań niepożądanych. Z kolei rytonawir, fenytoina, karbamazepina oraz fenobarbital, jako induktory enzymów cytochromu P450, obniżają stężenie aktywnego metabolitu, co może prowadzić do zmniejszenia efektywności leczenia. W przypadku terapii zarażeń układowych, takich jak neurocysticerkoza czy bąblowica, konieczne jest monitorowanie pacjentów oraz rozważenie modyfikacji dawkowania albendazolu, aby utrzymać optymalne stężenia terapeutyczne.
albendazol, antagonista receptorów H2, bąblowica, charakterystyka produktu leczniczego, cymetydyna, deksametazon, działanie synergistyczne, echinokokoza, enzym wątrobowy, fenobarbital, fenytoina, hepatotoksyczność, induktor enzymu cytochromu P450, inhibitor proteazy, interakcja farmakokinetyczna, inwazja pasożytnicza, karbamazepina, kortykosteroid, lek przeciwdrgawkowy, lek przeciwpadaczkowy, lek przeciwpasożytniczy, metabolizm wątrobowy, neurocysticerkoza, prazykwantel, rytonawir, schistosomatoza, stabilizator nastroju, sulfotlenek albendazolu, terapia przeciwpasożytnicza, wągrzyca, zakażenie HIV, zarażenie układowe
Leksykon chorób i schorzeń
Powiększone węzły chłonne – Epidemiologia

Limfadenopatia, szczególnie częsta w populacji pediatrycznej, dotyczy około 38-45% dzieci, z czego 75% przypadków ma charakter zlokalizowany, głównie w obrębie głowy i szyi (50%). Uogólniona limfadenopatia występuje w około 25% przypadków. Etiologia u dzieci jest najczęściej infekcyjna (wirusowa i bakteryjna), a nowotwory stanowią rzadką przyczynę (1,1% w populacji ogólnej, wzrastającą do 4% u pacjentów powyżej 40. roku życia). W krajach rozwiniętych dominują infekcje wirusowe i bakteryjne, natomiast w krajach rozwijających się częstsze są gruźlica, zakażenia pasożytnicze i HIV. Czynniki ryzyka nowotworów obejmują wiek >40 lat, płeć męską, lokalizację nadobojczykową oraz objawy ogólnoustrojowe (gorączka, poty nocne, utrata masy ciała).
białaczka, biopsja węzła chłonnego, chłoniak, chłoniak nieziarniczy, choroba autoimmunologiczna, choroba Hodgkina, choroba Kawasaki, dur brzuszny, filarioza, gruźlica, infekcja grzybicza, leiszmanioza, limfadenopatia, limfadenopatia szyjna, limfadenopatia uogólniona, mononukleoza zakaźna, nowotwór piersi, ospa wietrzna, paciorkowcowe zapalenie gardła, powiększone węzły chłonne, pozytronowa tomografia emisyjna, przewlekła białaczka limfocytowa, reumatoidalne zapalenie stawów, rezonans magnetyczny, różyczka, sarkoidoza, schistosomatoza, splenomegalia, toczeń rumieniowaty układowy, tomografia komputerowa, trypanosomoza, wirus Epsteina-Barr, wirusowe zapalenie gardła, zakażenie pasożytnicze, zapalenie migdałków
Leksykon chorób i schorzeń
Nadciśnienie płucne – Epidemiologia

Nadciśnienie płucne (PH) definiowane jest jako średnie ciśnienie w tętnicy płucnej ≥20 mmHg w spoczynku i obejmuje pięć grup etiologicznych według WHO, z dominacją grup 2 (PH związane z chorobą lewego serca) i 3 (PH związane z chorobą płuc i/lub hipoksemią). Tętnicze nadciśnienie płucne (PAH, grupa 1) jest rzadkie, z częstością występowania od 15 do 60 przypadków na milion osób w krajach rozwiniętych, a roczna zachorowalność wynosi 1,5-32 przypadków na milion. W 2021 roku globalnie odnotowano około 192 000 przypadków PAH i 22 000 zgonów, ze standaryzowaną śmiertelnością 0,27/100 000 populacji. Epidemiologia PAH wykazuje przewagę kobiet (65-80%), z medianą wieku diagnozy przesuniętą do około 50 lat. W krajach o niskim i średnim dochodzie PH ma wyższe rozpowszechnienie, związane z czynnikami ryzyka takimi jak infekcje (HIV, schistosomatoza), nieskorygowane wady serca i hemoliza. W Polsce rozpowszechnienie PAH wynosi około 30,8 przypadków na milion dorosłych, a zachorowalność 5,2/milion rocznie, z wyższą częstością w starszych grupach wiekowych.
choroba śródmiąższowa płuc, choroba tkanki łącznej, choroba zastawki aortalnej, ciśnienie w tętnicy płucnej, hipoksemia, hipowentylacja pęcherzykowa, migotanie przedsionków, nadciśnienie płucne, nadciśnienie wrotne, niedokrwistość hemolityczna, niewydolność prawej komory, obturacyjna choroba płuc, obturacyjny bezdech senny, przewlekłe zakrzepowo-zatorowe nadciśnienie płucne, reumatyczna choroba serca, rozedma płuc, schistosomatoza, sklerodermia, tętnicze nadciśnienie płucne, zatorowość płucna, zespół Downa
Leksykon chorób i schorzeń
Obrzęk węzłów chłonnych – Epidemiologia

Limfadenopatia, będąca objawem aktywacji układu siateczkowo-śródbłonkowego, występuje z częstością około 0,6% rocznie w populacji ogólnej, z dominującą etiologią łagodną, zwłaszcza w podstawowej opiece zdrowotnej. Ryzyko nowotworu złośliwego w limfadenopatii wzrasta z wiekiem i obecnością objawów alarmowych, takich jak gorączka >7 dni, utrata masy ciała >10%, nocne poty, węzły >2 cm, nieruchome, niebolesne, niereagujące na antybiotyki, lokalizacja nadobojczykowa lub uogólniona limfadenopatia. W podstawowej opiece zdrowotnej u pacjentów ≥40 lat ryzyko nowotworu wynosi około 4%, a w ośrodkach referencyjnych częstość złośliwości w biopsjach węzłów chłonnych sięga 40-60%. U dzieci limfadenopatia jest powszechna (38-45%), z dominującą etiologią odczynową, a ryzyko nowotworu w podstawowej opiece to około 5%, wzrastające do 13-49% w ośrodkach referencyjnych. Najczęstszą lokalizacją jest obszar głowy i szyi (50% przypadków zlokalizowanych), szczególnie węzły szyjne.
biopsja węzła chłonnego, chłoniak nieziarniczy, choroba Hodgkina, czynnik chorobotwórczy, dehydrogenaza mleczanowa, dur brzuszny, filarioza, gronkowiec, gruźlica, hiposaliwacja, kamień ślinowy, kserostomia, leiszmanioza, limfadenopatia, listerioza inwazyjna, mononukleoza zakaźna, nowotwór złośliwy, obrzęk węzłów chłonnych, paciorkowcowe zapalenie gardła, paciorkowiec beta-hemolizujący, pancytopenia, powiększenie węzłów chłonnych, schistosomatoza, splenomegalia, suchość jamy ustnej, trypanosomoza, układ siateczkowo-śródbłonkowy, węzeł chłonny szyjny, wirus Epsteina-Barr, Yersinia enterocolitica, zakażenie cytomegalowirusem, zakażenie grzybicze, zapalenie gruczołów ślinowych, zapalenie przyusznic, zapalenie węzłów chłonnych krezki
Leksykon chorób i schorzeń
Torbiele trzustki – Etiologia i przyczyny

Torbiele trzustki to zmiany wypełnione płynem, których częstość wzrasta z wiekiem, sięgając około 25% u osób w wieku 70 lat. Podstawowy podział obejmuje torbiele nieepitelialne (głównie pseudotorbiele powstałe w wyniku zapalenia trzustki lub urazu) oraz neoplastyczne torbiele nabłonkowe, które mogą mieć charakter łagodny, przednowotworowy lub złośliwy. Pseudotorbiele pojawiają się zwykle 4-6 tygodni po ostrym zapaleniu trzustki i zawierają płyn bogaty w amylazę. Do głównych czynników etiologicznych należą: zapalenie trzustki (w tym alkoholowe, kamicze), urazy jamy brzusznej, choroby genetyczne (np. von Hippel-Lindau, ADPKD, mukowiscydoza) oraz mutacje genetyczne w genach KRAS, GNAS, BRCA, TP53, p16/CDKN2A i SMAD4. Dodatkowo, czynniki metaboliczne jak hiperkalcemia i hipertriglicerydemia (>1000 mg/dl) oraz palenie tytoniu i cukrzyca zwiększają ryzyko powstawania torbieli.
alkoholizm, bąblowica, choroba von Hippel-Lindau, glistnica, hiperkalcemia, hipertriglicerydemia, kamica żółciowa, mukowiscydoza, mutacja genetyczna, przewód trzustkowy, pseudotorbiel, rak trzustki, rezonans magnetyczny, schistosomatoza, tomografia komputerowa, torbiel retencyjna, torbiel trzustki, torbielakogruczolak surowiczy, transformacja nowotworowa, uraz jamy brzusznej, wewnątrzprzewodowy brodawkowaty nowotwór śluzowy, wielotorbielowatość nerek, zapalenie trzustki, zwłóknienie torbielowate
Leksykon chorób i schorzeń
Żylaki przełyku – Epidemiologia

Żylaki przełyku stanowią istotne powikłanie nadciśnienia wrotnego, najczęściej w przebiegu marskości wątroby, występując u 30% pacjentów w momencie rozpoznania i u 90% w ciągu 10 lat. Roczne ryzyko pierwszego krwawienia wynosi 5% dla małych i 15% dla dużych żylaków, a śmiertelność po epizodzie krwawienia sięga 10-20% w ciągu 6 tygodni. Czynniki ryzyka krwawienia to wielkość żylaków, stopień dekompensacji marskości (klasy B/C Child-Pugh) oraz obecność czerwonych znamion (red wale marks) w endoskopii. Diagnostyka opiera się na esophagogastroduodenoskopii (EGD), która pozostaje złotym standardem, a nieinwazyjne metody, takie jak kryteria Baveno VI (sztywność wątroby ≥20 kPa, liczba płytek ≤150 000/μl), zyskują na znaczeniu w selekcji pacjentów do badań przesiewowych. Interwały nadzoru endoskopowego są dostosowane do stadium choroby i obecności czynników ryzyka, wahając się od 1 roku do 3 lat.
atrezja dróg żółciowych, czerwone znamiona, elastografia, endoskopowe opaskowanie żylaków, gradient ciśnienia w żyłach wątrobowych, karwedilol, klasyfikacja Child-Pugh, krwawienie z żylaków, marskość wątroby, nadciśnienie wrotne, nieselektywny beta-bloker, przełyk Barretta, przewlekła choroba wątroby, przezżylne wewnątrzwątrobowe zespolenie wrotno-systemowe, rak gruczołowy przełyku, schistosomatoza, skleroterapia, sztuczna inteligencja, sztywność wątroby, TIPS, trwała odpowiedź wirusologiczna, wirusowe zapalenie wątroby, wyrównana marskość wątroby, zdekompensowana marskość wątroby, żylaki przełyku, żylaki żołądka
Leksykon chorób i schorzeń
Żółtaczka – Epidemiologia

Żółtaczka, definiowana jako żółte zabarwienie skóry, twardówek i błon śluzowych spowodowane hiperbilirubinemią, wykazuje zróżnicowaną epidemiologię zależną od wieku, płci, pochodzenia etnicznego i regionu geograficznego. U noworodków częstość występowania żółtaczki wynosi od 60% do ponad 90%, z wyższym ryzykiem u wcześniaków (80%) i niemowląt karmionych piersią (20-30%). Ciężka hiperbilirubinemia (TSB ≥25 mg/dl) dotyczy około 1 na 2500 żywych urodzeń, a encefalopatia bilirubinowa ostra występuje u 1 na 10 000 żywych urodzeń. Najczęstszymi przyczynami u noworodków są niezgodność grup krwi ABO i niedobór G6PD, natomiast u dorosłych dominują niedrożność dróg żółciowych, żółtaczka polekowa oraz choroby zakaźne, takie jak wirusowe zapalenie wątroby. Wysoka zapadalność na żółtaczkę obserwowana jest także u pacjentów na oddziałach intensywnej terapii (do 40%). Wśród przyczyn żółtaczki cholestatycznej u niemowląt dominuje atrezja dróg żółciowych (25-40%), z koniecznością przeszczepu wątroby u 60-70% chorych.
atrezja dróg żółciowych, bilirubina całkowita w surowicy, bilirubina we krwi, cholangiocarcinoma, encefalopatia bilirubinowa, hepatotoksyczność, hiperbilirubinemia, hiperbilirubinemia noworodkowa, hiperbilirubinemia sprzężona, kamienie żółciowe, leptospiroza, malaria, marskość alkoholowa, metabolizm bilirubiny, niedobór G6PD, niedrożność dróg żółciowych, oddział intensywnej terapii, pierwotna marskość żółciowa, pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, przeszczep wątroby, przezskórny pomiar bilirubiny, schistosomatoza, transfuzja wymienna krwi, wiek ciążowy, wirusowe zapalenie wątroby, wirusowe zapalenie wątroby typu A, zapalenie wątroby typu B, żółtaczka cholestatyczna, żółtaczka fizjologiczna, żółtaczka hemolityczna, żółtaczka jąder podkorowych, żółtaczka noworodkowa, żółtaczka polekowa, żółtaczka związana z karmieniem piersią, żółte zabarwienie skóry
Leksykon chorób i schorzeń
Kamienie pęcherza moczowego – Patofizjologia i mechanizm

Kamienie pęcherza moczowego stanowią około 5% kamieni układu moczowego, a ich patogeneza jest wieloczynnikowa, obejmująca supersaturację moczu składnikami mineralnymi, stazę moczu oraz zakażenia układu moczowego. Główne typy kamieni to moczanowe (około 50% przypadków u dorosłych, powstające w kwaśnym pH moczu <7), struwitowe (w zasadowym pH >7,2, związane z bakteriami produkującymi ureazę), szczawianowo-wapniowe (często pochodzące z nerek) oraz cystynowe (rzadkie, związane z cystynurią). Przeszkoda podpęcherzowa, zwłaszcza w przebiegu BPH, jest głównym czynnikiem ryzyka, odpowiadając za 45-80% przypadków, jednak kamienie rozwijają się tylko u 3-8% mężczyzn z BPH, co wskazuje na udział dodatkowych czynników, takich jak zaburzenia metaboliczne (np. niskie pH moczu, hipomagnezemia, zwiększona saturacja moczanami), zakażenia bakteryjne, ciała obce oraz zmiany anatomiczne po operacjach powiększenia pęcherza.
agregacja kryształów, brodawka nerkowa, ciało obce, cystynuria, cytrynian, fosforan magnezowo-amonowy, fosforan wapnia, hiperaldosteronizm pierwotny, hiperkalciuria, hipocytraturia, kamica moczowa, kamień cystynowy, kamień moczanowy, kamień pęcherza moczowego, kamień struwitowy, kamień szczawianowo-wapniowy, kwas moczowy, łagodny rozrost prostaty, nukleacja kryształów, osteopontyna, pęcherz moczowy, pęcherz neurogenny, pH moczu, płytka Randalla, przeszkoda podpęcherzowa, rak pęcherza moczowego, schistosomatoza, szczawian wapnia, uchyłek pęcherza, ureaza bakteryjna, zaburzenie metaboliczne, zakażenie układu moczowego, zapalenie pęcherza moczowego, złóg mineralny, zwężenie cewki moczowej
Leksykon chorób i schorzeń
Zablokowanie moczowodu – Etiologia i przyczyny

Zablokowanie moczowodu (obstrukcja moczowodu) to stan patologiczny uniemożliwiający prawidłowy odpływ moczu z nerek do pęcherza, mogący mieć charakter częściowy lub całkowity, ostry lub przewlekły, jednostronny lub obustronny. Przyczyny obstrukcji dzielimy na wewnątrzustrojowe (np. kamienie moczowodowe, skrzepy krwi, zwężenia spowodowane bliznowaceniem, nowotwory przejściowokomórkowe, infekcje takie jak gruźlica czy schistosomatoza) oraz zewnątrzustrojowe (np. ucisk nowotworów miednicy, powiększonych węzłów chłonnych, włóknienie zaotrzewnowe, tętniaki aorty, endometrioza, ciąża, choroby zapalne jelit). Najczęstsze lokalizacje obstrukcji to połączenie moczowodowo-miedniczkowe (UPJ), skrzyżowanie moczowodu z naczyniami biodrowymi oraz połączenie moczowodowo-pęcherzowe (UVJ). Warto podkreślić, że obstrukcja moczowodu stanowi 5-10% przyczyn ostrej niewydolności nerek (AKI), a jej powikłania obejmują wodonercze, infekcje układu moczowego oraz nieodwracalne uszkodzenie nerek.
choroba Crohna, ektopowy moczowód, endometrioza, gruźlica układu moczowego, kamień moczowodowy, kamień nerkowy, krwiomocz, łagodny rozrost prostaty, obstrukcja moczowodu, ostra niewydolność nerek, połączenie moczowodowo-pęcherzowe, radioterapia, schistosomatoza, skrzep krwi, tętniak aorty, ureterocele, włóknienie zaotrzewnowe, wodonercze, wypadanie narządów miednicznych, zakażenie układu moczowego, zapalenie uchyłków, zdwojenie moczowodu, zwężenie moczowodu
Leksykon chorób i schorzeń
Kamienie pęcherza moczowego – Etiologia i przyczyny

Kamienie pęcherza moczowego powstają głównie w wyniku zastojów moczu, najczęściej spowodowanych przeszkodą w odpływie moczu, taką jak łagodny rozrost prostaty (BPH) lub neurogenny pęcherz moczowy. Czynniki ryzyka obejmują również infekcje dróg moczowych, obecność ciał obcych (np. cewników), anomalie anatomiczne (uchyłki pęcherza, cystocele), a także zabiegi chirurgiczne, takie jak augmentacja pęcherza moczowego, gdzie częstość powstawania kamieni wynosi od 2% do 53%. Etiologia jest wieloczynnikowa i obejmuje także odwodnienie, dietę bogatą w tłuszcz, cukier i sól, czynniki genetyczne oraz choroby współistniejące, takie jak cukrzyca typu 2, dna moczanowa i nadciśnienie. Kamienie pęcherza moczowego stanowią około 5% wszystkich kamieni układu moczowego, ale odpowiadają za 8% zgonów związanych z kamicą moczową w krajach rozwiniętych. Występują częściej u mężczyzn powyżej 50 roku życia, ze stosunkiem mężczyzn do kobiet od 4:1 do 10:1.
augmentacja pęcherza moczowego, bakteriuria, cukrzyca typu 2, cystocele, dna moczanowa, infekcja dróg moczowych, kamienie nerkowe, kamienie pęcherza moczowego, kamienie wapniowe, kwasica cewkowa nerkowa, łagodny rozrost prostaty, lek moczopędny, lek zobojętniający, mikcja, nadczynność przytarczyc, neurogeniczny pęcherz moczowy, przeszkoda w odpływie moczu, remisja szpiku kostnego, rozszczep kręgosłupa, schistosomatoza, uchyłek pęcherza moczowego, uraz rdzenia kręgowego, zapalenie pęcherza moczowego, zastawki cewki tylnej, zastój moczu, zwężenie cewki moczowej
Leksykon chorób i schorzeń
Infekcja salmonellowa – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Salmonelloza, wywołana przez Salmonella enterica, jest istotnym patogenem zoonotycznym przenoszonym drogą pokarmową, obejmującym ponad 2500 serotypów, z których nietyfoidalne Salmonella (NTS) powodują zapalenie żołądka i jelit. W USA w latach 1996-1999 odnotowano około 1,4 mln infekcji NTS, z 15 000 hospitalizacjami i 400 zgonami rocznie, co odpowiada śmiertelności <1%. Nietyfoidalna salmonelloza ma zwykle przebieg samoograniczający się trwający 3-7 dni, z wydalaniem bakterii z kałem przez 4-5 tygodni. Leczenie u zdrowych pacjentów ogranicza się do terapii objawowej i uzupełniania płynów oraz elektrolitów (Na+, K+, Cl-). Antybiotykoterapia jest wskazana u niemowląt, osób z immunosupresją oraz w przypadku rozsiewu pozajelitowego, jednak może przedłużać nosicielstwo. Współczynnik śmiertelności w durze brzusznym wynosi 1-30%, zależnie od regionu i dostępności leczenia, a bakteriemia zwiększa śmiertelność do 18%. Powikłania pozajelitowe, takie jak zapalenie wsierdzia, opon mózgowo-rdzeniowych czy septyczne zapalenie stawów, wiążą się z wysoką śmiertelnością, szczególnie w zakażeniach OUN (50%).
bakteriemia Salmonella, bezobjawowe nosicielstwo, Brucella abortus, choroba pęcherzyka żółciowego, dur brzuszny, gorączka tyfoidalna, makrofag, Mycobacterium tuberculosis, oporność na antybiotyki, przewlekły nosiciel, ropień wątroby, ropniak opłucnej, Salmonella enterica, salmonelloza, schistosomatoza, septyczne zapalenie stawów, suplementacja elektrolitów, terapia przeciwdrobnoustrojowa, zakażenie dróg moczowych, zakażenie krwi, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie pęcherzyka żółciowego, zapalenie płuc, zapalenie szpiku kostnego, zapalenie wsierdzia, zapalenie żołądka i jelit
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół nerczycowy – Zapobieganie i profilaktyka

Zespół nerczycowy (ZN) wiąże się ze zwiększonym ryzykiem powikłań, takich jak zakrzepica żylna, infekcje oraz zaburzenia metaboliczne. Kluczowe znaczenie ma skuteczne leczenie chorób podstawowych, w tym ścisła kontrola glikemii i nadciśnienia tętniczego, a także szybkie leczenie infekcji. Farmakoterapia obejmuje stosowanie inhibitorów ACE (np. enalapril, benazepril, lisinopril) lub ARB (kandesartan, losartan, walsartan), szczególnie u pacjentów z predyspozycjami do ZN. Profilaktyka przeciwzakrzepowa powinna być rozważana indywidualnie, zwłaszcza u chorych z błoniastym kłębuszkowym zapaleniem nerek i stężeniem albuminy w surowicy 2,0-2,5 g/dl, przy obecności dodatkowych czynników ryzyka, takich jak białkomocz >10 g/dobę, BMI >35 kg/m² czy niewydolność serca wg NYHA III/IV. U dzieci z wrodzonym ZN antykoagulację rozważa się w stanach zwiększonego ryzyka zakrzepicy, np. przy trombocytozie >750 000/ml.
białkomocz, bloker receptora angiotensyny II, błoniaste kłębuszkowe zapalenie nerek, dieta wysokobiałkowa, hipoalbuminemia, inhibitor konwertazy angiotensyny, lek przeciwkrzepliwy, nadciśnienie tętnicze, nefropatia cukrzycowa, niesteroidowy lek przeciwzapalny, obrzęk, penicylina, profilaktyka antybiotykowa, profilaktyka przeciwzakrzepowa, równowaga płynowa, ryzyko zakrzepicy, schistosomatoza, szczepienie przeciwko grypie, szczepienie przeciwko ospie wietrznej, szczepienie przeciwko pneumokokom, uszkodzenie kłębuszków nerkowych, wrodzony zespół nerczycowy, zaburzenie metaboliczne, zakrzepica żylna, zapalenie otrzewnej, zapalenie wsierdzia, zatrzymywanie płynów, zespół nerczycowy
Leksykon chorób i schorzeń
Niedokrwistość z niedoboru żelaza – Patofizjologia i mechanizm

Niedokrwistość z niedoboru żelaza (IDA) jest najczęstszą anemią niedoborową na świecie, dotykającą około 30% populacji. Charakteryzuje się mikrocytarnymi i hipochromicznymi erytrocytami oraz obniżonymi wartościami hemoglobiny, MCV, MCH i ferrytyny w surowicy (poniżej 30 μg/L, lub 100 μg/L przy stanie zapalnym). Żelazo, kluczowe dla syntezy hemoglobiny, transportu tlenu i procesów metabolicznych, jest regulowane przez hepcydynę, której nadmiar w stanach zapalnych ogranicza wchłanianie i recykling żelaza. Niedobór żelaza rozwija się etapowo: od wyczerpania zapasów, przez niedobór, aż do pełnoobjawowej anemii, z zaburzeniami erytropoezy i skróconym czasem przeżycia erytrocytów. Przyczyny IDA obejmują utratę krwi (np. obfite miesiączki, krwawienia z przewodu pokarmowego), niedostateczną podaż, zaburzenia wchłaniania (np. celiakia, choroby jelit), zwiększone zapotrzebowanie (ciąża, wzrost) oraz przewlekłe stany zapalne i zakażenia, w tym Helicobacter pylori i zakażenia pasożytnicze.
celiakia, czynnik martwicy nowotworów, ferroportyna, ferrytyna w surowicy, funkcja immunologiczna, hemoglobina, hepcydyna, homeostaza żelaza, metabolizm żelaza, niedokrwistość z niedoboru żelaza, nieswoiste choroby zapalne jelit, niewydolność serca, obfite miesiączki, Plasmodium falciparum, przewlekła choroba nerek, przewlekły stan zapalny, schistosomatoza, średnia objętość krwinki czerwonej, synteza DNA, wchłanianie żelaza, zakażenie tęgoryjcem, żelazo hemowe, żelazo niehemowe, zespół niespokojnych nóg
Leksykon chorób i schorzeń
Robaki u ludzi – Patofizjologia i mechanizm

Helminty, obejmujące przywry, tasiemce, nicienie i kolcogłowy, stanowią istotny problem zdrowotny, szczególnie w krajach rozwijających się, gdzie zakażonych jest około 2 miliardy ludzi. Zakażenia przenoszone są głównie drogą pokarmową, przez skórę lub wektory owadzie. Patogeneza helmintoz obejmuje mechaniczne uszkodzenia narządów (np. niedrożność jelit przez Ascaris lumbricoides), niedożywienie spowodowane pobieraniem składników odżywczych przez pasożyty oraz reakcje immunologiczne, takie jak eozynofilia i podwyższony poziom IgE. Charakterystyczne objawy zależą od gatunku pasożyta i lokalizacji inwazji, obejmując m.in. biegunkę, anemię, objawy oddechowe, neurologiczne i skórne. Przykładowo, Ascaris lumbricoides wywołuje migrację larw przez wątrobę i płuca, powodując niedrożność jelit i objawy płucne, a Schistosoma spp. indukuje przewlekłe zapalenie i zwłóknienie prowadzące do raka pęcherza moczowego. Średni czas życia dorosłych robaków wynosi od 1 do 8 lat, a ich zdolność do manipulacji odpowiedzią immunologiczną gospodarza umożliwia długotrwałe przetrwanie.
albendazol, anemia, bąblowiec, cysticerkoza, dawka zakaźna, echinokokoza, eozynofilia, filarioza limfatyczna, glista ludzka, glistnica, helmint, immunoglobulina E, iwermektyna, mebendazol, metaloproteinaza macierzy, moksydektyna, nicień, niedrożność jelita, odpowiedź immunologiczna, pasożyt jelitowy, penetracja skóry, prazikwantel, proteaza cysteinowa, przywra, przywra krwi, schistosomatoza, tasiemiec, tasiemiec uzbrojony, tęgoryjec, torbiel bąblowcowa, włośnica, włosogłówka, zapalenie otrzewnej, zapalenie pęcherzyka żółciowego, zapalenie trzustki, zapalenie wyrostka robaczkowego, zespół Löfflera
Leksykon chorób i schorzeń
Rak pęcherza moczowego – Epidemiologia

Rak pęcherza moczowego stanowi istotne wyzwanie onkologiczne, z 614 298 nowymi przypadkami i ponad 220 000 zgonów na świecie w 2022 roku. Współczynnik zachorowalności wynosi średnio 18,0/100 000 osób (standaryzowany wiekowo), z wyraźną przewagą mężczyzn (9,6/100 000) nad kobietami (2,4/100 000). Choroba dotyczy głównie osób powyżej 55. roku życia, ze średnim wiekiem diagnozy 73 lata w USA. Palenie tytoniu odpowiada za 50-65% przypadków, a ekspozycja zawodowa na aminy aromatyczne i wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne stanowi drugi istotny czynnik ryzyka (5-20% przypadków). Wskaźnik 5-letniego przeżycia w USA wynosi 77,1%, jednak zależy od stadium zaawansowania: 95,8% dla raka in situ, 69,5% dla choroby zlokalizowanej, 36,3% dla regionalnej i 4,6% dla przerzutowej. Współczynniki umieralności wynoszą 3,2/100 000 u mężczyzn i 0,9/100 000 u kobiet, a globalne wskaźniki umieralności spadły o 15,7% w latach 1990-2019.
aktywny nadzór, amina aromatyczna, badanie przesiewowe, cewnik moczowy, cystoskopia, cytologia moczu, DALY, defekt wrodzony, ekspozycja zawodowa, karcynogeneza, lata życia skorygowane niepełnosprawnością, lek przeciwcukrzycowy, marker biologiczny, MIBC, nadzór medyczny, narażenie na chemikalia, nawrotowość, NMIBC, palenie tytoniu, pioglitazon, progresja choroby, przewlekły stan zapalny, radioterapia, rak pęcherza moczowego, rak płaskonabłonkowy, rezonans magnetyczny, Schistosoma haematobium, schistosomatoza, tomografia komputerowa, wielopierścieniowy węglowodór aromatyczny, wskaźnik przeżycia, wskaźnik umieralności, wskaźnik zachorowalności
Leksykon chorób i schorzeń
Krwawienie w nasieniu – Patofizjologia i mechanizm

Hematospermia, definiowana jako obecność krwi w ejakulacie, jest najczęściej zjawiskiem łagodnym i samoograniczającym się, szczególnie u mężczyzn poniżej 40. roku życia. Etiologia obejmuje pęknięcie drobnych naczyń krwionośnych w obrębie prostaty lub pęcherzyków nasiennych, stany zapalne i infekcje (około 40% przypadków), jatrogenne uszkodzenia po procedurach urologicznych (biopsja prostaty – 9-84% przypadków, cystoskopia, wazektomia), urazy mechaniczne, zmiany strukturalne (torbiele, kamica, BPH) oraz rzadziej nieprawidłowości naczyniowe i nowotwory (3,5% przypadków). Diagnostyka powinna uwzględniać wiek pacjenta, czas trwania objawów oraz obecność czynników ryzyka, obejmując badania moczu, posiewy, badania w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową, PSA, TRUS, cystoskopię i MRI w wybranych przypadkach.
amyloidoza, białaczka, biopsja prostaty, brachyterapia, cewka moczowa, chłoniak, choroba przenoszona drogą płciową, choroba von Willebranda, cystoskopia, cytomegalowirus, częstomocz, dutasteryd, dysuria, ejakulat, finasteryd, gruźlica, hematospermia, hemofilia, inhibitor 5-alfa-reduktazy, jądro, krwawienie w nasieniu, łagodny przerost prostaty, najądrze, nasieniowód, pęcherzyk nasienny, polip cewki moczowej, prostata, prostatitis, przezcewkowa resekcja prostaty, PSA, rak jądra, rak pęcherza moczowego, rak pęcherzyka nasiennego, rak prostaty, schistosomatoza, teleangiektazja, wazektomia, zapalenie cewki moczowej, zapalenie najądrza, zapalenie prostaty, zwężenie cewki moczowej
Leksykon chorób i schorzeń
Marskość wątroby – Etiologia i przyczyny

Marskość wątroby stanowi końcowe stadium przewlekłego uszkodzenia wątroby, charakteryzujące się postępującym włóknieniem i zniekształceniem architektury narządu. Główne etiologie różnią się regionalnie: w krajach rozwiniętych dominują alkoholowa choroba wątroby (60-70% przypadków), niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD/MASLD) oraz przewlekłe wirusowe zapalenia wątroby typu B i C. Spożycie alkoholu powyżej 30-50 g/dobę znacząco zwiększa ryzyko marskości, przy czym kobiety są bardziej podatne na uszkodzenia alkoholowe. NAFLD/MASLD dotyka 30-40% dorosłych w USA i jest silnie powiązana z otyłością, cukrzycą typu 2, dyslipidemią i nadciśnieniem. Przewlekłe zakażenia HBV i HCV odpowiadają globalnie za około 57% przypadków marskości, z HCV prowadzącym do marskości u 25% zakażonych. Również choroby autoimmunologiczne, genetyczne oraz zaburzenia przepływu żółci i krwi mogą prowadzić do marskości.
alkoholowa choroba wątroby, alkoholowe zapalenie wątroby, atrezja dróg żółciowych, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, biopsja wątroby, choroba spichrzeniowa glikogenu, choroba Wilsona, dyslipidemia, hemochromatoza, marskość niewyrównana, marskość wątroby, marskość wyrównana, MASLD, mukowiscydoza, NAFLD, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby, niedobór alfa-1-antytrypsyny, pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, pierwotne zapalenie dróg żółciowych, przewlekła niewydolność serca, przewlekłe uszkodzenie wątroby, rak wątrobowokomórkowy, sarkoidoza, schistosomatoza, stłuszczenie wątroby, toksyczne uszkodzenie wątroby, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zespół Budda-Chiariego, zespół metaboliczny, zwłóknienie wątroby
Leksykon chorób i schorzeń
Przetoka pochwy – Etiologia i przyczyny

Przetoka pochwy to patologiczne połączenie między pochwą a innym narządem miednicy mniejszej, najczęściej pęcherzem moczowym, odbytnicą, jelitem grubym lub cewką moczową, powstające w wyniku niedokrwienia i martwicy tkanek. W krajach rozwijających się główną etiologią są powikłania położnicze, zwłaszcza przedłużający się poród z zatrzymaniem, prowadzący do martwicy tkanek pod wpływem ucisku główki płodu. W krajach rozwiniętych dominują przyczyny jatrogenne, głównie powikłania po histerektomii (0,12% przypadków) oraz innych zabiegach ginekologicznych, urologicznych i chirurgicznych. Radioterapia oraz choroby zapalne, takie jak choroba Leśniowskiego-Crohna (występująca u około 10% pacjentek z tą chorobą), również stanowią istotne czynniki ryzyka. Przetoki mogą pojawić się zarówno w krótkim czasie po uszkodzeniu, jak i po wielu latach, szczególnie po radioterapii, co komplikuje ich leczenie.
choroba Leśniowskiego-Crohna, cięcie cesarskie, endometrioza, episiotomia, gruźlica, histerektomia, jelito cienkie i grube, martwica tkanki, mięśniak macicy, niedokrwienie tkanek, nietrzymanie moczu, operacja ginekologiczna, pęknięcie krocza, poród instrumentalny, przetoka cewkowo-pochwowa, przetoka odbytniczo-pochwowa, przetoka pochwowa, radioterapia, schistosomatoza, uchyłek cewki moczowej, uchyłkowatość jelita, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zakażenie HIV, zapalenie narządów miednicy mniejszej
Leksykon chorób i schorzeń
Niedokrwistość z niedoboru żelaza – Etiologia i przyczyny

Niedokrwistość z niedoboru żelaza, dotykająca około 30% populacji światowej, wynika z niedostatecznej ilości żelaza niezbędnego do syntezy hemoglobiny. Główne etiologie obejmują utratę krwi (najczęstsza przyczyna), niedostateczne spożycie, upośledzone wchłanianie oraz zwiększone zapotrzebowanie na żelazo. U mężczyzn i kobiet po menopauzie dominującą przyczyną jest przewlekłe krwawienie z przewodu pokarmowego, związane m.in. z chorobą wrzodową, nowotworami, żylakami przełyku czy chorobami zapalnymi jelit. U kobiet w wieku rozrodczym najczęstszą przyczyną są obfite krwawienia miesiączkowe, które mogą powodować utratę od 0,6 do 2,5% więcej żelaza dziennie niż u mężczyzn. Dodatkowo, czynniki takie jak regularne oddawanie krwi, urazy, hemoliza wewnątrznaczyniowa czy zaburzenia genetyczne (np. IRIDA) również mogą przyczyniać się do rozwoju niedokrwistości.
achlorhydria, angiodysplazja, bypass żołądkowy, celiakia, choroba Leśniowskiego-Crohna, choroba wrzodowa żołądka, choroba zapalna jelit, czerwona krwinka, endometrioza, erytropoetyna, hemoglobina, hemoliza wewnątrznaczyniowa, hemoroid, hipochlorhydria, inhibitor pompy protonowej, krwawienie miesiączkowe, krwawienie z przewodu pokarmowego, lek przeciwkrzepliwy, malaria, marskość wątroby, mięśniak macicy, niedokrwistość z niedoboru żelaza, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność serca, nowotwór przewodu pokarmowego, nowotwór złośliwy, objętość krwi, operacja bariatryczna, polip jelita grubego, przewlekła choroba nerek, schistosomatoza, suplementacja żelaza, utrata krwi, wchłanianie żelaza, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaburzenie hormonalne, zakażenie Helicobacter pylori, zanikowe zapalenie żołądka, zapalenie przełyku, zatrucie ołowiem, żelazo hemowe, żelazo niehemowe, zespół krótkiego jelita, żylaki przełyku
Leksykon chorób i schorzeń
Powiększenie śledziony (splenomegalia) – Etiologia i przyczyny

Splenomegalia, definiowana jako patologiczne powiększenie śledziony, jest objawem wtórnym do szerokiego spektrum chorób, w tym hematologicznych (39%), wątrobowych (18%) oraz zakaźnych (10%). Mechanizmy patofizjologiczne obejmują zwiększoną funkcję immunologiczną, nadmierne niszczenie erytrocytów, zaburzenia przepływu żylnego (np. nadciśnienie wrotne, zakrzepica żyły śledzionowej), infiltrację nowotworową lub rozrost nowotworowy komórek układu limfatycznego i krwiotwórczego. W krajach rozwiniętych dominują choroby wątroby, nowotwory hematologiczne oraz zakażenia takie jak mononukleoza zakaźna (wirus EBV), cytomegalia, wirusowe zapalenie wątroby (WZW A, B, C) i HIV. Masywna splenomegalia definiowana jest jako objętość >943 cm³ lub masa >1,0-1,5 kg, z typowymi etiologiami obejmującymi przewlekłą białaczkę szpikową, pierwotne zwłóknienie szpiku, niedokrwistość sierpowatokrwinkową oraz choroby spichrzeniowe (Gauchera, Niemanna-Picka).
amyloidoza, białaczka włochatokomórkowa, bruceloza, chłoniak, choroba Gauchera, choroba Hodgkina, choroba Niemanna-Picka, cytomegalia, czerwienica prawdziwa, gruźlica, leiszmanioza trzewna, malaria, małopłytkowość immunologiczna, marskość wątroby, masywna splenomegalia, mononukleoza zakaźna, nadciśnienie wrotne, nadpłytkowość samoistna, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, pierwotne zwłóknienie szpiku, przewlekła białaczka limfocytowa, przewlekła białaczka szpikowa, przewlekłe zapalenie wątroby, reumatoidalne zapalenie stawów, sarkoidoza, schistosomatoza, sferocytoza wrodzona, splenektomia, splenomegalia, stłuszczenie wątroby, talasemia, toczeń rumieniowaty układowy, wirus Epsteina-Barr, wirusowe zapalenie wątroby, zakażenie HIV, zakrzepica żyły wrotnej, zapalenie wsierdzia, zespół Felty’ego
Leksykon chorób i schorzeń
Zwężenie cewki moczowej – Etiologia i przyczyny

Zwężenie cewki moczowej to patologiczne zwężenie światła cewki spowodowane bliznowaceniem, prowadzące do zaburzeń odpływu moczu i powikłań układu moczowego. Częstość występowania u mężczyzn w krajach uprzemysłowionych wynosi około 0,9%. Etiologia obejmuje cztery główne grupy: idiopatyczne (30-41%), jatrogenne (32-45%), traumatyczne (około 19%) oraz zapalne (15-20%). Jatrogenne zwężenia najczęściej wynikają z procedur przezcewkowych, takich jak TURP (4,5-13% pacjentów), długotrwałe cewnikowanie (36% jatrogennych przypadków), instrumentacja cewki, operacje korekcyjne spodziectwa oraz radioterapia (zwężenia u 1,5-4,9% pacjentów po EBRT, BT lub terapii skojarzonej). Traumatyczne zwężenia dotyczą głównie części opuszkowej i tylnej cewki, często po złamaniach miednicy lub urazach okracznych. Zapalne zwężenia są związane z zakażeniami przenoszonymi drogą płciową (np. rzeżączka stanowiąca 20% przypadków), liszajem twardzinowym (10% zwężeń, najczęstsza przyczyna panurethral stricture disease) oraz nawracającymi zakażeniami dróg moczowych.
balanitis xerotica obliterans, bliznowacenie cewki moczowej, chlamydia, cystoskop, gruźlica, łagodny przerost prostaty, liszaj twardzinowy, przezcewkowa resekcja prostaty, radioterapia miednicy, rak cewki moczowej, rzeżączkowe zapalenie cewki moczowej, schistosomatoza, tkanka bliznowata, toczeń rumieniowaty układowy, zakażenie dróg moczowych, zakażenie przenoszone drogą płciową, zapalenie cewki moczowej, zwężenie cewki moczowej, zwłóknienie
Leksykon chorób i schorzeń
Robaki u ludzi – Zapobieganie i profilaktyka

Zakażenia pasożytami jelitowymi stanowią globalny problem zdrowotny, wymagający kompleksowej profilaktyki opartej na rygorystycznej higienie osobistej, odpowiedniej obróbce termicznej żywności (mięso czerwone i ryby do 62,8°C, mięso mielone do 71°C, drób do 73,9°C) oraz utrzymaniu czystości środowiska domowego (pranie bielizny i pościeli w temperaturze minimum 60°C). Szczególne znaczenie ma okresowe odrobaczanie w obszarach endemicznych, zgodnie z zaleceniami WHO, stosujące albendazol (400 mg), mebendazol (500 mg) lub iwermektynę w przypadku Strongyloides stercoralis. Profilaktyka obejmuje także unikanie kontaktu z zanieczyszczoną glebą, wodą i żywnością, a także kontrolę zwierząt domowych poprzez regularne odrobaczanie i higienę. Dzieci, kobiety w ciąży oraz osoby z obniżoną odpornością wymagają szczególnej uwagi i dostosowanych środków zapobiegawczych.
albendazol, Ascaris lumbricoides, Enterobius vermicularis, Giardia lamblia, glista, glista ludzka, iwermektyna, jajo pasożyta, leczenie profilaktyczne, leiszmanioza, lek przeciwpasożytniczy, mebendazol, odrobaczanie, owsik, pasożyt jelitowy, ponowne zakażenie, schistosomatoza, Strongyloides stercoralis, tasiemiec, tęgoryjec, toksoplazmoza, toxocara, Trichuris trichiura, włosogłówka, zakażenie pasożytnicze
Leksykon chorób i schorzeń
Krwawienie w nasieniu – Epidemiologia

Hematospermia, definiowana jako obecność krwi w ejakulacie, występuje najczęściej u mężczyzn w wieku 30-40 lat, z częstością zgłaszaną na poziomie 56,6-73,6 na 100 000 rocznie, stanowiąc około 1% objawów urologicznych. Najczęstszą przyczyną są procedury medyczne, zwłaszcza biopsja prostaty (występuje u 36,3-84% pacjentów po biopsji TRUS) oraz radioterapia (25% po radioterapii zewnętrznej, 17% po brachyterapii). Infekcje i stany zapalne odpowiadają za około 40% przypadków, szczególnie u młodszych mężczyzn, z częstością zapalenia prostaty w 66% badanych przypadków. Inne przyczyny to zmiany strukturalne (torbiele, niedrożność przewodu wytryskowego), nowotwory (ryzyko złośliwości około 3,5%, wyższe u mężczyzn >40 lat) oraz choroby systemowe, takie jak ciężkie niekontrolowane nadciśnienie (ok. 5% przypadków), zaburzenia krzepnięcia i choroby wątroby. W 70-81% przypadków etiologia pozostaje nieznana, a hematospermia ma charakter samoograniczający się.
antygen swoisty dla prostaty, badanie PSA, białaczka, biopsja, biopsja prostaty, brachyterapia, chlamydia, choroba przenoszona drogą płciową, cystoskopia, hematospermia, hemofilia, HIV, jatrogenny, krwiomocz, łagodny przerost prostaty, nadciśnienie, opryszczka, pęcherzyk nasienny, przewód wytryskowy, radioterapia, rak prostaty, rezonans magnetyczny, rzeżączka, schistosomatoza, wirusowe zapalenie wątroby, zapalenie cewki moczowej, zapalenie najądrza, zapalenie prostaty
Leksykon chorób i schorzeń
Krwiomocz – Etiologia i przyczyny

Krwiomocz (hematuria) to obecność erytrocytów w moczu, mogąca mieć charakter makroskopowy (widoczny gołym okiem) lub mikroskopowy (wykrywany laboratoryjnie). Etiologia krwiomoczu jest szeroka i obejmuje zakażenia dróg moczowych (np. zapalenie pęcherza, odmiedniczkowe zapalenie nerek), kamicę układu moczowego, łagodny rozrost gruczołu krokowego (BPH) u mężczyzn powyżej 40. roku życia, nowotwory układu moczowego (rak pęcherza, nerki, prostaty), choroby kłębuszków nerkowych (glomerulonephritis, nefropatia IgA, zespół Alporta), urazy mechaniczne oraz leki (np. cyklofosfamid, NLPZ, antykoagulanty). Krwiomocz kłębuszkowy charakteryzuje się obecnością dysmorficznych erytrocytów i wałeczków erytrocytarnych, białkomoczem oraz brązowym zabarwieniem moczu, natomiast pozakłębuszkowy – eumorficznymi erytrocytami, skrzepami i czerwonym lub różowym zabarwieniem moczu. Występowanie krwiomoczu jest częstsze u osób powyżej 50. roku życia, palaczy oraz pacjentów z historią chorób nerek lub kamicy.
choroba Fabry’ego, choroba Henocha-Schönleina, choroba wielotorbielowata nerek, dysuria, endometrioza, guz Wilmsa, hiperkalciuria, kamień moczowodowy, kamień nerkowy, kamień pęcherza moczowego, kłębuszkowe zapalenie nerek, krwiomocz, krwiomocz kłębuszkowy, krwiomocz makroskopowy, krwiomocz mikroskopowy, krwiomocz wysiłkowy, łagodny rozrost gruczołu krokowego, małopłytkowość, nefropatia IgA, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, niedrożność tętnicy nerkowej, poinfekcyjne kłębuszkowe zapalenie nerek, rak cewki moczowej, rak gruczołu krokowego, rak nerki, rak pęcherza moczowego, schistosomatoza, uraz nerki, zaburzenie krzepnięcia krwi, zakażenie dróg moczowych, zakażenie nerek, zakrzepica żyły nerkowej, zapalenie cewki moczowej, zapalenie gruczołu krokowego, zapalenie naczyń IgA, zapalenie pęcherza moczowego, zespół Alporta, zespół dziadka do orzechów, zespół Goodpasture’a, zespół paznokciowo-rzepkowy
Leksykon chorób i schorzeń
Rak dróg żółciowych w okolicy wątrobowo-dwunastniczej (cholangiocarcinoma okolicy wątrobowo-dwunastniczej) – Epidemiologia

Rak dróg żółciowych w okolicy wątrobowo-dwunastniczej (hilar cholangiocarcinoma, guz Klatskina) stanowi 50-70% zewnątrzwątrobowych nowotworów dróg żółciowych i 40-60% wszystkich cholangiocarcinoma. Roczna zachorowalność waha się od 0,3 do 6/100 000 mieszkańców, z wyraźnym zróżnicowaniem geograficznym – najwyższa w Azji Południowo-Wschodniej (np. Tajlandia do 85/100 000). Średni wiek diagnozy to około 65 lat, z nieznaczną przewagą zachorowań u mężczyzn (stosunek 1:1,2-1,5). Kluczowe czynniki ryzyka to pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (PSC) w krajach zachodnich, zakażenia przywrami (Clonorchis sinensis, Opisthorchis viverrini) w Azji, choroby zapalne jelit, wrodzone anomalie dróg żółciowych, marskość wątroby, kamica dróg żółciowych oraz zakażenia HBV i HCV. W diagnostyce stosuje się MDCT, MRI z MRCP (dokładność 85-95%), cytologię szczoteczkową z ERCP, EUS z biopsją oraz PET, a markery CA 19-9 i CEA mają ograniczoną specyficzność. Klasyfikacja Bismuth-Corlette (typy I-IV) ma znaczenie prognostyczne, z najgorszym rokowaniem dla typu IV.
antygen CA 19-9, antygen rakowo-płodowy, chemioradioterapia neoadjuwantowa, cholangiocarcinoma, cholangiocarcinoma wnęki wątroby, cholangiopankreatografia rezonansu magnetycznego, choledocholithiasis, choroba Caroliego, Clonorchis sinensis, cytologia szczoteczkowa, endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna, endoskopowa ultrasonografia, ERCP, guz Klatskina, kamica dróg żółciowych, klasyfikacja Bismuth-Corlette, marskość wątroby, MRCP, nabłonek dróg żółciowych, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, Opisthorchis viverrini, pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, pozytonowa tomografia emisyjna, przeszczepienie wątroby, przywry wątrobowe, rak dróg żółciowych, resekcja chirurgiczna, rezonans magnetyczny, schistosomatoza, tomografia komputerowa, torbiele przewodów żółciowych, wewnątrzwątrobowy rak dróg żółciowych, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu C, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zewnątrzwątrobowy rak dróg żółciowych
Leksykon chorób i schorzeń
Krwawienie w nasieniu – Zapobieganie i profilaktyka

Krwawienie w nasieniu (hematospermia) jest najczęściej łagodnym, samoograniczającym się objawem, szczególnie u mężczyzn poniżej 40. roku życia bez dodatkowych czynników ryzyka. Profilaktyka obejmuje praktykowanie bezpiecznego seksu z użyciem prezerwatyw w celu zmniejszenia ryzyka zakażeń przenoszonych drogą płciową, unikanie urazów okolicy miednicy, ograniczenie forsownego wysiłku fizycznego oraz regularne badania kontrolne, zwłaszcza u mężczyzn po 40. roku życia. W diagnostyce istotne jest wykonanie badania fizykalnego, analizy moczu, posiewu oraz oznaczenia PSA, a w przypadku utrzymującego się lub nawracającego krwawienia – konsultacja urologiczna. Warto podkreślić, że utrzymywanie się objawu powyżej 3-4 tygodni, nawracające epizody, obecność bólu, gorączki lub innych objawów ogólnych wymaga pilnej oceny w kierunku poważniejszych schorzeń, w tym nowotworów układu moczowo-płciowego.
alfa-blokery, alfuzosyna, antygen specyficzny dla prostaty, badanie PSA, bankowanie nasienia, bariera krew-prostata, cewka moczowa, chemioterapia, dutasteryd, ejakulat, finasteryd, fluorochinolony, fulguracja, gruczoł krokowy, gruźlica, hematospermia, inhibitory 5-alfa-reduktazy, łagodny przerost prostaty, narządy płciowe, pęcherzyki nasienne, radioterapia, rak prostaty, schistosomatoza, tamsulosyna, trimetoprim-sulfametoksazol, układ moczowo-płciowy, zakażenia przenoszone drogą płciową, zapalenie prostaty, zwężenie cewki moczowej
Leksykon chorób i schorzeń
Transwersalne zapalenie rdzenia – Zapobieganie i profilaktyka

Transwersalne zapalenie rdzenia (TZR) to poważne schorzenie neurologiczne o podłożu często infekcyjnym lub autoimmunologicznym, które może prowadzić do trwałych dysfunkcji neurologicznych. Profilaktyka obejmuje przede wszystkim minimalizację ryzyka zakażeń poprzez higienę osobistą, dezynfekcję powierzchni, szczepienia ochronne (np. przeciwko wirusowi ospy wietrznej i półpaśca) oraz unikanie kontaktu z osobami chorymi. Dodatkowo, istotne jest zarządzanie czynnikami ryzyka, takimi jak stres, palenie tytoniu oraz właściwe leczenie chorób przewlekłych, zwłaszcza autoimmunologicznych. U pacjentów z wysokim ryzykiem nawrotów stosuje się leczenie profilaktyczne, w tym leki immunomodulujące, immunosupresyjne oraz dożylne immunoglobuliny (IVIG), dostosowane do etiologii i ryzyka rozwoju stwardnienia rozsianego (SM) lub choroby Devica (NMO).
ból neuropatyczny, choroba autoimmunologiczna, choroba Devica, dysfunkcja neurologiczna, immunoglobuliny dożylne, immunomodulacja, infekcja, infekcja wirusowa, kortykosteroid, lek immunomodulujący, lek przeciwpasożytniczy, lek przeciwwirusowy, neuromyelitis optica, oksamnichina, ospa wietrzna, ostre częściowe zapalenie rdzenia, plazmafereza, powikłanie neurologiczne, prazikwantel, przeciwciała anty-MOG, rdzeń kręgowy, rozległe podłużne zapalenie rdzenia, Schistosoma mansoni, schistosomatoza, stwardnienie rozsiane, terapia immunosupresyjna, transwersalne zapalenie rdzenia, wymiana osocza, zakażenie bakteryjne, zapalenie nerwów wzrokowych i rdzenia
Leksykon chorób i schorzeń
Robaki u ludzi – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Zakażenia pasożytami jelitowymi u ludzi, takie jak inwazje glist, tęgoryjców czy tasiemców, stanowią globalny problem zdrowotny, jednak ich rokowanie jest zazwyczaj dobre przy wczesnym rozpoznaniu i odpowiednim leczeniu przeciwpasożytniczym. Kluczowe czynniki wpływające na przebieg choroby to rodzaj pasożyta, intensywność inwazji, czas trwania infekcji przed terapią, stan układu immunologicznego oraz obecność chorób współistniejących. Leczenie opiera się na doborze właściwego leku, prawidłowym dawkowaniu i czasie terapii, a także na jednoczesnym leczeniu domowników w przypadku np. owsicy. Objawy ustępują zwykle w ciągu kilku dni do 2 tygodni po terapii; utrzymujące się symptomy lub obecność żywych pasożytów w kale wymaga ponownej konsultacji. Szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość rozwoju oporności pasożytów na leki, co może utrudniać kontrolę infekcji, zwłaszcza w przypadku Schistosoma mansoni, gdzie prazykwantel obniża płodność pasożytów, co może fałszywie sugerować skuteczność leczenia przy metodach diagnostycznych opartych na wykrywaniu jaj w kale.
bąblowica, choroba hydatydowa, dysfagia, Echinococcus granulosus, glista ludzka, leczenie przeciwpasożytnicze, lek przeciwpasożytniczy, niedobór pokarmowy, niedokrwistość, niedożywienie, niedrożność jelit, owsica, pasożyt jelitowy, ponowne zakażenie, powikłanie narządowe, prazykwantel, reakcja alergiczna, Schistosoma mansoni, schistosomatoza, tasiemiec psi, układ immunologiczny
Leksykon chorób i schorzeń
Krwawienie w nasieniu – Etiologia i przyczyny

Hematospermia, definiowana jako obecność krwi w ejakulacie, najczęściej ma etiologię infekcyjną lub zapalną, stanowiącą około 40% przypadków, zwłaszcza u mężczyzn poniżej 40. roku życia. Do najczęstszych patogenów należą bakterie (np. Escherichia coli), wirusy (CMV, HIV) oraz patogeny przenoszone drogą płciową (rzeżączka, chlamydia). Jatrogenne przyczyny, takie jak biopsja prostaty (występująca u 80% pacjentów po zabiegu) czy TURP, również często prowadzą do hematospermii, która może utrzymywać się do 4 tygodni. U mężczyzn powyżej 40. roku życia dominują przyczyny związane z gruczołem krokowym, takie jak BPH, zapalenie prostaty, kamienie czy torbiele, a także rzadziej nowotwory (około 3,5% przypadków), w tym rak prostaty, jądra i pęcherza moczowego. Diagnostyka powinna uwzględniać także czynniki ogólnoustrojowe, takie jak nadciśnienie tętnicze, zaburzenia krzepnięcia oraz stosowanie leków przeciwkrzepliwych.
amyloidoza, białaczka, chlamydia, chłoniak, choroba przenoszona drogą płciową, choroba von Willebranda, cystoskopia, cytomegalowirus, Escherichia coli, gruźlica, hematospermia, hemofilia, hiperurykemia, HIV, infekcja bakteryjna, infekcja wirusowa, łagodny rozrost gruczołu krokowego, lek przeciwkrzepliwy, malformacja naczyniowa, naczyniak, nadciśnienie tętnicze, opryszczka, przewlekła choroba wątroby, przezcewkowa resekcja gruczołu krokowego, radioterapia miednicy, rak gruczołu krokowego, rak jądra, rak pęcherza moczowego, rak pęcherzyka nasiennego, rzeżączka, schistosomatoza, warfaryna, wazektomia, zaburzenie krzepnięcia krwi, zapalenie cewki moczowej, zapalenie gruczołu krokowego, zapalenie najądrza, zewnętrzna radioterapia wiązką, zwężenie cewki moczowej, żylaki powrózka nasiennego
Leksykon chorób i schorzeń
Rak moczowodu – Etiologia i przyczyny

Rak moczowodu jest rzadkim nowotworem urotelialnym, stanowiącym mniej niż 5-10% wszystkich nowotworów układu moczowego, rozwijającym się na skutek mutacji genetycznych w komórkach nabłonka przejściowego moczowodu. Najczęstszą aberracją chromosomalną jest utrata chromosomu 9, a mutacje w genach supresorowych, takich jak TP53, zwiększają ryzyko rozwoju choroby. Rak moczowodu występuje głównie u osób w wieku 70-80 lat, z przewagą mężczyzn (stosunek 2:1). Kluczowymi czynnikami ryzyka są palenie tytoniu (zwiększające ryzyko ponad trzykrotnie i odpowiadające za 70% przypadków u mężczyzn oraz 40% u kobiet), ekspozycja zawodowa na aminy aromatyczne i inne substancje chemiczne, zespół Lyncha (obecny u około 21% pacjentów z UTUC), przewlekłe stany zapalne dróg moczowych, nefropatia bałkańska oraz stosowanie leków nefrotoksycznych, takich jak fenacetyna czy cyklofosfamid. Występuje zjawisko „field cancerization”, co tłumaczy wieloogniskowość i współwystępowanie raka moczowodu z rakiem pęcherza moczowego.
aberracja chromosomalna, amina aromatyczna, cyklofosfamid, gen supresorowy, gen TP53, gruczolakorak, HNPCC, ifosfamid, kamica moczowa, kamica nerkowa, kielich nerkowy, kwas arystolochowy, miedniczka nerkowa, nabłonek przejściowy, nefropatia analgetyczna, nefropatia bałkańska, nowotwór górnego odcinka dróg moczowych, radioterapia miednicy, rak moczowodu, rak pęcherza moczowego, rak płaskonabłonkowy, rak urotelialny, rak urotelialny górnego odcinka dróg moczowych, schistosomatoza, UTUC, zespół Lyncha, zmiana genetyczna
Leksykon chorób i schorzeń
Żylaki przełyku – Patofizjologia i mechanizm

Żylaki przełyku to patologicznie poszerzone naczynia żylne podśluzówkowe w dolnej części przełyku, powstające głównie w wyniku nadciśnienia wrotnego, które najczęściej jest konsekwencją marskości wątroby. Nadciśnienie wrotne definiuje się jako ciśnienie w układzie wrotnym przekraczające 5 mmHg, a wartości ciśnienia w żyle wrotnej mogą wzrastać do 15-20 mmHg w przypadku obstrukcji. Rozwój żylaków następuje przy gradientach ciśnienia wrotno-wątrobowego (HVPG) powyżej 10 mmHg, a ryzyko krwawienia wzrasta znacząco przy HVPG ≥12 mmHg. Patofizjologia obejmuje zwiększony opór wewnątrzwątrobowy spowodowany zwłóknieniem i skurczem naczyń zatok wątrobowych, a także zwiększony napływ krwi wrotnej w wyniku rozszerzenia naczyń trzewnych. Pęknięcie żylaków, które zwykle mają średnicę >5 mm, jest głównym powikłaniem i wiąże się z wysoką śmiertelnością (około 20%). Czynniki ryzyka krwawienia to m.in. duży rozmiar żylaków, obecność czerwonych znamion, zaawansowana marskość (klasa B/C wg Child-Pugha), INR >1,5 oraz małopłytkowość.
beta-adrenolityk, ciśnienie wrotne, encefalopatia, gradient ciśnienia, guzek regeneracyjny, INR, komórka gwiaździsta wątroby, krążenie oboczne, marskość wątroby, nadciśnienie wrotne, pierwotna marskość żółciowa, połączenie przełykowo-żołądkowe, schistosomatoza, skleroterapia, skurcz naczyniowy, śródbłonek naczyniowy, TIPS, tlenek azotu, transplantacja wątroby, trombocytopenia, układ wrotny, VEGF, zespół Budda-Chiariego, żylak przełyku
Leksykon chorób i schorzeń
Żylaki przełyku – Etiologia i przyczyny

Żylaki przełyku to patologicznie rozszerzone naczynia żylne w podśluzówkowej warstwie przełyku, powstające głównie na skutek nadciśnienia wrotnego, definiowanego jako HVPG ≥10 mmHg, z ryzykiem krwawienia przy HVPG ≥12 mmHg. Najczęstszą przyczyną nadciśnienia wrotnego i rozwoju żylaków jest marskość wątroby, szczególnie w zaawansowanym stadium (klasa Child-Pugh C), gdzie żylaki występują u 85% pacjentów. Patogeneza obejmuje zwiększony opór naczyniowy w wątrobie (mechaniczne zwłóknienie, guzki regeneracyjne, skurcz naczyń) oraz zwiększony przepływ krwi w układzie wrotnym (rozszerzenie tętniczek trzewnych). Inne przyczyny to zakrzepica żyły wrotnej, zespół Budda-Chiariego, schistosomatoza, a także rzadsze schorzenia genetyczne i zapalne. W populacji pediatrycznej dominują zewnątrzwątrobowa niedrożność żyły wrotnej i atrezja dróg żółciowych.
alkoholowa choroba wątroby, atrezja dróg żółciowych, choroba Wilsona, czerwone znamiona, gradient ciśnienia w żyłach wątrobowych, krążenie oboczne, marskość wątroby, nadciśnienie wrotne, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, niedobór alfa-1-antytrypsyny, pierwotna marskość żółciowa, sarkoidoza, schistosomatoza, skurcz naczyniowy, splenomegalia, stłuszczeniowe zapalenie wątroby, tlenek azotu, tromboksan A2, wirusowe zapalenie wątroby, wodobrzusze, zaciskające zapalenie osierdzia, zakrzepica żyły wrotnej, zespół Budda-Chiariego, zespół żyły głównej górnej, żyła nieparzysta, żyła wrotna, żylaki przełyku
Leksykon chorób i schorzeń
Wypadanie odbytnicy – Etiologia i przyczyny

Wypadanie odbytnicy to schorzenie o wieloczynnikowej etiologii, w którym odbytnica przemieszcza się poza kanał odbytu. Kluczowe czynniki ryzyka obejmują przewlekłe zaparcia (obecne u 30-67% pacjentów), przewlekłą biegunkę (około 15%), osłabienie mięśni dna miednicy związane z wiekiem, ciążą, porodem, otyłością oraz wcześniejszymi zabiegami chirurgicznymi. Istotne są także uszkodzenia nerwów i zaburzenia neurologiczne, takie jak stwardnienie rozsiane, urazy rdzenia kręgowego czy zespół ogona końskiego, które wpływają na funkcję mięśni odbytnicy i zwieraczy. U dzieci etiologia różni się i obejmuje m.in. mukowiscydozę, chorobę Hirschsprunga, zespół Ehlersa-Danlosa oraz zakażenia pasożytnicze. Wiek powyżej 60 lat i płeć żeńska (kobiety po 50. roku życia są 6-krotnie bardziej narażone) znacząco zwiększają ryzyko rozwoju wypadania odbytnicy.
ameboza, choroba Hirschsprunga, ciśnienie wewnątrzbrzuszne, dno miednicy, dysfunkcja dna miednicy, intussuscepcja, krztusiec, mięsień dźwigacz, mukowiscydoza, nietrzymanie stolca, osłabienie dna miednicy, owsica, POChP, przerost gruczołu krokowego, przewlekła biegunka, przewlekłe zaparcie, schistosomatoza, stwardnienie rozsiane, włośnica, wypadanie macicy, wypadanie odbytnicy, wypadanie pęcherza moczowego, zakażenie pasożytnicze, zatoka Douglasa, zespół Ehlersa-Danlosa, zespół ogona końskiego, zwieracz odbytu
Leksykon chorób i schorzeń
Schistosomatoza (bilharcjoza) – Epidemiologia

Schistosomatoza, wywoływana przez przywry z rodzaju Schistosoma, pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego w krajach tropikalnych i subtropikalnych, dotykając ponad 240 milionów osób globalnie, z około 253,8 milionami wymagającymi prewencyjnej chemioterapii, w tym 135 milionami dzieci w wieku szkolnym. Choroba występuje endemicznie w 78 krajach, głównie w Afryce Subsaharyjskiej (85-90% przypadków), Ameryce Południowej, Karaibach, na Bliskim Wschodzie oraz w Azji Południowo-Wschodniej. Najważniejsze gatunki patogenne to S. haematobium (schistosomatoza układu moczowo-płciowego), S. mansoni (jelitowa) oraz S. japonicum (azjatycka). Transmisja jest ściśle związana z kontaktem z wodą zarażoną cerkariami, a ryzyko zakażenia jest największe u dzieci i młodzieży (10-19 lat), osób pracujących w wodzie oraz mieszkańców obszarów wiejskich i podmiejskich. Wskaźniki chorobowości mogą przekraczać 50% w niektórych populacjach, a intensywność infekcji koreluje z częstotliwością ekspozycji na zakażone zbiorniki wodne.
badanie przesiewowe, cerkaria, choroba pasożytnicza, chorobowość, endemiczność, moluskicyd, nadzór epidemiologiczny, narzędzie diagnostyczne, oporność na lek, prazykwantel, przywra krwi, schistosoma, schistosomatoza, test diagnostyczny, test serologiczny, żywiciel pośredni
Leksykon chorób i schorzeń
Askarioza – Diagnostyka i diagnoza

Askarioza, wywoływana przez nicienia Ascaris lumbricoides, jest jedną z najczęstszych infekcji pasożytniczych na świecie, często przebiegającą bezobjawowo, co utrudnia diagnostykę. Podstawową metodą rozpoznawania jest mikroskopowe badanie kału w kierunku jaj pasożyta, które pojawiają się dopiero po około 40 dniach od zakażenia. Zalecane techniki to bezpośrednie badanie kału, metody koncentracji (sedymentacja formalno-eterowa, flotacja siarczanem cynku), technika Kato-Katz oraz metody FLOTAC, z których FLOTAC cechuje się wyższą czułością. W diagnostyce fazy płucnej, gdzie badanie kału jest często negatywne, pomocne są badania plwociny, aspiratu żołądkowego, ocena eozynofilii obwodowej (5-50%) oraz obrazowanie radiologiczne (RTG klatki piersiowej wykazujące wędrujące nacieki). Diagnostyka obrazowa obejmuje także RTG jamy brzusznej (widoczne masy pasożytów), ultrasonografię, tomografię komputerową (CT), rezonans magnetyczny (MRI) oraz endoskopową cholangiopankreatografię wsteczną (ERCP), szczególnie przy lokalizacji pozajelitowej w drogach żółciowych i trzustce.
Ascaris lumbricoides, askarioza, askarioza dróg żółciowych, aspirat żołądkowy, badanie mikroskopowe kału, badanie plwociny, badanie serologiczne, badanie USG, eozynofilia obwodowa, ERCP, immunofluorescencja pośrednia, infekcja pasożytnicza, jajo pasożyta, kamica dróg żółciowych, koncentracja kału, morfologia krwi, multipleksowy PCR, niedrożność jelit, PCR w czasie rzeczywistym, popłuczyny oskrzelowe, pośrednia hemaglutynacja, rezonans magnetyczny, RTG jamy brzusznej, rtg klatki piersiowej, schistosomatoza, strongyloidoza, technika Kato-Katz, tęgoryjec, test ELISA, toksokaroza, tomografia komputerowa, zespół Löfflera
Leksykon chorób i schorzeń
Niedokrwistość – Etiologia i przyczyny

Niedokrwistość to stan charakteryzujący się zmniejszoną liczbą erytrocytów lub obniżonym stężeniem hemoglobiny, co prowadzi do upośledzonego transportu tlenu do tkanek. Etiologia niedokrwistości jest wieloczynnikowa i obejmuje trzy główne mechanizmy: utratę krwi (ostre lub przewlekłe krwawienia), zmniejszoną lub nieefektywną erytropoezę oraz zwiększone niszczenie erytrocytów (hemoliza). Najczęstszą przyczyną jest niedobór żelaza, wynikający z krwawień (np. obfite miesiączki, krwawienia z przewodu pokarmowego), niedostatecznej podaży w diecie, zaburzeń wchłaniania (choroba trzewna, choroba Crohna) oraz zwiększonego zapotrzebowania (ciąża, wzrost u dzieci). Inne istotne typy niedokrwistości to megaloblastyczna z niedoboru witaminy B12 i kwasu foliowego, hemolityczna (wrodzona i nabyta), aplastyczna oraz anemia chorób przewlekłych (ACD), związana z przewlekłym stanem zapalnym i upośledzoną produkcją erytropoetyny.
anemia Fanconiego, autoimmunologiczna niedokrwistość hemolityczna, białaczka, chłoniak, choroba Crohna, choroba trzewna, cytomegalowirus, czerwone krwinki, czynnik wewnętrzny, dyskeratoza wrodzona, erytropoeza, hemoglobina, hemoglobinopatia, hemoliza, krwawienie, krwawienie z przewodu pokarmowego, malaria, MCV, menorrhagia, mielofibroza, mikroangiopatyczna niedokrwistość hemolityczna, niedobór G6PD, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość, niedokrwistość aplastyczna, niedokrwistość chorób przewlekłych, niedokrwistość hemolityczna, niedokrwistość megaloblastyczna, niedokrwistość mikrocytarna, niedokrwistość normocytarna, niedokrwistość sierpowata, niedokrwistość syderoachrestyczna, niedokrwistość z niedoboru żelaza, niedokrwistość złośliwa, niesteroidowe leki przeciwzapalne, parwowirus B19, przewlekła choroba nerek, reumatoidalne zapalenie stawów, schistosomatoza, szpiczak mnogi, talasemia, toczeń rumieniowaty układowy, transport tlenu, wirus Epsteina-Barr, witamina B12, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zakażenie pasożytnicze, zatrucie ołowiem, zespół mielodysplastyczny, zespół Shwachmana-Diamonda
Leksykon chorób i schorzeń
Rak pęcherza moczowego – Etiologia i przyczyny

Rak pęcherza moczowego, głównie w postaci raka urotelialnego (około 90% przypadków), rozwija się w wyniku niekontrolowanego wzrostu komórek nabłonka przejściowego pęcherza moczowego, spowodowanego mutacjami genetycznymi, m.in. w genach TP53, RB1, FGFR3, PIK3CA, HRAS, KDM6A oraz mutacjami w genie TERT (obecnymi w około 70% przypadków). Najważniejszym modyfikowalnym czynnikiem ryzyka jest palenie tytoniu, które odpowiada za 30-65% przypadków i zwiększa ryzyko zachorowania 2-6-krotnie. Drugim istotnym czynnikiem jest ekspozycja zawodowa na aminy aromatyczne, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, rozpuszczalniki chlorowane, oleje mineralne, azbest i inne substancje, co stanowi 5-25% przypadków. Ryzyko wzrasta z wiekiem (średni wiek diagnozy około 73 lata), jest wyższe u mężczyzn (3-4-krotnie) oraz u osób rasy kaukaskiej. Przewlekłe zapalenia pęcherza, wcześniejsze leczenie radioterapią miednicy, stosowanie cyklofosfamidu oraz czynniki genetyczne (np. zespół Lyncha) również zwiększają ryzyko rozwoju nowotworu.
amina aromatyczna, arsen, cewnik moczowy, cyklofosfamid, delecja chromosomowa, gen supresorowy nowotworu, infekcja dróg moczowych, kamica pęcherza moczowego, komórka nowotworowa, kwas arystolochowy, nabłonek przejściowy, nawrót choroby, onkogen, otyłość, palenie tytoniu, pioglitazon, radioterapia miednicy, rak pęcherza moczowego, rak płaskonabłonkowy, rak urotelialny, schistosomatoza, środki ochrony osobistej, wielopierścieniowy węglowodór aromatyczny, wynicowanie pęcherza, zapalenie pęcherza moczowego, zespół Cowdena, zespół Lyncha
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół nerczycowy – Etiologia i przyczyny

Zespół nerczycowy (ZN) charakteryzuje się masywnym białkomoczem przekraczającym 40 mg/m²/h, hipoalbuminemią poniżej 30 g/L, hiperlipidemią oraz obrzękami, wynikającymi z uszkodzenia błony podstawnej kłębuszków nerkowych. Patofizjologia obejmuje zwiększoną przepuszczalność bariery filtracyjnej, co prowadzi do utraty białek, głównie albuminy, z moczem, a w konsekwencji do spadku ciśnienia onkotycznego i zatrzymania sodu w kanalikach zbiorczych. W efekcie rozwijają się obrzęki, hiperlipidemia oraz nadkrzepliwość, związana z utratą antytrombiny III, białka C i S oraz wzmożoną syntezą czynników prozakrzepowych. Najczęstszymi pierwotnymi przyczynami u dzieci są nefropatia zmian minimalnych (90% przypadków poniżej 10. roku życia), a u dorosłych ogniskowe segmentalne stwardnienie kłębuszków nerkowych (FSGS) oraz nefropatia błoniasta (MN). Wtórne przyczyny, stanowiące 10-30% przypadków, obejmują nefropatię cukrzycową, toczeń rumieniowaty układowy, amyloidozę, infekcje (HIV, HBV, HCV) oraz leki (NLPZ, lit, interferon alfa). Wrodzony zespół nerczycowy wiąże się z mutacjami genów NPHS1 i NPHS2, prowadzącymi do defektów podocytów i nieodwracalnej niewydolności nerek.
amyloidoza, bariera filtracyjna kłębuszków, białkomocz, błona podstawna, błoniaste zapalenie kłębuszków nerkowych, choroba autoimmunologiczna, ciśnienie onkotyczne, hipercholesterolemia, hiperlipidemia, hipertriglicerydemia, hipoalbuminemia, idiopatyczny zespół nerczycowy, infekcja wirusowa, infekcyjne zapalenie wsierdzia, kłębuszek nerkowy, nadkrzepliwość, nefropatia cukrzycowa, nefropatia zmian minimalnych, niesteroidowe leki przeciwzapalne, ogniskowe segmentalne stwardnienie kłębuszków nerkowych, podocyt, przepona szczelinowa, schistosomatoza, stan przedrzucawkowy, szpiczak mnogi, toczeń rumieniowaty układowy, wrodzony zespół nerczycowy, zaburzenie lipidowe, zakrzepica żyły nerkowej, zespół nerczycowy, złogi immunologiczne
Leksykon chorób i schorzeń
Robaki u ludzi – Epidemiologia

Zarażenia pasożytnicze robakami, zwłaszcza helmintami przenoszonymi przez glebę (STH), schistosomami i filariami, stanowią istotny problem zdrowotny globalnie, dotykając około 1,5 miliarda ludzi (24% populacji światowej). Najczęstsze helminty to Ascaris lumbricoides, Trichuris trichiura oraz tęgoryjce Necator americanus i Ancylostoma duodenale. Występowanie tych zakażeń jest szczególnie wysokie w regionach tropikalnych i subtropikalnych, zwłaszcza w Afryce Subsaharyjskiej, Azji i obu Amerykach, gdzie warunki sanitarne są niewystarczające. W 2021 roku ponad 500 milionów dzieci w krajach endemicznych otrzymało profilaktyczne leczenie przeciwpasożytnicze, co stanowi 62% dzieci z grupy ryzyka. Globalna częstość występowania glistnicy spadła z 1089,36 mln przypadków w 1990 r. do 799,68 mln w 2016 r., a podobne tendencje obserwuje się dla włośnicy, tęgoryjczycy i schistosomatozy. Diagnostyka opiera się na badaniu kału, testach serologicznych, badaniu plwociny oraz metodach obrazowych, a nadzór epidemiologiczny jest kluczowy dla monitorowania skuteczności programów kontroli.
badanie kału, badanie plwociny, cysticerkoza, eozynofil, eozynofilia, filarioza limfatyczna, glistnica, helmint, lek przeciwpasożytniczy, masowe podawanie leków, moksydektyna, onchocerkoza, owsiki, robaki przenoszone przez glebę, schistosomatoza, schistosomy, strongyloidoza, test serologiczny, test taśmowy, toxocara, włośnica, włosogłówka ludzka