zespół ostrego napromieniowania
Zespół ostrego napromieniowania (ARS – Acute Radiation Syndrome) to stan kliniczny powstający w wyniku ekspozycji całego ciała lub jego znacznej części na wysokie dawki promieniowania jonizującego w krótkim czasie. Występuje zwykle po jednorazowej dawce promieniowania przekraczającej 1 Gy (grej).
Przebieg zespołu ostrego napromieniowania dzieli się na cztery fazy: prodromalną (nudności, wymioty), latentną (pozorne ustąpienie objawów), jawną (pełnoobjawowy zespół) oraz zdrowienia lub śmierci. Nasilenie objawów i rokowanie zależą bezpośrednio od pochłoniętej dawki promieniowania.
W obrazie klinicznym ARS wyróżnia się cztery podstawowe zespoły narządowe: hematologiczny (przy dawkach 2-6 Gy), żołądkowo-jelitowy (6-10 Gy), naczyniowo-mózgowy (>10 Gy) oraz skórny. Najwcześniej dochodzi do uszkodzenia komórek hematopoetycznych szpiku kostnego, co prowadzi do pancytopenii oraz zwiększonego ryzyka infekcji.
Leczenie zespołu ostrego napromieniowania obejmuje dekontaminację, leczenie objawowe, profilaktykę i leczenie infekcji, transfuzje preparatów krwiopochodnych oraz potencjalnie przeszczep szpiku kostnego. W ciężkich przypadkach stosuje się również czynniki wzrostu hematopoezy (G-CSF, GM-CSF) w celu stymulacji odnowy szpiku kostnego.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Choroba popromienna – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Choroba popromienna (ARS) jest stanem zagrażającym życiu, wywołanym przez ekspozycję na wysokie dawki promieniowania jonizującego, gdzie nasilenie objawów zależy od dawki (np. 2-6 Gy dla zespołu hematopoetycznego, 6-10 Gy dla żołądkowo-jelitowego, >10 Gy dla naczyniowo-mózgowego), czasu ekspozycji oraz obszaru ciała. Początkowe symptomy, takie jak nudności i wymioty, pojawiają się w zależności od dawki (np. 5% przy 60 rem, 50% przy 200 rem). Uszkodzenia dotyczą głównie szpiku kostnego i przewodu pokarmowego, prowadząc do pancytopenii, infekcji i krwawień, które są główną przyczyną zgonów. Diagnostyka opiera się na ocenie klinicznej, badaniach krwi i dozymetrii, a nowoczesne testy z pojedynczej kropli krwi umożliwiają szybkie określenie dawki pochłoniętej. ARS manifestuje się w postaci zespołów hematopoetycznego, żołądkowo-jelitowego, naczyniowo-mózgowego oraz popromiennego uszkodzenia skóry (CRI), które wymaga specjalistycznego podejścia terapeutycznego.
antybiotyk o szerokim spektrum, białe krwinki, choroba popromienna, czynnik stymulujący tworzenie kolonii granulocytów, ekspozycja na promieniowanie, filgrastym, granulocytopenia, izolacja odwrotna, komórki krwi, krwawienie wewnętrzne, lek przeciwdrobnoustrojowy, małopłytkowość, odwodnienie organizmu, oparzenie popromienne, pegfilgrastym, popromienne uszkodzenie skóry, promieniowanie jonizujące, sargramostym, skażenie radioaktywne, szpik kostny, transfuzja krwi, zapalenie błony śluzowej, zespół kliniczny, zespół naczyniowo-mózgowy, zespół ostrego napromieniowania, zespół żołądkowo-jelitowy