lek macierzysty

Lek macierzysty to związek chemiczny, który w organizmie podlega biotransformacji do aktywnych metabolitów wykazujących działanie farmakologiczne. W niektórych przypadkach sam lek macierzysty może być farmakologicznie nieaktywny lub wykazywać minimalną aktywność, a jego efekt terapeutyczny jest zależny od powstających metabolitów.

Procesy biotransformacji leków macierzystych zachodzą głównie w wątrobie przy udziale enzymów cytochromu P450, choć mogą również odbywać się w innych tkankach. Przykładami leków macierzystych są: kodeinę (metabolizowana do morfiny), klopidogrel (przekształcany do aktywnego metabolitu o działaniu przeciwpłytkowym) czy tramadol (metabolizowany do O-desmetylotramadolu).

Znajomość procesów biotransformacji leków macierzystych ma istotne znaczenie kliniczne, szczególnie w kontekście interakcji lekowych, polimorfizmów genetycznych enzymów metabolizujących oraz dostosowywania dawek u pacjentów z zaburzeniami funkcji wątroby. Zmienność genetyczna w szlakach metabolicznych może prowadzić do istotnych różnic w efektywności terapeutycznej między pacjentami.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Ryaltris 600 mcg + 25 mcg/dawkę

Produkt leczniczy Ryaltris zawiera mometazonu furoinian jednowodny (25 µg/dawkę) oraz olopatadyny chlorowodorek (600 µg/dawkę) w formie aerozolu do nosa. Po wielokrotnym donosowym podaniu (2 rozpylenia do każdego otworu nosowego dwa razy na dobę, co odpowiada 2400 µg olopatadyny i 100 µg mometazonu furoinianu dziennie) u pacjentów z sezonowym alergicznym zapaleniem błony śluzowej nosa, średnie maksymalne stężenia (Cmax) wynosiły odpowiednio 19,80 ± 7,01 ng/ml dla olopatadyny oraz 9,92 ± 3,74 pg/ml dla mometazonu furoinianu. Średnie pole pod krzywą (AUCtau) wynosiło 88,77 ± 23,87 ng*hr/ml dla olopatadyny i 58,40 ± 27,00 pg*h/ml dla mometazonu. Mediana czasu do osiągnięcia maksymalnego stężenia (Tmax) wynosiła 1 godzinę dla obu substancji. Olopatadyna wykazuje umiarkowane wiązanie z białkami osocza (~55%), głównie z albuminą, natomiast mometazonu furoinian charakteryzuje się wysokim wiązaniem białkowym (98-99%). Nie stwierdzono interakcji farmakokinetycznych między tymi składnikami.
aerozol do nosa, albumina surowicy, cytochrom P-450, hemodializa, interakcja farmakokinetyczna, interakcja metaboliczna, klirens kreatyniny, lek macierzysty, metabolizm pierwszego przejścia, mometazonu furoinian, okres półtrwania, olopatadyna, parametr farmakokinetyczny, pole pod krzywą stężenia, sezonowe alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, stężenie w osoczu, wiązanie z białkami, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Linezolid Eugia 2 mg/ml

Linezolid, głównie w postaci biologicznie czynnego (S)-linezolidu, wykazuje niemal całkowitą (ok. 100%) biodostępność po podaniu doustnym, z maksymalnym stężeniem w osoczu osiąganym w ciągu 2 godzin. W stanie stacjonarnym, po dożylnym podaniu 600 mg dwa razy na dobę, średnie wartości Cmax i Cmin wynoszą odpowiednio 15,1 [2,5] mg/L i 3,68 [2,68] mg/L, natomiast po podaniu doustnym te wartości wynoszą 21,2 [5,8] mg/L i 6,15 [2,94] mg/L. Objętość dystrybucji u zdrowych dorosłych wynosi około 40-50 litrów, a stopień wiązania z białkami osocza to około 31%. Linezolid przenika efektywnie do płynów ustrojowych, w tym do płynu mózgowo-rdzeniowego (stosunek stężenia do osocza 0,7:1,0), co potwierdza jego zastosowanie w zakażeniach ośrodkowego układu nerwowego, choć u dzieci z zastawką komorowo-otrzewnową nie zaleca się stosowania empirycznego ze względu na zmienność stężeń w płynie mózgowo-rdzeniowym.
biodostępność, ekspozycja na lek, faza eliminacji, hemodializa, hydroksyetyloglicyna, klasyfikacja Childa-Pugha, klirens kreatyniny, klirens ogólnoustrojowy, klirens pozanerkowy, kwas aminoetoksyoctowy, lek macierzysty, linezolid, metabolit leku, nabłonek wyściółkowy, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, objętość dystrybucji, pęcherzyk płucny, płyn mózgowo-rdzeniowy, roztwór do infuzji, stan stacjonarny, wiązanie z białkami osocza, wodogłowie, zakażenie ośrodkowego układu nerwowego, zastawka komorowo-otrzewnowa
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Paricalcitol Fresenius 5 mcg/ml

Parykalcytol, dostępny w stężeniach 2 oraz 5 μg/ml do wstrzykiwań dożylnych, wykazuje dwufazowy profil farmakokinetyczny po podaniu dawek 0,04–0,24 μg/kg mc., z szybkim spadkiem stężenia w ciągu pierwszych 2 godzin, a następnie logarytmiczno-liniową eliminacją. Średni okres półtrwania wynosi około 15 godzin, bez obserwowanej kumulacji po wielokrotnym podaniu. Lek wiąże się z białkami osocza w ponad 99,9%, co jest procesem liniowym w zakresie stężeń 1–100 ng/ml. Metabolizm odgrywa kluczową rolę w eliminacji, z metabolitami stanowiącymi 51% radioaktywności w moczu i 59% w kale, przy czym parykalcytol nie jest wydalany w formie niezmienionej w moczu. U pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek po dawce 0,24 μg/kg Cmax wynosi 1850±664 pg/ml, AUC 27382±8230 pg•h/ml, klirens 0,72±0,24 l/h, a objętość dystrybucji 6±2 l.
biotransformacja, ciężkie uszkodzenie wątroby, eliminacja parykalcytolu, klirens, kumulacja leku, lek macierzysty, metabolit, objętość dystrybucji, okres półtrwania, parametr farmakokinetyczny, parykalcytol, profil farmakokinetyczny, przewlekła niewydolność nerek, stężenie terapeutyczne, substancja radioaktywna, uszkodzenie wątroby, wiązanie z białkami osocza, wstrzyknięcie dożylne, wydalanie z żółcią, znakowanie izotopowe
Leksykon substancji czynnych
Propranolol – Właściwości farmakokinetyczne

Propranolol wykazuje całkowitą absorpcję po podaniu doustnym, z maksymalnym stężeniem w osoczu osiąganym w ciągu 1-2 godzin na czczo. Charakteryzuje się szeroką dystrybucją, osiągając wysokie stężenia w płucach, wątrobie, nerkach, mózgu oraz sercu. Substancja wiąże się z białkami osocza w 80-95%, co ma istotne znaczenie dla biodostępności i potencjalnych interakcji lekowych. Propranolol podlega intensywnemu metabolizmowi pierwszego przejścia w wątrobie, gdzie około 90% dawki doustnej jest metabolizowane, co wpływa na jego biodostępność. Po podaniu dożylnym metabolizm jest mniejszy, a obecność głównego metabolitu 4-hydroksypropranololu stwierdza się jedynie po podaniu doustnym.
4-hydroksypropranolol, biodostępność, dystrybucja propranololu, farmakokinetyka, faza eliminacji, lek macierzysty, metabolizm leku, metabolizm pierwszego przejścia, metabolizm wątrobowy, okres półtrwania, okres półtrwania osoczowy, parametry farmakokinetyczne, podanie doustne, podanie dożylne, profil metabolitów, propranolol, stan stacjonarny, stężenie osoczowe, substancja aktywna, Tmax, wiązanie z białkami osocza, właściwości farmakokinetyczne
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Propranolol Aurovitas 40 mg

Propranolol chlorowodorek, substancja czynna w preparacie Propranolol Aurovitas, wykazuje całkowite wchłanianie po podaniu doustnym, z osiągnięciem maksymalnego stężenia w osoczu (Cmax) w ciągu 1-2 godzin na czczo. Lek charakteryzuje się szeroką i szybką dystrybucją, kumulując się szczególnie w płucach, wątrobie, nerkach, mózgu oraz sercu – narządzie docelowym działania terapeutycznego. Propranolol wiąże się z białkami osocza w 80-95%, co wpływa na jego objętość dystrybucji i biodostępność. Metabolizm wątrobowy jest intensywny, obejmując około 90% dawki podanej doustnie, co znacząco obniża biodostępność leku. Po podaniu dożylnym obserwuje się mniejszy stosunek metabolitów do leku macierzystego oraz brak 4-hydroksypropranololu, głównego metabolitu obecnego po podaniu doustnym.
4-hydroksypropranolol, bariera krew-mózg, białka osocza, biodostępność, efekt pierwszego przejścia, faza eliminacji, lek macierzysty, metabolizm pierwszego przejścia, metabolizm wątrobowy, objętość dystrybucji, okres półtrwania, parametry farmakokinetyczne, podanie doustne, podanie dożylne, propranolol, propranolol chlorowodorek, stężenie w osoczu, właściwości farmakokinetyczne
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Aripilek 30 mg

Arypiprazol, substancja czynna leku Aripilek, charakteryzuje się wysoką biodostępnością doustną na poziomie 87%, z maksymalnym stężeniem w osoczu (Cmax) osiąganym w ciągu 3-5 godzin po podaniu. Wchłanianie leku nie jest istotnie modyfikowane przez posiłki o wysokiej zawartości tłuszczu, co umożliwia podawanie niezależnie od jedzenia. Lek wykazuje rozległą dystrybucję pozanaczyniową (objętość dystrybucji 4,9 l/kg) oraz bardzo wysokie (>99%) wiązanie z białkami osocza, głównie albuminami, co może mieć znaczenie w kontekście interakcji lekowych. Arypiprazol podlega intensywnemu metabolizmowi wątrobowemu, głównie przez enzymy CYP3A4 i CYP2D6, prowadzącemu do powstania aktywnego metabolitu dehydroarypiprazolu, który stanowi około 40% całkowitego AUC i istotnie wpływa na efekt farmakologiczny leku.
albuminy osocza, arypiprazol, białka osocza, biodostępność, biotransformacja wątrobowa, dehydroarypiprazol, dehydrogenacja, dostępność biologiczna, dystrybucja pozanaczyniowa, enzym CYP2D6, enzym CYP3A4, farmakokinetyka, hydroksylacja, klirens arypiprazolu, klirens wątrobowy, lek macierzysty, metabolizm przedukładowy, metabolizm wątrobowy, N-dealkilacja, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pole pod krzywą stężenia, stężenie w osoczu, szybki metabolizer, wolny metabolizer
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Clindamycin Mylan 300 mg

Klindamycyna charakteryzuje się wysoką biodostępnością po podaniu doustnym, wynoszącą około 90%, z maksymalnym stężeniem w osoczu (Cmax) zależnym od dawki: 2-3 μg/ml po 150 mg, 4 μg/ml po 300 mg oraz 8 μg/ml po 600 mg, osiąganym w ciągu około 1 godziny. Po 6 godzinach stężenie po dawce 150 mg utrzymuje się na poziomie około 0,7 μg/ml. Lek wykazuje rozległą dystrybucję, przenikając do tkanek i płynów ustrojowych, w tym do tkanki kostnej, żółci, mleka matki oraz przez barierę łożyskową, co ma istotne znaczenie kliniczne. Klindamycyna wiąże się w ponad 90% z białkami osocza, co wpływa na jej farmakokinetykę i aktywność. Nie osiąga jednak znaczących stężeń w płynie mózgowo-rdzeniowym, ograniczając jej zastosowanie w zakażeniach OUN.
bariera łożyskowa, biodostępność, dializa, dystrybucja leku, działanie przeciwbakteryjne, eliminacja leku, klindamycyna, kumulacja w leukocytach, lek macierzysty, metabolizm leku, N-demetylowy metabolit, okres półtrwania, parametr farmakokinetyczny, płyn mózgowo-rdzeniowy, przenikanie do mleka matki, stężenie w osoczu, stężenie w żółci, sulfotlenek, wchłanianie, wiązanie z białkami osocza, właściwości farmakokinetyczne, zaburzenie czynności nerek, zakażenie dróg żółciowych, zakażenie kostno-stawowe, zakażenie ośrodkowego układu nerwowego, zakażenie wewnątrzkomórkowe
Leksykon substancji czynnych
Eszopiklon – Właściwości farmakokinetyczne

Eszopiklon, stosowany w leczeniu bezsenności, charakteryzuje się szybkim wchłanianiem po podaniu doustnym, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) po około 1 godzinie. Wiązanie z białkami osocza wynosi 52-59%, co ogranicza ryzyko interakcji lek-lek. Metabolizm eszopiklonu zachodzi głównie przez enzymy CYP3A4 i CYP2E1, a jego eliminacja przebiega z okresem półtrwania około 6 godzin. Do 75% dawki jest wydalane z moczem w postaci metabolitów, mniej niż 10% jako lek niezmieniony. Podanie po wysokotłuszczowym posiłku zmniejsza Cmax o 21% i opóźnia tmax o około 1 godzinę, nie wpływając na całkowitą ekspozycję (AUC). Farmakokinetyka eszopiklonu jest liniowa w zakresie dawek 1-6 mg, bez kumulacji przy podaniu raz na dobę.
bezsenność, biodostępność, ciężkie upośledzenie czynności wątroby, cytochrom P450, dawkowanie, dystrybucja, enzym CYP3A4, eszopiklon, farmakokinetyka eszopiklonu, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, interakcja lek-lek, izomer, lek macierzysty, liniowa farmakokinetyka, ludzkie hepatocyty, metabolity, metabolizm eszopiklonu, okres półtrwania, przeciwwskazanie, stężenie maksymalne, stężenie w osoczu, tabletki powlekane, wchłanianie, wiązanie z białkami osocza, właściwości farmakokinetyczne, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zopiklon
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Jaxteran 120 mg

Fumaran dimetylu, substancja czynna leku Jaxteran, ulega szybkiej hydrolizie przedukładowej do aktywnego metabolitu, fumaranu monometylu, który osiąga Tmax w 2-2,5 godziny po podaniu doustnym. Po dawce 240 mg dwa razy na dobę u pacjentów ze stwardnieniem rozsianym mediana Cmax wynosi 1,72 mg/L, a AUC 8,02 mg·h/L, wykazując liniową farmakokinetykę w zakresie dawek 120-360 mg. Kapsułki dojelitowe opóźniają wchłanianie do około godziny po podaniu, a przyjmowanie leku z posiłkiem poprawia tolerancję działań niepożądanych bez istotnego wpływu na ekspozycję. Fumaran monometylu wiąże się umiarkowanie z białkami osocza (27-40%), a objętość dystrybucji wynosi 60-90 litrów. Metabolizm przebiega głównie przez hydrolizę esterazami i cykl kwasów trikarboksylowych, bez udziału układu CYP, z eliminacją głównie przez wydychanie CO₂ (60%), mocz (15,5%) i kał (0,9%). Okres półtrwania metabolitu wynosi około 1 godziny, a akumulacja nie występuje przy wielokrotnym podawaniu.
analiza wariancji, badanie niekontrolowane, cykl kwasów trikarboksylowych, cytochrom P450, dolegliwość żołądkowo-jelitowa, działanie niepożądane, farmakokinetyka liniowa, fumaran dimetylu, fumaran monometylu, hydroliza przedukładowa, JAXTERAN, kapsułka dojelitowa, lek macierzysty, objętość dystrybucji, okres półtrwania, parametry bezpieczeństwa, pole powierzchni pod krzywą, powłoczka dojelitowa, rzutowo-remisyjna postać stwardnienia rozsianego, stwardnienie rozsiane, Tmax, wiązanie z białkami osocza, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zaczerwienienie skóry, zdrowy ochotnik, znakowanie węglem
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Propranolol Aurovitas 10 mg

Propranolol charakteryzuje się całkowitym wchłanianiem po podaniu doustnym, z maksymalnym stężeniem w osoczu osiąganym po 1-2 godzinach na czczo. Dystrybucja leku jest szybka i szeroka, z najwyższymi stężeniami w płucach, wątrobie, nerkach, mózgu oraz sercu. Wiązanie z białkami osocza wynosi 80-95%, co ma znaczenie przy potencjalnych interakcjach farmakokinetycznych. Metabolizm propranololu zachodzi głównie w wątrobie, gdzie ulega przekształceniu około 90% dawki podanej doustnie, co wskazuje na istotny efekt pierwszego przejścia. Po podaniu dożylnym metabolizm jest mniejszy, a obecność głównego metabolitu 4-hydroksypropranololu nie jest stwierdzana.
4-hydroksypropranolol, dystrybucja propranololu, efekt pierwszego przejścia, eliminacja leku, interakcje lekowe, lek macierzysty, metabolizm propranololu, okres półtrwania, parametry farmakokinetyczne, podanie doustne, podanie dożylne, propranolol, Propranolol Aurovitas, przewód pokarmowy, stężenie w osoczu, tabletki powlekane, wiązanie z białkami osocza, właściwości farmakokinetyczne