ERCP
ERCP (endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna) to zaawansowana procedura diagnostyczno-terapeutyczna stosowana w schorzeniach dróg żółciowych i trzustkowych. Łączy endoskopię górnego odcinka przewodu pokarmowego z obrazowaniem radiologicznym, umożliwiając wizualizację i interwencję w obrębie dróg żółciowych i przewodu trzustkowego.
Podczas ERCP endoskop wprowadzany jest przez jamę ustną do dwunastnicy, gdzie identyfikowana jest brodawka Vatera. Następnie przez brodawkę wprowadzany jest cewnik, przez który podawany jest środek kontrastowy, co pozwala na uwidocznienie dróg żółciowych i trzustkowych w obrazie radiologicznym. Procedura umożliwia nie tylko diagnostykę, ale również wykonywanie zabiegów terapeutycznych, takich jak sfinkterotomia, usuwanie złogów, implantacja stentów czy pobieranie materiału do badań cytologicznych i histopatologicznych.
Główne wskazania do ERCP obejmują kamicę dróg żółciowych, zwężenia i guzy dróg żółciowych i trzustkowych, nawracające ostre zapalenie trzustki o niejasnej etiologii oraz powikłania po zabiegach chirurgicznych. Procedura niesie ze sobą ryzyko powikłań, w tym ostrego zapalenia trzustki (najczęstsze powikłanie, występujące u 3-5% pacjentów), krwawienia, perforacji oraz infekcji, dlatego powinna być wykonywana przez doświadczonych endoskopistów w ośrodkach przygotowanych do leczenia potencjalnych powikłań.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Kamienie żółciowe – Diagnostyka i diagnoza
Kamienie żółciowe (cholelithiasis) to twarde złogi powstające w pęcherzyku żółciowym lub przewodach żółciowych, zbudowane z kryształów cholesterolu jednowodnego lub polimeryzowanego bilirubinianu wapnia. W populacjach zachodnich częstość występowania wynosi 10-14%, jednak objawy pojawiają się u 1-4% pacjentów. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym (w tym teście Murphy’ego) oraz badaniach laboratoryjnych oceniających morfologię, panel wątrobowy, bilirubinę całkowitą, fosfatazę alkaliczną, amylazę i lipazę. Ultrasonografia jamy brzusznej jest podstawową metodą obrazową o czułości 84-89% i swoistości do 99%, szczególnie skuteczną w wykrywaniu kamieni >2 mm oraz cech ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego (powiększenie, pogrubienie ściany, płyn okołopęcherzykowy, ultrasonograficzny objaw Murphy’ego). W diagnostyce kamieni w przewodzie żółciowym wspólnym (choledocholithiasis) stosuje się MRCP (czułość 90-94%, swoistość 95-99%) oraz endoskopową ultrasonografię (EUS), które uzupełniają USG, zwłaszcza gdy kamienie nie są widoczne w badaniu przezbrzusznym.
amylaza i lipaza, badanie fizykalne, bilirubina, bilirubinian wapnia, cholangiopankreatografia rezonansu magnetycznego, cholecystektomia laparoskopowa, choledocholithiasis, cholelithiasis, endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna, endoskopowa ultrasonografia, ERCP, fosfataza alkaliczna, kamica przewodowa, kamica żółciowa, kamień żółciowy, kolka żółciowa, kryształ cholesterolu, morfologia krwi, MRCP, objaw Murphy’ego, ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego, pęcherzyk żółciowy, przewód żółciowy, przezskórna cholecystostomia, scyntygrafia wątrobowo-żółciowa, tomografia komputerowa, ultrasonografia, zapalenie dróg żółciowych, zapalenie pęcherzyka żółciowego, zapalenie trzustki, żółtaczka, zwężenie przewodu żółciowego - Leksykon substancji czynnych
Pinen – Wskazania do stosowania
Pinen, występujący w izomerach α- i β-pinen, jest monoterpenem o działaniu terapeutycznym w schorzeniach układu żółciowego i moczowego. W preparacie Rowachol, zawierającym α- i β-pinen oraz inne składniki (camphen, cineol, menthon, menthol, borneol), stosowany jest w łagodnych dolegliwościach kamicy żółciowej, profilaktyce kamicy dróg żółciowych, stanach skurczowych oraz dyskinezie dróg żółciowych. Dostępny jest w formie kropli doustnych (roztwór olejowy o jasnożółtym lub zielonkawo-żółtym zabarwieniu) oraz kapsułek miękkich, co pozwala na indywidualizację terapii. Pinen w preparacie Rowatinex (α- i β-pinen, camphen, cineol, fenchon, borneol, anetol) wykazuje działanie moczopędne i rozkurczające drogi moczowe, ułatwiając wydalanie małych złogów kamieni nerkowych („piasek nerkowy”). Rowatinex jest również dostępny w formie kropli i kapsułek miękkich.
alfa-pinen, anetol, beta-pinen, borneol, camphen, cineol, dysfagia, dyskineza dróg żółciowych, działanie moczopędne, ERCP, ESWL, fenchon, kamica moczowa, kamica nerkowa, kamica żółciowa, kamień nerkowy, kapsułka miękka, krople doustne, mentol, menton, monoterpen bicykliczny, MRCP, piasek nerkowy, pinen, profilaktyka kamicy żółciowej, Rowachol, Rowatinex, stan skurczowy dróg żółciowych, złogi dróg żółciowych - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie pęcherzyka żółciowego – Leczenie
Zapalenie pęcherzyka żółciowego wymaga kompleksowego leczenia, które obejmuje hospitalizację, leczenie zachowawcze oraz interwencję chirurgiczną. Wstępne postępowanie polega na głodówce, dożylnym nawodnieniu, antybiotykoterapii (w łagodnych przypadkach monoterapia antybiotykiem o szerokim spektrum, w ciężkich imipenem/cilastatin lub meropenem, alternatywnie metronidazol z cefalosporyną III generacji, ciprofloksacyną lub aztreonamem) oraz kontroli bólu. Złotym standardem leczenia jest wczesna laparoskopowa cholecystektomia, wykonywana w ciągu 24-72 godzin od przyjęcia u pacjentów z niskim ryzykiem powikłań, co skraca czas hospitalizacji i zmniejsza ryzyko powikłań. U pacjentów wysokiego ryzyka lub niemożliwych do natychmiastowej operacji stosuje się przezskórny drenaż pęcherzyka (cholecystostomię) jako terapię tymczasową. ERCP jest wskazane w przypadku kamicy przewodowej lub niedrożności dróg żółciowych, umożliwiając usunięcie kamieni i poprawę odpływu żółci.
antybiotykoterapia, aztreonam, Bacteroides fragilis, cefalosporyna trzeciej generacji, cholecystektomia, cholecystektomia laparoskopowa, cholecystektomia otwarta, cholecystitis, cholecystostomia, ciprofloksacyna, dieta niskotłuszczowa, drenaż pęcherzyka żółciowego, endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna, Enterococcus, ERCP, Escherichia coli, kamica przewodowa, Klebsiella, kolka żółciowa, krwotoczne zapalenie pęcherzyka żółciowego, kwas ursodeoksycholowy, leczenie zachowawcze, marskość wątroby, marskość wątroby klasy C, meropenem, metronidazol, niedrożność dróg żółciowych, perforacja pęcherzyka żółciowego, petydyna, przezskórny drenaż pęcherzyka żółciowego, Pseudomonas, UDCA, Wytyczne Tokijskie, zaburzenia elektrolitowe, zapalenie dróg żółciowych, zapalenie pęcherzyka żółciowego, zapalenie trzustki, zwieracz Oddiego - Leksykon chorób i schorzeń
Żółtaczka – Leczenie
Żółtaczka noworodkowa, występująca u około 60% noworodków donoszonych i 85% wcześniaków, jest spowodowana hiperbilirubinemią wynikającą z niedojrzałości metabolizmu bilirubiny przez wątrobę. Objawia się żółtym zabarwieniem skóry i białkówek, pojawia się zwykle około 3 dnia życia, osiąga szczyt między 5-7 dniem i ustępuje do 14-21 dnia życia. Leczenie łagodnej postaci opiera się na częstszym karmieniu (10-12 razy dziennie), kontynuacji karmienia piersią oraz monitorowaniu poziomu bilirubiny. Fototerapia, wykorzystująca światło niebiesko-zielone o długości fali 420-550 nm, jest podstawową metodą leczenia przy podwyższonym poziomie bilirubiny, przekształcającą bilirubinę w izomery rozpuszczalne w wodzie. Czas trwania fototerapii wynosi zwykle 24-48 godzin, a jej skuteczność zależy od dawki światła i powierzchni skóry eksponowanej na światło. W ciężkich przypadkach stosuje się transfuzję wymienną lub dożylne podanie immunoglobuliny (IVIG) w przypadku hemolizy wywołanej niezgodnością grup krwi.
antagoniści opioidów, bilirubina we krwi, cholecystektomia, cholestyramina, czerwone krwinki, drogi żółciowe, encefalopatia wątrobowa, endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna, ERCP, fototerapia, hiperbilirubinemia, immunoglobulina dożylna, kamica żółciowa, kernicterus, koagulopatia, kwasy żółciowe, laktuloza, leki przeciwhistaminowe, niedokrwistość hemolityczna, niewydolność wątroby, przeszczep wątroby, świąd, transfuzja wymienna, wirusowe zapalenie wątroby, zapalenie wątroby, żółtaczka, żółtaczka noworodkowa - Leksykon chorób i schorzeń
Przewlekłe zapalenie trzustki – Epidemiologia
Przewlekłe zapalenie trzustki (PZT) to przewlekły proces zapalny prowadzący do nieodwracalnego włóknienia trzustki, z roczną zapadalnością globalnie około 10 przypadków na 100 000 osób, choć wartości te różnią się regionalnie (np. USA: 4-32/100 000, Europa: 4-13,4/100 000, Chiny: 6,81/100 000). Chorobowość waha się od 37 do 125 przypadków na 100 000 osób, a rozpowszechnienie w Chinach w 2021 roku wyniosło 45,52/100 000. Wiek rozpoznania to średnio 46 lat, z przewagą mężczyzn (60-80%). Etiologia PZT jest wieloczynnikowa, z dominującym udziałem alkoholu (obecnie około 35% przypadków) oraz rosnącym znaczeniem czynników genetycznych (mutacje w genach PRSS1, SPINK1, CFTR, CTRC). Palenie tytoniu stanowi istotny, niezależny czynnik ryzyka, często przewyższający wpływ alkoholu. Wzrost zapadalności obserwuje się w ostatnich dekadach, co wiąże się z lepszą diagnostyką i zmianami w czynnikach ryzyka.
badania przesiewowe, bimodalny rozkład wieku, CA 19-9, chorobowość, cukrzyca, czynniki genetyczne, dziedziczne zapalenie trzustki, endosonografia, ERCP, gruczolakorak trzustki, idiopatyczne zapalenie trzustki, lata życia skorygowane niepełnosprawnością, MRCP, mutacje genów, niewydolność zewnątrzwydzielnicza trzustki, ostre zapalenie trzustki, proces zapalny, przewlekłe zapalenie trzustki, rak trzustki, rezonans magnetyczny, rozpowszechnienie choroby, stan zapalny, standaryzowana wiekowo zapadalność, standaryzowany współczynnik umieralności, tomografia komputerowa, włóknienie, włóknienie trzustki, zapadalność, zapalenie trzustki alkoholowe, zwapnienia trzustki - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Ultravist 300 623,4 mg/ml
Ultravist, środek kontrastowy zawierający jopromid, wymaga indywidualnego dawkowania uwzględniającego wiek, masę ciała, rodzaj badania oraz problem diagnostyczny. Zalecane dawki dla dorosłych wahają się od 5 do 80 ml w zależności od typu angiografii czy tomografii komputerowej, z maksymalną tolerowaną dawką do 1,5 g jodu/kg masy ciała. W badaniach TK preferowane jest jednorazowe dożylne podanie 80-150 ml Ultravist 300, z zastosowaniem automatycznej strzykawki i techniki bolus tracking. U noworodków i dzieci dawki są odpowiednio mniejsze, np. u noworodków dawka jodu wynosi 1,2 g I/kg mc. (4,0 ml/kg Ultravist 300), a u młodzieży i dorosłych 0,3 g I/kg mc. (1,0 ml/kg Ultravist 300). Podanie środka powinno być poprzedzone ogrzaniem do temperatury ciała, co poprawia tolerancję i ułatwia iniekcję.
angiografia konwencjonalna, angiografia łuku aorty, angiografia selektywna, angiokardiografia, angiokardiografia tętnic wieńcowych, aortografia brzuszna, aortografia piersiowa, artrografia, bolus tracking, cyfrowa angiografia subtrakcyjna, dawka jodu, drogi moczowe, endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna, ERCP, fluoroskopia, histerosalpingografia, jopromid, mammografia kontrastowa, miedniczka nerkowa, nefropatia kontrastowa, niewydolność nerek, podanie donaczyniowe, środek kontrastowy Ultravist, tomografia komputerowa, tomografia komputerowa czaszki, urografia dożylna, warunki hemodynamiczne, wenografia, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenie czynności nerek - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Omnipaque 518 mg/ml (240 mg jodu/ml)
Dawkowanie środka kontrastowego Omnipaque 518 mg/ml (240 mg jodu/ml) jest ściśle uzależnione od rodzaju badania, wieku, masy ciała pacjenta oraz techniki podania. W badaniach dożylnych u dorosłych stosuje się stężenia 240-350 mg I/ml z objętościami od 40 do 250 ml, przy czym całkowita dawka jodu w tomografii komputerowej wynosi zwykle 30-60 g. U dzieci dawki są dostosowane wagowo, z maksymalną objętością 40 ml w urografii i do 100 ml w tomografii. W podaniu dotętniczym zalecane stężenia wahają się od 300 do 350 mg I/ml, a objętości wstrzyknięć różnią się w zależności od badania, np. 5-10 ml w selektywnej arteriografii mózgowej czy 30-60 ml w aortografii. Podanie podpajęczynówkowe wymaga szczególnej ostrożności, z maksymalną dawką jodu nieprzekraczającą 3 g, aby ograniczyć ryzyko działań niepożądanych.
angiografia subtrakcyjna, aortografia, arteriografia, arteriografia mózgowa, arteriografia wieńcowa, artrografia, badanie przewodu pokarmowego, cysternografia, ERCP, flebografia, herniografia, histerosalpingografia, jodowy środek kontrastujący, kardioangiografia, łuk aorty, mielografia lędźwiowa, mielografia szyjna, nawodnienie, Omnipaque, podanie doodbytnicze, podanie dotętnicze, podanie doustne, podanie dożylne, podanie podpajęczynówkowe, sialografia, środek kontrastujący, tomografia komputerowa, urografia - Leksykon chorób i schorzeń
Przewlekła stwardniająca cholangitis – Objawy
Przewlekła stwardniająca cholangitis (PSC) to przewlekła, postępująca choroba wątroby charakteryzująca się zapaleniem i włóknieniem dróg żółciowych, prowadzącym do ich zwężenia i zaburzenia odpływu żółci. W początkowym okresie choroba często przebiega bezobjawowo u około 50% pacjentów, a diagnoza bywa przypadkowa, oparta na podwyższonej aktywności fosfatazy alkalicznej i innych nieprawidłowościach biochemicznych. Objawy kliniczne, takie jak zmęczenie, świąd skóry, ból w prawym górnym kwadrancie brzucha, żółtaczka, gorączka czy powiększenie wątroby i śledziony, pojawiają się wraz z progresją choroby. W zaawansowanym stadium mogą wystąpić powikłania takie jak wodobrzusze, encefalopatia wątrobowa, krwawienia z przewodu pokarmowego oraz niedobory witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Średni czas przeżycia od diagnozy do śmierci lub przeszczepu wynosi około 21 lat, a po przeszczepie odsetek przeżycia wynosi 94% po 1 roku, 86% po 5 latach i 70% po 10 latach, choć u 15-20% pacjentów może dojść do nawrotu choroby.
bilirubina, cholangiocarcinoma, cholangitis, czas protrombinowy, encefalopatia wątrobowa, ERCP, fosfataza alkaliczna, hepatosplenomegalia, krwawienie z przewodu pokarmowego, marskość wątroby, MRCP, nadciśnienie wrotne, niewydolność wątroby, osteoporoza, pruritus, przewlekła stwardniająca cholangitis, uszkodzenie komórek wątrobowych, włóknienie dróg żółciowych, wodobrzusze, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaburzenie wchłaniania tłuszczów, zapalenie dróg żółciowych, żółtaczka, żylaki przełyku - Leksykon substancji czynnych
Joheksol – Dawkowanie i sposób podawania
Joheksol, dostępny pod nazwą handlową Omnipaque, jest niejonowym, monomerycznym środkiem kontrastowym zawierającym trójjod, stosowanym w różnych stężeniach: 518 mg/ml (240 mg jodu/ml), 647 mg/ml (300 mg jodu/ml) oraz 755 mg/ml (350 mg jodu/ml). Preparat jest wykorzystywany w diagnostyce obrazowej, w tym urografii, flebografii, angiografii subtrakcyjnej oraz tomografii komputerowej (CT) ze wzmocnieniem kontrastowym. Dawkowanie jest dostosowane do rodzaju badania, wieku, masy ciała, pojemności minutowej serca oraz stanu ogólnego pacjenta, z typowymi objętościami od 4 ml/kg mc. u dzieci do 250 ml u dorosłych, przy całkowitej dawce jodu zwykle 30-60 g. Szczególną uwagę należy zwrócić na odpowiednie nawodnienie pacjenta przed i po podaniu środka oraz na maksymalną dawkę jodu 3 g przy podaniu podpajęczynówkowym, aby zminimalizować ryzyko działań niepożądanych.
angiografia subtrakcyjna, aortografia, arteriografia, arteriografia mózgowa, arteriografia wieńcowa, artrografia, cysternografia, dojście lędźwiowe, ERCP, flebografia, herniografia, histerosalpingografia, jodowy środek kontrastujący, joheksol, kardioangiografia, lewa komora serca, łuk aorty, mielografia, mielografia lędźwiowa, mielografia piersiowa, mielografia szyjna, Omnipaque, podanie dotętnicze, podanie dożylne, podanie podpajęczynówkowe, sialografia, środek kontrastujący radiologiczny, tomografia komputerowa kontrastowa, urografia - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Raphacholin Forte 250 mg
Lek Raphacholin Forte zawiera kwas dehydrocholowy w dawce 250 mg i jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na składniki preparatu, ostrymi i przewlekłymi schorzeniami wątroby (w tym ostrym i przewlekłym zapaleniem wątroby, marskością, stłuszczeniem wątroby), a także u osób z ostrymi stanami zapalnymi przewodu pokarmowego (np. ostre zapalenie żołądka, jelit, trzustki, choroba Leśniowskiego-Crohna w fazie zaostrzenia). Podanie leku w tych sytuacjach może nasilić zaburzenia funkcji wątroby i pogorszyć stan kliniczny pacjenta.
badanie obrazowe, choroba Leśniowskiego-Crohna, choroba miąższu wątroby, ERCP, kamica żółciowa, kwas dehydrocholowy, marskość wątroby, MRCP, nadwrażliwość na składniki leku, niedrożność dróg żółciowych, niedrożność mechaniczna, niedrożność porażenna, niedrożność przewodu pokarmowego, ostra niewydolność wątroby, ostre schorzenie wątroby, ostre zapalenie jelit, ostre zapalenie trzustki, ostre zapalenie wątroby, ostre zapalenie żołądka, ostry stan zapalny przewodu pokarmowego, przewlekłe schorzenie wątroby, przewlekłe zapalenie wątroby, stłuszczenie wątroby, USG, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaburzenie motoryki przewodu pokarmowego, zastój żółci - Leksykon chorób i schorzeń
Rak dróg żółciowych w okolicy wątrobowo-dwunastniczej (cholangiocarcinoma okolicy wątrobowo-dwunastniczej) – Epidemiologia
Rak dróg żółciowych w okolicy wątrobowo-dwunastniczej (hilar cholangiocarcinoma, guz Klatskina) stanowi 50-70% zewnątrzwątrobowych nowotworów dróg żółciowych i 40-60% wszystkich cholangiocarcinoma. Roczna zachorowalność waha się od 0,3 do 6/100 000 mieszkańców, z wyraźnym zróżnicowaniem geograficznym – najwyższa w Azji Południowo-Wschodniej (np. Tajlandia do 85/100 000). Średni wiek diagnozy to około 65 lat, z nieznaczną przewagą zachorowań u mężczyzn (stosunek 1:1,2-1,5). Kluczowe czynniki ryzyka to pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (PSC) w krajach zachodnich, zakażenia przywrami (Clonorchis sinensis, Opisthorchis viverrini) w Azji, choroby zapalne jelit, wrodzone anomalie dróg żółciowych, marskość wątroby, kamica dróg żółciowych oraz zakażenia HBV i HCV. W diagnostyce stosuje się MDCT, MRI z MRCP (dokładność 85-95%), cytologię szczoteczkową z ERCP, EUS z biopsją oraz PET, a markery CA 19-9 i CEA mają ograniczoną specyficzność. Klasyfikacja Bismuth-Corlette (typy I-IV) ma znaczenie prognostyczne, z najgorszym rokowaniem dla typu IV.
antygen CA 19-9, antygen rakowo-płodowy, chemioradioterapia neoadjuwantowa, cholangiocarcinoma, cholangiocarcinoma wnęki wątroby, cholangiopankreatografia rezonansu magnetycznego, choledocholithiasis, choroba Caroliego, Clonorchis sinensis, cytologia szczoteczkowa, endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna, endoskopowa ultrasonografia, ERCP, guz Klatskina, kamica dróg żółciowych, klasyfikacja Bismuth-Corlette, marskość wątroby, MRCP, nabłonek dróg żółciowych, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, Opisthorchis viverrini, pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, pozytonowa tomografia emisyjna, przeszczepienie wątroby, przywry wątrobowe, rak dróg żółciowych, resekcja chirurgiczna, rezonans magnetyczny, schistosomatoza, tomografia komputerowa, torbiele przewodów żółciowych, wewnątrzwątrobowy rak dróg żółciowych, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu C, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zewnątrzwątrobowy rak dróg żółciowych - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie trzustki – Etiologia i przyczyny
Zapalenie trzustki, zarówno w formie ostrej, jak i przewlekłej, jest schorzeniem o zróżnicowanej etiologii, z dominującą rolą kamicy żółciowej (40-70% przypadków ostrego zapalenia) oraz nadużywania alkoholu (30-35% ostrego i 60-70% przewlekłego zapalenia). Mechanizmy patogenetyczne obejmują m.in. refluks żółci do przewodu trzustkowego oraz przedwczesną aktywację enzymów trawiennych prowadzącą do autodigestii narządu. Inne istotne czynniki ryzyka to hipertriglicerydemia (poziom triglicerydów ≥1000 mg/dl), hiperkalcemia, leki (np. azatiopryna, furosemid, kwas walproinowy), infekcje wirusowe i bakteryjne, autoimmunologiczne zapalenie trzustki, urazy jamy brzusznej, powikłania po ERCP oraz czynniki genetyczne (mutacje PRSS1, SPINK1, CFTR). Palenie tytoniu, otyłość (BMI >30) oraz cukrzyca typu 2 również zwiększają ryzyko rozwoju choroby.
autoimmunologiczne zapalenie trzustki, brodawka Vatera, cholecystektomia, dziedziczne zapalenie trzustki, enzymy trzustkowe, ERCP, hiperkalcemia, hipertriglicerydemia, idiopatyczne zapalenie trzustki, kamica żółciowa, kamienie żółciowe, mukowiscydoza, nadużywanie alkoholu, nawracające zapalenie trzustki, nieswoiste zapalenie jelit, ostre zapalenie trzustki, pierwotna marskość żółciowa wątroby, polekowe zapalenie trzustki, przewód trzustkowy, przewód żółciowy wspólny, rak brodawki Vatera, refluks żółci, włóknienie trzustki, zapalenie trzustki, zespół Sjögrena - Leksykon leków
Działania niepożądane – Ultravist 370 768,86 mg/ml
Ultravist 370, zawierający 768,86 mg/ml jopromidu (odpowiadający 370 mg jodu/ml), jest środkiem kontrastowym o dobrze udokumentowanym profilu bezpieczeństwa, potwierdzonym w badaniach przed- i porejestracyjnych obejmujących ponad 78 000 pacjentów. Najczęstsze działania niepożądane (≥4%) to bóle głowy, nudności oraz rozszerzenie naczyń krwionośnych. Najpoważniejsze reakcje obejmują wstrząs rzekomoanafilaktyczny, zaburzenia neurologiczne (śpiączka, udar, drgawki), kardiologiczne (zawał mięśnia sercowego, zatrzymanie akcji serca) oraz oddechowe (obrzęk płuc, niewydolność oddechowa). Działania niepożądane sklasyfikowano według częstości występowania: często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) oraz częstość nieznana.
aspiracja, ból głowy, bradykardia, częstoskurcz, drgawki, duszność, encefalopatia, endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna, ERCP, jopromid, kołatanie serca, nadciśnienie tętnicze, niedociśnienie tętnicze, niedoczulica, niedokrwienie mięśnia sercowego, niedowład, niemiarowość, niewydolność oddechowa, niewydolność serca, nudności, obrzęk gardła, obrzęk krtani, obrzęk mózgu, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk płuc, ostra niewydolność nerek, parestezje, porażenie, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, przełom tarczycowy, reakcja nadwrażliwości, rozszerzenie naczyń krwionośnych, sinica, skurcz naczyń, skurcz oskrzeli, śpiączka, środek kontrastowy, udar, wstrząs, wstrząs rzekomoanafilaktyczny, zaburzenia rytmu serca, zaburzenie czynności tarczycy, zaburzenie odczuwania smaku, zapalenie trzustki, zatrzymanie akcji serca, zatrzymanie oddechu, zawał mięśnia sercowego, zawał mózgu, zawroty głowy, zespół Lyella, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon substancji czynnych
Somatostatyna – Wskazania do stosowania
Somatostatyna, dostępna w postaci octanu somatostatyny (Somatostatin-Eumedica) w stężeniach 0,25 mg/ml i 3 mg/ml po rekonstytucji, znajduje zastosowanie w leczeniu ostrych krwotoków z przewodu pokarmowego o różnej etiologii, w tym krwawień z wrzodów żołądka i dwunastnicy, krwotocznego zapalenia błony śluzowej żołądka oraz żylaków przełyku. Lek może być podawany zarówno przy potwierdzonej endoskopowo etiologii krwawienia, jak i w sytuacjach klinicznych, gdy badanie endoskopowe jest opóźnione lub niemożliwe, co umożliwia stabilizację pacjenta przed dalszymi procedurami diagnostycznymi lub terapeutycznymi. Ponadto, somatostatyna jest skuteczna w leczeniu przetok jelitowych i trzustkowych poprzez hamowanie wydzielania soków trawiennych i trzustkowych, co sprzyja zmniejszeniu przepływu przez przetokę i jej samoistnemu zamknięciu, szczególnie w przypadku przetok wysokowydajnościowych.
badanie endoskopowe, ERCP, gastrinoma, GEP-NET, glukagonoma, guz endokrynny, guz neuroendokrynny, hormon peptydowy, insulinoma, krwotoczne zapalenie błony śluzowej żołądka, krwotok z przewodu pokarmowego, octan somatostatyny, ostre zapalenie trzustki, podanie parenteralne, przetoka jelitowa, przetoka trzustkowa, roztwór do wstrzykiwań, sok trawienny, sok trzustkowy, somatostatyna, VIPoma, wrzód żołądka, zespół Zollingera-Ellisona, żylaki przełyku - Leksykon chorób i schorzeń
Rak dróg żółciowych w okolicy wątrobowo-dwunastniczej (cholangiocarcinoma okolicy wątrobowo-dwunastniczej) – Diagnostyka i diagnoza
Rak dróg żółciowych w okolicy wątrobowo-dwunastniczej (hilar cholangiocarcinoma, guz Klatskina) stanowi 50-60% wszystkich cholangiocarcinoma i wywodzi się z nabłonka dróg żółciowych w okolicy wnęki wątroby. Klinicznie dominuje obraz cholestazy zewnątrzwątrobowej manifestującej się postępującą żółtaczką, bólem w prawym górnym kwadrancie, świądem, acholicznym stolcem i bilirubinurią. Diagnostyka opiera się na badaniach laboratoryjnych wykazujących podwyższone wartości bilirubiny, fosfatazy alkalicznej (ALP) i gamma-glutamylotransferazy (GGT), a także markerów nowotworowych: CA 19-9 (>100 U/ml) i CEA (>5,2 ng/ml). Połączenie podwyższonego CA 19-9 i pozytywnej cytologii szczoteczkowej zwiększa czułość do 88% i swoistość do 97%. Wysokie stężenia CA 19-9 (>1000 U/ml) i CEA (>14,4 ng/ml) sugerują nieoperacyjność guza. Klasyfikacja Bismuth-Corlette oraz system TNM AJCC (stadia I-IV) są kluczowe dla oceny zaawansowania i planowania leczenia.
aminotransferazy, bilirubinuria, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, biopsja szczoteczkowa, CA 19-9, CEA, cholangiocarcinoma, cholangiocarcinoma wnęki wątroby, cholestaza zewnątrzwątrobowa, endoskopowa ultrasonografia, ERCP, FISH, fosfataza alkaliczna, fuzja FGFR2, gamma-glutamylotransferaza, guz Klatskina, klasyfikacja Bismuth-Corlette, klasyfikacja TNM, MRCP, mutacja BRAF, mutacja IDH, nabłonek dróg żółciowych, obstrukcja dróg żółciowych, PET, przewód wątrobowy, PTC, rak dróg żółciowych, rezonans magnetyczny, stolec acholiczny, tomografia komputerowa, żółtaczka - Leksykon substancji czynnych
Jopromid – Dawkowanie i sposób podawania
Jopromid, substancja czynna w produktach Ultravist 300 (623,40 mg/ml, 300 mg jodu) oraz Ultravist 370 (768,86 mg/ml, 370 mg jodu), wymaga precyzyjnego dawkowania dostosowanego do wieku, masy ciała oraz rodzaju badania diagnostycznego. Przed podaniem preparat należy ogrzać do temperatury ciała, co zmniejsza lepkość (np. Ultravist 370: z 22,0 mPa·s w 20°C do 10,0 mPa·s w 37°C) i poprawia tolerancję. Dawkowanie jodu nie powinno przekraczać 1,5 g/kg masy ciała. W zależności od badania, dawki Ultravist 300/370 wahają się od 5 ml (np. tętnice wieńcowe) do 80 ml (angiografia łuku aorty). W dożylnej cyfrowej angiografii subtrakcyjnej zaleca się podanie 30-60 ml z szybkością 8-20 ml/s, a po podaniu środka kontrastowego wskazane jest przepłukanie naczynia roztworem chlorku sodu w celu zmniejszenia pozostałości środka w łożysku żylnym.
angiografia cyfrowa, angiografia konwencjonalna, angiografia łuku aorty, angiografia selektywna, angiokardiografia, aortografia brzuszna, aortografia piersiowa, arteriografia, artrografia, dotętnicza cyfrowa angiografia subtrakcyjna, dożylna cyfrowa angiografia subtrakcyjna, endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna, ERCP, fluoroskopia, histerosalpingografia, jopromid, lepkość środka kontrastowego, mammografia ze wzmocnieniem kontrastowym, niewydolność nerek, środek kontrastowy, tomografia komputerowa, Ultravist 300, Ultravist 370, urografia dożylna, wenografia - Leksykon chorób i schorzeń
Askarioza – Diagnostyka i diagnoza
Askarioza, wywoływana przez nicienia Ascaris lumbricoides, jest jedną z najczęstszych infekcji pasożytniczych na świecie, często przebiegającą bezobjawowo, co utrudnia diagnostykę. Podstawową metodą rozpoznawania jest mikroskopowe badanie kału w kierunku jaj pasożyta, które pojawiają się dopiero po około 40 dniach od zakażenia. Zalecane techniki to bezpośrednie badanie kału, metody koncentracji (sedymentacja formalno-eterowa, flotacja siarczanem cynku), technika Kato-Katz oraz metody FLOTAC, z których FLOTAC cechuje się wyższą czułością. W diagnostyce fazy płucnej, gdzie badanie kału jest często negatywne, pomocne są badania plwociny, aspiratu żołądkowego, ocena eozynofilii obwodowej (5-50%) oraz obrazowanie radiologiczne (RTG klatki piersiowej wykazujące wędrujące nacieki). Diagnostyka obrazowa obejmuje także RTG jamy brzusznej (widoczne masy pasożytów), ultrasonografię, tomografię komputerową (CT), rezonans magnetyczny (MRI) oraz endoskopową cholangiopankreatografię wsteczną (ERCP), szczególnie przy lokalizacji pozajelitowej w drogach żółciowych i trzustce.
Ascaris lumbricoides, askarioza, askarioza dróg żółciowych, aspirat żołądkowy, badanie mikroskopowe kału, badanie plwociny, badanie serologiczne, badanie USG, eozynofilia obwodowa, ERCP, immunofluorescencja pośrednia, infekcja pasożytnicza, jajo pasożyta, kamica dróg żółciowych, koncentracja kału, morfologia krwi, multipleksowy PCR, niedrożność jelit, PCR w czasie rzeczywistym, popłuczyny oskrzelowe, pośrednia hemaglutynacja, rezonans magnetyczny, RTG jamy brzusznej, rtg klatki piersiowej, schistosomatoza, strongyloidoza, technika Kato-Katz, tęgoryjec, test ELISA, toksokaroza, tomografia komputerowa, zespół Löfflera - Leksykon chorób i schorzeń
Rak pęcherzyka żółciowego – Diagnostyka i diagnoza
Rak pęcherzyka żółciowego (RPŻ) to rzadki, agresywny nowotwór, którego diagnostyka jest utrudniona ze względu na głęboką lokalizację narządu i brak specyficznych objawów we wczesnych stadiach. Około 80% przypadków diagnozowanych jest w zaawansowanym stadium, co pogarsza rokowanie. Diagnostyka obejmuje badania laboratoryjne, w tym testy funkcji wątroby (bilirubina, albumina, fosfataza zasadowa, AST, ALT, GGT) oraz markery nowotworowe, takie jak CEA i CA 19-9 (o czułości 72% i swoistości 96%), a także dodatkowe markery CA 242, CA 15-3 i CA 125. Badania obrazowe, w tym ultrasonografia (czułość 85%, swoistość 80%), endoskopowa ultrasonografia (EUS), tomografia komputerowa (TK) z fazą tętniczą i żylną (czułość 99%, swoistość 76%), rezonans magnetyczny (MR/MRCP) oraz PET-CT, są kluczowe do oceny lokalizacji, zaawansowania i przerzutów. Procedury endoskopowe, takie jak ERCP i biopsje, umożliwiają ocenę drożności dróg żółciowych i pobranie materiału do badania histopatologicznego, które jest jedyną metodą potwierdzającą rozpoznanie.
badanie histopatologiczne, biopsja cienkoigłowa, CA 19-9, CEA, cholecystektomia, dysfagia, enzymy wątrobowe, ERCP, EUS, kamica pęcherzyka żółciowego, klasyfikacja TNM, laparoskopia diagnostyczna, morfologia krwi, MRCP, naciekanie struktur, PET-CT, pogrubienie ściany pęcherzyka żółciowego, polipy pęcherzyka żółciowego, przerzuty nowotworowe, PTC, rak pęcherzyka żółciowego, rezonans magnetyczny, testy funkcji wątroby, tomografia komputerowa, USG jamy brzusznej, xanthogranulomatous cholecystitis - Leksykon chorób i schorzeń
Kamienie żółciowe – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Kamienie żółciowe (cholelithiasis) to twarde złogi w pęcherzyku żółciowym, zbudowane z cholesterolu, bilirubiny i soli wapniowych, występujące u 10-20% populacji krajów rozwiniętych. Objawy pojawiają się najczęściej przy zablokowaniu dróg żółciowych i obejmują silny ból w prawym górnym kwadrancie brzucha, promieniujący do pleców lub prawego barku, nudności, wymioty, gorączkę oraz żółtaczkę. Powikłania to m.in. ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego, zapalenie dróg żółciowych, ostre zapalenie trzustki oraz niedrożność jelit. Diagnostyka opiera się na wywiadzie, badaniu fizykalnym (m.in. objaw Murphy’ego), monitorowaniu parametrów życiowych oraz badaniach obrazowych (USG, CT) i laboratoryjnych. Diagnozy pielęgniarskie koncentrują się na ostrym bólu, ryzyku niedoboru płynów, infekcji, zaburzeniach odżywiania i lęku.
cholecystektomia, cholecystektomia laparoskopowa, cholecystostomia, drogi żółciowe, ERCP, kamica żółciowa, kolka żółciowa, kwas chenodeoksycholowy, kwas ursodeoksycholowy, kwasy omega-3, leki opioidowe, litotrypsja, morfologia krwi, niesteroidowe leki przeciwzapalne, objaw Murphy’ego, pęcherzyk żółciowy, porcelanowy pęcherzyk żółciowy, przewód żółciowy wspólny, zapalenie dróg żółciowych, zapalenie pęcherzyka żółciowego, zapalenie trzustki, żółtaczka, zwieracz Oddiego - Leksykon chorób i schorzeń
Rak dróg żółciowych w okolicy wątrobowo-dwunastniczej (cholangiocarcinoma okolicy wątrobowo-dwunastniczej) – Leczenie
Rak dróg żółciowych w okolicy wątrobowo-dwunastniczej (hilar cholangiocarcinoma) to agresywny nowotwór o złym rokowaniu, najczęściej diagnozowany w 6. dekadzie życia. Podstawą leczenia jest resekcja chirurgiczna z uzyskaniem marginesów wolnych od komórek nowotworowych (R0), obejmująca wycięcie zewnątrzwątrobowych dróg żółciowych, częściową hepatektomię oraz limfadenektomię en bloc. W zaawansowanych przypadkach stosuje się rozległe resekcje, takie jak trisekcjonektomia czy hepatopankreatoduodenektomia, często poprzedzone procedurami usprawniającymi drenaż żółciowy i zwiększającymi przyszłą pozostałość wątroby (FLR), np. embolizacją żyły wrotnej (PVE) lub metodą ALPPS. U pacjentów nieresekcyjnych rozważany jest przeszczep wątroby, poprzedzony chemioterapią i radioterapią, co może poprawić wyniki leczenia. Standardowa chemioterapia opiera się na pochodnych platyny i gemcytabinie, a w nowo zdiagnozowanych przypadkach rozważa się dodanie immunoterapii (durvalumab, pembrolizumab). Radioterapia (EBRT, brachyterapia, SBRT, protonoterapia) oraz terapia fotodynamiczna (PDT) pełnią rolę uzupełniającą i paliatywną, poprawiając kontrolę lokalną i jakość życia.
ablacja prądem radiowym, brachyterapia, chemioradioterapia, cholangiocarcinoma okolicy wątrobowo-dwunastniczej, drenaż żółciowy, ERCP, futibatinib, gemcytabina, hepatektomia, inhibitory punktów kontrolnych, iwosidenib, kapecytabina, limfadenektomia, lobektomia, niestabilność mikrosatelitarna, pembrolizumab, pemigatinib, protonoterapia, przeszczep wątroby, PTC, radioembolizacja, radioterapia wiązką zewnętrzną, rak wnęki wątroby, resekcja chirurgiczna, resekcja R0, stereotaktyczna radioterapia ciała, terapia adiuwantowa, terapia fotodynamiczna, terapia neoadiuwantowa