Rak dróg żółciowych w okolicy wątrobowo-dwunastniczej (cholangiocarcinoma okolicy wątrobowo-dwunastniczej)
Leczenie
Rak dróg żółciowych w okolicy wątrobowo-dwunastniczej (hilar cholangiocarcinoma) to agresywny nowotwór o złym rokowaniu, najczęściej diagnozowany w 6. dekadzie życia. Podstawą leczenia jest resekcja chirurgiczna z uzyskaniem marginesów wolnych od komórek nowotworowych (R0), obejmująca wycięcie zewnątrzwątrobowych dróg żółciowych, częściową hepatektomię oraz limfadenektomię en bloc. W zaawansowanych przypadkach stosuje się rozległe resekcje, takie jak trisekcjonektomia czy hepatopankreatoduodenektomia, często poprzedzone procedurami usprawniającymi drenaż żółciowy i zwiększającymi przyszłą pozostałość wątroby (FLR), np. embolizacją żyły wrotnej (PVE) lub metodą ALPPS. U pacjentów nieresekcyjnych rozważany jest przeszczep wątroby, poprzedzony chemioterapią i radioterapią, co może poprawić wyniki leczenia. Standardowa chemioterapia opiera się na pochodnych platyny i gemcytabinie, a w nowo zdiagnozowanych przypadkach rozważa się dodanie immunoterapii (durvalumab, pembrolizumab). Radioterapia (EBRT, brachyterapia, SBRT, protonoterapia) oraz terapia fotodynamiczna (PDT) pełnią rolę uzupełniającą i paliatywną, poprawiając kontrolę lokalną i jakość życia.
Rak dróg żółciowych w okolicy wątrobowo-dwunastniczej (cholangiocarcinoma okolicy wątrobowo-dwunastniczej) – Leczenie
Rak dróg żółciowych w okolicy wątrobowo-dwunastniczej (hilar cholangiocarcinoma) stanowi rzadki, ale wysoce agresywny nowotwór, który charakteryzuje się niekorzystnym rokowaniem. Nowotwór ten typowo pojawia się w 6. dekadzie życia i wymaga kompleksowego, wielodyscyplinarnego podejścia terapeutycznego. Strategie leczenia obejmują chirurgię, radioterapię, chemioterapię i terapię fotodynamiczną, a ich dobór zależy od zaawansowania choroby, stanu ogólnego pacjenta oraz możliwości przeprowadzenia zabiegu resekcyjnego.12
Leczenie chirurgiczne
Resekcja chirurgiczna z uzyskaniem marginesów wolnych od komórek nowotworowych (resekcja R0) pozostaje jedyną metodą leczenia dającą szansę na długoterminowe przeżycie. Standardowa terapia polega na resekcji z ujemnym marginesem chirurgicznym (R0), obejmującej wycięcie zewnątrzwątrobowych dróg żółciowych, częściową hepatektomię oraz en bloc limfadenektomię.12 Rozległe resekcje guzów rozwidlenia przewodów wątrobowych mogą obejmować przyległą wątrobę, w formie lobektomii lub usunięcia części segmentów 4 i 5 wątroby.3
Duża hepatektomia w połączeniu z resekcją dróg żółciowych zewnątrzwątrobowych zwiększyła odsetek resekcji R0, a także długoterminowe przeżycie i powinna być uznawana za standardowe postępowanie terapeutyczne.4 W przypadkach zaawansowanych guzów wnęki wątroby, konieczne może być zastosowanie rozszerzonej resekcji, obejmującej trisekcjonektomię wątroby dla guzów typu IV wg klasyfikacji Bismutha, hepatopankreatoduodenektomię dla guzów z rozległym rozprzestrzenianiem podłużnym oraz resekcję naczyń z rekonstrukcją w przypadku guzów naciekających struktury naczyniowe wątroby.5
Przed operacją często konieczne jest wykonanie procedur usprawniających drenaż żółciowy przyszłej pozostałości wątroby, co zmniejsza poziom bilirubiny i ułatwia przyszłą hipertrofię wątroby.6 W złożonych przypadkach można zastosować embolizację żyły wrotnej (PVE) w celu zwiększenia przyszłej pozostałości wątroby (FLR) przed wykonaniem rozległej resekcji.7
W niektórych ośrodkach dla wysoce wyselekcjonowanych pacjentów stosuje się również metodę ALPPS (Associating Liver Partition and Portal Vein Ligation with Staged hepatectomy), choć zaleca się, aby PVE była stosowana jako pierwsza metoda powiększania objętości wątroby, a ALPPS była zarezerwowana dla przypadków niepowodzenia standardowych metod.8
Przeszczep wątroby
W przypadkach, gdy resekcja radykalna nie jest możliwa, przeszczep wątroby wykazał akceptowalne wyniki u wyselekcjonowanych pacjentów.9 Dla wielu chorych przeszczep wątroby może stanowić metodę wyleczenia raka dróg żółciowych wnęki wątroby, choć istnieje ryzyko nawrotu nowotworu po transplantacji.10
Przeszczepienie wątroby może być rozważane w przypadku niektórych nieresekcyjnych nowotworów ograniczonych miejscowo, podczas gdy paliatywna chemioradioterapia (CRT) jest opcją dla tych z rozprzestrzeniającą się chorobą.11 Według zaleceń, przeszczep wątroby powinien być opcją dla nieresekcyjnych, bez przerzutów odległych przypadków raka wnęki wątroby, a resekcja powinna być wykonywana, jeśli można osiągnąć ujemny margines z powodu ograniczonej dostępności narządów.12
Przeszczep wątroby jest szczególnie ważną opcją terapeutyczną u pacjentów z wczesnym stadium nieresekcyjnego wewnątrzwątrobowego lub okołownękowego raka dróg żółciowych. Procedura ta często poprzedzona jest chemioterapią i napromienianiem, aby zniszczyć jak najwięcej komórek rakowych przed zabiegiem chirurgicznym.13
Chemioterapia
Pomimo ograniczonych danych, chemioterapia jest wskazana u pacjentów z guzami nieresekcyjnymi i odpowiednim stanem ogólnym.14 Aktualnie standardowe schematy chemioterapii dla nieresekcyjnego raka wnęki wątroby oparte są na pochodnych platyny w połączeniu z gemcytabiną.15
Chemioterapia może być stosowana przed przeszczepieniem wątroby lub jako opcja dla pacjentów z zaawansowanym rakiem dróg żółciowych, aby spowolnić postęp choroby i złagodzić objawy. Leki chemioterapeutyczne mogą być podawane dożylnie, tak aby trafiały do całego organizmu, lub mogą być podawane w sposób umożliwiający ich bezpośrednie dostarczenie do komórek nowotworowych.16
U pacjentów z zaawansowaną chorobą, schematy fazowe II oceniały chemioradioterapię w celu poprawy lokalnej kontroli i potencjalnego obniżenia stopnia zaawansowania w celu resekcji chirurgicznej.17 W badaniach klinicznych pojawiają się również nowe podejścia, takie jak połączenie chemioterapii z immunoterapią. Gemcytabina z cisplatyną oraz durvalumabem lub pembrolizumabem są obecnie rozważane jako nowe opcje pierwszej linii dla pacjentów z nowo zdiagnozowanym rakiem dróg żółciowych.1819
Radioterapia
Radioterapia wykorzystuje promienie lub wiązki energii o wysokiej mocy ze źródeł takich jak promienie rentgenowskie i protony do niszczenia komórek nowotworowych. Może obejmować maszynę, która kieruje wiązki promieniowania na ciało (radioterapia wiązką zewnętrzną) lub umieszczenie materiału radioaktywnego wewnątrz ciała w pobliżu miejsca nowotworu (brachyterapia).20
Radioterapia wiązką zewnętrzną (EBRT) i brachyterapia są stosowane u pacjentów z nieresekcyjnym rakiem dróg żółciowych i mogą odgrywać rolę w łagodzeniu żółtaczki i bólu. W niektórych ośrodkach stosuje się również nowsze techniki, takie jak stereotaktyczna radioterapia ciała (SBRT) oraz protonoterapia.2122
Radioterapia może być stosowana przed operacją (tzw. terapia neoadjuwantowa) w celu zmniejszenia guza i ułatwienia jego usunięcia. Radioterapia zewnętrzna może być również stosowana po operacji (terapia adjuwantowa), co może zmniejszyć ryzyko nawrotu raka.23
Terapia fotodynamiczna
Terapia fotodynamiczna (PDT) polega na dożylnym podaniu środków światłoczułych, które gromadzą się w szybko rosnących komórkach nowotworowych. Światło laserowe skierowane na nowotwór powoduje reakcję chemiczną w komórkach nowotworowych, zabijając je. Zazwyczaj potrzebnych jest wiele zabiegów. PDT może pomóc złagodzić objawy i może również spowolnić wzrost nowotworu.24
W terapii fotodynamicznej substancja światłoczuła jest wprowadzana do organizmu dożylnie lub miejscowo. Po aktywacji światłem o określonej długości fali, substancja ta wyzwala reakcję fotochemiczną, która niszczy komórki nowotworowe. Niedawno dwa randomizowane badania kliniczne z grupą kontrolną wykazały znaczącą korzyść dla przeżycia pacjentów z nieresekcyjnym rakiem dróg żółciowych leczonych PDT.2526
Terapie celowane i immunoterapia
Leczenie celowane koncentruje się na specyficznych nieprawidłowościach obecnych w komórkach nowotworowych. Blokując te nieprawidłowości, leczenie celowane może powodować śmierć komórek nowotworowych. Lekarz może przeprowadzić badanie komórek nowotworowych, aby sprawdzić, czy terapia celowana może być skuteczna w leczeniu raka dróg żółciowych wnęki wątroby.27
Immunoterapia wykorzystuje układ odpornościowy do walki z rakiem. Organizm może nie atakować nowotworu, ponieważ komórki nowotworowe wytwarzają białka, które pomagają im ukryć się przed komórkami układu odpornościowego. Immunoterapia działa poprzez zakłócanie tego procesu. W przypadku raka dróg żółciowych wnęki wątroby, immunoterapia może być opcją dla zaawansowanego nowotworu, gdy inne metody leczenia nie przyniosły poprawy.28
Dwie nowsze metody leczenia przerzutowego raka wnęki wątroby to:
- Immunoterapia, jak inhibitory punktów kontrolnych układu immunologicznego, które działają poprzez pomoc układowi odpornościemu w walce z rakiem.
- Terapia celowana, jak inhibitory receptora czynnika wzrostu fibroblastów (FGFR) lub inhibitory IDH. Inhibitory FGFR blokują wzrost komórek nowotworowych, powodując ich śmierć. Inhibitory IDH blokują nieprawidłowe białko, które wpływa na normalny wzrost komórek.
Drenaż żółciowy i terapie paliatywne
Drenaż żółciowy jest procedurą przywracającą przepływ żółci. Może obejmować umieszczenie cienkiej rurki w przewodzie żółciowym w celu drenażu żółci. Inne strategie obejmują operację omijającą w celu przekierowania żółci wokół nowotworu oraz stenty utrzymujące otwarty przewód żółciowy zapadnięty przez nowotwór. Drenaż żółciowy pomaga złagodzić objawy raka dróg żółciowych.30
Stenty mogą być umieszczane za pomocą ERCP (endoskopowej cholangiopankreatografii wstecznej) lub PTC (przezskórnej cholangiografii przezwątrobowej) w celu złagodzenia niedrożności żółciowej. Stentowanie może złagodzić świąd i poprawić jakość życia.31
W przypadku pacjentów z nieresekcyjnym rakiem dróg żółciowych, postępowanie jest ukierunkowane na leczenie paliatywne. Leczenie paliatywne jest terapią wspomagającą, której celem jest zapobieganie i leczenie objawów lub problemów spowodowanych przez nowotwór.32
Terapie lokoregionalne
Ogrzewanie komórek nowotworowych (ablacja prądem o częstotliwości radiowej) wykorzystuje prąd elektryczny do ogrzewania i niszczenia komórek nowotworowych. Korzystając z badania obrazowego jako przewodnika, takiego jak USG, lekarz wprowadza jedną lub więcej cienkich igieł do małych nacięć w jamie brzusznej. Gdy igły docierają do nowotworu, są ogrzewane prądem elektrycznym, niszcząc komórki nowotworowe.33
Inne techniki lokoregionalne obejmują:
- Radioembolizację, która jest bardzo podobna do chemoembolizacji, ale z wykorzystaniem radioaktywnych mikrosfer.
- Terapie oparte na tętnicy wątrobowej, które mogą obejmować podawanie chemioterapii bezpośrednio do wątroby.
- Brachyterapię i ablację prądem o częstotliwości radiowej, które są wykorzystywane jako inne endoskopowe formy leczenia paliatywnego.
Wybór optymalnej strategii leczenia
Ze względu na złożoność tej choroby zaleca się wielodyscyplinarne podejście z leczeniem multimodalnym.3637 Optymalne postępowanie wymaga współpracy specjalistów z różnych dziedzin, w tym chirurgii, onkologii medycznej, radioterapii, diagnostyki obrazowej, radiologii interwencyjnej, gastroenterologii i patomorfologii.38
Decyzja o wyborze metody leczenia powinna być podejmowana indywidualnie dla każdego pacjenta, biorąc pod uwagę:
- Stopień zaawansowania choroby i możliwość wykonania resekcji
- Lokalizację guza i jego związek z kluczowymi strukturami anatomicznymi
- Stan ogólny pacjenta i współistniejące choroby
- Funkcję wątroby i ryzyko pooperacyjnej niewydolności wątroby
- Dostępność doświadczonego zespołu chirurgicznego
W przypadku pacjentów z zaawansowaną chorobą, należy rozważyć udział w badaniach klinicznych. Wszyscy pacjenci z nieresekcyjną, przerzutową lub nawrotową chorobą, którzy nie otrzymali wcześniej inhibitora punktów kontrolnych, powinni mieć wykonane badania molekularne w kierunku niedoboru mechanizmów naprawy nieprawidłowo sparowanych zasad (dMMR) lub niestabilności mikrosatelitarnej (MSI-H).41
Leczenie skojarzone
Coraz więcej danych wskazuje na korzyści z leczenia skojarzonego, które może obejmować:
- Terapię neoadiuwantową przed resekcją chirurgiczną w celu zmniejszenia guza i zwiększenia szansy na resekcję R0
- Terapię adiuwantową po resekcji chirurgicznej, zazwyczaj z zastosowaniem kapecytabiny przez 24 tygodnie
- Połączenie chemioterapii z immunoterapią w pierwszej linii leczenia u pacjentów z chorobą nieresekcyjną
- Zastosowanie terapii celowanych u pacjentów z określonymi zmianami molekularnymi
Najnowsze badania wykazały, że dodanie durvalumabu lub pembrolizumabu do standardowej chemioterapii gemcytabiną i cisplatyną wydłuża przeżycie całkowite u pacjentów z zaawansowanym rakiem dróg żółciowych.4445
W przypadku pacjentów z określonymi zmianami molekularnymi dostępne są również terapie celowane, takie jak inhibitory FGFR2 (pemigatinib, futibatinib) dla pacjentów z fuzjami lub rearanżacjami FGFR2, oraz iwosidenib dla pacjentów z mutacją IDH1.46
Rokowanie i dalsze perspektywy leczenia
Rak dróg żółciowych w okolicy wątrobowo-dwunastniczej jest agresywnym nowotworem o niekorzystnym długoterminowym rokowaniu. Inwazja węzłów chłonnych, stopień zróżnicowania guza i ujemne marginesy są ważnymi wskaźnikami prognostycznymi. Resekcja R0 stanowi jedyną szansę na długoterminowe przeżycie.47
Pomimo postępów w leczeniu, większość przypadków raka dróg żółciowych wnęki wątroby jest nieresekcyjna w momencie rozpoznania, co podkreśla znaczenie wczesnej diagnostyki i skierowania do ośrodków specjalistycznych.48
Trwające badania kliniczne koncentrują się na nowych strategiach leczenia, w tym:
- Kombinacji immunoterapii z chemioterapią lub terapiami celowanymi
- Nowych inhibitorach FGFR drugiej generacji o poprawionym profilu bezpieczeństwa
- Terapiach opartych na przeciwciałach monoklonalnych dla pacjentów z amplifikacjami HER2
- Nowatorskich metodach zwiększania przyszłej pozostałości wątroby przed rozległą resekcją
Rak dróg żółciowych w okolicy wątrobowo-dwunastniczej jest niewątpliwie trudnym i poważnym schorzeniem. Dane dotyczące przeżycia nie mówią jednak całej historii o tej chorobie. Jest ona wysoko podatna na leczenie, a badacze prowadzą badania kliniczne nad nowymi metodami terapii. W przypadku pacjentów z tym schorzeniem, zespół medyczny pomoże w zarządzaniu objawami i skutkami ubocznymi leczenia, a także chętnie zaproponuje badania kliniczne do rozważenia.50
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.