wewnątrzwątrobowy rak dróg żółciowych
Wewnątrzwątrobowy rak dróg żółciowych (cholangiocarcinoma wewnątrzwątrobowe, ICC) to złośliwy nowotwór wywodzący się z nabłonka wewnątrzwątrobowych przewodów żółciowych. Stanowi drugi pod względem częstości występowania pierwotny nowotwór złośliwy wątroby po raku wątrobowokomórkowym (HCC).
Epidemiologicznie obserwuje się stały wzrost zachorowalności na ICC na całym świecie. Czynniki ryzyka obejmują przewlekłe zapalenie dróg żółciowych, choroby autoimmunologiczne dróg żółciowych (pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych), zakażenie wirusami zapalenia wątroby (HBV, HCV), marskość wątroby, choroby pasożytnicze dróg żółciowych oraz narażenie na niektóre toksyny.
Diagnostyka ICC opiera się na badaniach obrazowych (USG, CT, MRI z cholangiografią), markerach nowotworowych (CA 19-9, CEA) oraz biopsji wątroby. Charakterystyczny obraz radiologiczny to hipowaskularna masa z późnym wzmocnieniem kontrastowym i często towarzyszącym poszerzeniem dróg żółciowych.
Leczenie zależy od stopnia zaawansowania. W przypadku choroby resekcyjnej metodą z wyboru jest radykalna resekcja chirurgiczna. W chorobie nieresekcyjnej stosuje się leczenie systemowe – chemioterapię opartą na gemcytabinie i cisplatynie oraz nowsze opcje terapeutyczne jak inhibitory IDH1/2 czy FGFR2 u pacjentów z odpowiednimi mutacjami. Rokowanie pozostaje niekorzystne, z 5-letnim przeżyciem poniżej 20% nawet po całkowitej resekcji.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak dróg żółciowych (cholangiocarcinoma) – Epidemiologia
Rak dróg żółciowych (cholangiocarcinoma) jest drugim najczęstszym pierwotnym nowotworem złośliwym wątroby, stanowiącym 3% nowotworów przewodu pokarmowego i 10-15% nowotworów wątrobowo-żółciowych. Wyróżnia się trzy podtypy: wewnątrzwątrobowy (ICC, 10-20%), zewnątrzwątrobowy (ECC), w tym perihilar (50-60%) i dystalny (30-40%). Zachorowalność wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne – od 0,3-6/100 000 w krajach zachodnich do 85-118,5/100 000 w Azji Południowo-Wschodniej, gdzie dominują infekcje przywrami wątrobowymi (Opisthorchis viverrini, Clonorchis sinensis). W USA odnotowano wzrost zachorowalności na ICC o 128% w latach 1973-2012, podczas gdy ECC pozostaje stabilny. Średni wiek diagnozy to 70-72 lata, z przewagą mężczyzn, szczególnie w grupach wysokiego ryzyka, takich jak pacjenci z pierwotnym stwardniającym zapaleniem dróg żółciowych (PSC), którzy mają 400-600-krotnie wyższe ryzyko rozwoju raka. Inne czynniki ryzyka to marskość wątroby, wirusowe zapalenie wątroby B i C, cukrzyca, otyłość, palenie tytoniu, wysokie spożycie alkoholu (>80 g/dzień) oraz ekspozycja na rozpuszczalniki organiczne (dichlorometan, 1,2-dichloropropan).
brodawka Vatera, cholangiocarcinoma, cholangiopankreatografia rezonansu magnetycznego, choroba Caroliego, Clonorchis sinensis, cukrzyca, dysfagia, dystalny rak dróg żółciowych, fuzja FGFR2, inhibitor FGFR2, kamica wewnątrzwątrobowa, kamica żółciowa, marskość wątroby, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, nowotwór przewodu pokarmowego, Opisthorchis viverrini, pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, przewlekła choroba wątroby, przywra wątrobowa, rak dróg żółciowych, rak dróg żółciowych okolicy wnęki wątroby, rezonans magnetyczny, torbiel dróg żółciowych, wewnątrzwątrobowy rak dróg żółciowych, wirus HBV, wirus HCV, wirusowe zapalenie wątroby, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zewnątrzwątrobowy rak dróg żółciowych - Leksykon chorób i schorzeń
Rak dróg żółciowych – Diagnostyka i diagnoza
Rak dróg żółciowych (cholangiocarcinoma) to agresywny nowotwór nabłonkowy dróg żółciowych, klasyfikowany na wewnątrzwątrobowy (iCCA, 5-10% przypadków), okołownękowy (pCCA, 60-70% zewnątrzwątrobowych) i dystalny (dCCA). Diagnostyka jest wyzwaniem ze względu na niecharakterystyczne objawy, takie jak żółtaczka, ból w prawym górnym kwadrancie, świąd, utrata masy ciała i zmiany w próbach wątrobowych (podwyższona bilirubina, ALP, GGT). Markery nowotworowe CA 19-9 (>100 UI/ml) i CEA mają ograniczoną specyficzność, choć u pacjentów z PSC poziom CA 19-9 >129 U/ml wykazuje czułość 79% i swoistość 98%. Diagnostyka obrazowa obejmuje USG, CT z kontrastem, MRI z MRCP oraz PET-CT, które pozwalają na ocenę lokalizacji, zaawansowania i planowanie leczenia. Charakterystyczny wzorzec iCCA to obwodowe wzmocnienie kontrastowe w fazie tętniczej z dośrodkowym postępem. Endoskopowe (ERCP, EUS) i przezskórne (PTC) metody umożliwiają pobranie materiału do badania histopatologicznego, które jest niezbędne do potwierdzenia rozpoznania.
aminotransferazy, antygen karcynoembrionalny, badanie przesiewowe, biopsja cienkoigłowa, biopsja płynna, CA 19-9, cholangiocarcinoma, cholangioskopia, cholestaza, cytologia szczoteczkowa, dystalny rak dróg żółciowych, endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna, endoskopowa ultrasonografia, fosfataza alkaliczna, gamma-glutamylotransferaza, gruczolakorak, klasyfikacja Bismuth-Corlette, klasyfikacja TNM, markery nowotworowe, pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, pozytronowa tomografia emisyjna, próby wątrobowe, profilowanie molekularne, przezskórna przezwątrobowa cholangiografia, rak dróg żółciowych, rezonans magnetyczny, sekwencjonowanie nowej generacji, tomografia komputerowa, ultrasonografia jamy brzusznej, wewnątrzwątrobowy rak dróg żółciowych, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Kamienie żółciowe – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Kamica żółciowa charakteryzuje się korzystnym rokowaniem, jednak ryzyko rozwoju objawów klinicznych wzrasta wraz z wielkością, liczbą kamieni oraz czasem ich obecności w drogach żółciowych. Mniej niż 20% pacjentów rozwija objawy, a u bezobjawowych prawdopodobieństwo ich pojawienia się wynosi 10-20% w ciągu 10 lat. Standardem leczenia objawowej kamicy jest laparoskopowa cholecystektomia, z planową śmiertelnością <0,5% i chorobowością <10%, natomiast w trybie pilnym śmiertelność wzrasta do 3-5%, a chorobowość do 30-50%. Ryzyko powikłań zwiększają m.in. wysoki BMI, wcześniejsze operacje jamy brzusznej, zrosty, zgorzelinowy pęcherzyk oraz zespół kruchości. Pooperacyjne dolegliwości obejmują przewlekłą biegunkę i utrzymujące się objawy dyspeptyczne, szczególnie u pacjentów stosujących leki psychotropowe (OR=5,3) i z wysokim poziomem lęku (OR=10,6).
cholecystektomia laparoskopowa, choledocholithiasis, cholelithiasis, droga żółciowa, hepatolithiasis, kamica przewodowa, kamica wewnątrzwątrobowa, kamica żółciowa, kamień żółciowy, kwas chenodeoksycholowy, kwas ursodeoksycholowy, lek wiążący kwasy żółciowe, mikrobiom jelitowy, objaw dyspeptyczny, ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego, rak pęcherzyka żółciowego, UDCA, wewnątrzwątrobowy rak dróg żółciowych, wskaźnik masy ciała, wskaźnik śmiertelności, zespół kruchości - Leksykon chorób i schorzeń
Rak dróg żółciowych – Leczenie
Rak dróg żółciowych (cholangiocarcinoma) to agresywny nowotwór wymagający wielospecjalistycznego podejścia terapeutycznego, uwzględniającego lokalizację guza, stopień zaawansowania oraz stan pacjenta. Podstawową metodą leczenia jest chirurgia, jednak tylko 10-20% chorych kwalifikuje się do resekcji. Zabiegi operacyjne obejmują resekcję dróg żółciowych, częściową hepatektomię, procedurę Whipple’a oraz rozszerzone resekcje w przypadku guzów typu Klatskina. W wybranych przypadkach wczesnego stadium wnękowego raka dróg żółciowych możliwy jest przeszczep wątroby według protokołu Mayo Clinic, poprzedzony chemioterapią i chemioradioterapią. W nieresekcyjnych przypadkach stosuje się leczenie paliatywne, takie jak bypass żółciowy, stentowanie dróg żółciowych czy przezskórny drenaż żółciowy. Radioterapia (EBRT, brachyterapia, terapia protonowa) może być stosowana neoadjuwantowo, adjuwantowo, samodzielnie lub paliatywnie, często w połączeniu z terapią hipertermiczną i radiouczulaczami.
5-fluorouracyl, ablacja o częstotliwości radiowej, blokada splotu trzewnego, brachyterapia, chemoembolizacja, chirurg onkologiczny, cholangiocarcinoma, cisplatyna, częściowa hepatektomia, drenaż żółciowy, durwalumab, futibatinib, gastroenterolog, gemcytabina, guz Klatskina, hepatolog, infigratinib, infuzja do tętnicy wątrobowej, inhibitor BRAF, inhibitor FGFR2, inhibitor PD-1, inhibitor punktu kontrolnego, iwosidenib, kapecytabina, mutacja BRAF V600E, mutacja IDH1, oksaliplatyna, onkolog kliniczny, pankreatoduodenektomia, pembrolizumab, pemigatinib, procedura Whipple’a, przeszczep wątroby, radioembolizacja, radioterapeuta, radiouczulacz, rak dróg żółciowych, resekcja, resekcja dróg żółciowych, rozszerzona resekcja, stent dróg żółciowych, terapia adjuwantowa, terapia anty-HER2, terapia fotodynamiczna, terapia neoadjuwantowa, terapia protonowa, trastuzumab, wewnątrzwątrobowy rak dróg żółciowych, zespół wielospecjalistyczny, zewnętrzna radioterapia wiązką - Leksykon chorób i schorzeń
Rak dróg żółciowych (cholangiocarcinoma) – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rak dróg żółciowych (cholangiocarcinoma) to agresywny nowotwór wywodzący się z nabłonka dróg żółciowych, charakteryzujący się złym rokowaniem, głównie z powodu późnej diagnozy i oporności na chemioterapię. Współczynniki 5-letniego względnego przeżycia wynoszą około 9% dla wewnątrzwątrobowego i 10% dla zewnątrzwątrobowego raka dróg żółciowych. Mediana całkowitego przeżycia u pacjentów z rakiem okołownękowym wynosi 5,2 miesiąca (95% CI 4,7-5,7), z 1-, 3- i 5-letnimi wskaźnikami przeżycia odpowiednio 31%, 10% i 6%. Rokowanie różni się w zależności od lokalizacji i stopnia zaawansowania: dla raka miejscowego 5-letnie przeżycie wynosi około 17-24%, dla regionalnego 9-16%, a dla odległego (stadium 4B) około 2%. Inwazja naczyniowa, zwłaszcza naciek żyły wrotnej lub tętnicy wątrobowej przekraczający 180°, jest istotnym negatywnym czynnikiem prognostycznym.
agresywność nowotworu, biomarker, chemioradioterapia, cholangiocarcinoma, drzewo żółciowe, dysfagia, inwazja naczyniowa, kancerogeneza, limfadenektomia, margines chirurgiczny, mediana całkowitego przeżycia, model proporcjonalnego hazardu Coxa, mutacja germinalna, nabłonek dróg żółciowych, opieka wspomagająca, oporność na chemioterapię, perihilar cholangiocarcinoma, płyn ustrojowy, przebieg bezobjawowy, rak dróg żółciowych, rak regionalny, resekcja chirurgiczna, tkanka nowotworowa, wewnątrzwątrobowy rak dróg żółciowych, węzeł chłonny, współczynnik przeżycia, zewnątrzwątrobowy rak dróg żółciowych - Leksykon chorób i schorzeń
Rak dróg żółciowych w okolicy wątrobowo-dwunastniczej (cholangiocarcinoma okolicy wątrobowo-dwunastniczej) – Epidemiologia
Rak dróg żółciowych w okolicy wątrobowo-dwunastniczej (hilar cholangiocarcinoma, guz Klatskina) stanowi 50-70% zewnątrzwątrobowych nowotworów dróg żółciowych i 40-60% wszystkich cholangiocarcinoma. Roczna zachorowalność waha się od 0,3 do 6/100 000 mieszkańców, z wyraźnym zróżnicowaniem geograficznym – najwyższa w Azji Południowo-Wschodniej (np. Tajlandia do 85/100 000). Średni wiek diagnozy to około 65 lat, z nieznaczną przewagą zachorowań u mężczyzn (stosunek 1:1,2-1,5). Kluczowe czynniki ryzyka to pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (PSC) w krajach zachodnich, zakażenia przywrami (Clonorchis sinensis, Opisthorchis viverrini) w Azji, choroby zapalne jelit, wrodzone anomalie dróg żółciowych, marskość wątroby, kamica dróg żółciowych oraz zakażenia HBV i HCV. W diagnostyce stosuje się MDCT, MRI z MRCP (dokładność 85-95%), cytologię szczoteczkową z ERCP, EUS z biopsją oraz PET, a markery CA 19-9 i CEA mają ograniczoną specyficzność. Klasyfikacja Bismuth-Corlette (typy I-IV) ma znaczenie prognostyczne, z najgorszym rokowaniem dla typu IV.
antygen CA 19-9, antygen rakowo-płodowy, chemioradioterapia neoadjuwantowa, cholangiocarcinoma, cholangiocarcinoma wnęki wątroby, cholangiopankreatografia rezonansu magnetycznego, choledocholithiasis, choroba Caroliego, Clonorchis sinensis, cytologia szczoteczkowa, endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna, endoskopowa ultrasonografia, ERCP, guz Klatskina, kamica dróg żółciowych, klasyfikacja Bismuth-Corlette, marskość wątroby, MRCP, nabłonek dróg żółciowych, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, Opisthorchis viverrini, pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, pozytonowa tomografia emisyjna, przeszczepienie wątroby, przywry wątrobowe, rak dróg żółciowych, resekcja chirurgiczna, rezonans magnetyczny, schistosomatoza, tomografia komputerowa, torbiele przewodów żółciowych, wewnątrzwątrobowy rak dróg żółciowych, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu C, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zewnątrzwątrobowy rak dróg żółciowych - Leksykon chorób i schorzeń
Rak dróg żółciowych w okolicy wątrobowo-dwunastniczej (cholangiocarcinoma okolicy wątrobowo-dwunastniczej) – Patofizjologia i mechanizm
Rak dróg żółciowych w okolicy wątrobowo-dwunastniczej (hilar cholangiocarcinoma) to złośliwy nowotwór wywodzący się z nabłonka dróg żółciowych w obrębie wnęki wątroby, charakteryzujący się powolnym wzrostem i naciekaniem tkanek nerwowych oraz podnabłonkowych. Patogeneza tego nowotworu jest wieloetapowa i związana z przewlekłym stanem zapalnym oraz cholestazą, które indukują mutacje w onkogenach (np. KRAS 22-53%) i genach supresorowych (np. TP53, SMAD4). Kluczową rolę odgrywają cytokiny prozapalne, zwłaszcza IL-6, oraz aktywacja receptorów kinazy tyrozynowej (IL-6R, c-MET, EGFR), które poprzez szlaki JAK/STAT3, PI3K/Akt i ERK1/2 promują proliferację, unikanie apoptozy i progresję guza. Mikrośrodowisko guza, bogate w fibroblasty związane z rakiem (CAF), limfocyty T i makrofagi, wspiera angiogenezę i inwazję, a także umożliwia ucieczkę nowotworu spod nadzoru immunologicznego poprzez mechanizmy takie jak ekspresja FasL i aktywacja punktów kontrolnych immunologicznych (PD-1/PD-L1, CTLA-4).
chemioterapia adjuwantowa, cholangiocarcinoma, cholestaza, cyklooksygenaza-2, czynnik martwicy nowotworu, czynnik wzrostu pochodzący z płytek krwi, drogi żółciowe, fibroblasty związane z rakiem, indukowalna syntaza tlenku azotu, interleukina-6, kamica dróg żółciowych, kwasy żółciowe, limfocyty CD8+, makrofagi związane z guzem, marskość wątroby, mutacja KRAS, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, nowotwór złośliwy, pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, przeszczep wątroby, przywry wątrobowe, rak dróg żółciowych, reaktywne formy azotu, receptory kinazy tyrozynowej, resekcja chirurgiczna, szlak Hedgehog, szlak Notch, terapia fotodynamiczna, torbiele przewodów żółciowych, transformacja nowotworowa, wewnątrzwątrobowy rak dróg żółciowych, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu C, wnęka wątroby - Leksykon chorób i schorzeń
Rak dróg żółciowych – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rak dróg żółciowych (cholangiocarcinoma) cechuje się wysoką agresywnością i szybkim rozprzestrzenianiem, co skutkuje niekorzystnym rokowaniem. Pięcioletnie wskaźniki przeżycia wahają się od 18-23% w przypadku nowotworów ograniczonych do dróg żółciowych, do zaledwie 2-3% przy obecności rozsiewu. Według American Cancer Society, 5-letni względny wskaźnik przeżycia wynosi 9% dla wewnątrzwątrobowego i 10% dla zewnątrzwątrobowego raka dróg żółciowych, z wyraźnym pogorszeniem w zaawansowanych stadiach (np. 2% dla stadium 4B). Czynniki prognostyczne obejmują możliwość całkowitej resekcji chirurgicznej (R0), lokalizację guza, stopień zaawansowania, obecność przerzutów w węzłach chłonnych, typ histologiczny oraz cechy pacjenta, takie jak wiek i ogólny stan zdrowia. Mediana przeżycia w raku wnęki wątroby wynosi około 5,2 miesiąca, z 5-letnim wskaźnikiem przeżycia na poziomie 6%.
agresywność nowotworu, badanie przesiewowe, biomarker, czynnik prognostyczny, marginesy chirurgiczne, nawrót nowotworu, oporność na chemioterapię, pięcioletni wskaźnik przeżycia, przerzut do węzłów chłonnych, przeszczep wątroby, rak dróg żółciowych, rak dróg żółciowych okolicy wnęki wątroby, rak in situ, rak inwazyjny, rak wnęki wątroby, resekcja chirurgiczna, wewnątrzwątrobowy rak dróg żółciowych, względny wskaźnik przeżycia, zaawansowane stadium nowotworu, zewnątrzwątrobowy rak dróg żółciowych