szczepienie poekspozycyjne
Szczepienie poekspozycyjne to procedura medyczna stosowana po potencjalnej ekspozycji na czynnik zakaźny w celu zapobieżenia rozwojowi choroby. W przeciwieństwie do szczepień profilaktycznych (przedekspozycyjnych), które są podawane przed kontaktem z patogenem, szczepienia poekspozycyjne są interwencją awaryjną.
Najczęściej stosowanym szczepieniem poekspozycyjnym jest profilaktyka przeciw wściekliźnie, wdrażana po ugryzieniu przez potencjalnie zakażone zwierzę. Obejmuje ona podanie szczepionki przeciw wściekliźnie oraz, w zależności od charakteru ekspozycji, immunoglobuliny przeciw wściekliźnie. Szybkie wdrożenie profilaktyki poekspozycyjnej jest kluczowe, gdyż po wystąpieniu objawów wścieklizny choroba jest prawie zawsze śmiertelna.
Inne sytuacje wymagające szczepień poekspozycyjnych to ekspozycja na wirusa zapalenia wątroby typu B (HBV), gdzie stosuje się szczepionkę przeciw HBV oraz immunoglobulinę przeciw HBV, a także profilaktyka tężca po zranieniach. W przypadku narażenia na zakażenie wirusem odry, świnki czy ospy wietrznej u osób nieuodpornionych również można zastosować szczepienie poekspozycyjne, które może złagodzić przebieg choroby lub zapobiec jej rozwojowi.
Skuteczność szczepień poekspozycyjnych zależy od szybkości ich podania po ekspozycji, dlatego istotne jest natychmiastowe zgłoszenie się do placówki medycznej po potencjalnym narażeniu na patogen. Decyzję o wdrożeniu profilaktyki poekspozycyjnej podejmuje lekarz na podstawie oceny ryzyka zakażenia oraz stanu immunologicznego pacjenta.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Pertaktyna – Dawkowanie i sposób podawania
Pertaktyna stanowi istotny antygen w bezkomórkowych szczepionkach przeciw krztuścowi, obecna w różnych preparatach o zróżnicowanej zawartości, od 2,5 µg w Boostrix do 8 µg w Infanrix-IPV na dawkę 0,5 ml. Szczepionki te różnią się także składem innych antygenów krztuśca oraz grupą docelową, obejmującą dzieci (Infanrix-IPV), młodzież i dorosłych (Adacel, Boostrix). Dawkowanie jest ściśle określone w charakterystykach produktów i zależy od wieku pacjenta, celu szczepienia (pierwotne, przypominające, po ekspozycji, u kobiet w ciąży) oraz historii szczepień. Szczepionki podaje się domięśniowo, preferencyjnie w mięsień naramienny u osób starszych i w przednio-boczną część uda u małych dzieci, unikając podawania w pośladki, śródskórnie, podskórnie lub donaczyniowo.
ampułko-strzykawka, antygen krztuśca, badanie kliniczne, bierna ochrona, dawka przypominająca, fimbrie, hemaglutynina włókienkowa, immunoglobulina przeciwtężcowa, jednorodna zawiesina, krztusiec, mięsień naramienny, odpowiedź immunologiczna, pertaktyna, podanie domięśniowe, podanie donaczyniowe, podanie podskórne, podanie śródskórne, profilaktyka krztuśca, skład antygenowy, szczepienie pierwotne, szczepienie poekspozycyjne, toksoid krztuścowy - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Act-HiB 10 mcg polisacharydu otoczkowego Haemophilus influenzae typ b skoniugowanego z 18-30 mcg toksoidu tężcowego/0,5 ml; 1 dawka (0,5 ml)
Szczepionka Act-HIB zawiera 10 mikrogramów polisacharydu otoczkowego Haemophilus influenzae typu b skoniugowanego z 18-30 mikrogramami toksoidu tężcowego w dawce 0,5 ml. Schemat dawkowania jest dostosowany do wieku pacjenta: dzieci do 6. miesiąca życia otrzymują 3 dawki podstawowe co 1-2 miesiące oraz dawkę uzupełniającą rok po ostatniej dawce; dzieci między 6. a 12. miesiącem życia – 2 dawki podstawowe w odstępie 1 miesiąca oraz dawkę uzupełniającą w 18. miesiącu życia; natomiast dzieci od 1. do 5. roku życia otrzymują jednorazową dawkę bez konieczności podania dawki uzupełniającej. W przypadku kontaktu z chorym na inwazyjną chorobę wywołaną przez H. influenzae typ b, szczepienie należy przeprowadzić zgodnie z odpowiednim schematem wiekowym, a także zaszczepić osobę chorującą (index case).
charakterystyka produktu leczniczego, dawkowanie szczepionki, droga domięśniowa, Haemophilus influenzae typ b, inwazyjna choroba, mięsień czworogłowy uda, mięsień naramienny, ochrona immunologiczna, podanie donaczyniowe, podanie podskórne, polisacharyd otoczkowy, szczepienie poekspozycyjne, szczepionka Act-HIB, toksoid tężcowy - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Verorab 3,25 j.m. wirusa wścieklizny, szczep Wistar Rabies PM/WI38 1503-3M (inaktywowany)/0,5 ml; 1 dawka (0,5 ml)
VERORAB to szczepionka przeciw wściekliźnie zawierająca inaktywowany wirus szczepu Wistar Rabies PM/WI38 1503-3M, namnażany w komórkach VERO, w dawce 0,5 ml zawierającej 3,25 j.m. wirusa, oznaczaną testem ELISA zgodnie z międzynarodowym standardem. Szczepionka jest wskazana do profilaktyki przed- i poekspozycyjnej u pacjentów wszystkich grup wiekowych, ze szczególnym uwzględnieniem osób narażonych na kontakt z wirusem, takich jak pracownicy laboratoriów, personel weterynaryjny, leśnicy, myśliwi, opiekunowie zwierząt oraz podróżni do obszarów endemicznych. Szczepienie poekspozycyjne należy wdrożyć niezwłocznie po ekspozycji, zgodnie z lokalnymi wytycznymi, jako postępowanie ratujące życie.
badanie serologiczne, dawka przypominająca, fenyloketonuria, inaktywowany wirus wścieklizny, komórki Vero, obszar endemiczny, profilaktyka poekspozycyjna, profilaktyka przedekspozycyjna, profilaktyka wścieklizny, rekonstytucja proszku, rezerwuar wirusa, status immunizacji, szczep Wistar Rabies, szczepienie poekspozycyjne, szczepienie przedekspozycyjne, szczepionka przeciw wściekliźnie, test ELISA, wirus wścieklizny, zawiesina do wstrzykiwań - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Havrix 720 Junior nie mniej niż 720 jednostek ELISA wirusa zapalenia wątroby typu A, szczep HM175/0,5 ml; 1 dawka (0,5 ml)
Badania przedkliniczne szczepionki Havrix 720 Junior, zawierającej inaktywowany wirus zapalenia wątroby typu A (szczep HM175) namnażany w ludzkich komórkach diploidalnych MRC-5 i adsorbowany na wodorotlenku glinu, wykazały wysoką skuteczność i bezpieczeństwo w modelach zwierzęcych, ze szczególnym uwzględnieniem ssaków naczelnych. Szczepienie poekspozycyjne, przeprowadzone w ciągu 2 dni od ekspozycji na heterologiczny szczep wirusa HAV, zapewniło pełną ochronę immunologiczną, zapobiegając rozwojowi choroby u wszystkich badanych zwierząt. Brak specyficznych zagrożeń bezpieczeństwa związanych z komponentami szczepionki podkreśla jej korzystny profil tolerancji.
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – VARIVAX nie mniej niż 1350 PFU/0,5 ml
Szczepionka VARIVAX zawiera żywy, atenuowany wirus ospy wietrznej szczepu Oka/Merck, z dawką co najmniej 1350 PFU w 0,5 ml po rekonstytucji. Jest wskazana do rutynowych szczepień ochronnych u osób powyżej 12. miesiąca życia, z możliwością wcześniejszego podania od 9. miesiąca życia w wyjątkowych sytuacjach epidemiologicznych lub zgodnie z lokalnym kalendarzem szczepień. Szczepionka jest również stosowana jako profilaktyka poekspozycyjna u osób podatnych na zakażenie, z największą skutecznością przy podaniu do 3 dni po kontakcie z wirusem, a także potencjalnym działaniem modyfikującym przebieg choroby przy podaniu do 5 dni po ekspozycji.
atenuowany wirus ospy wietrznej, choroba zakaźna, jednostki PFU, klinicznie jawne zakażenie, komórki diploidalne MRC-5, nadwrażliwość na antybiotyk, neomycyna, profilaktyka pierwotna, profilaktyka poekspozycyjna, przebieg zakażenia, szczepienie poekspozycyjne, szczepienie przeciwko ospie wietrznej, wirus ospy wietrznej, wirus varicella zoster, zawiesina do wstrzykiwań - Leksykon chorób i schorzeń
Wirusowe zapalenie wątroby typu a – Leczenie
Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A) jest ostrą, samoograniczającą się infekcją wątroby wywołaną przez HAV, która zazwyczaj nie prowadzi do przewlekłego uszkodzenia narządu. Leczenie jest wyłącznie wspomagające i obejmuje odpoczynek, odpowiednie nawodnienie, zbilansowaną dietę oraz unikanie alkoholu i leków hepatotoksycznych, takich jak paracetamol. W przypadku nasilonych objawów stosuje się leki przeciwwymiotne, przeciwgorączkowe i przeciwświądowe pod ścisłą kontrolą lekarską. Monitorowanie pacjentów powinno obejmować regularną ocenę funkcji wątroby (AspAT, AlAT, bilirubina, fosfataza alkaliczna, GGTP), parametrów krzepnięcia (INR, czas protrombinowy) oraz stanu neurologicznego w celu wczesnego wykrycia encefalopatii. Hospitalizacja jest wskazana w ciężkich przypadkach, zwłaszcza przy ryzyku piorunującej niewydolności wątroby, gdzie stosuje się intensywne leczenie wspomagające, a w skrajnych sytuacjach rozważa się przeszczepienie wątroby według kryteriów Kings College lub skali MELD.
aplazja czerwonokrwinkowa, badanie funkcji wątroby, badanie serologiczne, encefalopatia wątrobowa, immunoglobulina, kryteria Kings College, leczenie objawowe, leczenie przeciwwirusowe, leczenie wspomagające, lek przeciwgorączkowy, lek przeciwświądowy, lek przeciwwirusowy, lek przeciwwymiotny, nawodnienie dożylne, okres zakaźności, parametry krzepnięcia, piorunująca niewydolność wątroby, postępowanie terapeutyczne, profilaktyka poekspozycyjna, przeszczepienie wątroby, przewlekłe uszkodzenie wątroby, skala MELD, substancja hepatotoksyczna, szczepienie poekspozycyjne, terapia kortykosteroidowa, wirus HAV, wirusowe zapalenie wątroby typu A - Leksykon substancji czynnych
Wirus zapalenia wątroby typu A – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa inaktywowanych szczepionek przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A (HAV) wykazały różnice w zależności od zastosowanego szczepu wirusa oraz producenta. Szczepionki Havrix Adult i Havrix 720 Junior, zawierające szczep HM175, wykazały skuteczną ochronę immunologiczną u ssaków naczelnych, nawet przy szczepieniu poekspozycyjnym, co potwierdza ich efektywność w profilaktyce poekspozycyjnej. Preparaty Vaqta 25 i Vaqta 50, oparte na szczepie CR326F, nie wykazały swoistego ryzyka w badaniach przedklinicznych, a ich dawki antygenowe wynoszą odpowiednio 25 U (0,5 ml) i 50 U (1 ml). Szczepionka Avaxim 160 U, zawierająca szczep GBM i 160 jednostek antygenowych ELISA, nie posiada szczegółowych danych przedklinicznych, co może wskazywać na opieranie się na danych klinicznych lub standardowych procedurach oceny bezpieczeństwa.
adiuwant, Avaxim, HAV, Havrix Adult, hydroksyfosforanosiarczanu glinu, inaktywowany wirus zapalenia wątroby typu A, jednostka antygenowa ELISA, komórki diploidalne MRC-5, ochrona immunologiczna, profilaktyka poekspozycyjna, szczep CR326F, szczep GBM, szczep HM175, szczepienie poekspozycyjne, Vaqta 25, Vaqta 50, wirus zapalenia wątroby typu A, wodorotlenek glinu, WZW typu A - Leksykon chorób i schorzeń
Wirusowe zapalenie wątroby typu a – Epidemiologia
Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A) pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego, charakteryzującym się zmienną endemicznością zależną od warunków sanitarnych i społeczno-ekonomicznych. Globalnie rocznie dochodzi do około 100 milionów zakażeń HAV, z czego 1,5 miliona to przypadki objawowe, skutkujące 15 000–30 000 zgonów. Epidemiologia WZW A ulega istotnym zmianom, m.in. przesunięciu wieku zakażenia w kierunku starszych grup wiekowych, co wiąże się z cięższym przebiegiem choroby (tzw. paradoks epidemiologii). W krajach rozwiniętych obserwuje się spadek zapadalności do 1,2/100 000 mieszkańców, głównie dzięki poprawie warunków sanitarnych i wprowadzeniu szczepień, jednak wzrasta liczba ognisk w grupach wysokiego ryzyka, takich jak osoby używające substancji psychoaktywnych, osoby bezdomne, MSM oraz podróżujący do krajów o wyższej endemiczności. Nadzór epidemiologiczny opiera się na obowiązkowym zgłaszaniu przypadków, monitoringu laboratoryjnym (przeciwciała anty-HAV IgM, RNA HAV) oraz nowoczesnych metodach, takich jak nadzór ściekowy i systemy wywiadu epidemicznego, które zwiększają wykrywalność ognisk i umożliwiają szybką reakcję.
droga fekalno-oralna, endemiczność, genotypowanie wirusa, immunoglobulina, nadzór epidemiologiczny, nadzór ściekowy, odporność zbiorowiskowa, ognisko epidemiczne, ostre zapalenie wątroby, profilaktyka poekspozycyjna, program szczepień, przeciwciała anty-HAV IgG, seropozytywność, seroprewalencja, szczepienie poekspozycyjne, szczepionka przeciwko WZW A, wirus HAV, wirusowe zapalenie wątroby typu A - Leksykon substancji czynnych
Wirus wścieklizny – Przeciwwskazania stosowania
Preparat immunizacyjny Verorab zawiera inaktywowany wirus wścieklizny szczep Wistar Rabies PM/WI38 1503-3M w dawce 3,25 j.m., namnażany w komórkach VERO i inaktywowany, co zapewnia jego bezpieczeństwo. Przeciwwskazania do szczepienia profilaktycznego obejmują nadwrażliwość na inaktywowany wirus, substancje pomocnicze (w tym fenyloalaninę w ilości 4,1 µg), antybiotyki takie jak polimyksyna B, streptomycyna, neomycyna oraz inne szczepionki o podobnym składzie. Czasowe przeciwwskazania to gorączka i ostra choroba, które wymagają odroczenia szczepienia do ustąpienia objawów. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z fenyloketonurią ze względu na obecność fenyloalaniny, choć jej ilość jest zazwyczaj klinicznie nieistotna.
fenyloalanina, fenyloketonuria, inaktywowany wirus, komórki Vero, nadwrażliwość na antybiotyki, nadwrażliwość na substancję czynną, nadwrażliwość na substancje pomocnicze, neomycyna, polimyksyna B, postępowanie przeciwwstrząsowe, preparat immunizacyjny, streptomycyna, szczep Wistar Rabies, szczepienie poekspozycyjne, szczepienie profilaktyczne, szczepionka przeciwko wściekliźnie, test ELISA, wirus wścieklizny - Leksykon chorób i schorzeń
Wścieklizna – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Wścieklizna (Rabies) jest chorobą odzwierzęcą o niemal 100% śmiertelności po wystąpieniu objawów klinicznych, zgon następuje zwykle w ciągu 3-10 dni od ich pojawienia się. Po przedostaniu się wirusa do ośrodkowego układu nerwowego leczenie jest nieskuteczne, a rokowanie wyjątkowo niekorzystne. Profilaktyka poekspozycyjna (PEP) jest niemal w 100% skuteczna, pod warunkiem wdrożenia przed wystąpieniem symptomów. Niepowodzenie PEP wynika z opóźnionego podania, błędów w aplikacji immunoglobuliny lub szczepionki oraz stosowania preparatów niskiej jakości. Nieliczne, wyjątkowe przypadki przeżycia dotyczą głównie wariantów wirusa pochodzących od nietoperzy, jednak nawet one wiążą się z ciężkimi deficytami neurologicznymi. WHO zaleca kompleksową opiekę paliatywną po pojawieniu się objawów.
choroba odzwierzęca, choroba zakaźna, deficyt neurologiczny, immunoglobulina przeciwko wściekliźnie, lyssawirus, miano przeciwciał, nadzór epidemiologiczny, ośrodkowy układ nerwowy, preparat biologiczny, profilaktyka poekspozycyjna, przeciwciało neutralizujące, serologia, śmiertelność, status szczepienia, szczepienie poekspozycyjne, uczenie maszynowe, wirus wścieklizny, wścieklizna, zaniedbana choroba tropikalna