okres zakaźności
Okres zakaźności (lub okres zaraźliwości) to przedział czasu, w którym zakażona osoba może przenosić patogen i zarażać innych. Ten kluczowy parametr epidemiologiczny różni się znacząco w zależności od rodzaju choroby zakaźnej.
Dla wirusowych chorób układu oddechowego, takich jak grypa czy COVID-19, okres zakaźności często rozpoczyna się przed wystąpieniem objawów (okres przedobjawowy), co znacząco utrudnia kontrolę rozprzestrzeniania się zakażenia. W przypadku chorób bakteryjnych, jak angina paciorkowcowa, zakaźność zwykle pokrywa się z obecnością objawów i ustępuje po wdrożeniu odpowiedniej antybiotykoterapii.
Znajomość okresu zakaźności ma fundamentalne znaczenie dla planowania działań przeciwepidemicznych, w tym izolacji pacjentów, kwarantanny osób narażonych oraz właściwego momentu wdrożenia leczenia. Określenie czasu, w którym pacjent powinien pozostać w izolacji, opiera się na precyzyjnym określeniu okresu, w którym może on stanowić źródło zakażenia dla innych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Grypa świńska (h1n1) – Zapobieganie i profilaktyka
Grypa świńska (H1N1) to zakaźna choroba układu oddechowego wywoływana przez wirusa grypy typu A, który od 2009 roku jest składnikiem sezonowej szczepionki przeciw grypie. Wirus przenosi się głównie drogą kropelkową i jest najbardziej zakaźny w pierwszych 5 dniach choroby, z wydłużonym okresem zakaźności u dzieci i osób starszych. Szczepienie przeciw grypie, zalecane od 6. miesiąca życia, zmniejsza ryzyko zachorowania oraz powikłań wymagających hospitalizacji, a jego skuteczność potwierdzono m.in. 60% redukcją potrzeby leczenia grypy. Szczególnie wskazane jest u kobiet w ciąży, dzieci do 5 lat, osób powyżej 65 roku życia, chorych przewlekle oraz personelu medycznego. Profilaktyka obejmuje także przestrzeganie higieny rąk, zakrywanie ust i nosa podczas kaszlu i kichania, unikanie bliskiego kontaktu z chorymi oraz dezynfekcję powierzchni, gdyż wirus może przetrwać na nich kilka godzin.
chemioprofilaktyka przeciwwirusowa, ciężki przebieg grypy, droga kropelkowa, dystans społeczny, grypa świńska H1N1, higiena dróg oddechowych, lek przeciwwirusowy, leki przeciwwirusowe, maska N95, objawy grypopodobne, okres zakaźności, oseltamiwir, osłabiony układ odpornościowy, powikłania grypy, profilaktyka farmakologiczna, przeciwciała, roztwór wybielacza, środek do dezynfekcji rąk, układ odpornościowy, wirus grypy typu A, wirus H1N1, zanamiwir - Leksykon chorób i schorzeń
Grypa świńska (h1n1) – Epidemiologia
Grypa świńska (H1N1) to choroba układu oddechowego wywołana przez wirusa grypy typu A, który charakteryzuje się zdolnością do transmisji międzygatunkowej i zmiennością antygenową (dryf i przesunięcie antygenowe). Pandemia H1N1 z 2009 roku, spowodowana reasortacją wirusów ptasich, świńskich i ludzkich, doprowadziła do zakażenia do 24% światowej populacji i od 151 700 do 575 500 zgonów w ciągu pierwszego roku. Okres inkubacji wynosi średnio 2 dni (zakres 1-4 dni, do 7 dni u niektórych pacjentów), a okres zakaźności trwa od 1 dnia przed objawami do 5-7 dni po zachorowaniu. Wirus przenosi się głównie drogą kropelkową i kontaktem z zakażonymi powierzchniami. Szczepienia pozostają najskuteczniejszą metodą profilaktyki, a sezonowe szczepionki zawierają m.in. wirusa A(H1N1)pdm09, który obecnie krąży jako wirus sezonowy. W sezonie 2024-2025 odnotowano wysoką aktywność grypy z co najmniej 47 milionami zachorowań, 610 000 hospitalizacji i 26 000 zgonów, w tym 216 zgonów pediatrycznych, co wskazuje na wysoką dotkliwość choroby.
aktywny nadzór, choroba grypopodobna, choroba współistniejąca, diagnostyka molekularna, dryf antygenowy, dystans społeczny, grypa świńska, koinfekcja, nadzór epidemiologiczny, obowiązek zgłaszania, odpowiedź immunologiczna gospodarza, odpowiedź limfocytów T, okres inkubacji, okres zakaźności, przeciwciało neutralizujące, przesunięcie antygenowe, rozprzestrzenianie wirusa, sezon grypowy, szczepionka inaktywowana, transmisja międzyludzka, wirus grypy typu A, wskaźnik śmiertelności, zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej - Leksykon chorób i schorzeń
Cholera – Etiologia i przyczyny
Cholera jest ostrą infekcją przewodu pokarmowego wywołaną przez bakterię Vibrio cholerae, głównie serogrupy O1 i O139, które produkują toksynę cholerową (CTX). Patogen kolonizuje jelito cienkie, gdzie toksyna cholerowa indukuje masywne wydzielanie płynów i elektrolitów (Na+, Cl-, HCO3-, K+), prowadząc do gwałtownej wodnistej biegunki i ciężkiego odwodnienia. Dawka zakaźna wynosi około 10^8 bakterii, a czynniki predysponujące do zakażenia to m.in. obniżona kwaśność soku żołądkowego, niedożywienie oraz grupa krwi O. Transmisja odbywa się głównie drogą fekalno-oralną poprzez spożycie skażonej wody lub żywności, zwłaszcza surowych owoców morza i warzyw. Epidemiologia choroby obejmuje obszary endemiczne, neoepidemiczne oraz sporadyczne ogniska w krajach rozwiniętych, z globalną liczbą zachorowań szacowaną na 1,3-4 miliony rocznie i 21 000-143 000 zgonów.
achlorhydria, bloker H2, błona śluzowa jelita, choroba endemiczna, choroba wrzodowa, dawka zakaźna, droga fekalno-oralna, elektrolity, endotoksyna, Helicobacter pylori, hipochlorhydria, horyzontalny transfer genów, jelito cienkie, kwas żołądkowy, obszar endemiczny, ognisko epidemiczne, okres zakaźności, sekwencjonowanie genomu, skażenie wody, Vibrio cholerae, wagotomia, wodnista biegunka, wskaźnik śmiertelności, zaburzenia elektrolitowe - Leksykon chorób i schorzeń
Różyczka – Epidemiologia
Różyczka, wywoływana przez wirusa z rodziny Togaviridae, jest chorobą wirusową przenoszoną głównie drogą kropelkową, z okresem inkubacji średnio 17 dni (zakres 12-23 dni). Przed wprowadzeniem szczepień, zapadalność w USA wynosiła 58/100 000, a podczas epidemii 1962-1965 odnotowano 12,5 mln przypadków, skutkujących 20 000 przypadkami zespołu różyczki wrodzonej (CRS), 11 000 poronień i 2 100 zgonów noworodków. Obecnie, dzięki szczepieniom, różyczka została wyeliminowana endemicznie w wielu krajach, m.in. w USA (od 2004 r.) i regionie Ameryk (2015 r.), jednak nadal występuje w Azji, Afryce i na Bliskim Wschodzie, gdzie rocznie rodzi się około 100 000 dzieci z CRS. Diagnostyka opiera się na wykrywaniu przeciwciał IgM, wzroście miana IgG lub wykryciu RNA wirusa metodą RT-PCR, a potwierdzenie laboratoryjne jest kluczowe ze względu na możliwość fałszywych wyników w regionach wolnych od choroby. Nadzór epidemiologiczny obejmuje obowiązkowe zgłaszanie przypadków, śledzenie kontaktów i analizę danych, co jest niezbędne do szybkiego wykrywania ognisk i monitorowania eliminacji.
droga kropelkowa, nadzór epidemiologiczny, odporność stadna, okres inkubacji, okres zakaźności, potwierdzenie laboratoryjne, przeciwciała IgG, przeciwciała IgM, przypadek potwierdzony laboratoryjnie, reakcja krzyżowa, różyczka endemiczna, RT-PCR, sezonowość zachorowań, śledzenie kontaktów, szczepionka MMR, szczepionka monowalentna, transmisja wirusa, typowanie molekularne, uszkodzenie płodu, wada wrodzona, wirus różyczki, wydzielina z dróg oddechowych, wysypka, wyszczepialność populacji, zespół różyczki wrodzonej - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół spoliczkowanego dziecka – Etiologia i przyczyny
Zespół spoliczkowanego dziecka (erythema infectiosum) wywołany jest przez parwowirus B19, mały, bezotoczkowy wirus DNA o tropizmie do komórek progenitorowych linii erytroidalnej, co prowadzi do przejściowego zahamowania erytropoezy. Wirus rozprzestrzenia się głównie drogą kropelkową, przez kontakt z wydzielinami dróg oddechowych, krew oraz wertykalnie z matki na płód. Okres inkubacji wynosi 4-14 dni (może się wydłużyć do 21 dni), a zakaźność jest największa przed pojawieniem się charakterystycznej wysypki, która oznacza ustąpienie wiremii i zakończenie zakaźności. Choroba ma sezonowy charakter, z największą częstością występowania w późnej zimie i wczesnej wiośnie, najczęściej dotyka dzieci w wieku 5-15 lat. Po zakażeniu rozwijają się przeciwciała IgM (około 2-3 tygodnia) i IgG (około 3 tygodnia), które zapewniają długotrwałą odporność. Epidemiologicznie wirus zakaża około 50% wcześniej niezakażonych domowników i do 20% kontaktów szkolnych, co sprzyja szybkiemu rozprzestrzenianiu się infekcji w środowiskach dziecięcych.
artropatia, deplecja komórek progenitorowych, droga kropelkowa, drogi oddechowe, erytropoeza, hemoglobinopatie, hydrops fetalis, kapsyd ikozaedryczny, komórki śródbłonka, niedokrwistość hemolityczna, niedokrwistość przewlekła, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, odporność populacyjna, ognisko epidemiczne, okres inkubacji, okres zakaźności, Parvoviridae, parwowirus B19, produkty krwiopochodne, przeciwciała IgG, przeciwciała IgM, przełom aplastyczny, retikulocyty, sferocytoza wrodzona, supresja szpiku kostnego, talasemia, transmisja wertykalna, wiremia, wirus DNA, zespół spoliczkowanego dziecka - Leksykon chorób i schorzeń
Angina paciorkowcowa – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Angina paciorkowcowa to bakteryjne zakażenie gardła i migdałków wywołane przez Streptococcus pyogenes (paciorkowiec beta-hemolityczny grupy A), charakteryzujące się nagłym bólem gardła, gorączką powyżej 38°C, obrzękiem migdałków z białymi nalotami oraz bolesnymi węzłami chłonnymi szyi. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym oraz testach: szybkim teście antygenowym (wynik w 15 minut) i posiewie bakteriologicznym (24-48 godzin). Leczenie wymaga 10-dniowego kursu antybiotyków, najczęściej penicyliny lub amoksycyliny, z alternatywami dla alergików (makrolidy, klindamycyna). Wskazane jest pełne ukończenie terapii, aby zapobiec nawrotom i powikłaniom, takim jak gorączka reumatyczna czy ostre kłębuszkowe zapalenie nerek. Poprawa kliniczna zwykle następuje w ciągu 24-48 godzin od rozpoczęcia antybiotykoterapii.
amoksycylina, angina paciorkowcowa, antybiotykoterapia, azytromycyna, bilans płynów, ból gardła, cefalosporyny, dysfagia, erytromycyna, gorączka, gorączka reumatyczna, ibuprofen, inkubacja, klarytromycyna, kłębuszkowe zapalenie nerek, klindamycyna, makrolidy, nawodnienie, nosicielstwo paciorkowca, obrzęk migdałków, okres zakaźności, oporność bakteryjna, paciorkowiec beta-hemolityczny grupy A, paracetamol, penicylina, penicylina benzatynowa, płonica, posiew bakteriologiczny, ropień okołomigdałkowy, Streptococcus pyogenes, szkarlatyna, szybki test antygenowy, tonsillektomia, węzły chłonne szyi, wybroczyny, wymaz z gardła, zapalenie gardła paciorkowcowe, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie ucha środkowego, zapalenie zatok, zespół Reye’a - Leksykon chorób i schorzeń
Różyczka – Objawy
Różyczka (Rubella) to wirusowa choroba zakaźna o łagodnym przebiegu, charakteryzująca się wysypką skórną, powiększeniem węzłów chłonnych i objawami prodromalnymi takimi jak gorączka do 38,9°C, ból głowy, zapalenie spojówek oraz katar. Okres inkubacji wynosi 14-21 dni, a zakaźność trwa od 7 dni przed do 7 dni po pojawieniu się wysypki. U dzieci przebieg jest zwykle łagodny, z szybkim powrotem do zdrowia w ciągu około tygodnia, natomiast u dorosłych, zwłaszcza kobiet, mogą wystąpić powikłania takie jak zapalenie stawów (w 70% przypadków u kobiet), które mogą utrzymywać się ponad 2 tygodnie. Diagnostyka opiera się na badaniach serologicznych (przeciwciała IgM i IgG) oraz izolacji wirusa z wymazów lub moczu, co jest szczególnie istotne u kobiet ciężarnych ze względu na ryzyko transmisji płodowej.
gorączka, małogłowie, małoocze, małopłytkowość, objawy prodromalne, odra, okres inkubacji, okres zakaźności, powiększone węzły chłonne, przetrwały przewód tętniczy, retinopatia, rumień zakaźny, trombocytopenia, wirus różyczki, wysypka skórna, zaburzenia słuchu, zaćma, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie mózgu, zapalenie nerwów, zapalenie osierdzia, zapalenie spojówek, zapalenie stawów, zapalenie ucha środkowego, zapalenie wątroby, zespół różyczki wrodzonej - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół spoliczkowanego dziecka – Epidemiologia
Zespół spoliczkowanego dziecka (erythema infectiosum) wywoływany przez ludzki parwowirus B19 jest powszechną infekcją wirusową, szczególnie u dzieci w wieku 5-15 lat, z seroprewalencją przeciwciał wzrastającą z 2-10% u dzieci <5 lat do ≥85% u osób >70 lat. Zakażenie przenosi się głównie drogą kropelkową, a okres największej zakaźności przypada na około 7 dni przed pojawieniem się charakterystycznej wysypki. W 2024 roku odnotowano wzrost aktywności wirusa, ze wzrostem seropozytywności IgM do 10% w populacji ogólnej i do 40% w grupie dzieci 5-9 lat. Epidemiologia wykazuje sezonowość (późna zima, wiosna, wczesne lato) oraz cykliczność co 3-4 lata, z ogniskami epidemii w placówkach edukacyjnych, gdzie wskaźniki zakażeń sięgają 20-50% w szkołach i do 60% w przedszkolach. Ryzyko zakażenia jest podwyższone u nauczycieli, pracowników żłobków, kobiet ciężarnych, osób z niedokrwistością sierpowatokrwinkową (48,8% seroprewalencji) oraz u pacjentów z immunosupresją.
droga kropelkowa, dysfagia, erythema infectiosum, nabyta odporność, nadzór epidemiologiczny, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, obniżona odporność, odporność ochronna, ognisko epidemiczne, okres zakaźności, parwowirus B19, piąta choroba, przełom aplastyczny, przewlekła niedokrwistość, serokonwersja, seroprewalencja, sezonowość, talasemia, układ immunologiczny, wydzielina z dróg oddechowych, wysypka, zakażenie parwowirusem, zakażenie wertykalne, zespół spoliczkowanego dziecka - Leksykon chorób i schorzeń
Różyczka – Zapobieganie i profilaktyka
Różyczka, wywoływana przez wirus Rubella, przebiega zwykle łagodnie u dzieci i dorosłych, jednak zakażenie u kobiet w ciąży niesie ryzyko zespołu różyczki wrodzonej (CRS) u płodu. Profilaktyka opiera się na szczepieniach, które są najskuteczniejszą metodą zapobiegania chorobie i jej powikłaniom. Szczepionka zawiera żywy atenuowany szczep RA 27/3, wykazujący 98% serokonwersję i indukujący przeciwciała IgA, co zapewnia odpowiedź immunologiczną zbliżoną do naturalnej infekcji. Pojedyncza dawka szczepionki chroni około 97% zaszczepionych, a dwie dawki dają niemal 100% ochronę, z odpornością utrzymującą się prawdopodobnie przez całe życie. Szczepienia stosuje się najczęściej w formie skojarzonej (MMR lub MMRV) w schemacie dwudawkowym: pierwsza dawka w wieku 12-15 miesięcy, druga w wieku 4-6 lat, zgodnie z zaleceniami WHO i CDC.
atenuowane wirusy, badanie serologiczne, immunoglobulina, odporność stadna, odporność zbiorowiskowa, ognisko epidemiczne, okres zakaźności, pasywna immunizacja, przeciwciała IgM, różyczka endemiczna, różyczka w ciąży, status immunologiczny, szczepionka MMR, szczepionka MMRV, szczepionka monowalentna, szczepionka skojarzona, wirus różyczki, wskaźnik serokonwersji, zespół różyczki wrodzonej - Leksykon chorób i schorzeń
Odra – Epidemiologia
Odra to wysoce zakaźna choroba wirusowa przenoszona drogą kropelkową, charakteryzująca się gorączką, wysypką plamisto-grudkową, kaszlem, katarem i zapaleniem spojówek. Okres zakaźności obejmuje 4 dni przed i po wystąpieniu wysypki. Wirus odry pozostaje aktywny w powietrzu i na powierzchniach do 2 godzin. Przechorowanie odry zapewnia dożywotnią odporność, jednak choroba może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zapalenie płuc, zapalenie mózgu czy zakażenia ucha środkowego, szczególnie u dzieci poniżej 5 roku życia, dorosłych powyżej 20 lat, kobiet w ciąży oraz osób z immunosupresją. W 2023 roku odnotowano około 10,3 mln przypadków i 107 500 zgonów na świecie, głównie wśród niezaszczepionych dzieci. Wskaźnik wyszczepialności globalnej wyniósł 83%, co jest poniżej zalecanego poziomu 95% niezbędnego do utrzymania odporności stadnej i eliminacji choroby.
choroba wirusowa, drgawki, droga kropelkowa, epidemiologia molekularna, genotypowanie, gorączka z wysypką, izolacja wirusa, krup, kwarantanna, nadzór epidemiologiczny, nadzór wirusologiczny, odporność stadna, okres zakaźności, przeciwciała IgM, rezerwuar wirusa, RT-PCR, szczepionka MMR, szczepionka przeciwko odrze, test ELISA IgM, transmisja wirusa, wirus odry, wysypka plamisto-grudkowa, zapalenie mózgu, zapalenie płuc, zapalenie spojówek, zapalenie ucha środkowego - Leksykon chorób i schorzeń
Wirusowe zapalenie wątroby typu a – Leczenie
Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A) jest ostrą, samoograniczającą się infekcją wątroby wywołaną przez HAV, która zazwyczaj nie prowadzi do przewlekłego uszkodzenia narządu. Leczenie jest wyłącznie wspomagające i obejmuje odpoczynek, odpowiednie nawodnienie, zbilansowaną dietę oraz unikanie alkoholu i leków hepatotoksycznych, takich jak paracetamol. W przypadku nasilonych objawów stosuje się leki przeciwwymiotne, przeciwgorączkowe i przeciwświądowe pod ścisłą kontrolą lekarską. Monitorowanie pacjentów powinno obejmować regularną ocenę funkcji wątroby (AspAT, AlAT, bilirubina, fosfataza alkaliczna, GGTP), parametrów krzepnięcia (INR, czas protrombinowy) oraz stanu neurologicznego w celu wczesnego wykrycia encefalopatii. Hospitalizacja jest wskazana w ciężkich przypadkach, zwłaszcza przy ryzyku piorunującej niewydolności wątroby, gdzie stosuje się intensywne leczenie wspomagające, a w skrajnych sytuacjach rozważa się przeszczepienie wątroby według kryteriów Kings College lub skali MELD.
aplazja czerwonokrwinkowa, badanie funkcji wątroby, badanie serologiczne, encefalopatia wątrobowa, immunoglobulina, kryteria Kings College, leczenie objawowe, leczenie przeciwwirusowe, leczenie wspomagające, lek przeciwgorączkowy, lek przeciwświądowy, lek przeciwwirusowy, lek przeciwwymiotny, nawodnienie dożylne, okres zakaźności, parametry krzepnięcia, piorunująca niewydolność wątroby, postępowanie terapeutyczne, profilaktyka poekspozycyjna, przeszczepienie wątroby, przewlekłe uszkodzenie wątroby, skala MELD, substancja hepatotoksyczna, szczepienie poekspozycyjne, terapia kortykosteroidowa, wirus HAV, wirusowe zapalenie wątroby typu A - Leksykon chorób i schorzeń
Ospa wietrzna – Epidemiologia
Ospa wietrzna (varicella) jest wysoce zakaźną chorobą wirusową wywoływaną przez wirus varicella-zoster (VZV), charakteryzującą się pęcherzykową wysypką, gorączką i złym samopoczuciem. Przed wprowadzeniem szczepień, zachorowalność w krajach o klimacie umiarkowanym sięgała 90% wśród dzieci do 10. roku życia, z wtórnym wskaźnikiem ataku w kontaktach domowych 90-100%. Okres inkubacji wynosi 10-21 dni, a zakaźność trwa od 1-2 dni przed wysypką do momentu pokrycia wszystkich zmian strupami (zwykle 5-7 dni). Epidemiologia wykazuje sezonowość w klimacie umiarkowanym (zima-wczesna wiosna) i odmienny wzorzec w tropikach (miesiące chłodne i suche). Globalnie rocznie notuje się około 140 mln przypadków, 4,2 mln hospitalizacji i 4200 zgonów, z tendencją spadkową dzięki szczepieniom. Diagnostyka opiera się głównie na obrazie klinicznym, z rzadkim potwierdzeniem laboratoryjnym (PCR, izolacja wirusa, immunofluorescencja), które zyskuje na znaczeniu w dobie szczepień i zmniejszonej liczby dzikich zakażeń.
badanie immunofluorescencyjne, dochodzenie epidemiologiczne, droga kropelkowa, gorączka, nadzór epidemiologiczny, ognisko epidemiczne, okres inkubacji, okres zakaźności, płyn mózgowo-rdzeniowy, powikłania ospy wietrznej, przełamanie odporności poszczepiennej, reakcja łańcuchowa polimerazy, seropozytywność, system informacji geograficznej, szczepionka przeciw ospie wietrznej, VZV, wirus varicella zoster, wysypka pęcherzykowa, zapalenie tkanki łącznej - Leksykon chorób i schorzeń
Szybki test przepływowy na covid-19 – Objawy
Szybkie testy przepływowe (LFT) na COVID-19 to testy antygenowe wykrywające białka wirusa SARS-CoV-2 w wymazach z nosa lub gardła, dostarczające wynik w 10-30 minut. Ich czułość jest zmienna i zależy od obecności oraz czasu trwania objawów: u osób objawowych wynosi około 72-82%, a u bezobjawowych 55-68%. Najwyższą skuteczność (do 93%) obserwuje się w pierwszym tygodniu od pojawienia się symptomów, szczególnie około 4-5 dnia, kiedy ładunek wirusowy jest najwyższy. Pozytywny wynik testu, nawet przy słabej linii, wskazuje na zakażenie i konieczność izolacji (3 dni dla osób <18 lat, 5 dni dla dorosłych). Negatywny wynik nie wyklucza infekcji, zwłaszcza we wczesnej lub późnej fazie choroby, dlatego w przypadku objawów zaleca się potwierdzenie testem PCR lub powtórzenie testu LFT po 48 godzinach.
białko wirusowe, czułość testu, infekcja, ładunek wirusowy, niewydolność oddechowa, odpowiedź immunologiczna, okres zakaźności, opieka antenatalna, pacjent bezobjawowy, przeciwciała IgG, przeciwciała IgM, remisja, SARS-CoV-2, test antygenowy, test PCR, test point-of-care, test przepływowy, test serologiczny, wariant Omicron, wstrząs septyczny, wymaz z gardła, wymaz z nosa, zakażenie wirusowe, zapalenie płuc