błona śluzowa jelita
Błona śluzowa jelita to najbardziej wewnętrzna warstwa przewodu pokarmowego, która stanowi kluczową barierę między środowiskiem zewnętrznym a wnętrzem organizmu. W jelicie cienkim wyścielona jest przez enterocyty, komórki kubkowe, komórki Panetha i enteroendokrynne, tworzące charakterystyczne kosmki i krypty jelitowe, co znacząco zwiększa jej powierzchnię chłonną.
Główną funkcją błony śluzowej jelita jest absorpcja składników odżywczych, wody i elektrolitów. Jednocześnie stanowi ona barierę ochronną przed patogenami, toksynami i antygenami znajdującymi się w świetle jelita. W jej obrębie znajdują się liczne elementy układu immunologicznego, w tym kępki Peyera, które odgrywają kluczową rolę w odporności błon śluzowych.
Zaburzenia integralności błony śluzowej jelita mogą prowadzić do różnych stanów patologicznych, takich jak nieswoiste zapalenia jelit (choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego), zespół jelita drażliwego czy celiakia. Diagnostyka schorzeń błony śluzowej obejmuje badania endoskopowe z pobraniem wycinków do oceny histopatologicznej, badania obrazowe oraz testy laboratoryjne.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Crohnax 500 mg
Produkt leczniczy Crohnax w postaci czopków zawiera mesalazynę (kwas 5-aminosalicylowy) w dawkach 500 mg lub 1000 mg i jest wskazany do leczenia wrzodziejącego zapalenia jelita grubego z lokalizacją zmian zapalnych w odbytnicy. Forma doodbytnicza umożliwia miejscowe działanie przeciwzapalne bezpośrednio w dystalnej części jelita grubego, co pozwala na osiągnięcie wysokiego stężenia substancji czynnej w miejscu procesu zapalnego przy minimalizacji działań ogólnoustrojowych. Mesalazyna jest lekiem z wyboru w terapii ograniczonych zapaleń błony śluzowej jelita, szczególnie gdy zmiany nie przekraczają zagięcia esiczo-odbytniczego.
błona śluzowa jelita, czopek, dystalna część jelita grubego, działanie ogólnoustrojowe, działanie przeciwzapalne, forma doodbytnicza, kwas 5-aminosalicylowy, mesalazyna, proces zapalny, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, wrzodziejące zapalenie odbytnicy, zapalna choroba jelita, zmiana chorobowa, zmiana zapalna - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Revival 40 mg
Olmesartan medoksomil, prolek stosowany w leczeniu nadciśnienia tętniczego, ulega szybkiemu przekształceniu do aktywnego metabolitu olmesartanu w błonie śluzowej jelita i krwi żyły wrotnej, co potwierdza pełną biokonwersję. Średnia bezwzględna biodostępność wynosi 25,6%, a maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) osiągane jest po około 2 godzinach od podania doustnego. Farmakokinetyka olmesartanu jest liniowa do dawki 80 mg, a spożycie posiłku nie wpływa istotnie na jego biodostępność, co umożliwia podawanie leku niezależnie od posiłków. Olmesartan wiąże się silnie z białkami osocza (99,7%), a jego objętość dystrybucji wynosi 16-29 litrów. Klirens osoczowy jest niski (1,3 l/godz), co wskazuje na istotny efekt pierwszego przejścia przez wątrobę. Eliminacja odbywa się zarówno przez nerki (około 40%), jak i wątrobę (około 60%), a lek nie ulega istotnej biotransformacji do metabolitów. Okres półtrwania wynosi 10-15 godzin, a stan stacjonarny osiągany jest po kilku dawkach bez kumulacji.
bioaktywacja, biodostępność, biokonwersja, błona śluzowa jelita, dystrybucja leku, efekt pierwszego przejścia, eliminacja leku, esterazy, interakcja farmakokinetyczna, klirens nerkowy, klirens osoczowy, kolesewelam, krążenie jelitowo-wątrobowe, nadciśnienie tętnicze, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, objętość dystrybucji, okres półtrwania, olmesartan medoksomil, pole pod krzywą, prolek, stan stacjonarny, stężenie w osoczu, wiązanie z białkami osocza, wolna frakcja leku - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Idarubicin Accord 10 mg/10 ml
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa idarubicyny chlorowodorku wykazały, że LD50 po podaniu dożylnym wynosi 4,4 mg/kg u myszy, 2,9 mg/kg u szczurów oraz 1,0 mg/kg u psów. Głównymi narządami docelowymi toksyczności ostrej są układ krwiotwórczy i limfatyczny, z dodatkowym działaniem toksycznym na przewód pokarmowy u psów. W badaniach przewlekłych obserwowano mielosupresję, limfocytopenię, uszkodzenia błony śluzowej jelita, zmiany morfologiczne i funkcjonalne nerek, odchylenia biochemiczne i histopatologiczne wątroby oraz zaburzenia funkcji gonad u obu płci. Kardiotoksyczność idarubicyny jest łagodna lub umiarkowana i występuje głównie w dawkach śmiertelnych, co stanowi korzystniejszy profil w porównaniu do doksorubicyny i daunorubicyny.
antracyklina, błona śluzowa jelita, daunorubicyna, doksorubicyna, działanie embriotoksyczne, działanie genotoksyczne, działanie kardiotoksyczne, działanie teratogenne, genotoksyczność, idarubicyny chlorowodorek, kardiotoksyczność, limfocytopenia, martwica tkanek, mediana dawki śmiertelnej, mielosupresja, parametry biochemiczne, potencjał kardiotoksyczny, potencjał rakotwórczy, przewód pokarmowy, toksyczność reprodukcyjna, układ krwiotwórczy, uszkodzenie mięśnia sercowego, wada rozwojowa, wynaczynienie leku, zmiany histopatologiczne - Leksykon leków
Przedawkowanie – Losmina 120 mg/0,8 ml (12 000 j.m.)
Przedawkowanie enoksaparyny sodowej (Losmina) stanowi poważne zagrożenie kliniczne ze względu na nasilone działanie przeciwzakrzepowe, prowadzące do ryzyka powikłań krwotocznych. Drogi podania mają istotne znaczenie dla ryzyka: dożylne, pozaustrojowe i podskórne wiążą się z wysokim ryzykiem krwawień, natomiast doustne, ze względu na słabe wchłanianie, zwykle nie powodują poważnych następstw nawet przy dużych dawkach. Objawy przedawkowania obejmują krwawienia z miejsc wkłucia, błon śluzowych (np. nosa, dziąseł, przewodu pokarmowego), samoistne krwiaki oraz krwotoki wewnętrzne, które są najpoważniejszym powikłaniem i mogą dotyczyć jam ciała, przestrzeni zaotrzewnowej czy ośrodkowego układu nerwowego. Ryzyko powikłań rośnie proporcjonalnie do wielkości przedawkowanej dawki.
błona śluzowa jelita, działanie przeciwzakrzepowe, enoksaparyna sodowa, ester benzylowy heparyny, krwawienie z błony śluzowej, krwawienie z miejsca wkłucia, krwiak podskórny, krwotok wewnętrzny, Losmina, ośrodkowy układ nerwowy, parametr krzepnięcia, podanie doustne, podanie dożylne, podanie podskórne, podanie pozaustrojowe, powikłanie krwotoczne, przestrzeń zaotrzewnowa, właściwości przeciwzakrzepowe, zasadowa depolimeryzacja - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Taninal 500 mg
Taninal zawiera 500 mg białczanu taniny (Tanninum albuminatum) w jednej tabletce i jest klasyfikowany jako lek przeciwbiegunkowy (kod ATC: A07XA01). Mechanizm działania opiera się na uwalnianiu garbników w świetle jelita, które wykazują działanie ściągające poprzez zmniejszenie przepuszczalności błon śluzowych jelita, co ogranicza nadmierną sekrecję wody i elektrolitów. Ponadto garbniki wykazują działanie bakteriostatyczne, hamując namnażanie patogennej flory bakteryjnej przewodu pokarmowego, co jest kluczowe w terapii biegunek o etiologii infekcyjnej.
białczan taniny, białko strukturalne, błona śluzowa jelita, działanie bakteriostatyczne, działanie przeciwbakteryjne, działanie przeciwbiegunkowe, działanie ściągające, flora bakteryjna przewodu pokarmowego, lek przeciwbiegunkowy, neutralizacja toksyn, preparat przeciwbiegunkowy, sekrecja elektrolitów, śluzówka jelita, toksyna bakteryjna - Leksykon leków
Skład i postać leku – Crusia 20 mg/0,2 ml (2000 j.m.)
Produkt leczniczy Crusia zawiera enoksaparynę sodową, heparynę drobnocząsteczkową o działaniu przeciwzakrzepowym, charakteryzującą się aktywnością anty-Xa. Preparat dostępny jest w formie roztworu do wstrzykiwań w ampułko-strzykawkach o różnych dawkach: 2000 j.m. (20 mg/0,2 ml), 4000 j.m. (40 mg/0,4 ml), 6000 j.m. (60 mg/0,6 ml), 8000 j.m. (80 mg/0,8 ml) oraz 10 000 j.m. (100 mg/1 ml). Każda ampułko-strzykawka zawiera enoksaparynę rozpuszczoną w wodzie do wstrzykiwań, bez innych substancji pomocniczych. Produkt jest klarowny, bezbarwny do jasnożółtego i przechowywany w temperaturze poniżej 25°C, z okresem ważności 3 lata. Ampułko-strzykawki wykonane są ze szkła typu I, dostępne z lub bez automatycznego systemu zabezpieczającego igłę, co zwiększa bezpieczeństwo podania i użytkowania.
aktywność anty-Xa, ampułko-strzykawka, błona śluzowa jelita, depolimeryzacja zasadowa, działanie przeciwzakrzepowe, enoksaparyna sodowa, heparyna drobnocząsteczkowa, jednostka międzynarodowa, pojemnik jednodawkowy, roztwór do wstrzykiwań, roztwór fizjologiczny, roztwór wodny dekstrozy, wstrzyknięcie dożylne, wstrzyknięcie podskórne, zawał mięśnia sercowego - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Salofalk 1,5 g
Salofalk to preparat zawierający mesalazynę (kwas 5-aminosalicylowy, 5-ASA), lek przeciwzapalny stosowany w chorobach jelit, dostępny w formie granulatu o przedłużonym uwalnianiu w dawkach 1000 mg, 1,5 g oraz 3 g. Mechanizm działania mesalazyny obejmuje hamowanie enzymu lipoksygenazy, modulację stężenia prostaglandyn w błonie śluzowej jelit oraz działanie antyoksydacyjne jako zmiatacz wolnych rodników tlenowych. Kluczowe jest lokalne działanie leku w obrębie przewodu pokarmowego, gdzie mesalazyna działa miejscowo na błonę śluzową i tkankę podśluzówkową, a biodostępność ogólnoustrojowa nie wpływa na skuteczność, lecz na bezpieczeństwo terapii.
biodostępność ogólnoustrojowa, błona śluzowa jelita, działanie przeciwzapalne mesalazyny, Eudragit L, fenyloketonuria, granulat o przedłużonym uwalnianiu, kwas aminosalicylowy, leki przeciwzapalne jelit, lipoksygenaza, mesalazyna, ognisko zapalne, prostaglandyny, sok żołądkowy, stężenie terapeutyczne, struktura macierzowa, tkanka podśluzówkowa, wolne rodniki - Leksykon substancji czynnych
Cytrynian sodu – Właściwości farmakokinetyczne
Cytrynian sodu, występujący w preparacie Citrolyt w postaci dwuwodnej w stężeniu 39,1 g/100 g granulatu, jest jedną z głównych substancji czynnych. W dawce 2,5 g granulatu zawiera 0,98 g cytrynianu sodu, natomiast w dawce 5,0 g – 1,96 g. Preparat zawiera również cytrynian potasu jednowodny (46,4 g/100 g) oraz kwas cytrynowy jednowodny (14,5 g/100 g), tworząc kompleksową mieszaninę związków cytrynianowych. Dzięki bardzo dobrej rozpuszczalności w wodzie, cytrynian sodu ulega szybkiemu rozpuszczeniu po zmieszaniu granulatu z wodą, co umożliwia natychmiastowe podanie roztworu doustnego o optymalnej biodostępności.
biodostępność, błona śluzowa jelita, cytrynian potasu jednowodny, cytrynian sodu, cytrynian sodu dwuwodny, granulat do roztworu doustnego, kwas cytrynowy jednowodny, parametry farmakokinetyczne, postać farmaceutyczna, rozpuszczalność w wodzie, roztwór doustny, skład ilościowy, środowisko wodne, substancja czynna, wchłanianie z przewodu pokarmowego, właściwości farmakokinetyczne - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Crusia 100 mg/ml (10 000 j.m.)
Enoksaparyna sodowa, substancja czynna preparatu Crusia, dostępna w dawkach od 2000 j.m. (20 mg) do 10 000 j.m. (100 mg), nie wykazuje działania ośrodkowego ani wpływu na funkcje poznawcze, świadomość czy zdolności psychomotoryczne. Jako heparyna drobnocząsteczkowa, działa głównie na układ krzepnięcia, co potwierdza brak istotnego wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Dane kliniczne oraz Charakterystyka Produktu Leczniczego wskazują, że pacjenci stosujący Crusia w dowolnej dostępnej dawce (2000, 4000, 6000, 8000 lub 10 000 j.m.) mogą bezpiecznie wykonywać czynności wymagające koncentracji i koordynacji ruchowej.
aktywność anty-Xa, błona śluzowa jelita, charakterystyka produktu leczniczego, działanie niepożądane, enoksaparyna sodowa, funkcja poznawcza, heparyna drobnocząsteczkowa, leczenie skojarzone, ośrodkowy układ nerwowy, powikłanie krwotoczne, układ krzepnięcia, zasadowa depolimeryzacja, zawrót głowy, zdolność psychomotoryczna - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Neoparin 40 mg/0,4 ml
Enoksaparyna sodowa, substancja czynna leku Neoparin, jest heparyną drobnocząsteczkową stosowaną w profilaktyce i leczeniu stanów zakrzepowo-zatorowych. Produkt dostępny jest w dawkach od 2000 j.m. (20 mg)/0,2 ml do 10 000 j.m. (100 mg)/1 ml w formie roztworu do wstrzykiwań. Zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego, enoksaparyna sodowa nie wywiera istotnego wpływu na zdolności psychomotoryczne, w tym prowadzenie pojazdów mechanicznych oraz obsługę maszyn, niezależnie od stosowanej dawki. Ta informacja jest kluczowa dla lekarzy, umożliwiając właściwe doradztwo pacjentom w zakresie bezpieczeństwa wykonywania codziennych czynności podczas terapii.
bezpieczeństwo farmakoterapii, błona śluzowa jelita, charakterystyka produktu leczniczego, choroba współistniejąca, działanie niepożądane, enoksaparyna sodowa, farmakokinetyka, funkcja psychomotoryczna, heparyna, heparyna drobnocząsteczkowa, informacja o leku, profilaktyka, roztwór do wstrzykiwań, stan zakrzepowo-zatorowy, właściwość farmakodynamiczna, zasadowa depolimeryzacja - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Salofalk 1 g 1000 mg
Salofalk 1 g w postaci czopków zawiera 1 g mesalazyny (kwasu 5-aminosalicylowego, 5-ASA), substancji o działaniu przeciwzapalnym stosowanej w leczeniu łagodnej do umiarkowanej postaci wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (WZJG) w obrębie odbytnicy. Mechanizm działania mesalazyny obejmuje hamowanie lipoksygenazy, modulację stężeń prostaglandyn w błonie śluzowej jelit oraz działanie antyoksydacyjne jako zmiatacz wolnych rodników tlenowych. Podanie doodbytnicze umożliwia miejscowe działanie na błonę śluzową i tkankę podśluzówkową jelita, minimalizując ekspozycję ogólnoustrojową. W badaniu klinicznym III fazy z udziałem 403 pacjentów z aktywną postacią WZJG (średni wskaźnik aktywności choroby DAI 6,2 ± 1,5) oceniano skuteczność dwóch schematów dawkowania: 1 czopek 1 g raz dziennie (1 g OD) oraz 3 czopki po 0,5 g mesalazyny dziennie (0,5 g TID) przez 6 tygodni.
analiza ITT, analiza zgodna z intencją leczenia, badanie kliniczne III fazy, błona śluzowa jelita, ciężkie działanie niepożądane, działanie przeciwzapalne, kwas 5-aminosalicylowy, lipoksygenaza, mesalazyna, prostaglandyna, remisja kliniczna, substancja czynna, tkanka podśluzówkowa, wolne rodniki, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, wskaźnik aktywności choroby - Leksykon chorób i schorzeń
Infekcja tasiemcem – Patofizjologia i mechanizm
Enterobius vermicularis, będący najczęstszym helmintem w klimacie umiarkowanym, wywołuje enterobiozę, charakteryzującą się cyklem życiowym zamkniętym w przewodzie pokarmowym gospodarza. Po połknięciu jaj, które wylęgają się w jelicie cienkim w ciągu 6 godzin, larwy przechodzą dwukrotne linienie i osiągają dojrzałość w jelicie grubym, głównie w jelicie krętym, kątnicy i wyrostku robaczkowym. Samice migrują nocą do okolicy odbytu, gdzie składają 10 000–15 000 jaj, które stają się zakaźne po 4-6 godzinach. Transmisja odbywa się drogą fekalno-oralną, a mechanizmy autoinfekcji i retroinfekcji umożliwiają utrzymanie infekcji mimo krótkiego życia pasożyta (1-3 miesiące). Jaja mogą przetrwać na powierzchniach do 2-3 tygodni, co sprzyja reinfekcji, zwłaszcza u dzieci w wieku szkolnym, u których obserwuje się dodatkowe objawy, takie jak enureza, zaburzenia snu i problemy z koncentracją.
albendazol, autoinfekcja, benzimidazole, białaczka, błona śluzowa jelita, chłoniak, cykl życiowy, dojrzałość płciowa, droga fekalno-oralna, enterobioza, Enterobius vermicularis, enureza, eozynofilia, jelito cienkie, jelito grube, jelito kręte, kątnica, limfocyty Th2, mebendazol, moczenie nocne, nicień pasożytniczy, odpowiedź immunologiczna, odpowiedź immunologiczna typu 2, okrężnica wstępująca, owsik ludzki, pasożyt obligatoryjny, przewód pokarmowy, pyrantel pamoate, retroinfekcja, stan zapalny, terapia pulsacyjna, wyrostek robaczkowy, zapalenie endometrium, zapalenie pochwy, zapalenie wyrostka robaczkowego - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Parafina ciekła LGO –
Parafina ciekła LGO to preparat doustny zawierający 100% parafiny ciekłej, stosowany jako środek przeczyszczający o działaniu zmiękczającym masy kałowe. Mechanizm działania opiera się na fizykochemicznym tworzeniu powłoki ochronnej na stolcu, co zapobiega nadmiernemu wchłanianiu wody z jelita i ułatwia pasaż kału przez jelito grube. Produkt jest skuteczny w leczeniu zaparć o różnej etiologii, w tym czynnościowych, nawykowych, dietozależnych oraz związanych z unieruchomieniem pacjenta. Parafina ciekła LGO jest szczególnie wskazana u pacjentów z bolesnym wypróżnianiem, szczelinami odbytu, po zabiegach w obrębie odbytu i odbytnicy oraz u osób starszych, u których inne środki przeczyszczające są przeciwwskazane.
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Zibor 2500 j.m. anty Xa/0,2 ml
Bemiparyna sodowa, będąca heparyną drobnocząsteczkową o średniej masie cząsteczkowej około 3 600 Da, wykazuje specyficzny profil farmakodynamiczny z dominującą frakcją łańcuchów o masie 2 000-6 000 Da (50-75%) oraz mniejszym udziałem łańcuchów <2 000 Da (<35%) i >6 000 Da (<15%). Jej aktywność anty-Xa wynosi 80-120 j.m./mg, natomiast anty-IIa 5-20 j.m./mg, co przekłada się na stosunek anty-Xa do anty-IIa około 8, typowy dla heparyn drobnocząsteczkowych. Taki profil działania zapewnia skuteczną inhibicję czynnika Xa przy umiarkowanym wpływie na czynnik IIa, co jest kluczowe dla zrównoważonej antykoagulacji i minimalizacji ryzyka krwawień.
aktywność anty-Xa, ampułko-strzykawka, bemiparyna sodowa, błona śluzowa jelita, choroba zakrzepowo-zatorowa, czynnik IIa, czynnik Xa, działanie przeciwzakrzepowe, heparyna, heparyna drobnocząsteczkowa, kaskada krzepnięcia, lek przeciwzakrzepowy, powikłanie krwotoczne, roztwór do wstrzykiwań, układ krzepnięcia - Leksykon chorób i schorzeń
Polipy jelita grubego – Etiologia i przyczyny
Polipy jelita grubego powstają w wyniku nieprawidłowego rozrostu komórek błony śluzowej, z udziałem mutacji genetycznych, zwłaszcza w genie supresorowym APC oraz genach naprawy niezgodności DNA (np. MLH1). Etiologia jest wieloczynnikowa, obejmująca czynniki genetyczne (np. FAP, JPS, MAP, zespół Lyncha) oraz środowiskowe i behawioralne. Ryzyko rozwoju polipów wzrasta po 45-50 roku życia, jest wyższe u mężczyzn, Afroamerykanów oraz osób z historią rodzinną polipów lub raka jelita grubego. Czynniki ryzyka obejmują także zapalne choroby jelit, cukrzycę typu 2, akromegalię, dietę bogatą w tłuszcze i czerwone mięso (np. spożycie 100 g czerwonego mięsa dziennie zwiększa ryzyko raka jelita grubego o 17%), palenie tytoniu, nadmierne spożycie alkoholu (>3 drinki/dzień), otyłość i brak aktywności fizycznej. Polipy gruczolakowate stanowią około 70% polipów i są głównym źródłem raka jelita grubego, który rozwija się zwykle w ciągu 7-10 lat od powstania polipa, zwłaszcza gdy polipy mają ≥1 cm lub jest ich więcej niż dwa.
akromegalia, błona śluzowa jelita, choroba Leśniowskiego-Crohna, cukrzyca typu 2, dziedziczny niepolipowaty rak jelita grubego, gen APC, gen supresorowy nowotworu, gruczolakorak okrężnicy, insulinooporność, kolonoskopia, mutacja genetyczna, polip gruczolakowaty, polip jelita grubego, polip neoplastyczny, polipektomia, pseudopolip zapalny, rodzinna polipowatość gruczolakowata, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zapalna choroba jelit, zespół Lyncha, zespół młodzieńczej polipowatości, zespół Peutza-Jeghersa, zespół polipowatości hiperplastycznej, zmiana ząbkowana - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Feroplex 40 mg Fe3+/15 ml
Feroplex to doustny preparat zawierający proteinianobursztynian żelaza (Fe3+), sklasyfikowany pod kodem ATC B03AB09. Każda fiolka o pojemności 15 ml zawiera 40 mg jonów żelaza trójwartościowego, co odpowiada 800 mg kompleksu żelazowo-białkowego. Mechanizm działania opiera się na dwuetapowym uwalnianiu żelaza: w kwaśnym środowisku żołądka (pH <4,0) kompleks ulega wytrąceniu, jednak jony żelaza pozostają związane z białkiem, co zapobiega ich przedwczesnemu uwolnieniu i minimalizuje działania niepożądane. Następnie w zasadowym środowisku dwunastnicy proteazy trzustkowe trawią fragment białkowy, umożliwiając efektywne uwolnienie i wchłanianie jonów żelaza.
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Moviprep –
Moviprep to preparat do doustnego stosowania u dorosłych, przeznaczony do skutecznego oczyszczenia jelita przed badaniami endoskopowymi (w tym kolonoskopią) oraz procedurami radiologicznymi wymagającymi opróżnienia jelita. Produkt składa się z dwóch saszetek (A i B), które po rozpuszczeniu w 1 litrze wody tworzą roztwór zawierający makrogol 3350 (100 g), elektrolity: sód (181,6 mmol/l, z czego absorbowalne do 56,2 mmol), siarczany (52,8 mmol/l), chlorki (59,8 mmol/l), potas (14,2 mmol/l) oraz askorbinian (56,5 mmol/l). Makrogol 3350 działa osmotycznie, zatrzymując wodę w świetle jelita, co rozmiękcza masy kałowe i stymuluje perystaltykę, natomiast elektrolity zapobiegają zaburzeniom równowagi wodno-elektrolitowej podczas intensywnego oczyszczania.
askorbinian sodu, badanie endoskopowe jelita, badanie radiologiczne jelita, błona śluzowa jelita, chlorek potasu, chlorek sodu, działanie osmotyczne, fenyloketonuria, kolonoskopia, kwas askorbowy, makrogol, masy kałowe, oczyszczenie jelita, perystaltyka, równowaga wodno-elektrolitowa, roztwór doustny, siarczan sodu, tomografia komputerowa jelita, wlew doodbytniczy - Leksykon chorób i schorzeń
Cholera – Etiologia i przyczyny
Cholera jest ostrą infekcją przewodu pokarmowego wywołaną przez bakterię Vibrio cholerae, głównie serogrupy O1 i O139, które produkują toksynę cholerową (CTX). Patogen kolonizuje jelito cienkie, gdzie toksyna cholerowa indukuje masywne wydzielanie płynów i elektrolitów (Na+, Cl-, HCO3-, K+), prowadząc do gwałtownej wodnistej biegunki i ciężkiego odwodnienia. Dawka zakaźna wynosi około 10^8 bakterii, a czynniki predysponujące do zakażenia to m.in. obniżona kwaśność soku żołądkowego, niedożywienie oraz grupa krwi O. Transmisja odbywa się głównie drogą fekalno-oralną poprzez spożycie skażonej wody lub żywności, zwłaszcza surowych owoców morza i warzyw. Epidemiologia choroby obejmuje obszary endemiczne, neoepidemiczne oraz sporadyczne ogniska w krajach rozwiniętych, z globalną liczbą zachorowań szacowaną na 1,3-4 miliony rocznie i 21 000-143 000 zgonów.
achlorhydria, bloker H2, błona śluzowa jelita, choroba endemiczna, choroba wrzodowa, dawka zakaźna, droga fekalno-oralna, elektrolity, endotoksyna, Helicobacter pylori, hipochlorhydria, horyzontalny transfer genów, jelito cienkie, kwas żołądkowy, obszar endemiczny, ognisko epidemiczne, okres zakaźności, sekwencjonowanie genomu, skażenie wody, Vibrio cholerae, wagotomia, wodnista biegunka, wskaźnik śmiertelności, zaburzenia elektrolitowe - Leksykon substancji czynnych
Boldyna – Przedawkowanie
Przedawkowanie preparatów zawierających boldynę, szczególnie w połączeniu z pochodnymi hydroksyantracenu z alony przylądkowej (Aloe ferox Miller), prowadzi do ostrych zaburzeń żołądkowo-jelitowych, takich jak nudności, wymioty oraz intensywna biegunka, skutkująca odwodnieniem i hipokaliemią. Hipokaliemia stanowi istotne zagrożenie kardiologiczne, manifestujące się zaburzeniami rytmu serca, zwłaszcza u pacjentów stosujących glikozydy nasercowe, leki moczopędne, adrenokortykosteroidy lub preparaty z korzenia lukrecji. Dawkowanie przekraczające kilkunastokrotnie zalecane wartości (kilkanaście tabletek przez kilka dni) wywołuje nagły i ostry ból brzucha oraz ciężką biegunkę, co wymaga natychmiastowej interwencji medycznej. Długotrwałe stosowanie wysokich dawek może prowadzić do powikłań nefrologicznych (białkomocz, krwiomocz), gastroenterologicznych (pseudomelanosis coli) oraz hepatologicznych (toksyczne zapalenie wątroby).
W terapii przedawkowania boldyny kluczowe jest szybkie podanie około 10 g węgla aktywnego w celu ograniczenia wchłaniania substancji oraz intensywne uzupełnianie płynów i monitorowanie elektrolitów, ze szczególnym uwzględnieniem poziomu potasu. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów geriatrycznych oraz osób z chorobami układu sercowo-naczyniowego, ze względu na zwiększone ryzyko powikłań związanych z hipokaliemią i odwodnieniem. Nasilenie krwawienia menstruacyjnego u kobiet stanowi dodatkowy aspekt kliniczny wymagający uwagi. Kompleksowe postępowanie obejmuje także monitorowanie funkcji nerek i wątroby, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu preparatów zawierających boldynę i antrachinony.
adrenokortykosteroid, antrachinon, arytmia, astenia mięśniowa, białkomocz, biegunka, błona śluzowa jelita, choroba układu sercowo-naczyniowego, dolegliwości żołądkowo-jelitowe, działanie toksyczne, glikozyd nasercowy, gospodarka wodno-elektrolitowa, hipokaliemia, korzeń lukrecji, krwawienie menstruacyjne, krwiomocz, lek moczopędny, lek przeczyszczający, pochodna hydroksyantracenu, powikłania kardiologiczne, powikłanie narządowe, pseudomelanosis coli, toksyczne zapalenie wątroby, węgiel aktywny, wyciąg z alony, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia przewodu pokarmowego, zaburzenia rytmu serca - Leksykon substancji czynnych
Cyklofosfamid – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Dane przedkliniczne dotyczące cyklofosfamidu wskazują na stosunkowo niską ostrą toksyczność, z wartościami LD50 po podaniu dożylnym wynoszącymi około 160 mg/kg u szczurów, 400 mg/kg u myszy i świnek morskich, 130 mg/kg u królików oraz 40 mg/kg u psów. Przewlekłe podawanie dawek toksycznych prowadzi do hepatotoksyczności, manifestującej się zwyrodnieniem tłuszczowym i martwicą wątroby, bez zmian w błonie śluzowej jelit. Progi hepatotoksyczności wynoszą 100 mg/kg u królików i 10 mg/kg u psów, co wskazuje na wyższą wrażliwość psów. Potwierdzono również mutagenne działanie cyklofosfamidu zarówno in vitro, jak i in vivo, z obserwacją aberracji chromosomalnych u ludzi, co podkreśla jego genotoksyczny potencjał.
aberracja chromosomalna, badanie in vitro, badanie in vivo, błona śluzowa jelita, cyklofosfamid, działanie kancerogenne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, genotoksyczność, hepatotoksyczność, LD50, lek alkilujący, martwica, podanie dożylne, stłuszczenie wątroby, toksyczność ostra, wada rozwojowa, wątroba - Leksykon chorób i schorzeń
Nietolerancja laktozy – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Nietolerancja laktozy charakteryzuje się dobrym rokowaniem, a objawy ustępują głównie po modyfikacji diety, eliminującej mleko i produkty mleczne zawierające laktozę. Wyróżnia się różne typy nietolerancji: pierwotną i wrodzoną (trwałe), wtórną (potencjalnie odwracalną) oraz przejściową (powrót do normy enzymu laktazy w ciągu kilku tygodni). Objawy zależą od ilości spożytej laktozy, sposobu jej spożycia, indywidualnej wrażliwości przewodu pokarmowego, mikrobioty jelitowej oraz współistniejących zaburzeń, np. zespołu jelita drażliwego (IBS). Diagnostyka opiera się na pomiarze wodoru w wydychanym powietrzu, który jest bardziej wiarygodny niż glukoza w osoczu czy stosunek galaktozy do kreatyniny w moczu. Adaptacja mikrobioty jelitowej, wspomagana prebiotykami (np. galaktooligosacharydami, GOS) i niskimi dawkami laktozy, może zmniejszać nasilenie objawów.
Bifidobacterium, błona śluzowa jelita, choroba biegunkowa, choroba trzewna, choroba zapalna jelit, cukier mleczny, czynnościowe zaburzenia przewodu pokarmowego, dieta bezlaktozowa, dieta FODMAP, enzym laktaza, galaktooligosacharydy, mikrobiota jelitowa, niedobór witaminy D, nietolerancja laktozy, osteopenia, test wodorowy, wrodzony niedobór laktazy, wtórny niedobór laktazy, zespół jelita drażliwego - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Posterisan 166,7 mg
Posterisan, należący do grupy preparatów miejscowych stosowanych w leczeniu hemoroidów (kod ATC: C05AX03), zawiera standaryzowaną zawiesinę inaktywowanych bakterii Escherichia coli (BCS). W 1 g maści znajduje się 166,7 mg zawiesiny, odpowiadającej komponentom pochodzącym z 330 milionów zabitych bakterii E. coli oraz 3,3 mg fenolu jako konserwantu. Po podaniu doodbytniczym preparat jest szybko wchłaniany przez błonę śluzową jelita, co potwierdzono w modelach zwierzęcych. Mechanizm działania opiera się na stymulacji swoistych i nieswoistych mechanizmów immunologicznych, w tym proliferacji limfocytów T oraz indukcji produkcji immunoglobulin IgA i IgG, co wzmacnia lokalną odporność i zmniejsza podatność tkanek na infekcje.
bakteria E. coli, błona śluzowa jelita, choroba hemoroidalna, Escherichia coli, gojenie rany, granulocyt zasadochłonny, immunomodulacja, komórka Langerhansa, komórka tuczna, mechanizm immunologiczny, odpowiedź poliklonalna, postać galenowa, produkcja immunoglobulin, proliferacja limfocytów T, regeneracja tkanki, właściwość przeciwzapalna, zawiesina kultury bakteryjnej - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Quecor 370 mg
Produkt leczniczy Quecor w postaci tabletek zawiera 370 mg kory dębu (Quercus spp., cortex), której działanie opiera się na wysokiej zawartości garbników katechinowych. Mechanizm farmakodynamiczny polega na specyficznym wiązaniu się tych garbników z grupami aminowymi białek błony śluzowej jelita, co prowadzi do tworzenia ochronnej warstwy na powierzchni błony śluzowej. Ta bariera ogranicza przenikanie wody oraz substancji drażniących do światła jelita, co skutkuje zmniejszeniem wydzielania płynów, ochroną przed podrażnieniami oraz osłabieniem wzmożonych ruchów robaczkowych, a w efekcie normalizacją perystaltyki i pasażu jelitowego.
- Leksykon leków
Skład i postać leku – Clexane 8000 j.m. (80 mg)/0,8 ml
Lek Clexane zawiera enoksaparynę sodową, heparynę drobnocząsteczkową uzyskiwaną z depolimeryzacji heparyny pochodzącej z błony śluzowej jelit świń. Preparat dostępny jest w formie roztworu do wstrzykiwań w ampułko-strzykawkach o różnych dawkach: 20 mg (2000 j.m./0,2 ml), 40 mg (4000 j.m./0,4 ml), 60 mg (6000 j.m./0,6 ml), 80 mg (8000 j.m./0,8 ml) oraz 100 mg (10 000 j.m./1,0 ml). Roztwór jest przejrzysty, bezbarwny lub żółtawy, o pH 5,5–7,5, a jedyną substancją pomocniczą jest woda do wstrzykiwań. Ampułko-strzykawki wykonane są ze szkła typu I, wyposażone w gumowy korek i igłę, z opcjonalnym systemem zabezpieczającym ERIS™ lub PREVENTIS™. Preparat przechowuje się w temperaturze do 25°C, nie wolno go zamrażać, a okres ważności wynosi 3 lata.
aktywność anty-Xa, ampułko-strzykawka, błona śluzowa jelita, enoksaparyna sodowa, heparyna drobnocząsteczkowa, igła injekcyjna, niezgodność farmaceutyczna, okres ważności, podanie podskórne, roztwór do wstrzykiwań, uniesienie odcinka ST, woda do wstrzykiwań, wstrzyknięcie dożylne, wstrzyknięcie podskórne, zasadowa depolimeryzacja, zawał mięśnia sercowego - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba uchyłkowa jelit i zapalenie uchyłków – Etiologia i przyczyny
Choroba uchyłkowa jelit charakteryzuje się tworzeniem się uwypukleń ściany jelita grubego, głównie w esicy, gdzie ciśnienie wewnątrzjelitowe jest najwyższe. Etiologia jest wieloczynnikowa, obejmując osłabienie błony mięśniowej jelita, wysokie ciśnienie śródjelitowe oraz zaburzenia motoryki. Dieta uboga w błonnik, bogata w czerwone mięso i przetworzone produkty, a także czynniki takie jak otyłość, palenie tytoniu, brak aktywności fizycznej i przyjmowanie NLPZ, sterydów czy opioidów zwiększają ryzyko rozwoju choroby. Genetyczne predyspozycje odgrywają istotną rolę, z udziałem około 40-50% ryzyka zapalenia uchyłków, co potwierdzają badania rodzinne i genetyczne, m.in. związek z genem TNFSF15 i mutacjami w genie LAMB4. Różnice geograficzne w lokalizacji uchyłków sugerują wpływ czynników genetycznych i środowiskowych. Mikrobiota jelitowa jest kolejnym istotnym elementem patogenezy, gdzie dysbioza może sprzyjać stanowi zapalnemu i zaburzeniom motoryki jelit.
błona śluzowa jelita, choroba uchyłkowa jelit, cytomegalowirus, dieta uboga w błonnik, mikrobiota jelitowa, naczynie krwionośne, niedokrwienie, niedrożność jelita, niesteroidowy lek przeciwzapalny, okrężnica esowata, patogeneza, perforacja, przetoka, przetoka okrężniczo-pochwowa, ropień, tkanka łączna, uchyłek, wielotorbielowatość nerek, wskaźnik masy ciała, zakażenie bakteryjne, zapalenie otrzewnej, zapalenie uchyłków, zespół Ehlersa-Danlosa, zespół Williamsa, zwężenie, zwłóknienie - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Crohnax 500 mg
Lek Crohnax zawiera mesalazynę (kwas 5-aminosalicylowy) w dawkach 500 mg lub 1000 mg w formie czopków, należącą do grupy leków przeciwzapalnych stosowanych w chorobach jelit (kod ATC: A07EC02). Mesalazyna wykazuje wielokierunkowe działanie przeciwzapalne, obejmujące hamowanie syntezy prostaglandyn i cytokin prozapalnych, w tym TNF-alfa, zmniejszenie chemotaksji neutrofili, redukcję produkcji nadtlenków oraz wychwyt wolnych rodników. Mechanizmy te synergistycznie przyczyniają się do redukcji stanu zapalnego w błonie śluzowej jelit, choć dominujący mechanizm działania nie został jednoznacznie określony.
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Crohnax 250 mg
Mesalazyna, zawarta w czopkach Crohnax o dawce 250 mg, jest lekiem przeciwzapalnym z grupy A07EC02, stosowanym w terapii chorób zapalnych jelit. Jej działanie polega na miejscowym oddziaływaniu na błonę śluzową jelita, szczególnie w końcowym odcinku przewodu pokarmowego, co umożliwia osiągnięcie wysokiego stężenia substancji czynnej w miejscu zapalenia przy minimalizacji efektów ogólnoustrojowych. Mechanizm działania mesalazyny nie jest w pełni poznany, jednak postulowane efekty obejmują wychwytywanie wolnych rodników tlenowych, hamowanie syntezy prostaglandyn, ograniczenie chemotaksji neutrofili oraz redukcję produkcji nadtlenków, co łącznie przyczynia się do zmniejszenia stanu zapalnego i uszkodzeń tkanek.
błona śluzowa, błona śluzowa jelita, błona śluzowa odbytnicy, chemotaksja neutrofili, choroba jelit, dystalny odcinek przewodu pokarmowego, działanie miejscowe, działanie ogólnoustrojowe, działanie przeciwzapalne, mesalazyna, nadtlenki, podanie doodbytnicze, synteza prostaglandyn, wolne rodniki, zmiany zapalne - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Salaza 500 mg
Mesalazyna wykazuje miejscową dostępność biologiczną kluczową dla jej działania terapeutycznego, zwłaszcza w leczeniu chorób zapalnych jelit. Po podaniu doodbytniczym (czopki Salaza) około 10% dawki (2 g/dobę, podawane jako 1 g dwa razy dziennie) ulega wchłonięciu ogólnoustrojowemu, co ogranicza systemowe działania niepożądane. Mesalazyna wiąże się z białkami osocza w około 50%, natomiast jej metabolit, N-acetylomesalazyna, wykazuje wyższe powinowactwo (około 80%). Metabolizm zachodzi zarówno w błonie śluzowej jelita, jak i w wątrobie, prowadząc do powstania acetylomesalazyny, której aktywność kliniczna pozostaje nie do końca potwierdzona. Okres półtrwania mesalazyny w osoczu wynosi około 40 minut, a jej metabolitu około 70 minut, z eliminacją przez mocz i kał (dominująca forma w moczu to acetylomesalazyna).
acetylacja, acetylomesalazyna, białka osocza, błona śluzowa jelita, czopki Salaza, dostępność biologiczna, dystalny odcinek przewodu pokarmowego, działanie nefrotoksyczne, działanie niepożądane, farmakokinetyka, fenotyp pacjenta, flora bakteryjna jelita grubego, mesalazyna, N-acetylomesalazyna, odbytnica, okres półtrwania w osoczu, podanie doodbytnicze, profil farmakokinetyczny, stan nasycenia, szybkość eliminacji leku, wątroba, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Interakcje leku – Laxol 100 mg
Dokuzynian sodu, substancja czynna czopków Laxol o dawce 100 mg, wykazuje istotne interakcje farmakologiczne, które mogą wpływać na skuteczność i bezpieczeństwo terapii. Szczególnie istotne jest przeciwwskazanie do jednoczesnego stosowania z parafiną płynną oraz innymi olejami mineralnymi, ze względu na zwiększone wchłanianie tych substancji przez błonę śluzową jelita, co może prowadzić do nasilenia działań niepożądanych o charakterze systemowym. Ponadto, dokuzynian sodu może zwiększać biodostępność innych leków podawanych miejscowo w przewodzie pokarmowym, co wymaga zachowania odstępów czasowych między podaniami oraz konsultacji lekarskiej w celu optymalizacji schematu dawkowania.
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Neoparin 40 mg/0,4 ml
Enoksaparyna sodowa, substancja czynna leku Neoparin, jest heparyną drobnocząsteczkową o średniej masie cząsteczkowej około 4500 daltonów, otrzymywaną z błony śluzowej jelit świń. Charakteryzuje się wysoką aktywnością anty-Xa (~100 j.m./mg) oraz niską aktywnością anty-IIa (~28 j.m./mg), z stosunkiem anty-Xa do anty-IIa wynoszącym 3,6, co umożliwia selektywne działanie przeciwzakrzepowe przy ograniczonym wpływie na globalne parametry krzepnięcia. Mechanizm działania opiera się na wzmocnieniu aktywności antytrombiny III, prowadząc do inaktywacji czynnika Xa i innych czynników krzepnięcia, a także na dodatkowych efektach przeciwzapalnych i hamowaniu uwalniania czynnika von Willebranda. W profilaktycznych dawkach enoksaparyna nie wpływa istotnie na aPTT, natomiast w dawkach terapeutycznych może wydłużać aPTT o 1,5–2,2 raza. Monitorowanie terapii preferuje ocenę aktywności anty-Xa, szczególnie u pacjentów z ryzykiem krwawień.
aktywacja płytek krwi, aktywność przeciwzakrzepowa, alloplastyka stawu biodrowego, antytrombina III, błona śluzowa jelita, czas częściowej tromboplastyny po aktywacji, czynnik IIa, czynnik VIIa, czynnik von Willebranda, czynnik Xa, depolimeryzacja zasadowa, enoksaparyna sodowa, heparyna, heparyna drobnocząsteczkowa, heparyna niefrakcjonowana, inhibitor zależnej od czynnika tkankowego drogi krzepnięcia, kaskada krzepnięcia, lek biopodobny, profilaktyka przeciwzakrzepowa, śródbłonek naczyniowy, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Salaza 1000 mg
Mesalazyna, substancja czynna produktu Salaza w postaci czopków 1000 mg, wykazuje farmakokinetykę dostosowaną do miejscowego działania w dystalnym odcinku przewodu pokarmowego, głównie w odbytnicy. Po podaniu doodbytniczym wchłania się około 10% dawki, co minimalizuje ekspozycję ogólnoustrojową. Mesalazyna wiąże się z białkami osocza w około 50%, natomiast jej metabolit acetylomesalazyna w około 80%. Metabolizm zachodzi zarówno w błonie śluzowej jelita, jak i w wątrobie, głównie przez acetylację, a także częściowo pod wpływem flory bakteryjnej jelita grubego. Proces acetylacji jest niezależny od fenotypu pacjenta, co eliminuje zmienność genetyczną w metabolizmie leku. Okres półtrwania mesalazyny w osoczu wynosi około 40 minut, a acetylomesalazyny około 70 minut.
acetylacja, acetylomesalazyna, błona śluzowa jelita, czopek z mesalazyną, dostępność biologiczna, dystalny odcinek przewodu pokarmowego, działanie nefrotoksyczne, fenotyp pacjenta, flora bakteryjna jelita, klirens, mesalazyna, N-acetylomesalazyna, odbytnica, okres półtrwania, podanie doodbytnicze, upośledzenie funkcji wątroby, wiązanie z białkami osocza, wydalanie nerkowe, zaburzenie czynności wątroby, zmiana zapalna - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Salofalk 1000 mg
Mesalazyna (kwas 5-aminosalicylowy, 5-ASA), substancja czynna preparatu Salofalk, jest lekiem przeciwzapalnym stosowanym w terapii chorób zapalnych jelit, sklasyfikowanym pod kodem ATC A07EC02. Mechanizm działania mesalazyny nie jest w pełni poznany, jednak badania in vitro wskazują na hamowanie lipoksygenazy, modulację stężeń prostaglandyn w błonie śluzowej jelit oraz działanie antyoksydacyjne poprzez neutralizację wolnych rodników tlenowych. Kluczowe dla skuteczności terapeutycznej jest miejscowe działanie leku w obrębie przewodu pokarmowego, zwłaszcza w błonie śluzowej i tkance podśluzówkowej, co podkreśla znaczenie dostarczenia substancji czynnej bezpośrednio do miejsca zapalenia. Biodostępność ogólnoustrojowa i stężenie w osoczu nie korelują z efektywnością, ale są istotne dla bezpieczeństwa farmakoterapii.
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Salofalk 500 500 mg
Salofalk 500 zawiera 500 mg mesalazyny (kwasu 5-aminosalicylowego) w postaci czopków doodbytniczych, klasyfikowanych w grupie leków przeciwzapalnych stosowanych w chorobach jelit (kod ATC: A07EC02). Mechanizm działania mesalazyny nie jest w pełni poznany, jednak badania in vitro wskazują na hamowanie enzymu lipoksygenazy, co zmniejsza produkcję prozapalnych leukotrienów. Ponadto, mesalazyna wpływa na stężenie prostaglandyn w błonie śluzowej jelita oraz wykazuje właściwości antyoksydacyjne, neutralizując wolne rodniki tlenowe i chroniąc tkankę przed uszkodzeniem oksydacyjnym.
aplikacja doodbytnicza, błona śluzowa jelita, czopki doodbytnicze, działanie miejscowe, działanie przeciwzapalne mesalazyny, esica, hamowanie lipoksygenazy, kwas 5-aminosalicylowy, kwas aminosalicylowy, leukotrieny, lipoksygenaza, mediatory stanu zapalnego, mesalazyna, odbytnica, prostaglandyny, tkanka podśluzowa jelita, uszkodzenie oksydacyjne, właściwości antyoksydacyjne, wolne rodniki tlenowe, zapalne choroby jelita