frakcja niezwiązana
Frakcja niezwiązana (free fraction) to termin używany w medycynie laboratoryjnej i farmakologii do określenia części substancji biologicznie czynnej (np. leku, hormonu), która krąży we krwi w postaci wolnej, niezwiązanej z białkami osocza. To właśnie ta frakcja może przenikać przez błony komórkowe i wykazywać aktywność biologiczną.
W diagnostyce medycznej oznaczanie frakcji niezwiązanej ma szczególne znaczenie w przypadku leków o wąskim indeksie terapeutycznym (np. fenytoina, warfaryna), hormonów (np. hormony tarczycy, kortyzol, testosteron) oraz niektórych pierwiastków śladowych. Zmiany w stężeniu białek wiążących lub ich powinowactwie do substancji mogą znacząco wpływać na stosunek frakcji związanej do niezwiązanej, a tym samym na efekt terapeutyczny lub diagnostyczny.
Monitorowanie frakcji niezwiązanej jest kluczowe u pacjentów z zaburzeniami funkcji wątroby i nerek, niedożywieniem białkowym, w ciąży oraz u osób w wieku podeszłym, gdzie fizjologiczne zmiany mogą prowadzić do istotnych wahań w dystrybucji leków i substancji endogennych. Współczesne techniki analityczne, jak dializa równowagowa, ultrafiltracja czy chromatografia, umożliwiają precyzyjne oznaczanie frakcji niezwiązanej w praktyce klinicznej.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Escapelle tabletka 1500 mikrogramów 1500 mcg
Lewonorgestrel zawarty w tabletce Escapelle (1500 µg) charakteryzuje się niemal całkowitym i szybkim wchłanianiem po podaniu doustnym, z biodostępnością bliską 100%. Maksymalne stężenie w surowicy (Cmax) wynosi około 18,5 ng/ml i osiągane jest po około 2 godzinach. Lewonorgestrel wiąże się głównie z albuminami i globuliną wiążącą hormony płciowe (SHBG), z czego około 65% jest związane z SHBG, a jedynie 1,5% występuje w formie wolnej, farmakologicznie aktywnej. Metabolizm zachodzi głównie w wątrobie przez CYP3A4, a metabolity są nieaktywne farmakologicznie. Okres półtrwania eliminacji wynosi około 26 godzin, a metabolity są wydalane równomiernie z moczem i kałem. Przenikanie lewonorgestrelu do mleka matki jest minimalne (około 0,1% dawki).
albuminy, biodostępność, biotransformacja, CYP3A4, cytochrom P450, frakcja niezwiązana, globulina wiążąca hormony płciowe, hydroksylacja, karmienie piersią, kwas glukuronowy, lewonorgestrel, okres półtrwania, otyłość, pole pod krzywą stężenia, progestagen, stężenie lewonorgestrelu, stężenie w osoczu - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Osaver HCT 40 mg + 25 mg
Olmesartan medoksomil, będący prolekiem szybko przekształcanym do aktywnego olmesartanu, charakteryzuje się biodostępnością 25,6% i osiąga maksymalne stężenie w osoczu po około 2 godzinach. Lek wykazuje wysokie wiązanie z białkami osocza (99,7%) oraz objętość dystrybucji 16-29 l. Eliminacja olmesartanu odbywa się w około 40% przez nerki i 60% przez drogę wątrobowo-żółciową, z okresem półtrwania 10-15 godzin. Hydrochlorotiazyd, podawany w skojarzeniu, osiąga Cmax po 1,5-2 godzinach, wiąże się z białkami osocza w 68%, a jego objętość dystrybucji wynosi 0,83-1,14 l/kg. Hydrochlorotiazyd nie ulega metabolizmowi i jest wydalany głównie przez nerki (około 60% dawki w ciągu 48 godzin), z klirensem nerkowym 250-300 ml/min i okresem półtrwania 10-15 godzin. Współpodawanie olmesartanu z hydrochlorotiazydem powoduje około 20% zmniejszenie biodostępności hydrochlorotiazydu, bez istotnego wpływu na farmakokinetykę olmesartanu.
biodostępność bezwzględna, biotransformacja, chlorowodorek kolesewelamu, esteraza, frakcja niezwiązana, hydrochlorotiazyd, interakcja farmakokinetyczna, klirens kreatyniny, klirens nerkowy, klirens ogólnoustrojowy, klirens osoczowy, krążenie jelitowo-wątrobowe, nadciśnienie tętnicze, objętość dystrybucji, okres półtrwania, olmesartan medoksomil, prolek, stan stacjonarny, stężenie w osoczu, wiązanie z białkami osocza, wydalanie wątrobowo-żółciowe, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Caspofungin Viatris 70 mg
Kaspofungina charakteryzuje się złożoną farmakokinetyką z wielofazową dystrybucją i eliminacją, z silnym wiązaniem do albumin osocza (frakcja wolna 3,5–7,6%). Maksymalna dystrybucja do tkanek następuje po 1,5–2 dniach, przy czym 92% dawki przenika do tkanek, a eliminacja zachodzi bez równowagi dystrybucji. Lek ulega samoistnemu rozpadowi do formy z otwartym pierścieniem, hydrolizie peptydu i N-acetylacji, z minimalnym wpływem na izoenzymy CYP450 i brak interakcji z glikoproteiną P. Klirens osoczowy wynosi 10–12 mL/min, a eliminacja przebiega w trzech fazach: alfa (krótka), beta (t½ 9–11 h) i gamma (t½ 45 h). Około 75% dawki jest wydalane w ciągu 27 dni (41% moczem, 34% kałem), z niewielkim wydalaniem niezmienionej substancji (1,4% w moczu). Farmakokinetyka jest umiarkowanie nieliniowa, z kumulacją zależną od dawki, a masa ciała istotnie wpływa na ekspozycję (AUC u pacjenta 80 kg jest o 23% niższa niż u pacjenta 60 kg). U pacjentów z łagodnymi i umiarkowanymi zaburzeniami czynności wątroby AUC wzrasta odpowiednio o 20% i 75%, co wymaga dostosowania dawki u umiarkowanych niewydolności wątroby (zalecane 35 mg/dobę). W niewydolności nerek, nawet zaawansowanej, nie jest konieczna modyfikacja dawkowania, a kaspofungina nie jest usuwana przez dializę.
biotransformacja, dystrybucja leku, farmakokinetyka populacyjna, farmakokinetyka zależna od płci, frakcja niezwiązana, glikoproteina p, hemodializa, hydroliza peptydu, infuzja dożylna, inwazyjna aspergiloza, inwazyjna kandydoza, izoenzym cytochromu P450, kandydoza przełyku, kaspofungina, klirens, klirens kreatyniny, lek przeciwgrzybiczny, N-acetylacja, nieliniowa farmakokinetyka, podanie wielokrotne, pole pod krzywą, powinowactwo do albumin, stężenie kaspofunginy, substancja macierzysta, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Co-Olimestra 20 mg + 12,5 mg
Co-Olimestra to lek zawierający olmesartan medoksomil (20 mg) oraz hydrochlorotiazyd (12,5 mg lub 25 mg), stosowany w terapii nadciśnienia tętniczego. Olmesartan medoksomil jest prolekiem, który szybko przekształca się do aktywnego olmesartanu, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) około 2 godziny po podaniu doustnym, z biodostępnością 25,6%. Charakteryzuje się wysokim wiązaniem z białkami osocza (99,7%) i objętością dystrybucji 16-29 l. Hydrochlorotiazyd osiąga Cmax po 1,5-2 godzinach, wiąże się z białkami osocza w 68%, a jego objętość dystrybucji wynosi 0,83-1,14 l/kg. Okres półtrwania eliminacji obu substancji wynosi 10-15 godzin. Olmesartan jest eliminowany w około 40% przez nerki i 60% drogą wątrobowo-żółciową, natomiast hydrochlorotiazyd jest wydalany niemal całkowicie przez nerki w postaci niezmienionej. Jednoczesne podanie tych substancji powoduje zmniejszenie biodostępności hydrochlorotiazydu o około 20%, bez wpływu na farmakokinetykę olmesartanu.
biodostępność bezwzględna, dostępność ogólnoustrojowa, droga żółciowa, esteraza, frakcja niezwiązana, hydrochlorotiazyd, interakcja farmakokinetyczna, klirens nerkowy, klirens osoczowy, kolesewelam chlorowodorek, krążenie jelitowo-wątrobowe, niedrożność dróg żółciowych, objętość dystrybucji, okres półtrwania w fazie eliminacji, olmesartan medoksomil, parametr farmakokinetyczny, pole powierzchni pod krzywą, stan stacjonarny, stężenie olmesartanu w osoczu, substancja wiążąca kwasy żółciowe, wiązanie z białkami osocza, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Anapran EC 250 mg
Naproksen, substancja czynna Anapran EC (tabletki dojelitowe 250 mg i 500 mg), wykazuje całkowite wchłanianie z przewodu pokarmowego, z Tmax wynoszącym 2-4 godziny po podaniu doustnym. Tabletki dojelitowe charakteryzują się wydłużonym czasem osiągnięcia maksymalnego stężenia (Cmax) w surowicy, co wynika z opóźnionego rozpadu w jelicie cienkim, jednak AUC pozostaje porównywalne z konwencjonalnymi formami, co potwierdza identyczną biodostępność. Naproksen wiąże się silnie z białkami osocza, a stan równowagi farmakokinetycznej osiągany jest po około 3 dniach stosowania w dawce podzielonej dwa razy na dobę. Metabolizm zachodzi głównie w wątrobie, z eliminacją głównie w postaci metabolitów sprzężonych przez nerki, a okres półtrwania wynosi 12-15 godzin, co uzasadnia schemat dawkowania 2x/dobę.
Anapran EC, AUC, białko osocza, biodostępność, błona śluzowa żołądka, całkowite wchłanianie, choroba alkoholowa wątroby, Cmax, działanie niepożądane, frakcja niezwiązana, jelito cienkie, lek zobojętniający kwas solny, naproksen, okres półtrwania, pole pod krzywą stężenia, reakcja sprzęgania, stężenie w surowicy krwi, T1/2, tabletka dojelitowa, Tmax, wydalanie z moczem - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Olimestra 10 mg
Olmesartan medoksomil, prolek stosowany doustnie, ulega szybkiemu przekształceniu do aktywnego olmesartanu dzięki esterazom jelitowym i wrotnej krwi. Biodostępność bezwzględna wynosi około 25,6%, a maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) osiągane jest po około 2 godzinach. Lek charakteryzuje się wysokim wiązaniem z białkami osocza (99,7%) oraz niewielką objętością dystrybucji (16-29 l). Całkowity klirens osoczowy wynosi 1,3 l/h, z klirensem nerkowym 0,5-0,7 l/h, a okres półtrwania w fazie eliminacji to 10-15 godzin. Wydalanie olmesartanu odbywa się w około 40% przez nerki i 60% drogą wątrobowo-żółciową, co wyklucza stosowanie u pacjentów z niedrożnością dróg żółciowych. Stan stacjonarny osiągany jest po kilku dawkach, bez kumulacji po 14 dniach stosowania.
biodostępność bezwzględna, biodostępność systemowa, esteraza, frakcja niezwiązana, klirens nerkowy, klirens olmesartanu, klirens osoczowy, kolesewelam chlorowodorek, krążenie jelitowo-wątrobowe, nadciśnienie tętnicze, niedrożność dróg żółciowych, objętość dystrybucji, okres półtrwania, olmesartan medoksomil, półtrwanie w fazie eliminacji, sekwestrant kwasu żółciowego, stan stacjonarny, stężenie osoczowe, wiązanie z białkami osocza, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby