metabolizm takrolimusu
Metabolizm takrolimusu to złożony proces biotransformacji tego silnego leku immunosupresyjnego, powszechnie stosowanego po przeszczepieniach narządów. Takrolimus jest metabolizowany głównie w wątrobie przez układ enzymatyczny cytochromu P450, szczególnie przez izoenzym CYP3A4, a w mniejszym stopniu przez CYP3A5.
Genetyczny polimorfizm w genach kodujących enzymy CYP3A4 i CYP3A5 prowadzi do znaczących różnic międzyosobniczych w metabolizmie takrolimusu, co wymaga indywidualnego dostosowania dawkowania. U osób z aktywnym allelem CYP3A5*1 (tzw. „szybcy metabolizerzy”) lek jest szybciej metabolizowany, co skutkuje niższymi stężeniami we krwi i może wymagać wyższych dawek.
Metabolizm takrolimusu może być istotnie zaburzony przez jednoczesne stosowanie inhibitorów lub induktorów CYP3A4. Inhibitory (np. leki przeciwgrzybicze z grupy azoli, niektóre antybiotyki makrolidowe, inhibitory proteazy HIV) mogą znacząco zwiększać stężenie takrolimusu, prowadząc do toksyczności, podczas gdy induktory (np. rifampicyna, karbamazepina, fenytoina) mogą obniżać jego stężenie, zwiększając ryzyko odrzucenia przeszczepu.
Monitorowanie terapeutyczne stężenia takrolimusu we krwi jest niezbędne w praktyce klinicznej ze względu na wąski indeks terapeutyczny oraz znaczącą zmienność farmakokinetyczną. Zalecany przedział terapeutyczny różni się w zależności od rodzaju przeszczepu, czasu po transplantacji oraz stosowanych schematów immunosupresji.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Interakcje leku – Tacrolimus STADA 5 mg
Takrolimus (TACROLIMUS STADA) jest metabolizowany głównie przez izoenzym CYP3A4 w wątrobie i jelitach, co powoduje liczne interakcje farmakokinetyczne z lekami wpływającymi na aktywność tego enzymu. Inhibitory CYP3A4, takie jak ketokonazol czy klarytromycyna, mogą znacząco zwiększać stężenia takrolimusu we krwi, co podnosi ryzyko ciężkich działań niepożądanych, w tym neurotoksyczności i wydłużenia odstępu QT. Z kolei induktory CYP3A4, np. ryfampicyna czy karbamazepina, obniżają stężenia takrolimusu, zwiększając ryzyko odrzutu przeszczepu. Zaleca się ścisłe monitorowanie stężeń takrolimusu, czynności nerek, EKG oraz funkcji przeszczepu, a także dostosowanie dawki lub przerwanie terapii w razie potrzeby. Szczególną ostrożność należy zachować przy jednoczesnym stosowaniu kilku leków wpływających na CYP3A4 oraz unikać kojarzenia takrolimusu z cyklosporyną ze względu na synergistyczną nefrotoksyczność i wydłużenie okresu półtrwania cyklosporyny.
amiloryd, aminoglikozyd, cyklosporyna, cymetydyna, CYP3A4, działanie nefrotoksyczne, dziurawiec, ewerolimus, fenytoina, hepatotoksyczność, hiperkaliemia, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, inhibitor gyrazy, inhibitor mTOR, inhibitor P-gp, itrakonazol, karbamazepina, ketokonazol, kortykosteroid, kwas mykofenolowy, lek moczopędny, lek prokinetyczny, lek przeciwwirusowy, metabolizm takrolimusu, metoklopramid, metyloprednizolon, mikroangiopatia zakrzepowa, neurotoksyczność, odrzucanie przeszczepu, odstęp QT, posakonazol, prednizolon, ryfampicyna, sirolimus, sok grejpfrutowy, spironolakton, szczepionka żywa, triamteren, wankomycyna, worykonazol - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Cidimus 0,5 mg
Takrolimus, substancja czynna leku Cidimus, charakteryzuje się złożoną farmakokinetyką, kluczową dla skuteczności immunosupresyjnej u pacjentów po przeszczepach narządów. Po podaniu doustnym biodostępność wynosi 20-25%, a maksymalne stężenie we krwi (Cmax) osiągane jest w ciągu 1-3 godzin. Wchłanianie jest istotnie hamowane przez pokarm, zwłaszcza tłuszczowy, co skutkuje zmniejszeniem AUC o 27% i Cmax o 50% oraz wydłużeniem tmax o 173% u pacjentów po przeszczepie wątroby. Takrolimus wykazuje silne wiązanie z erytrocytami (stosunek stężenia w pełnej krwi do osocza około 20:1) oraz wysokie (>98,8%) wiązanie z białkami osocza. Objętość dystrybucji w osoczu wynosi około 1300 l, a w pełnej krwi 47,6 l. Metabolizm zachodzi głównie w wątrobie i ścianie jelita przez CYP3A4, a eliminacja odbywa się przede wszystkim drogą żółciową.
albumina, biodostępność takrolimusu, cytochrom P450, czas do osiągnięcia Cmax, droga żółciowa, dystrybucja takrolimusu, działanie immunosupresyjne, eliminacja takrolimusu, frakcja niezwiązana takrolimusu, hematokryt, izoenzym CYP3A4, klirens całkowity, kortykosteroidy, kwaśna α-1-glikoproteina, metabolizm takrolimusu, objętość dystrybucji, okres półtrwania, parametr farmakokinetyczny, powinowactwo do erytrocytów, stan stacjonarny, stężenie minimalne takrolimusu, stężenie we krwi, takrolimus, wchłanianie takrolimusu, wiązanie z białkami, wydalanie takrolimusu, znakowanie radioizotopem - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Dailiport 0,5 mg
Takrolimus, substancja czynna leku Dailiport w formie o przedłużonym uwalnianiu, charakteryzuje się zmienną biodostępnością wynoszącą średnio 20-25% (zakres 6-43%) i osiąga maksymalne stężenie (Cmax) około 2 godziny po podaniu (tmax). Wchłanianie leku jest hamowane przez obecność pokarmu, co zmniejsza zarówno szybkość, jak i zakres absorpcji. Takrolimus wykazuje silne powinowactwo do erytrocytów, co skutkuje wysokim stosunkiem stężenia w pełnej krwi do osocza około 20:1, oraz ponad 98,8% wiązaniem z białkami osocza, głównie albuminą i kwaśną α-1-glikoproteiną. Objętość dystrybucji w stanie stacjonarnym wynosi około 1300 l na podstawie stężeń w osoczu oraz średnio 47,6 l na podstawie stężeń w pełnej krwi u osób zdrowych. Monitorowanie stężeń minimalnych w pełnej krwi jest uzasadnione ze względu na ścisłą korelację z polem pod krzywą (AUC), co pozwala na ocenę ekspozycji ogólnoustrojowej na lek.
biodostępność takrolimusu, biorca przeszczepu nerki, biorca przeszczepu serca, biorca przeszczepu wątroby, droga żółciowa, dystrybucja takrolimusu, działanie immunosupresyjne, ekspozycja ogólnoustrojowa, eliminacja leku, izoenzym 3A4 cytochromu P450, klirens całkowity, kwaśna α-1-glikoproteina, maksymalne stężenie we krwi, metabolizm takrolimusu, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pole pod krzywą stężenia leku, powinowactwo do erytrocytów, preparat o natychmiastowym uwalnianiu, przedłużone uwalnianie, przepływ żółci, stan stacjonarny, stężenie minimalne w pełnej krwi, stężenie w osoczu, takrolimus, wiązanie z białkami osocza, właściwości farmakokinetyczne, zmienność międzyosobnicza, znakowanie izotopowe - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Tacrolimus STADA 1 mg
Tacrolimus STADA w formie kapsułek o przedłużonym uwalnianiu wykazuje charakterystyczny, wydłużony profil farmakokinetyczny. Po podaniu doustnym maksymalne stężenie (Cmax) osiągane jest średnio po około 2 godzinach (tmax). Dostępność biologiczna leku jest zmienna i wynosi 20-25% dla formulacji o natychmiastowym uwalnianiu, natomiast w przypadku postaci o przedłużonym uwalnianiu ulega dalszemu zmniejszeniu, zwłaszcza przy podaniu po posiłku, co istotnie wpływa na szybkość i stopień wchłaniania. Wchłanianie nie jest zależne od wydzielania żółci, co pozwala na stosowanie leku bez ograniczeń związanych z funkcją dróg żółciowych. Monitorowanie terapii opiera się na pomiarze stężeń minimalnych (trough levels) w pełnej krwi, które korelują z AUC i umożliwiają ocenę ekspozycji ogólnoustrojowej na lek.
CYP3A4, CYP3A5, dostępność biologiczna, formulacja o przedłużonym uwalnianiu, hematokryt, klirens, klirens takrolimusu, kortykosteroid, kwaśna glikoproteina α-1, lek immunosupresyjny, maksymalne stężenie, metabolit takrolimusu, metabolizm takrolimusu, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pole pod krzywą stężenie-czas, stężenie minimalne, takrolimus, wiązanie z białkami, wydzielanie żółci - Leksykon leków
Interakcje leku – Dailiport 2 mg
Takrolimus, metabolizowany głównie przez izoenzym CYP3A4 w wątrobie i jelitach, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne z lekami wpływającymi na aktywność tego enzymu. Substancje hamujące CYP3A4, takie jak ketokonazol, erytromycyna, inhibitory proteazy HIV (rytonawir) czy HCV (telaprewir), znacząco podwyższają stężenie takrolimusu we krwi, co wymaga zmniejszenia dawki i ścisłego monitorowania stężenia leku oraz parametrów klinicznych, w tym wydłużenia odstępu QT i funkcji nerek. Podobne działanie wykazują kannabidiol (hamujący glikoproteinę P) oraz blokery kanału wapniowego (np. diltiazem). Z kolei induktory CYP3A4, takie jak ryfampicyna, fenytoina czy ziele dziurawca, obniżają stężenie takrolimusu, co może wymagać zwiększenia dawki. Metamizol, indukujący CYP2B6 i CYP3A4, również obniża stężenie takrolimusu, dlatego konieczne jest monitorowanie zarówno stężenia leku, jak i odpowiedzi klinicznej. Warto podkreślić, że sok grejpfrutowy, poprzez hamowanie CYP3A4 w jelicie, podnosi biodostępność takrolimusu i powinien być unikany.
antybiotyk aminoglikozydowy, antybiotyk makrolidowy, badanie EKG, biodostępność takrolimusu, bloker kanału wapniowego, CYP3A4, diuretyk oszczędzający potas, działanie niepożądane, farmakokinetyka takrolimusu, glikoproteina p, hepatotoksyczność, hiperkaliemia, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, inhibitor gyrazy, inhibitor kinazy tyrozynowej, inhibitor proteazy HCV, inhibitor proteazy HIV, kannabidiol, klirens wątrobowy, kortykosteroid, krążenie jelitowo-wątrobowe, kwas mykofenolowy, lek immunosupresyjny, lek prokinetyczny, lek przeciwgrzybiczny, metabolizm takrolimusu, nefrotoksyczność, neurotoksyczność, niesteroidowy lek przeciwzapalny, powinowactwo do białek, sok grejpfrutowy, stężenie takrolimusu we krwi, szczepionka zawierająca żywe drobnoustroje, wydłużenie odstępu QT, ziele dziurawca - Leksykon leków
Interakcje leku – Tacrolimus STADA 3 mg
Takrolimus jest metabolizowany głównie przez wątrobowy izoenzym CYP3A4 oraz w ścianie jelita, co czyni go podatnym na liczne interakcje lekowe związane z inhibitorami i induktorami tego enzymu. Inhibitory CYP3A4, takie jak ketokonazol czy klarytromycyna, znacząco zwiększają stężenia takrolimusu we krwi, podnosząc ryzyko ciężkich działań niepożądanych, w tym nefrotoksyczności, neurotoksyczności oraz wydłużenia odstępu QT. Z kolei induktory CYP3A4, np. ryfampicyna czy fenytoina, obniżają stężenia takrolimusu, zwiększając ryzyko odrzucenia przeszczepu. Zaleca się ścisłe monitorowanie stężeń takrolimusu, funkcji nerek, EKG oraz objawów toksyczności, a w razie potrzeby dostosowanie dawki lub przerwanie terapii. Szczególną ostrożność należy zachować przy jednoczesnym stosowaniu wielu substancji wpływających na CYP3A4, a także unikać spożywania grejpfrutów i soku grejpfrutowego ze względu na wysokie ryzyko interakcji.
antybiotyk aminoglikozydowy, azytromycyna, biodostępność leku, cyklosporyna, dziurawiec zwyczajny, fenytoina, flukonazol, glikoproteina p, hepatotoksyczność, inhibitor CYP3A4, inhibitor gyrazy, izoenzym CYP3A4, karbamazepina, klarytromycyna, klirens wątrobowy, krążenie jelitowo-wątrobowe, kwas mykofenolowy, lek prokinetyczny, metabolizm takrolimusu, mikroangiopatia zakrzepowa, nefrotoksyczność, neurotoksyczność, przeszczep narządu, ryfampicyna, sok grejpfrutowy, stężenie takrolimusu, transplantolog, troleandomycyna, wankomycyna, wydłużenie odstępu QT, zakrzepowa plamica małopłytkowa, zespół hemolityczno-mocznicowy - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Prograf 1 mg
Takrolimus, zawarty w preparacie Prograf, charakteryzuje się biodostępnością doustną na poziomie 20-25%, z maksymalnym stężeniem (Cmax) osiąganym po 1-3 godzinach od podania. Wchłanianie leku jest optymalne na czczo, natomiast posiłki, zwłaszcza bogate w tłuszcze, znacząco obniżają zarówno AUC (do 27%) jak i Cmax (do 50%), wydłużając Tmax. U pacjentów po przeszczepieniu wątroby stan stacjonarny osiągany jest zwykle w ciągu 3 dni przy dawce 0,30 mg/kg mc./dobę. Takrolimus wykazuje silne wiązanie z erytrocytami (stosunek stężenia w pełnej krwi do osocza około 20:1) oraz wysokie (>98,8%) wiązanie z białkami osocza, głównie albuminą i kwaśną glikoproteiną α-1. Objętość dystrybucji w osoczu u zdrowych ochotników wynosi około 1300 litrów, a w pełnej krwi około 47,6 litra.
albumina surowicy, biodostępność, cytochrom P450 3A4, cytochrom P450-3A5, działanie immunosupresyjne, frakcja niezwiązana, hematokryt, klirens całkowity, kwaśna glikoproteina α-1, lek immunosupresyjny, metabolizm takrolimusu, objętość dystrybucji, okres półtrwania, przeszczepienie nerki, przeszczepienie serca, przeszczepienie wątroby, stan stacjonarny, takrolimus jednowodny, właściwości farmakokinetyczne, wpływ pokarmu, wydalanie z kałem, wydalanie z moczem, wydzielanie żółci - Leksykon leków
Interakcje leku – Prograf 0,5 mg
Takrolimus, metabolizowany głównie przez izoenzym CYP3A4 w wątrobie i ścianie jelita, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne z lekami, produktami roślinnymi oraz żywnością, co istotnie wpływa na jego stężenie w surowicy i bezpieczeństwo terapii immunosupresyjnej. Inhibitory CYP3A4, takie jak ketokonazol czy klarytromycyna, mogą znacząco zwiększać stężenie takrolimusu, natomiast induktory, np. ryfampicyna czy fenytoina, obniżają jego poziom, co wymaga ścisłego monitorowania stężenia leku i dostosowania dawki. Szczególną uwagę należy zwrócić na unikanie grejpfrutów i soku grejpfrutowego oraz jednoczesne stosowanie leków nefrotoksycznych i innych immunosupresyjnych, np. cyklosporyny, ze względu na ryzyko nasilenia nefro- i neurotoksyczności. Takrolimus silnie wiąże się z białkami osocza, co może prowadzić do zwiększenia frakcji wolnej i potencjalnego nasilenia działań niepożądanych.
acyklowir, amfoterycyna B, aminoglikozyd, biodostępność leku, charakterystyka produktu leczniczego, cyklosporyna, cytryniec chiński, dysfagia, działanie immunosupresyjne, dziurawiec zwyczajny, farmaceuta kliniczny, farmakokinetyka takrolimusu, fenytoina, gancyklowir, gospodarka lipidowa, hepatotoksyczność, hiperglikemia, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, inhibitor gyrazy, inhibitor P-glikoproteiny, itrakonazol, izoenzym CYP3A4, kannabidiol, karbamazepina, ketokonazol, klirens wątrobowy, metabolizm takrolimusu, nefrotoksyczność, neurotoksyczność, newirapina, odstęp QT, posakonazol, preparat ziołowy, ryfabutyna, ryfampicyna, sok grejpfrutowy, sulfametoksazol z trimetoprimem, terapia immunosupresyjna, transplantolog, wankomycyna, wiązanie z białkami osocza, worykonazol - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Prograf 5 mg
Takrolimus, substancja czynna produktu Prograf, charakteryzuje się biodostępnością doustną na poziomie 20-25% oraz osiąganiem maksymalnego stężenia (Cₘₐₓ) we krwi po 1-3 godzinach od podania. U pacjentów po przeszczepieniu wątroby stosujących dawkę 0,30 mg/kg mc./dobę, stan stacjonarny osiągany jest w ciągu około 3 dni. Pokarm, zwłaszcza bogaty w tłuszcze, znacząco obniża zarówno AUC (o 27%) jak i Cₘₐₓ (o 50%) oraz wydłuża Tₘₐₓ (o 173%), co wskazuje na konieczność uwzględnienia czasu podania leku względem posiłków. Takrolimus wykazuje silne wiązanie z erytrocytami (stosunek stężenia w pełnej krwi do osocza około 20:1) oraz wysokie powinowactwo do białek osocza (>98,8%). Objętość dystrybucji w stanie stacjonarnym wynosi około 1300 l (osocze) i 47,6 l (pełna krew). Metabolizm zachodzi głównie w wątrobie i ścianie jelita z udziałem CYP3A4 i CYP3A5, a eliminacja odbywa się głównie z żółcią, z minimalnym wydalaniem niezmienionego leku (<1%) w moczu i kale.
AUC, biodostępność takrolimusu, biorównoważność, całkowity klirens, Cmax, cytochrom P450 3A4, cytochrom P450-3A5, dystrybucja takrolimusu, działanie immunosupresyjne, eliminacja takrolimusu, farmakokinetyka takrolimusu, frakcja niezwiązana takrolimusu, klirens takrolimusu, kortykosteroid, metabolizm takrolimusu, minimalne skuteczne stężenie, objętość dystrybucji, okres półtrwania, ściana jelita, stan równowagi dynamicznej, stężenie w osoczu, substancja radioaktywna, Tmax, wchłanianie takrolimusu, wiązanie z białkami, wydalanie z żółcią, znakowanie izotopowe - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Tacrolimus STADA 3 mg
Takrolimus w postaci kapsułek o przedłużonym uwalnianiu (Tacrolimus STADA) charakteryzuje się wydłużonym profilem absorpcji z maksymalnym stężeniem (Cmax) osiąganym średnio po 2 godzinach (tmax). Biodostępność leku jest zmienna, wynosząc dla formy o natychmiastowym uwalnianiu 20-25% (zakres 6-43%), natomiast u formy o przedłużonym uwalnianiu jest obniżona przy podaniu po posiłku, który wpływa na stopień i szybkość wchłaniania. Takrolimus wykazuje silne powinowactwo do erytrocytów (stosunek stężenia w pełnej krwi do osocza około 20:1) oraz wysoki stopień wiązania z białkami osocza (>98,8%), głównie albuminą i kwaśną glikoproteiną α-1. Objętość dystrybucji w stanie stacjonarnym wynosi około 1300 litrów (osocze) lub 47,6 litra (pełna krew). Metabolizm zachodzi głównie w wątrobie i ścianie jelita z udziałem enzymów CYP3A4 i CYP3A5, a metabolity nie mają istotnego wpływu na aktywność immunosupresyjną leku.
albumina surowicy, biodostępność takrolimusu, cytochrom P450 3A4, cytochrom P450-3A5, dystrybucja takrolimusu, działanie immunosupresyjne, hematokryt, klirens leku, kwaśna glikoproteina alfa 1, metabolit takrolimusu, metabolizm takrolimusu, objętość dystrybucji, okres półtrwania, powinowactwo do erytrocytów, profil farmakokinetyczny, stężenie maksymalne we krwi, Tacrolimus STADA, takrolimus, wiązanie z białkami - Leksykon leków
Interakcje leku – Dermitopic 0,1%
Maść z takrolimusem (Dermitopic 0,1%) charakteryzuje się minimalną absorpcją ogólnoustrojową (stężenie w osoczu < 1,0 ng/ml) i brakiem metabolizmu w skórze, co znacząco ogranicza ryzyko interakcji farmakokinetycznych typowych dla systemowego podawania takrolimusu, metabolizowanego przez CYP3A4. Niemniej jednak, u pacjentów z rozległymi zmianami skórnymi, uogólnioną chorobą lub erytrodermią, zwiększona absorpcja może prowadzić do istotnych interakcji, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu inhibitorów CYP3A4 (np. erytromycyna, itrakonazol, ketokonazol, diltiazem), co wymaga zachowania ostrożności. Badania u dzieci (2-11 lat) wykazały brak negatywnego wpływu miejscowego takrolimusu na odpowiedź immunologiczną po szczepieniu przeciw Neisseria meningitidis grupy C, co potwierdza bezpieczeństwo równoczesnego stosowania tych terapii.
absorpcja ogólnoustrojowa, absorpcja przezskórna, choroba uogólniona, cytochrom P450 3A4, diltiazem, erytrodermia, erytromycyna, inhibitor CYP3A4, interakcja farmakokinetyczna, itrakonazol, ketokonazol, maść Dermitopic, metabolizm takrolimusu, odporność humoralna, odporność komórkowa, pamięć immunologiczna, przenikanie przezskórne, rozszerzenie naczyń krwionośnych, stężenie takrolimusu we krwi, takrolimus - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Prograf 5 mg/ml
Takrolimus, substancja czynna produktu Prograf 5 mg/ml, charakteryzuje się średnią biodostępnością doustną na poziomie 20-25%, z maksymalnym stężeniem (Cmₐₓ) osiąganym po 1-3 godzinach od podania. Wchłanianie jest najbardziej efektywne na czczo, natomiast posiłki, zwłaszcza bogate w tłuszcze, znacząco obniżają zarówno stopień, jak i szybkość wchłaniania, co potwierdzają zmniejszenia AUC o 27% i Cmₐₓ o 50% u pacjentów po przeszczepieniu wątroby. Takrolimus wykazuje silne powinowactwo do erytrocytów (stosunek stężenia w pełnej krwi do osocza około 20:1) oraz wysokie wiązanie z białkami osocza (>98,8%), głównie albuminą i kwaśną glikoproteiną α-1. Objętość dystrybucji w stanie stacjonarnym wynosi około 1300 litrów (osocze) i 47,6 litra (pełna krew), co wskazuje na szeroką dystrybucję do tkanek.
albumina surowicy, białka osocza, biodostępność takrolimusu, całkowity klirens, cytochrom P450 3A4, cytochrom P450-3A5, dystrybucja takrolimusu, działanie immunosupresyjne, farmakokinetyka takrolimusu, hematokryt, klirens takrolimusu, krążenie ogólnoustrojowe, metabolizm takrolimusu, objętość dystrybucji, okres półtrwania, powinowactwo do erytrocytów, profil wchłaniania, Prograf, przeszczepienie narządu, przeszczepienie nerki, przeszczepienie wątroby, stan stacjonarny, stężenie leku, stężenie takrolimusu, wchłanianie takrolimusu, wydalanie takrolimusu, znakowanie radioaktywne, związek macierzysty