nawracające zapalenie osierdzia
Nawracające zapalenie osierdzia to choroba charakteryzująca się powtarzającymi się epizodami zapalenia osierdzia, błony otaczającej serce. Diagnozę stawia się po wystąpieniu co najmniej dwóch epizodów zapalenia osierdzia z okresem bezobjawowym trwającym minimum 4-6 tygodni.
Etiologia nawracającego zapalenia osierdzia jest różnorodna. Najczęściej ma podłoże autoimmunologiczne, infekcyjne (wirusowe, bakteryjne) lub jest związane z chorobami układowymi. W krajach rozwiniętych dominują przyczyny idiopatyczne i wirusowe, stanowiące około 80-85% przypadków. Istotnym czynnikiem ryzyka nawrotów jest nieodpowiednie leczenie pierwszego epizodu zapalenia osierdzia, szczególnie zbyt szybkie odstawienie lub niewystarczające dawki leków przeciwzapalnych.
Objawy kliniczne obejmują ból w klatce piersiowej, tarcie osierdziowe, zmiany w EKG oraz obecność płynu w worku osierdziowym. Diagnostyka opiera się na badaniu przedmiotowym, EKG, badaniach obrazowych (echokardiografia, MRI serca) oraz oznaczeniach markerów zapalnych (CRP, OB).
Leczenie pierwszej linii obejmuje stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) w pełnych dawkach oraz kolchicyny, która zmniejsza ryzyko nawrotów o około 50%. W przypadkach opornych stosuje się glikokortykosteroidy, jednak ich stosowanie wymaga ostrożności ze względu na zwiększone ryzyko nawrotów po odstawieniu. W przypadkach nawracających, opornych na standardowe leczenie, rozważa się immunosupresję (azatiopryna, anakinra) lub, w wybranych przypadkach, perikardiektomię.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie osierdzia – Diagnostyka i diagnoza
Zapalenie osierdzia diagnozuje się na podstawie co najmniej dwóch z czterech kryteriów: typowego bólu w klatce piersiowej (>85% przypadków), tarcia osierdziowego (~30%), charakterystycznych zmian w EKG (~60%) oraz obecności płynu w worku osierdziowym (~60%). Diagnostyka obejmuje szczegółowy wywiad, badanie fizykalne z osłuchiwaniem serca, badania laboratoryjne (podwyższone CRP u ~80% pacjentów, OB, leukocytoza, podwyższone troponiny u ~30% wskazujące na myoperikarditis) oraz badania obrazowe, w tym echokardiografię przezklatkową (TTE) jako badanie pierwszego rzutu do oceny wysięku i funkcji serca. Charakterystyczne zmiany w EKG przechodzą przez cztery etapy, z rozlanym uniesieniem odcinka ST o kształcie wklęsłym i obniżeniem odcinka PR jako cechą wyróżniającą od zawału serca. Diagnostyka różnicowa obejmuje wykluczenie zawału, rozwarstwienia aorty, zatorowości płucnej i innych przyczyn bólu w klatce piersiowej.
białko C-reaktywne, biopsja osierdzia, ból w klatce piersiowej, cewnikowanie serca, echokardiografia przezklatkowa, gruźlicze zapalenie osierdzia, idiopatyczne zapalenie osierdzia, leukocytoza, nawracające zapalenie osierdzia, obniżenie odcinka PR, odczyn Biernackiego, ostre zapalenie osierdzia, perikardiektomia, perikardiocenteza, płyn w worku osierdziowym, przewlekłe zapalenie osierdzia, rezonans magnetyczny serca, ropne zapalenie osierdzia, rozwarstwienie aorty, tamponada serca, tarcie osierdziowe, tomografia komputerowa serca, troponina, uniesienie odcinka ST, wysięk osierdziowy, zaciskające zapalenie osierdzia, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie opłucnej, zapalenie osierdzia, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, zmiany w EKG - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie osierdzia – Epidemiologia
Zapalenie osierdzia jest najczęstszą chorobą osierdzia, z roczną zapadalnością około 27,7 przypadków na 100 000 osób i standaryzowanym współczynnikiem hospitalizacji wynoszącym 3,32 na 100 000 osobolat. Choroba dotyka głównie mężczyzn w wieku 20-50 lat i stanowi około 0,1-0,2% hospitalizacji oraz 5% wizyt na oddziałach ratunkowych z powodu bólu w klatce piersiowej o pochodzeniu niesercowym. Etiologia jest zróżnicowana geograficznie: w krajach rozwiniętych dominują infekcje wirusowe (70-90% przypadków, głównie enterowirusy, Coxsackie i adenowirusy u dzieci) oraz choroby nowotworowe, natomiast w krajach rozwijających się główną przyczyną jest gruźlica (70-80% przypadków, wzrastająca do 90% u pacjentów z HIV). Nawracające zapalenie osierdzia występuje u 15-30% pacjentów po pierwszym epizodzie, z około 50% doświadczających wielokrotnych nawrotów, co stanowi istotne obciążenie kliniczne i zdrowotne. Nowe wyzwania epidemiologiczne to zapalenie osierdzia związane z COVID-19 oraz terapią przeciwnowotworową, a także wzrost gruźliczego zapalenia osierdzia w krajach rozwiniętych z powodu migracji.
adenowirus, choroby tkanki łącznej, enterowirusy, gruźlicze zapalenie osierdzia, infekcja SARS-CoV-2, inhibitory punktów kontrolnych, long COVID, Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób, Mycobacterium tuberculosis, nawracające zapalenie osierdzia, niepożądane odczyny poszczepienne, radioterapia klatki piersiowej, tamponada serca, wirus Coxsackie, wysięk osierdziowy, zaciskające zapalenie osierdzia, zakażenie HIV, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie osierdzia, zespół po perikardiotomii - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie osierdzia – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Zapalenie osierdzia charakteryzuje się zróżnicowanym rokowaniem zależnym od etiologii, nasilenia objawów oraz zastosowanego leczenia. Ostre zapalenie osierdzia, zwłaszcza o etiologii wirusowej lub idiopatycznej, ma dobre rokowanie u 70-90% pacjentów, z powrotem do zdrowia w ciągu 2-3 miesięcy przy szybkim wdrożeniu terapii. Czynniki ryzyka powikłań obejmują wysoką gorączkę, podostry przebieg, duży wysięk osierdziowy, tamponadę serca oraz brak odpowiedzi na NLPZ w ciągu 7 dni. Ryzyko rozwoju zaciskającego zapalenia osierdzia wynosi 1% dla idiopatycznego/wirusowego, 2-5% dla autoimmunologicznego/nowotworowego oraz 20-30% dla bakteryjnego, zwłaszcza gruźliczego i ropnego. Nawracające zapalenie osierdzia (RP) dotyczy 15-30% pacjentów nieleczonych kolchicyną, która redukuje nawroty o połowę. Model stratyfikacji ryzyka opracowany przez Cleveland Clinic uwzględnia m.in. zależność od steroidów, liczbę nawrotów, wzmocnienie gadolinem, wiek, etiologię, płeć, frakcję wyrzutową i częstość akcji serca, osiągając indeks C = 0,800, co pozwala na precyzyjną klasyfikację pacjentów na grupy ryzyka.
choroba samoograniczająca się, dysfagia, etiologia autoimmunologiczna, etiologia bakteryjna, frakcja wyrzutowa, glikokortykosteroid, gruźlica, idiopatyczne zapalenie osierdzia, kolchicyna, nawracające zapalenie osierdzia, nawrót choroby, niedomykalność zastawki trójdzielnej, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność serca, ostre zapalenie osierdzia, perikardiektomia, powikłanie, ropne zapalenie osierdzia, stratyfikacja ryzyka, tamponada serca, wirusowe zapalenie osierdzia, wysięk osierdziowy, wzmocnienie gadolinem, zaciskające zapalenie osierdzia, zapalenie osierdzia