gruźlicze zapalenie osierdzia
Gruźlicze zapalenie osierdzia to rzadka, ale potencjalnie zagrażająca życiu postać zewnątrzpłucnej gruźlicy, spowodowana zakażeniem prątkiem gruźlicy (Mycobacterium tuberculosis), który zajmuje worek osierdziowy. Stanowi ono 1-2% wszystkich przypadków gruźlicy na świecie, jednak w krajach rozwijających się odpowiada nawet za 4-10% zapaleń osierdzia.
Patogeneza obejmuje najczęściej szerzenie się zakażenia z sąsiednich struktur, zwłaszcza węzłów chłonnych śródpiersia, lub drogą krwiopochodną. Choroba rozwija się w czterech fazach: wysiękowej, adhezyjnej, absorpcyjnej i zwłóknieniowej, prowadząc ostatecznie do zaciskającego zapalenia osierdzia, które występuje u 30-60% nieleczonych pacjentów.
Objawy kliniczne są niespecyficzne i obejmują gorączkę, nocne poty, utratę masy ciała, duszność, ból w klatce piersiowej oraz objawy prawokomorowej niewydolności serca. Diagnostyka opiera się na badaniach obrazowych (echokardiografia, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny), badaniu płynu osierdziowego (obecność limfocytów, podwyższone poziomy ADA) oraz na metodach molekularnych (PCR) i hodowli prątków.
Leczenie wymaga długotrwałej terapii przeciwprątkowej (izoniazyd, ryfampicyna, pyrazynamid, etambutol) przez co najmniej 6 miesięcy. W przypadku wysięku osierdziowego często konieczne jest wykonanie perikardiocentezy. Glikokortykosteroidy zalecane są jako terapia wspomagająca, szczególnie u pacjentów z dużym wysiękiem lub zagrażającą tamponadą, gdyż zmniejszają ryzyko rozwoju zaciskającego zapalenia osierdzia. W zaawansowanych przypadkach z zaciskaniem może być konieczne leczenie chirurgiczne (perikardiektomia).
Śmiertelność w gruźliczym zapaleniu osierdzia, mimo leczenia, pozostaje wysoka i wynosi 17-40%, co podkreśla wagę wczesnej diagnostyki i właściwego postępowania terapeutycznego. Rokowanie pogarsza współistniejące zakażenie HIV, niewydolność nerek oraz opóźnione wdrożenie leczenia.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie osierdzia – Diagnostyka i diagnoza
Zapalenie osierdzia diagnozuje się na podstawie co najmniej dwóch z czterech kryteriów: typowego bólu w klatce piersiowej (>85% przypadków), tarcia osierdziowego (~30%), charakterystycznych zmian w EKG (~60%) oraz obecności płynu w worku osierdziowym (~60%). Diagnostyka obejmuje szczegółowy wywiad, badanie fizykalne z osłuchiwaniem serca, badania laboratoryjne (podwyższone CRP u ~80% pacjentów, OB, leukocytoza, podwyższone troponiny u ~30% wskazujące na myoperikarditis) oraz badania obrazowe, w tym echokardiografię przezklatkową (TTE) jako badanie pierwszego rzutu do oceny wysięku i funkcji serca. Charakterystyczne zmiany w EKG przechodzą przez cztery etapy, z rozlanym uniesieniem odcinka ST o kształcie wklęsłym i obniżeniem odcinka PR jako cechą wyróżniającą od zawału serca. Diagnostyka różnicowa obejmuje wykluczenie zawału, rozwarstwienia aorty, zatorowości płucnej i innych przyczyn bólu w klatce piersiowej.
białko C-reaktywne, biopsja osierdzia, ból w klatce piersiowej, cewnikowanie serca, echokardiografia przezklatkowa, gruźlicze zapalenie osierdzia, idiopatyczne zapalenie osierdzia, leukocytoza, nawracające zapalenie osierdzia, obniżenie odcinka PR, odczyn Biernackiego, ostre zapalenie osierdzia, perikardiektomia, perikardiocenteza, płyn w worku osierdziowym, przewlekłe zapalenie osierdzia, rezonans magnetyczny serca, ropne zapalenie osierdzia, rozwarstwienie aorty, tamponada serca, tarcie osierdziowe, tomografia komputerowa serca, troponina, uniesienie odcinka ST, wysięk osierdziowy, zaciskające zapalenie osierdzia, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie opłucnej, zapalenie osierdzia, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, zmiany w EKG - Leksykon chorób i schorzeń
Wysięk osierdziowy – Epidemiologia
Wysięk osierdziowy jest powszechnym zjawiskiem klinicznym, którego częstość występowania w populacji dorosłych wynosi około 6,5%, z wyraźnym wzrostem u osób starszych (do ponad 15% u >80 lat). W populacji pediatrycznej częstość ta jest niższa (0,1%), z wyższą śmiertelnością u dzieci wymagających drenażu (10,9%). Etiologia wysięku osierdziowego różni się geograficznie: w krajach rozwijających się dominuje gruźlica (Mycobacterium tuberculosis stanowi 69,5% przypadków w niektórych badaniach), natomiast w krajach rozwiniętych przeważają przyczyny idiopatyczne, zapalne, nowotworowe (10-25%) oraz jatrogenne (15-20%). Nowotwory, zwłaszcza rak płuca, piersi, chłoniaki i czerniak, odpowiadają za 12-23% przypadków, a złośliwy wysięk osierdziowy wiąże się z krótkim medianą przeżycia (2-3 miesiące). Wysięk osierdziowy jest także częstszy u pacjentów z HIV/AIDS (5-43%), a w erze HAART częstość ta uległa znacznemu zmniejszeniu. Ropne zapalenie osierdzia jest rzadkie (1% przypadków), a główne przyczyny u dzieci to stan po operacji serca (54%) i nowotwory (13%).
badanie autopsyjne, biopsja osierdzia, choroba reumatologiczna, drenaż wysięku, echokardiografia przezklatkowa, etiologia idiopatyczna, gruźlicze zapalenie osierdzia, immunosupresja, inhibitor punktów kontrolnych, Mycobacterium tuberculosis, niewydolność nerek, perikardiocenteza, płyn osierdziowy, posocznica, pozaszpitalne zapalenie płuc, rezonans magnetyczny serca, ropne zapalenie osierdzia, ropniak opłucnej, tamponada serca, terapia antyretrowirusowa, tomografia komputerowa, wirusowe zapalenie osierdzia, wskaźnik śmiertelności, wysięk osierdziowy, zapadalność, zapalenie osierdzia, zespół nabytego niedoboru odporności, złośliwy wysięk osierdziowy - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie osierdzia – Epidemiologia
Zapalenie osierdzia jest najczęstszą chorobą osierdzia, z roczną zapadalnością około 27,7 przypadków na 100 000 osób i standaryzowanym współczynnikiem hospitalizacji wynoszącym 3,32 na 100 000 osobolat. Choroba dotyka głównie mężczyzn w wieku 20-50 lat i stanowi około 0,1-0,2% hospitalizacji oraz 5% wizyt na oddziałach ratunkowych z powodu bólu w klatce piersiowej o pochodzeniu niesercowym. Etiologia jest zróżnicowana geograficznie: w krajach rozwiniętych dominują infekcje wirusowe (70-90% przypadków, głównie enterowirusy, Coxsackie i adenowirusy u dzieci) oraz choroby nowotworowe, natomiast w krajach rozwijających się główną przyczyną jest gruźlica (70-80% przypadków, wzrastająca do 90% u pacjentów z HIV). Nawracające zapalenie osierdzia występuje u 15-30% pacjentów po pierwszym epizodzie, z około 50% doświadczających wielokrotnych nawrotów, co stanowi istotne obciążenie kliniczne i zdrowotne. Nowe wyzwania epidemiologiczne to zapalenie osierdzia związane z COVID-19 oraz terapią przeciwnowotworową, a także wzrost gruźliczego zapalenia osierdzia w krajach rozwiniętych z powodu migracji.
adenowirus, choroby tkanki łącznej, enterowirusy, gruźlicze zapalenie osierdzia, infekcja SARS-CoV-2, inhibitory punktów kontrolnych, long COVID, Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób, Mycobacterium tuberculosis, nawracające zapalenie osierdzia, niepożądane odczyny poszczepienne, radioterapia klatki piersiowej, tamponada serca, wirus Coxsackie, wysięk osierdziowy, zaciskające zapalenie osierdzia, zakażenie HIV, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie osierdzia, zespół po perikardiotomii - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie osierdzia – Patofizjologia i mechanizm
Zapalenie osierdzia (pericarditis) to stan zapalny worka osierdziowego, obejmujący zarówno warstwę trzewną, jak i ścienną, najczęściej wywołany przez czynniki infekcyjne, autoimmunologiczne lub urazowe. Charakterystycznym objawem jest silny, zamostkowy ból w klatce piersiowej, obecny u ponad 90% pacjentów. Patofizjologia obejmuje uszkodzenie komórek mezotelialnych, zmniejszenie aktywności tkankowego aktywatora plazminogenu i fibrynolizy, co prowadzi do włóknikowego zapalenia i tworzenia zrostów. Proces zapalny może skutkować produkcją płynu surowiczego, ropnego lub włóknikowego, a także wysiękiem surowiczo-krwistym lub krwotocznym. Kluczową rolę w patogenezie odgrywa inflammasom NLRP3 i interleukina-1β, które aktywują odpowiedź zapalną, zarówno wrodzoną, jak i adaptacyjną, co jest szczególnie istotne w nawracającym zapaleniu osierdzia. Leczenie kolchicyną hamuje inflammasom NLRP3, zmniejszając produkcję IL-1β i IL-18, co potwierdza jej skuteczność w terapii.
choroba autozapalna, cytokina prozapalna, czynnik martwicy nowotworów alfa, gruźlicze zapalenie osierdzia, infekcyjne zapalenie wsierdzia, inflammasom, inflammasom NLRP3, interleukina-1, kaspaza-1, leukocyt wielojądrzasty, osierdzie ścienne, osierdzie trzewne, płyn osierdziowy, rodzinna gorączka śródziemnomorska, tamponada serca, transformujący czynnik wzrostu beta, trudność w połykaniu, worek osierdziowy, wysięk osierdziowy, zapalenie osierdzia