izoenzym cytochromu P450
Izoenzymy cytochromu P450 (CYP450) to grupa białek enzymatycznych uczestniczących w metabolizmie wielu substancji, zarówno endogennych, jak i ksenobiotyków. Występują głównie w wątrobie, ale można je znaleźć również w jelitach, płucach, nerkach i innych tkankach. Każdy izoenzym ma unikalną strukturę i specyficzność substratową.
W rodzinie CYP450 wyróżnia się wiele izoenzymów, z których najważniejsze klinicznie to CYP1A2, CYP2C9, CYP2C19, CYP2D6, CYP2E1 i CYP3A4. CYP3A4 jest najbardziej rozpowszechniony i odpowiada za metabolizm około 50% stosowanych obecnie leków. Genetyczny polimorfizm izoenzymów CYP450 jest przyczyną różnic międzyosobniczych w metabolizmie leków.
Izoenzymy CYP450 odgrywają kluczową rolę w interakcjach lekowych. Indukcja lub inhibicja tych enzymów może znacząco wpływać na stężenie leków w organizmie, prowadząc do zmniejszenia skuteczności terapeutycznej lub nasilenia działań niepożądanych. Wiedza o metabolizmie leków przez poszczególne izoenzymy jest niezbędna przy planowaniu farmakoterapii, szczególnie u pacjentów przyjmujących wiele leków jednocześnie.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Bortezomib TZF 3,5 mg
Bortezomib TZF wykazuje charakterystyczne właściwości farmakokinetyczne istotne dla skuteczności i bezpieczeństwa terapii. Po dożylnym podaniu dawki 1,0 mg/m² pc. u pacjentów ze szpiczakiem mnogim i klirensem kreatyniny >50 mL/min, maksymalne stężenie osoczowe wynosiło średnio 57 ng/mL, a przy dawce 1,3 mg/m² pc. wzrastało do 112 ng/mL. Biodostępność po podaniu podskórnym i dożylnym była porównywalna (AUClast wskaźnik 0,99), jednak Cmax po podaniu podskórnym była znacznie niższa (20,4 ng/mL vs. 223 ng/mL). Bortezomib charakteryzuje się dużą objętością dystrybucji (1659-3294 L) oraz wysokim wiązaniem z białkami osocza (~83%). Metabolizm zachodzi głównie przez oksydację z udziałem CYP3A4, CYP2C19 i CYP1A2, a metabolity deboronowane są farmakologicznie nieaktywne. Okres półtrwania po wielokrotnych dawkach wynosi od 40 do 193 godzin, z obserwowaną redukcją klirensu po kolejnych dawkach (z 102-112 L/h do 15-32 L/h).
Badania wykazały, że łagodne zaburzenia czynności wątroby nie wpływają istotnie na AUC bortezomibu, natomiast umiarkowane i ciężkie zaburzenia zwiększają AUC o około 60%, co wymaga redukcji dawki i monitorowania pacjentów. Zaburzenia czynności nerek, w tym dializa, nie wpływają znacząco na farmakokinetykę leku, co potwierdzono w grupach z CrCL od <20 do ≥60 ml/min/1,73 m². W populacji pediatrycznej (2-16 lat) z ostrą białaczką, klirens skorygowany do powierzchni ciała wynosił średnio 7,79 L/h/m², a objętość dystrybucji 834 L/m², z okresem półtrwania eliminacji około 100 godzin, co jest zbliżone do parametrów dorosłych, wskazując na brak konieczności modyfikacji dawkowania poza uwzględnieniem powierzchni ciała.
białko osocza krwi, biodostępność bortezomibu, CYP1A2, CYP2C19, CYP3A4, cytochrom P450, dawka w bolusie, deboronacja, farmakokinetyka bortezomibu, guz lity, inhibitor proteasomu, izoenzym cytochromu P450, klirens kreatyniny, mikrosom wątrobowy, objętość dystrybucji, okres półtrwania, ostra białaczka limfoblastyczna, ostra białaczka mieloblastyczna, podanie dożylne, podanie podskórne, szpiczak mnogi, tkanka obwodowa, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon substancji czynnych
Metoksalen – Interakcje
Metoksalen, stosowany w terapii PUVA jako silny środek fotouczulający, wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, głównie poprzez hamowanie enzymów wątrobowych cytochromu P450 (CYP1A2, CYP2A6, CYP2B1). Skutkuje to wydłużeniem okresu półtrwania leków takich jak kofeina i fenazon oraz samego metoksalenu, co zwiększa ryzyko przedłużonej fotouczulności. Szczególną uwagę należy zwrócić na interakcje z fenytoiną, która indukuje metabolizm metoksalenu, obniżając jego stężenie i skuteczność terapii PUVA, oraz z tolbutamidem, który wypiera metoksalen z miejsc wiązania z albuminą, zwiększając wolną frakcję leku i ryzyko fototoksyczności. Metoksalen hamuje również oksydacyjną aktywację paracetamolu, co może zmniejszać jego potencjalną hepatotoksyczność. W terapii należy unikać jednoczesnego stosowania leków o właściwościach fotouczulających, takich jak fluorochinolony, tetracykliny, furosemid, tiazydy, pochodne fenotiazyny, sulfonylomoczniki, retinoidy oraz substancje takie jak ditranol czy smoła pogazowa, ze względu na ryzyko nasilenia reakcji fototoksycznych.
albumina, białko osocza, błękit metylenowy, ciprofloksacyna, ditranol, dysfagia, fenytoina, fluorochinolon, fototoksyczność, furosemid, gryzeofulwina, hepatotoksyczność, izoenzym cytochromu P450, klirens kofeiny, kwas nalidyksowy, lek przeciwzakrzepowy, lewofloksacyna, metoksalen, nadwrażliwość na światło, pochodna fenotiazyny, pochodna kumaryny, pochodna sulfonylomocznika, przedawkowanie, reakcja fototoksyczna, retynoid, róż bengalski, smoła pogazowa, sulfonamid, terapia PUVA, tetracyklina, tiazyd, tolbutamid, uzależnienie od alkoholu, warfaryna, właściwość fotouczulająca - Leksykon leków
Interakcje leku – Pazopanib STADA 400 mg
Pazopanib jest metabolizowany głównie przez enzym CYP3A4, z udziałem CYP1A2 i CYP2C8, oraz jest substratem transporterów P-gp i BCRP, co warunkuje liczne interakcje farmakokinetyczne. Silne inhibitory CYP3A4, takie jak ketokonazol (400 mg/dobę), zwiększają ekspozycję na pazopanib (AUC₀₋₂₄ o 66%, Cₘₐₓ o 45%), co wymaga redukcji dawki pazopanibu do 400 mg/dobę. Podobne efekty obserwuje się przy stosowaniu innych silnych inhibitorów CYP3A4 (itrakonazol, klarytromycyna, atazanawir, rytonawir, worykonazol) oraz inhibitorów transporterów (np. lapatynib zwiększający AUC i Cₘₐₓ o 50-60%). Induktory CYP3A4, takie jak ryfampicyna, obniżają stężenie pazopanibu, co może wymagać zmiany terapii. Ponadto, pazopanib hamuje CYP3A4 i CYP2D6, co skutkuje wzrostem ekspozycji na substraty tych enzymów, np. midazolam (AUC i Cₘₐₓ wzrost o ~30%) oraz paklitaksel (AUC +26%, Cₘₐₓ +31%). Współistniejące stosowanie z irynotekanem zwiększa ekspozycję na jego aktywny metabolit SN-38 o około 20%, szczególnie u pacjentów z polimorfizmem UGT1A1*38. Pazopanib hamuje także transportery OATP1B1, BCRP i P-gp, co wymaga ostrożności przy jednoczesnym podawaniu substratów tych transporterów, np. statyn, ze względu na ryzyko hepatotoksyczności (wzrost AlAT >3× GGN u 27% pacjentów przy symwastatynie). Podawanie pazopanibu z posiłkiem podwaja jego AUC i Cₘₐₓ, dlatego zaleca się przyjmowanie leku na czczo (co najmniej 1 godzinę przed lub 2 godziny po posiłku).
antagonista receptora H2, atazanawir, białko oporności raka piersi, biodostępność, CYP3A4, dekstrometorfan, esomeprazol, farmakokinetyka, hepatotoksyczność, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, inhibitor pompy protonowej, irynotekanu, itrakonazol, izoenzym cytochromu P450, ketokonazol, klarytromycyna, kofeina, lapatynib, midazolam, omeprazol, P-glikoproteina, paklitaksel, polipeptyd transportujący aniony organiczne, ryfampicyna, sok grejpfrutowy, substrat CYP3A4, symwastatyna, transferaza urydyno-difosforano-glukuronozylowa, warfaryna - Leksykon leków
Interakcje leku – Isoptin 40 40 mg
Werapamil, metabolizowany przez izoenzymy cytochromu P450 (CYP3A4, CYP1A2, CYP2C8, CYP2C9, CYP2C18), jest jednocześnie inhibitorem CYP3A4 i glikoproteiny P (Pgp), co powoduje liczne interakcje farmakokinetyczne o znaczeniu klinicznym. Hamowanie CYP3A4 przez werapamil może zwiększać stężenia leków takich jak doksorubicyna (AUC ↑104%, Cmax ↑61%), statyny (np. symwastatyna AUC ↑2,6-krotnie, Cmax ↑4,6-krotnie), cyklosporyna (AUC ↑45%), czy dabigatran (Cmax ↑180%, AUC ↑150%), co wymaga monitorowania i często redukcji dawek. Induktory CYP3A4, np. ryfampicyna, znacząco obniżają biodostępność werapamilu (AUC ↓97%, Cmax ↓94%), zmniejszając jego skuteczność. Werapamil nasila także działanie leków blokujących przekaźnictwo nerwowo-mięśniowe oraz wykazuje addytywne działanie hipotensyjne z lekami α-adrenolitycznymi, β-adrenolitykami, alkoholem i innymi lekami rozszerzającymi naczynia, co wymaga ścisłej kontroli ciśnienia tętniczego i dostosowania terapii.
agonista receptora serotoninowego, antagonista receptora H2, arytmia serca, benzodiazepin, CYP3A4, czynność nerek, dabigatranu eteksylan, DOAC, doustny antykoagulant, działanie chronotropowe ujemne, działanie hipotensyjne, działanie inotropowe ujemne, działanie sedatywne, dziurawiec zwyczajny, glikoproteina p, glikozyd nasercowy, hipotensja, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, inhibitor reduktazy HMG-CoA, interakcja farmakokinetyczna, izoenzym cytochromu P450, kwas acetylosalicylowy, lek alfa-adrenolityczny, lek beta-adrenolityczny, lek blokujący przekaźnictwo nerwowo-mięśniowe, lek immunosupresyjny, lek moczopędny, lek przeciw dnie moczanowej, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwcukrzycowy, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwdrgawkowy, lek przeciwinfekcyjny, lek przeciwnowotworowy, lek przeciwwirusowy HIV, lek przeciwzakrzepowy, lek rozszerzający naczynia, lek rozszerzający oskrzela, lek zwiększający wydalanie kwasu moczowego, werapamilu chlorowodorek, zaburzenie funkcji wątroby - Leksykon leków
Interakcje leku – Rosuvastatin/Ezetimib Zentiva 5 mg + 10 mg
Produkt leczniczy Rosuvastatin/Ezetimib Zentiva wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Szczególnie istotne jest przeciwwskazanie do jednoczesnego stosowania z cyklosporyną, ze względu na 7-krotne zwiększenie AUC rozuwastatyny oraz 3,4- do 12-krotne zwiększenie AUC ezetymibu, co znacząco podnosi ryzyko miopatii i rabdomiolizy. Inhibitory proteaz (atazanawir/rytonawir) zwiększają AUC rozuwastatyny około 3-krotnie, co wymaga ostrożnej modyfikacji dawki. Gemfibrozyl i fenofibrat podnoszą stężenia rozuwastatyny (1,9-krotnie) i ezetymibu (1,5-1,7-krotnie), zwiększając ryzyko miopatii i kamicy żółciowej. Kwas fusydowy w terapii ogólnoustrojowej znacząco podnosi ryzyko rabdomiolizy, dlatego zaleca się przerwanie stosowania rozuwastatyny podczas jego podawania. Leki zobojętniające sok żołądkowy obniżają stężenie rozuwastatyny o około 50%, co może obniżać skuteczność terapii, a kolestyramina zmniejsza AUC ezetymibu o 55%, osłabiając jego działanie hipolipemizujące.
antagonista witaminy K, BCRP, białko transportowe, cholesterol frakcji LDL, choroba pęcherzyka żółciowego, cyklosporyna, erytromycyna, etynyloestradiol, fluindion, flukonazol, glukuronid ezetymibu, hepatotoksyczność, inhibitor proteazy, inhibitor reduktazy HMG-CoA, izoenzym cytochromu P450, kamica żółciowa, ketokonazol, kinaza kreatynowa, kolestyramina, kwas fusydowy, międzynarodowy wskaźnik znormalizowany, miopatia, N-acetylotransferaza, niewydolność nerek, OATP1B1, rabdomioliza, rozuwastatyna i ezetymib, sofosbuwir welpataswir woksylaprewir, terapia hipolipemizująca, tikagrelor, warfaryna - Leksykon leków
Interakcje leku – Kostarox 90 mg
Etorykoksyb (Kostarox) wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Stosowanie etorykoksybu w dawce 120 mg/dobę u pacjentów przyjmujących doustne leki przeciwzakrzepowe, takie jak warfaryna, powoduje wzrost INR o około 13%, co wymaga monitorowania czasu protrombinowego. NLPZ, w tym etorykoksyb, mogą osłabiać działanie leków moczopędnych, inhibitorów ACE i antagonistów receptora angiotensyny II, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, zwiększając ryzyko ostrej niewydolności nerek. Etorykoksyb nie wpływa na przeciwpłytkowe działanie kwasu acetylosalicylowego w dawce 81 mg, jednak jednoczesne stosowanie może zwiększać ryzyko owrzodzeń przewodu pokarmowego. W przypadku metotreksatu w dawce 120 mg obserwowano wzrost stężenia leku w osoczu o 28% i zmniejszenie klirensu nerkowego o 13%, co wymaga monitorowania toksyczności. Ponadto, etorykoksyb zwiększa AUC etynyloestradiolu o 37-60% w zależności od dawki, co podnosi ryzyko żylnych incydentów zakrzepowych u kobiet stosujących doustne środki antykoncepcyjne.
antagonista receptora angiotensyny II, antykoagulant, choroba wątroby, cyklosporyna, czas protrombinowy, digoksyna, doustny lek przeciwzakrzepowy, doustny środek antykoncepcyjny, działanie nefrotoksyczne, działanie przeciwpłytkowe, etorykoksyb, etynyloestradiol, hormonalna terapia zastępcza, inhibitor ACE, INR, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, izoenzym cytochromu P450, ketokonazol, klirens nerkowy, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwas acetylosalicylowy, lek moczopędny, lek zobojętniający, mikonazol, minoksydyl, niesteroidowy lek przeciwzapalny, ostra niewydolność nerek, owrzodzenie przewodu pokarmowego, prednizolon, prednizon, reumatoidalne zapalenie stawów, ryfampicyna, salbutamol, sulfotransferaza, takrolimus, warfaryna, worykonazol, zaburzenie krzepnięcia krwi, żylny incydent zakrzepowy - Leksykon substancji czynnych
Azacytydyna – Właściwości farmakokinetyczne
Azacytydyna, stosowana w terapii zespołów mielodysplastycznych (MDS), przewlekłej białaczki mielomonocytowej (CMML) oraz ostrej białaczki szpikowej (AML), charakteryzuje się szybkim wchłanianiem po podaniu podskórnym (Cmax 750 ± 403 ng/ml osiągane w 0,5 h) oraz wysoką dostępnością biologiczną (~89% w porównaniu do podania dożylnego). Farmakokinetyka wykazuje proporcjonalność dawki w zakresie 25-100 mg/m². Objętość dystrybucji po podaniu dożylnym wynosi 76 ± 26 l, a klirens układowy 147 ± 47 l/h. Azacytydyna jest metabolizowana głównie przez spontaniczną hydrolizę i deaminację przez deaminazę cytydynową, bez udziału izoenzymów cytochromu P450, co minimalizuje ryzyko interakcji lekowych związanych z CYP. Czas półtrwania eliminacji wynosi około 41 ± 8 minut, a lek jest wydalany głównie przez nerki (50-85% podanej dawki w moczu). Nie obserwuje się kumulacji przy podawaniu 75 mg/m² podskórnie przez 7 dni.
całkowita remisja, czas półtrwania eliminacji, deaminacja, deaminaza cytydynowa, dostępność biologiczna, farmakogenomika, frakcja wątrobowa S9, hodowla hepatocytów, izoenzym cytochromu P450, klirens układowy, maksymalne stężenie w osoczu, młodzieńcza białaczka mielomonocytowa, nawrót molekularny AML, niewydolność nerek, objętość dystrybucji, ostra białaczka szpikowa, pole pod krzywą stężenia, polimorfizm deaminazy cytydynowej, przewlekła białaczka mielomonocytowa, spontaniczna hydroliza, sulfotransferaza, transferaza glutationowa, UDP-glukuronozylotransferaza, właściwość farmakokinetyczna, zespół mielodysplastyczny - Leksykon leków
Interakcje leku – Sildenafil Synoptis 100 mg
Syldenafil Synoptis (100 mg) jest metabolizowany głównie przez CYP3A4 i w mniejszym stopniu przez CYP2C9, co determinuje jego liczne interakcje farmakokinetyczne. Silne inhibitory CYP3A4, takie jak rytonawir, powodują wzrost Cmax syldenafilu o 300% i AUC o 1000%, co wymaga ograniczenia dawki do maksymalnie 25 mg na 48 godzin. Umiarkowane inhibitory (sakwinawir, erytromycyna, ketokonazol, itrakonazol) zwiększają Cmax o około 140% i AUC o 182-210%, co wskazuje na konieczność rozpoczęcia terapii od dawki 25 mg. Induktory CYP3A4 (bozentan, ryfampicyna) obniżają AUC o 62,6% i Cmax o 55,4%, co może wymagać zwiększenia dawki syldenafilu. Ponadto, cymetydyna i sok grejpfrutowy, jako słabe inhibitory CYP3A4, podnoszą stężenie syldenafilu o około 56%. Leki zobojętniające kwas solny nie wpływają na biodostępność syldenafilu.
amlodypina, antagonista angiotensyny II, antagonista kanału wapniowego, azotan, azytromycyna, beta-adrenolityk, bozentan, cymetydyna, CYP3A4, doksazosyna, działanie hipotensyjne, erytromycyna, induktor CYP3A4, inhibitor izoenzymu, inhibitor konwertazy angiotensyny, inhibitor P450, inhibitor proteazy HIV, izoenzym cytochromu P450, ketokonazol, kwas acetylosalicylowy, łagodny rozrost gruczołu krokowego, lek moczopędny, lek przeciwgrzybiczny, lek zobojętniający kwas solny, lek α-adrenolityczny, nadciśnienie tętnicze, niedociśnienie ortostatyczne, nikorandyl, riocyguat, ryfampicyna, rytonawir, sakubitryl, sakwinawir, sok grejpfrutowy, syldenafil, tlenek azotu, tolbutamid, warfaryna, wodorotlenek glinu, wodorotlenek magnezu - Leksykon leków
Interakcje leku – OxyContin 10 mg
Oksykodon chlorowodorek, substancja czynna OxyContin, wykazuje liczne istotne klinicznie interakcje farmakologiczne, które mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa terapii, zwłaszcza w politerapii. Szczególnie niebezpieczne są interakcje z lekami działającymi depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy (OUN), takimi jak benzodiazepiny, leki nasenne, przeciwpsychotyczne, przeciwdepresyjne, przeciwhistaminowe oraz inne opioidy, które mogą prowadzić do nasilenia sedacji, depresji oddechowej, śpiączki i ryzyka zgonu. Alkohol etylowy znacząco potęguje te efekty, a także może powodować efekt „dose dumping” tabletek o przedłużonym uwalnianiu, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych. Ponadto, stosowanie oksykodonu z lekami serotoninergicznymi (SSRI, SNRI) niesie ryzyko zespołu serotoninowego, objawiającego się m.in. zaburzeniami stanu psychicznego, niestabilnością układu autonomicznego i zaburzeniami nerwowo-mięśniowymi. Leki o działaniu antycholinergicznym nasilają działania niepożądane oksykodonu, takie jak zaparcia i suchość w jamie ustnej, a inhibitory MAO mogą wywołać poważne reakcje układowe, dlatego ich stosowanie wymaga szczególnej ostrożności i odstępu czasowego co najmniej 2 tygodni od odstawienia MAO.
alkohol etylowy, antybiotyk makrolidowy, azolowy lek przeciwgrzybiczny, benzodiazepina, depresja oddechowa, działanie depresyjne, hiperrefleksja, induktor CYP3A4, inhibitor CYP2D6, inhibitor CYP3A4, inhibitor monoaminooksydazy, inhibitor proteazy, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, izoenzym cytochromu P450, lek antycholinergiczny, lek nasenny, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwpsychotyczny, lek przeciwwymiotny, lek przeciwzakrzepowy, lek uspokajający, niestabilność układu autonomicznego, oksykodon chlorowodorek, opioid, ośrodkowy układ nerwowy, OxyContin, sedacja, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, sztywność mięśniowa, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, wskaźnik protrombinowy, zaburzenie świadomości, zespół serotoninowy, ziele dziurawca zwyczajnego - Leksykon leków
Interakcje leku – Icatibant Fresenius 30 mg
Produkt leczniczy Icatibant Fresenius zawierający ikatybant w dawce 30 mg charakteryzuje się niskim potencjałem do interakcji farmakokinetycznych, zwłaszcza z układem enzymatycznym cytochromu CYP450, co minimalizuje ryzyko interakcji metabolicznych. Kluczową kwestią jest przeciwwskazanie do jednoczesnego stosowania ikatybantu z inhibitorami konwertazy angiotensyny (ACE), ze względu na ryzyko nasilenia działania bradykininy i potencjalne zaostrzenie objawów dziedzicznego obrzęku naczynioruchowego (HAE). Brak jest danych klinicznych dotyczących interakcji u populacji pediatrycznej, co wymaga ostrożności i indywidualnego podejścia terapeutycznego u dzieci i młodzieży. Ponadto, choć nie stwierdzono bezpośrednich interakcji z alkoholem, zaleca się unikanie jego spożycia u pacjentów z HAE ze względu na możliwość wywołania ataków choroby.
antagonista receptora angiotensyny II, atak HAE, bradykinina, cytochrom CYP450, degradacja bradykininy, dziedziczny obrzęk naczynioruchowy, Icatibant Fresenius, ikatybant, inhibitor konwertazy angiotensyny, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, izoenzym cytochromu P450, koncentrat C1-INH, lek przeciwbólowy, NLPZ, opioid, populacja pediatryczna, sartan, układ kininowy, układ renina-angiotensyna-aldosteron - Leksykon leków
Interakcje leku – Pioglitazone Bioton 45 mg
Pioglitazon, stosowany w terapii cukrzycy typu 2, wykazuje korzystny profil interakcji lekowych, nie wpływając istotnie na farmakokinetykę i farmakodynamikę takich leków jak digoksyna, warfaryna, fenprokumon, metformina oraz pochodne sulfonylomocznika. Nie indukuje ani nie hamuje głównych izoenzymów cytochromu P450 (CYP1A, CYP2C8/9, CYP3A4), co minimalizuje ryzyko interakcji z lekami metabolizowanymi przez te enzymy, w tym doustnymi środkami antykoncepcyjnymi, cyklosporyną, lekami blokującymi kanały wapniowe oraz statynami. Terapia skojarzona pioglitazonem i pochodnymi sulfonylomocznika wymaga monitorowania glikemii ze względu na potencjalne działanie synergistyczne w obniżaniu poziomu glukozy.
bloker kanału wapniowego, cukrzyca typu 2, cyklosporyna, cytochrom CYP1A, cytochrom CYP3A4, digoksyna, doustny antykoagulant, doustny środek antykoncepcyjny, fenprokumon, fibrat, gemfibrozyl, glukoneogeneza wątrobowa, hipercholesterolemia, hiperlipidemia, hipoglikemia, induktor cytochromu P450, inhibitor cytochromu P450, inhibitor reduktazy HMGCoA, izoenzym cytochromu P450, leczenie gruźlicy, lek przeciwcukrzycowy, metformina, niewydolność serca, pioglitazon, pochodna sulfonylomocznika, ryfampicyna, statyna, tiazolidynedion, warfaryna, wskaźnik INR, zaburzenie rytmu serca - Leksykon leków
Interakcje leku – Diazepam Grindeks 5 mg
Diazepam, będący benzodiazepiną, wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Szczególnie niebezpieczne jest jednoczesne stosowanie diazepamu z opioidami, alkoholem etylowym, lekami nasennymi oraz lekami do znieczulenia ogólnego, co prowadzi do addytywnego działania depresyjnego na ośrodkowy układ nerwowy (OUN), nasilonej sedacji, depresji oddechowej, zaburzeń hemodynamicznych, a nawet ryzyka śpiączki i zgonu. W przypadku opioidów i alkoholu zaleca się ścisłe ograniczenie dawki i czasu stosowania lub całkowite unikanie kojarzenia. Interakcje z lekami przeciwpsychotycznymi, przeciwdepresyjnymi, przeciwdrgawkowymi oraz przeciwhistaminowymi również nasilają działanie uspokajające, co wymaga modyfikacji dawkowania i monitorowania pacjenta.
amnezja następcza, benzodiazepina, cymetydyna, cytochrom CYP2C19, cytochrom CYP3A, cyzapryd, depresja oddechowa, diazepam, działanie uspokajające, fenytoina, fluoksetyna, fluwoksamina, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, izoenzym cytochromu P450, ketokonazol, lek nasenny, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwdrgawkowy, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwlękowy, lek przeciwpsychotyczny, N-desmetylodiazepam, oksazepam, omeprazol, opioid, opioidowy lek przeciwbólowy, ośrodkowy układ nerwowy, temazepam, zaburzenie świadomości, znieczulenie ogólne - Leksykon substancji czynnych
Pemetreksed – Interakcje
Pemetreksed jest eliminowany głównie w postaci niezmienionej przez wydzielanie w cewkach nerkowych, z mniejszym udziałem filtracji kłębuszkowej, co ma kluczowe znaczenie dla potencjalnych interakcji farmakokinetycznych. Leki nefrotoksyczne, takie jak antybiotyki aminoglikozydowe, diuretyki pętlowe, związki platyny oraz cyklosporyna, mogą opóźniać eliminację pemetreksedu, zwiększając ryzyko toksyczności, dlatego wymagana jest ścisła kontrola klirensu kreatyniny. Podobnie, probenecyd i penicylina konkurują o transport nerkowy, co również może opóźniać wydalanie pemetreksedu. W przypadku NLPZ (np. ibuprofen >1600 mg/dobę) i kwasu acetylosalicylowego (≥1,3 g/dobę) u pacjentów z prawidłową czynnością nerek (klirens kreatyniny ≥ 80 ml/min) obserwuje się zmniejszenie wydalania pemetreksedu, a u pacjentów z klirensem 45–79 ml/min zaleca się przerwanie stosowania tych leków na 2 dni przed, w dniu podania i 2 dni po terapii pemetreksedem (dla NLPZ o długim T½, np. piroksykam, rofekoksyb, przerwa powinna wynosić co najmniej 5 dni przed i 2 dni po). Metabolizm wątrobowy pemetreksedu jest ograniczony, a badania in vitro wykazały brak klinicznie istotnej inhibicji izoenzymów CYP3A, CYP2D6, CYP2C9 i CYP1A2, co zmniejsza ryzyko interakcji metabolicznych z lekami metabolizowanymi przez te szlaki.
acenokumarol, antybiotyk aminoglikozydowy, cewka nerkowa, cyklosporyna, CYP1A2, CYP2C9, CYP2D6, CYP3A, diuretyk pętlowy, doustny lek przeciwzakrzepowy, dysfagia, działanie niepożądane, farmakokinetyka pemetreksedu, ibuprofen, izoenzym cytochromu P450, klirens kreatyniny, kwas acetylosalicylowy, lek cytotoksyczny, lek nefrotoksyczny, lek przeciwzakrzepowy, mikrosom wątrobowy, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność nerek, nudności, pemetreksed, piroksykam, probenecyd, przesączanie kłębuszkowe, rofekoksyb, szczepionka przeciwko poliomyelitis, szczepionka przeciwko żółtej gorączce, szczepionka żywa atenuowana, uogólniony odczyn poszczepienny, warfaryna, wskaźnik INR, wymioty, zahamowanie czynności szpiku kostnego, związek platyny - Leksykon leków
Interakcje leku – Darunavir Synoptis 300 mg
Darunawir podawany jest wyłącznie w skojarzeniu z rytonawirem, który działa jako wzmacniacz farmakokinetyczny, zwiększając ekspozycję darunawiru około 14-krotnie poprzez hamowanie enzymów CYP3A, CYP2D6 oraz transportera P-gp. Interakcje farmakokinetyczne obejmują zarówno zwiększenie, jak i zmniejszenie stężeń leków metabolizowanych przez te szlaki, co wymaga szczególnej uwagi klinicznej. Przykładowo, darunawir/rytonawir zwiększa stężenia leków metabolizowanych przez CYP2D6 (np. metoprolol, flekainid), a zmniejsza ekspozycję leków metabolizowanych przez CYP2C9 (np. warfaryna) i CYP2C19 (np. metadon). Rytonawir dodatkowo hamuje transportery OATP1B1 i OATP1B3, co może podnosić stężenia substratów takich jak digoksyna czy statyny. Leki indukujące CYP3A (np. ryfampicyna, dziurawiec) obniżają stężenia darunawiru i rytonawiru, natomiast inhibitory CYP3A (np. azolowe leki przeciwgrzybicze) je zwiększają, co wymaga dostosowania terapii.
antagonista wapnia, bezpośredni inhibitor czynnika Xa, białko transportowe, darunawir z rytonawirem, doustny antykoagulant, dysfagia, enzym cytochromu P450, glikoproteina p, inhibitor CYP2D6, inhibitor enzymu CYP3A, inhibitor reduktazy HMG-CoA, inhibitor transferu łańcucha integrazy, izoenzym cytochromu P450, lek immunosupresyjny, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwgruźliczy, lek przeciwgrzybiczny azolowy, lek przeciwnowotworowy, lek przeciwpsychotyczny, miopatia, nienukleozydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, nukleozydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, trójcykliczny lek przeciwdepresyjny, wzmacniacz farmakokinetyczny, zahamowanie czynności nadnerczy, zespół Cushinga - Leksykon leków
Interakcje leku – Pamigen 5 mg
Chlorowodorek donepezylu, substancja czynna leku Pamigen, jest metabolizowany głównie przez izoenzymy CYP3A4 i w mniejszym stopniu CYP2D6. Inhibitory CYP3A4 (ketokonazol, itrakonazol, erytromycyna) mogą zwiększać stężenie donepezylu o około 30%, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych, natomiast inhibitory CYP2D6 (chinidyna, fluoksetyna) również podnoszą poziom leku, choć w mniejszym stopniu. Induktory enzymatyczne (ryfampicyna, fenytoina, karbamazepina) obniżają stężenie donepezylu, potencjalnie zmniejszając jego skuteczność. Donepezyl wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne, m.in. z lekami przeciwcholinergicznymi (osłabienie efektu terapeutycznego), blokatorami płytki nerwowo-mięśniowej (nasilenie blokady), cholinomimetykami (sumowanie efektów cholinergicznych) oraz beta-adrenolitykami wpływającymi na przewodzenie sercowe (nasilenie bradykardii i zaburzeń przewodzenia). Alkohol może indukować metabolizm donepezylu i nasilać działania niepożądane, dlatego jego spożycie jest przeciwwskazane podczas terapii.
badanie EKG, beta-adrenolityk, bradykardia, chlorowodorek donepezylu, cholinomimetyk, CYP2D6, CYP3A4, depresja ośrodkowego układu nerwowego, farmakokinetyka donepezylu, indukcja enzymu wątrobowego, induktor enzymatyczny, inhibitor CYP3A4, interakcja farmakodynamiczna, izoenzym cytochromu P450, lek przeciwarytmiczny klasy Ia, lek przeciwarytmiczny klasy III, lek przeciwcholinergiczny, objaw cholinergiczny, odstęp QTc, otępienie, sedacja, sukcynylocholina, torsade de pointes, zaburzenie poznawcze, zaburzenie przewodzenia - Leksykon leków
Interakcje leku – Doloxib 30 mg
Etorykoksyb, stosowany w dawce 120 mg/dobę, wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne z innymi lekami, które wymagają szczególnej uwagi klinicznej. Współpodawanie z doustnymi lekami przeciwzakrzepowymi, takimi jak warfaryna, powoduje wzrost INR o około 13%, co wymaga monitorowania czasu protrombinowego, zwłaszcza na początku terapii lub po zmianie dawki. Etorykoksyb może osłabiać działanie leków moczopędnych, inhibitorów ACE i antagonistów receptora angiotensyny II, zwiększając ryzyko ostrej niewydolności nerek, szczególnie u osób starszych, odwodnionych lub z zaburzeniami czynności nerek. W połączeniu z kwasem acetylosalicylowym w dawce 81 mg/dobę nie wpływa na działanie antyagregacyjne, jednak zwiększa ryzyko owrzodzeń przewodu pokarmowego. Jednoczesne stosowanie z metotreksatem w dawce 120 mg etorykoksybu podnosi stężenie metotreksatu w osoczu o 28% i zmniejsza jego klirens nerkowy o 13%, co wymaga obserwacji pod kątem toksyczności. Ponadto, etorykoksyb zwiększa stężenie etynyloestradiolu (EE) w surowicy o 37% przy dawce 60 mg i o 50-60% przy dawce 120 mg, co może nasilać działania niepożądane doustnych środków antykoncepcyjnych oraz hormonalnej terapii zastępczej (HTZ), gdzie obserwuje się wzrost AUC niesprzężonych estrogenów: estronu o 41%, ekwiliny o 76% i 17-β-estradiolu o 22%.
antagonista receptora angiotensyny II, cyklosporyna, CYP1A2, CYP2C19, CYP2C9, CYP2D6, CYP3A4, czas protrombinowy, digoksyna, doustny lek antykoncepcyjny, doustny lek przeciwzakrzepowy, działanie antyagregacyjne, działanie nefrotoksyczne, etorykoksyb, etynyloestradiol, hormonalna terapia zastępcza, induktor enzymów CYP, inhibitor CYP3A4, inhibitor konwertazy angiotensyny, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, interakcja lekowa, izoenzym CYP, izoenzym cytochromu P450, izoenzym SULT1E1, ketokonazol, klirens nerkowy, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwas acetylosalicylowy, lek moczopędny, lek zobojętniający, lit, metotreksat, międzynarodowy wskaźnik znormalizowany, mikonazol, minoksydyl, niesprzężony estrogen, niesteroidowy lek przeciwzapalny, ostra niewydolność nerek, owrzodzenie przewodu pokarmowego, prednizolon, prednizon, ryfampicyna, salbutamol, skoniugowany estrogen, sulfotransferaza, takrolimus, toksyczność digoksyny, warfaryna, worykonazol, żylny incydent zakrzepowo-zatorowy - Leksykon leków
Interakcje leku – Sigletic 25 mg
Profil interakcji sytagliptyny z innymi lekami cechuje się niskim ryzykiem klinicznie istotnych interakcji, co jest istotne w terapii cukrzycy typu 2. Metabolizm sytagliptyny odbywa się głównie przez CYP3A4 z udziałem CYP2C8, jednak u pacjentów z prawidłową funkcją nerek metabolizm wątrobowy ma marginalne znaczenie dla klirensu leku. U pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek lub ESRD metabolizm i interakcje mogą być bardziej istotne, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu silnych inhibitorów CYP3A4 (np. ketokonazol, itrakonazol, rytonawir, klarytromycyna). Sytagliptyna jest substratem glikoproteiny P i OAT3, przy czym probenecyd może hamować transport przez OAT3, jednak ryzyko kliniczne jest niskie. Jednoczesne stosowanie metforminy (1000 mg 2x/dobę) nie wpływa istotnie na farmakokinetykę sytagliptyny (50 mg), co potwierdza bezpieczeństwo terapii skojarzonej.
cukrzyca typu 2, cyklosporyna, CYP3A4, digoksyna, doustne leki antykoncepcyjne, ESRD, gliburyd, glikoproteina p, hiperglikemia, hipoglikemia, inhibitor CYP3A4, inhibitor glikoproteiny p, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, interakcja lekowa, itrakonazol, izoenzym cytochromu P450, ketokonazol, klarytromycyna, kontrola glikemii, lek przeciwcukrzycowy, metformina, OAT3, pochodna sulfonylomocznika, rozyglitazon, rytonawir, schyłkowa niewydolność nerek, symwastatyna, sytagliptyna, toksyczność digoksyny, transporter anionów organicznych-3, transporter kationów organicznych, warfaryna, zaburzenie czynności nerek