izoenzym cytochromu P450
Izoenzymy cytochromu P450 (CYP450) to grupa białek enzymatycznych uczestniczących w metabolizmie wielu substancji, zarówno endogennych, jak i ksenobiotyków. Występują głównie w wątrobie, ale można je znaleźć również w jelitach, płucach, nerkach i innych tkankach. Każdy izoenzym ma unikalną strukturę i specyficzność substratową.
W rodzinie CYP450 wyróżnia się wiele izoenzymów, z których najważniejsze klinicznie to CYP1A2, CYP2C9, CYP2C19, CYP2D6, CYP2E1 i CYP3A4. CYP3A4 jest najbardziej rozpowszechniony i odpowiada za metabolizm około 50% stosowanych obecnie leków. Genetyczny polimorfizm izoenzymów CYP450 jest przyczyną różnic międzyosobniczych w metabolizmie leków.
Izoenzymy CYP450 odgrywają kluczową rolę w interakcjach lekowych. Indukcja lub inhibicja tych enzymów może znacząco wpływać na stężenie leków w organizmie, prowadząc do zmniejszenia skuteczności terapeutycznej lub nasilenia działań niepożądanych. Wiedza o metabolizmie leków przez poszczególne izoenzymy jest niezbędna przy planowaniu farmakoterapii, szczególnie u pacjentów przyjmujących wiele leków jednocześnie.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Telmizek HCT 80 mg + 25 mg
Produkt leczniczy Telmizek HCT łączy telmisartan, antagonista receptora angiotensyny II, oraz hydrochlorotiazyd, diuretyk tiazydowy, bez istotnych interakcji farmakokinetycznych między składnikami. Telmisartan osiąga maksymalne stężenie w osoczu (Tmax) w 0,5-1,5 godziny, z biodostępnością 42% przy dawce 40 mg i 58% przy 160 mg, wykazując nieliniową farmakokinetykę (Cmax i AUC rosną ponadproporcjonalnie do dawki). Hydrochlorotiazyd osiąga Tmax w 1-3 godziny, z biodostępnością około 60% i liniową farmakokinetyką. Telmisartan wiąże się z białkami osocza w ponad 99,5%, ma objętość dystrybucji około 500 l, jest metabolizowany do nieaktywnego acyloglukuronidu i eliminowany głównie z kałem (>97%), z okresem półtrwania ponad 20 godzin. Hydrochlorotiazyd wiąże się z białkami w 68%, ma objętość dystrybucji 0,83-1,14 l/kg, nie ulega metabolizmowi i jest wydalany z moczem w postaci niezmienionej, z okresem półtrwania 10-15 godzin (wydłużonym do 34 godzin przy niewydolności nerek).
acyloglukuronid, antagonista receptora angiotensyny II, biodostępność, diuretyk tiazydowy, eliminacja z organizmu, farmakokinetyka liniowa, farmakokinetyka telmisartanu, hemodializa, hydrochlorotiazyd, interakcja farmakokinetyczna, izoenzym cytochromu P450, klirens kreatyniny, klirens nerkowy, klirens osoczowy, niedociśnienie ortostatyczne, nieliniowa farmakokinetyka, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, okres półtrwania, pole pod krzywą, stężenie w osoczu, telmisartan, wiązanie z białkami osocza, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Imatinib Zentiva 100 mg
Imatynib charakteryzuje się wysoką dostępnością biologiczną (98%) oraz okresem półtrwania około 18 godzin, co umożliwia dawkowanie raz na dobę. Po podaniu doustnym obserwuje się znaczną międzyosobniczą zmienność AUC, a spożycie wysokotłuszczowego posiłku powoduje jedynie niewielkie zmniejszenie Cmax o 11% i AUC o 7,4%. Lek wiąże się w 95% z białkami osocza, głównie albuminą i kwaśną alfa-glikoproteiną. Metabolizm imatynibu odbywa się głównie przez CYP3A4, a jego głównym metabolitem jest N-demetylowana pochodna piperazyny, której ekspozycja stanowi 16% AUC leku macierzystego. Imatynib jest inhibitorem kompetycyjnym CYP2C9, CYP2D6 oraz CYP3A4/5, co może prowadzić do interakcji farmakokinetycznych, zwłaszcza z lekami metabolizowanymi przez CYP2D6 i CYP3A4/5. Wydalanie leku odbywa się głównie z kałem (68% dawki) oraz w mniejszym stopniu z moczem (13%), przy czym około 25% dawki jest wydalane w postaci niezmienionej.
albumina, bezwzględna dostępność biologiczna, bilirubina, biotransformacja, CYP3A4, dystrybucja leku, ekspozycja na imatynib, farmakokinetyka populacyjna, hamowanie CYP2C8, inhibitor kompetycyjny, izoenzym cytochromu P450, klirens imatynibu, kwaśna alfa-glikoproteina, międzyosobnicza zmienność, niewydolność nerek, nowotwór podścieliskowy przewodu pokarmowego, okres półtrwania, pochodna N-demetylowa piperazyny, przewlekła białaczka szpikowa, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Interakcje leku – Venlafaxine Bluefish XL 75 mg
Wenlafaksyna wykazuje istotne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa terapii. Szczególnie niebezpieczne jest jednoczesne stosowanie wenlafaksyny z inhibitorami monoaminooksydazy (IMAO), zarówno nieodwracalnymi nieselektywnymi, jak i odwracalnymi selektywnymi MAO-A (np. moklobemid), co może prowadzić do zespołu serotoninowego o potencjalnie śmiertelnym przebiegu. Zalecane są przerwy czasowe: minimum 14 dni po zakończeniu IMAO przed rozpoczęciem wenlafaksyny oraz 7 dni po odstawieniu wenlafaksyny przed rozpoczęciem IMAO. Również antybiotyk linezolid, będący słabym odwracalnym nieselektywnym IMAO, jest przeciwwskazany. Ponadto, współstosowanie wenlafaksyny z lekami wpływającymi na układ serotoninergiczny (SSRI, SNRI, tryptany, lit, ziele dziurawca) zwiększa ryzyko zespołu serotoninowego, co wymaga ścisłej obserwacji pacjenta, zwłaszcza na początku terapii i przy zmianie dawkowania. Alkohol etylowy nasila depresyjne działanie na ośrodkowy układ nerwowy, pogarsza stan psychiczny i zwiększa ryzyko działań niepożądanych, dlatego pacjentom zaleca się całkowitą abstynencję podczas leczenia i przez kilka dni po jego zakończeniu.
2-hydroksydezypramina, 2-hydroksyimipramina, 9-hydroksyrysperydon, agonista receptora serotoninowego, atazanawir, benzodiazepina, błękit metylenowy, buprenorfina, CYP1A2, CYP2C19, CYP2C9, CYP2D6, CYP3A4, demetylodiazepam, diazepam, dysfagia, haloperydol, imipramina, indynawir, inhibitor CYP3A4, inhibitor monoaminooksydazy, inhibitor zwrotnego wychwytu noradrenaliny i serotoniny, inhibitor zwrotnego wychwytu serotoniny, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, itrakonazol, izoenzym cytochromu P450, ketokonazol, klarytromycyna, linezolid, metoprolol, moklobemid, nieodwracalny nieselektywny IMAO, O-demetylowenlafaksyna, odwracalny selektywny inhibitor MAO-A, ośrodkowy układ nerwowy, posakonazol, prekursor serotoniny, rysperydon, rytonawir, suplement tryptofanu, telitromycyna, tryptan, wenlafaksyna, worykonazol, zespół serotoninowy, złośliwy zespół neuroleptyczny, α-hydroksymetoprolol - Leksykon leków
Interakcje leku – Rosuvastatin/Ezetimib Zentiva 20 mg + 10 mg
Produkt leczniczy Rosuvastatin/Ezetimib Zentiva, łączący rozuwastatynę i ezetymib, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które mogą znacząco wpływać na bezpieczeństwo i skuteczność terapii. Szczególnie istotne jest przeciwwskazanie do jednoczesnego stosowania z cyklosporyną, co powoduje 7-krotne zwiększenie AUC rozuwastatyny oraz 3,4-krotne zwiększenie AUC ezetymibu, a u pacjentów z niewydolnością nerek nawet 12-krotne zwiększenie ekspozycji na ezetymib. Inhibitory proteaz (np. atazanawir z rytonawirem) zwiększają AUC rozuwastatyny około 3-krotnie, co wymaga modyfikacji dawki rozuwastatyny, jednak produkt złożony nie jest zalecany do rozpoczynania takiego leczenia. Dodatkowo, inhibitory białek transportowych OATP1B1 i BCRP mogą podnosić stężenia rozuwastatyny, zwiększając ryzyko miopatii. Gemfibrozyl i fenofibrat podwajają Cmax i AUC rozuwastatyny oraz umiarkowanie zwiększają stężenie ezetymibu (odpowiednio 1,7- i 1,5-krotnie), co wymaga ostrożności ze względu na ryzyko miopatii i kamicy żółciowej. Kwas fusydowy stosowany ogólnoustrojowo znacząco zwiększa ryzyko miopatii i rabdomiolizy, dlatego należy przerwać terapię rozuwastatyną podczas jego stosowania.
antagonista witaminy K, antykoagulant kumarynowy, białko transportowe, choroba pęcherzyka żółciowego, cyklosporyna, cytochrom P450, działanie niepożądane, erytromycyna, etynyloestradiol, ezetymib, ezetymib całkowity, fenofibrat, fibrat, fluindion, flukonazol, gemfibrozyl, glukuronid ezetymibu, hepatotoksyczność, hormonalna terapia zastępcza, inhibitor białka transportowego, inhibitor proteazy, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, interakcja farmakologiczna, izoenzym cytochromu P450, kamica żółciowa, ketokonazol, kinaza kreatynowa, kolestyramina, kwas fusydowy, kwas nikotynowy, lewonorgestrel, maksymalne stężenie w osoczu, międzynarodowy wskaźnik znormalizowany, miopatia, niacyna, niewydolność nerek, norgestrel, pole pod krzywą stężenie-czas, rabdomioliza, rozuwastatyna, rytonawir, tikagrelor, transporter wychwytu wątrobowego OATP1B1, transporter wypływu BCRP, warfaryna - Leksykon leków
Interakcje leku – Paclitaxel Kabi 6 mg/ml
Paklitaksel jest metabolizowany głównie przez izoenzymy CYP2C8 i CYP3A4 cytochromu P450, co determinuje liczne interakcje farmakokinetyczne z innymi lekami. W terapii raka jajnika zaleca się podawanie paklitakselu przed cisplatyną, aby uniknąć zmniejszenia klirensu paklitakselu o około 20% oraz zwiększonej mielosupresji i ryzyka niewydolności nerek. W leczeniu przerzutowego raka piersi paklitaksel powinien być podany 24 godziny po doksorubicynie, aby zapobiec zmniejszeniu wydalania doksorubicyny i jej metabolitów oraz ograniczyć ryzyko kardiotoksyczności. Inhibitory CYP2C8 i CYP3A4, takie jak ketokonazol, erytromycyna, fluoksetyna, gemfibrozyl, klopidogrel oraz inhibitory proteazy HIV (nelfinawir, rytonawir), mogą zwiększać stężenie paklitakselu i nasilać jego toksyczność, natomiast induktory tych enzymów (ryfampicyna, karbamazepina, fenytoina, efawirenz, newirapina) obniżają jego stężenie, zmniejszając skuteczność terapii.
biotransformacja, cisplatyna, cymetydyna, depresja ośrodkowego układu nerwowego, doksorubicyna, efawirenz, erytromycyna, fenytoina, fluoksetyna, gemfibrozyl, hepatotoksyczność, induktor enzymu, indynawir, inhibitor CYP, inhibitor proteazy HIV, izoenzym cytochromu P450, karbamazepina, kardiotoksyczność, ketokonazol, klirens paklitakselu, klopidogrel, lek przeciwgrzybiczny, mielosupresja, mięsak Kaposiego, nelfinawir, newirapina, niewydolność nerek, nowotwór ginekologiczny, paklitaksel, przerzutowy rak piersi, reakcja disulfiramowa, ryfampicyna, rytonawir, sakwinawir - Leksykon leków
Interakcje leku – Rosuvastatin + Ezetimibe RAFARM 10 mg + 10 mg
Produkt leczniczy Rosuvastatin + Ezetimibe RAFARM zawiera rozuwastatynę i ezetymib, które wykazują liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne z innymi lekami. Szczególnie istotne jest przeciwwskazanie do jednoczesnego stosowania z cyklosporyną, co powoduje 7-krotne zwiększenie AUC rozuwastatyny oraz 3,4- do 12-krotne zwiększenie AUC ezetymibu, co znacząco podnosi ryzyko działań niepożądanych. Inhibitory proteaz (np. atazanawir/rytonawir) mogą zwiększać ekspozycję na rozuwastatynę do 3,1-krotnie, co wymaga stosowania najniższych dawek i indywidualnego monitorowania. Gemfibrozyl podwaja Cmax i AUC rozuwastatyny, a fenofibrat zwiększa stężenie ezetymibu o 1,5 raza, jednocześnie podnosząc ryzyko kamicy żółciowej. Kwas fusydowy stosowany ogólnoustrojowo znacząco zwiększa ryzyko miopatii i rabdomiolizy, co wymaga przerwania terapii rozuwastatyną na czas jego stosowania. Leki zobojętniające sok żołądkowy obniżają stężenie rozuwastatyny o około 50%, a erytromycyna zmniejsza AUC rozuwastatyny o 20% i Cmax o 30%, jednak bez konieczności zmiany dawkowania. Antagoniści witaminy K (np. warfaryna) mogą powodować wzrost INR, co wymaga regularnego monitorowania.
antagonista witaminy K, AUC rozuwastatyny, BCRP, cyklosporyna, czas protrombinowy, doustna antykoncepcja, erytromycyna, gemfibrozyl, glukuronid ezetymibu, hepatotoksyczność, hipercholesterolemia, hormonalna terapia zastępcza, inhibitor białka transportowego, inhibitor cytochromu P450, inhibitor proteazy, izoenzym cytochromu P450, kamica żółciowa, kolestyramina, kwas fusydowy, lek hipolipemizujący, lek zobojętniający sok żołądkowy, międzynarodowy wskaźnik znormalizowany, miopatia, OATP1B1, rabdomioliza, rozuwastatyna z ezetymibem - Leksykon leków
Interakcje leku – Alventa 37,5 mg
Wenlafaksyna, substancja czynna leku Alventa, wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Szczególnie niebezpieczne jest jednoczesne stosowanie z inhibitorami monoaminooksydazy (IMAO), zwłaszcza nieodwracalnymi nieselektywnymi (przeciwwskazane, konieczny odstęp 14 dni przed i 7 dni po terapii wenlafaksyną) oraz odwracalnymi selektywnymi MAO-A (np. moklobemid), ze względu na ryzyko zespołu serotoninowego. Linezolid, jako odwracalny nieselektywny IMAO, również jest przeciwwskazany. Ponadto, wenlafaksyna w połączeniu z lekami serotoninergicznymi (SSRI, SNRI, tryptany, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, lit, opioidy, ziele dziurawca) zwiększa ryzyko zespołu serotoninowego, co wymaga uważnego monitorowania pacjenta. Alkohol nasila depresyjny wpływ na ośrodkowy układ nerwowy (OUN), zwiększając ryzyko zaburzeń psychicznych i funkcji poznawczych, dlatego jego spożycie jest niewskazane podczas terapii.
2-hydroksydezypramina, 2-hydroksyimipramina, antybiotyk chinolonowy, antybiotyk makrolidowy, arytmia komorowa, AUC, błękit metylenowy, Cmax, doustny środek antykoncepcyjny, dziurawiec zwyczajny, hormonalny środek antykoncepcyjny, inhibitor monoaminooksydazy, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, izoenzym cytochromu P450, karbamazepina, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwpsychotyczny, linezolid, moklobemid, nadciśnienie tętnicze, nieodwracalny nieselektywny IMAO, O-demetylowenlafaksyna, odwracalny nieselektywny IMAO, odwracalny selektywny inhibitor MAO-A, ośrodkowy układ nerwowy, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, skurcz miokloniczny, suplement tryptofanu, torsade de pointes, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, tryptan, wenlafaksyna, wydłużenie odstępu QT, zespół serotoninowy, złośliwy zespół neuroleptyczny - Leksykon leków
Interakcje leku – Pemetrexed EVER Pharma 25 mg/ml
Pemetreksed jest eliminowany głównie przez nerki, przede wszystkim w postaci niezmienionej, głównie poprzez wydzielanie kanalikowe, a w mniejszym stopniu przez filtrację kłębuszkową. Interakcje farmakokinetyczne dotyczą głównie leków nefrotoksycznych (antybiotyki aminoglikozydowe, diuretyki pętlowe, związki platyny, cyklosporyna), które mogą opóźniać klirens pemetreksedu, zwiększając ryzyko toksyczności. Podobnie, leki wydzielane w kanalikach nerkowych (probenecyd, penicylina) konkurują o mechanizmy wydzielania, co również spowalnia eliminację. U pacjentów z prawidłową funkcją nerek (klirens kreatyniny ≥ 80 ml/min) duże dawki NLPZ (ibuprofen > 1600 mg/dobę) i kwasu acetylosalicylowego (≥ 1,3 g/dobę) mogą zmniejszać wydalanie pemetreksedu, natomiast u pacjentów z łagodną lub umiarkowaną niewydolnością nerek (klirens 45-79 ml/min) stosowanie tych leków jest przeciwwskazane w okresie 2 dni przed, w dniu podania i 2 dni po podaniu pemetreksedu. NLPZ o długim okresie półtrwania (piroksykam, rofekoksyb) należy odstawić co najmniej 5 dni przed terapią i przez 2 dni po podaniu leku. W trakcie terapii konieczne jest ścisłe monitorowanie klirensu kreatyniny i objawów toksyczności, zwłaszcza mielosupresji i toksyczności żołądkowo-jelitowej.
antybiotyk aminoglikozydowy, cyklosporyna, diuretyk pętlowy, doustny lek przeciwzakrzepowy, ibuprofen, izoenzym CYP1A2, izoenzym CYP2C9, izoenzym CYP2D6, izoenzym CYP3A, izoenzym cytochromu P450, kanalik nerkowy, klirens kreatyniny, kwas acetylosalicylowy, leczenie przeciwzakrzepowe, lek cytotoksyczny, lek nefrotoksyczny, mielosupresja, mikrosom wątroby ludzkiej, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność nerek, odczyn poszczepienny, pemetreksed, penicylina, piroksykam, probenecyd, przesączanie kłębuszkowe, rofekoksyb, szczepionka inaktywowana, szczepionka przeciwko poliomyelitis, szczepionka przeciwko żółtej gorączce, toksyczność żołądkowo-jelitowa, wskaźnik INR, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zakrzep, związek platyny, żywa szczepionka atenuowana