Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Produkt leczniczy Orizon (rysperydon) wchodzi w liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne z innymi lekami, które mogą mieć istotne znaczenie kliniczne. Znajomość tych interakcji jest kluczowa dla bezpiecznego stosowania leku i uniknięcia potencjalnych działań niepożądanych.¹

Interakcje farmakodynamiczne

Interakcje farmakodynamiczne to interakcje związane z mechanizmem działania leków i ich wpływem na funkcje organizmu. W przypadku rysperydonu szczególną uwagę należy zwrócić na następujące interakcje:²

Leki wydłużające odstęp QT

Wymagana jest szczególna ostrożność podczas jednoczesnego stosowania rysperydonu z lekami wydłużającymi odstęp QT w zapisie EKG. Do tej grupy należą:³

• Leki przeciwarytmiczne klasy IA (chinidyna, dyzopiramid, prokainamid, propafenon, amiodaron, sotalol)
• Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (np. amitryptylina)
• Czteropierścieniowe leki przeciwdepresyjne (np. maprotylina)
• Niektóre leki przeciwhistaminowe
• Inne leki przeciwpsychotyczne
• Niektóre leki przeciwmalaryczne (np. chinina i meflochina)
• Leki powodujące zaburzenia równowagi elektrolitowej (hipokaliemia, hipomagnezemia)
• Leki wywołujące bradykardię
• Leki hamujące metabolizm wątrobowy rysperydonu

Leki działające ośrodkowo i alkohol

Jednoczesne stosowanie rysperydonu z substancjami działającymi na ośrodkowy układ nerwowy wymaga ostrożności ze względu na zwiększone ryzyko sedacji. Szczególną uwagę należy zwrócić na:⁴

• Alkohol
• Opioidy
• Leki przeciwhistaminowe
• Benzodiazepiny

Lewodopa i agoniści dopaminy

Rysperydon może antagonizować działanie lewodopy i innych agonistów dopaminergicznych. Jest to szczególnie istotne u pacjentów z chorobą Parkinsona. W przypadku konieczności łączenia tych leków, zwłaszcza w schyłkowej fazie choroby Parkinsona, należy zastosować najmniejsze skuteczne dawki obu leków.⁵

Leki działające hipotensyjnie

W praktyce klinicznej obserwowano istotne klinicznie niedociśnienie po zastosowaniu rysperydonu jednocześnie z lekami przeciwnadciśnieniowymi. Należy monitorować wartości ciśnienia tętniczego u pacjentów przyjmujących oba rodzaje leków.⁶

Leki psychostymulujące

Jednoczesne stosowanie leków psychostymulujących (np. metylofenidatu) z rysperydonem wymaga szczególnej uwagi, gdyż może prowadzić do wystąpienia objawów pozapiramidowych, szczególnie po zmianie dawkowania jednego lub obu leków.⁷

U dzieci i młodzieży jednoczesne stosowanie leków psychostymulujących z rysperydonem nie wpływa na farmakokinetykę ani skuteczność rysperydonu.⁸

Paliperydon

Nie zaleca się jednoczesnego stosowania doustnego rysperydonu z paliperydonem, ponieważ paliperydon jest aktywnym metabolitem rysperydonu. Takie skojarzenie może prowadzić do dodatkowego narażenia na czynną frakcję przeciwpsychotyczną, co zwiększa ryzyko wystąpienia działań niepożądanych.⁹

Interakcje farmakokinetyczne

Interakcje farmakokinetyczne dotyczą wpływu innych leków na stężenie rysperydonu w organizmie, jego wchłanianie, dystrybucję, metabolizm i wydalanie.¹⁰

Wpływ pokarmu

Pokarm nie wpływa na wchłanianie rysperydonu, co oznacza, że lek można przyjmować zarówno z posiłkiem jak i niezależnie od posiłków.¹¹

Metabolizm rysperydonu

Rysperydon jest metabolizowany głównie przez izoenzymy cytochromu P450:¹²

• CYP2D6 – główny szlak metabolizmu
• CYP3A4 – w mniejszym stopniu

Zarówno rysperydon, jak i jego czynny metabolit 9-hydroksyrysperydon są substratami glikoproteiny P (P-gp). Substancje modyfikujące aktywność tych enzymów mogą znacząco wpływać na farmakokinetykę czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu.¹³

Inhibitory CYP2D6

Jednoczesne stosowanie rysperydonu z silnymi inhibitorami CYP2D6 może prowadzić do zwiększenia stężenia rysperydonu w osoczu, a w mniejszym stopniu jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej. Przykłady silnych inhibitorów CYP2D6 to:¹⁴

• Paroksetyna – większe dawki mogą zwiększać stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu
• Chinidyna
• Fluoksetyna

Należy ponownie ocenić dawkowanie rysperydonu podczas rozpoczynania lub kończenia jednoczesnego podawania silnego inhibitora CYP2D6, szczególnie gdy stosowany jest w dużych dawkach.¹⁵

Inhibitory CYP3A4 i/lub P-gp

Jednoczesne stosowanie rysperydonu z silnymi inhibitorami CYP3A4 i/lub P-gp może znacząco zwiększyć stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu w osoczu. Przykłady takich inhibitorów to:¹⁶

• Itrakonazol
• Ketokonazol
• Rytonawir

Należy ponownie ocenić dawkowanie rysperydonu przy rozpoczynaniu lub kończeniu jednoczesnego podawania silnego inhibitora CYP3A4 i/lub P-gp.¹⁷

Induktory CYP3A4 i/lub P-gp

Jednoczesne stosowanie rysperydonu z silnymi induktorami CYP3A4 i/lub P-gp może zmniejszyć stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu w osoczu. Przykłady takich induktorów to:¹⁸

• Karbamazepina
• Fenytoina
• Fenobarbital
• Ryfampicyna

Należy ponownie ocenić dawkowanie rysperydonu podczas rozpoczynania lub kończenia jednoczesnego podawania silnego induktora CYP3A4 i/lub P-gp. Ważne jest, aby pamiętać, że maksymalne działanie induktorów CYP3A4 może wystąpić dopiero po 2 tygodniach od rozpoczęcia leczenia, a po zaprzestaniu ich stosowania, indukcja może utrzymywać się przez co najmniej 2 tygodnie.¹⁹

Leki silnie wiążące się z białkami

Nie stwierdzono istotnego klinicznie wypierania leków z białek osocza, gdy rysperydon przyjmuje się jednocześnie z lekami silnie wiążącymi się z białkami.²⁰

Interakcje leku Orizon z alkoholem

Jednoczesne stosowanie rysperydonu z alkoholem wymaga szczególnej ostrożności. Alkohol, jako substancja działająca na ośrodkowy układ nerwowy, w połączeniu z rysperydonem może powodować nasilenie działania sedacyjnego (uspokajającego) obu substancji.²¹

Efekty interakcji rysperydonu z alkoholem mogą obejmować:

• Nasilone uspokojenie i senność
• Zaburzenia koordynacji ruchowej
• Osłabienie zdolności poznawczych
• Zwiększone ryzyko zaburzeń motorycznych
• Potencjalne zaburzenia świadomości
• Zwiększone ryzyko niedociśnienia ortostatycznego

Pacjenci przyjmujący rysperydon powinni całkowicie unikać spożywania alkoholu ze względu na ryzyko nasilenia działań niepożądanych i potencjalne zagrożenie dla zdrowia i bezpieczeństwa.

Szczegółowy opis interakcji z wybranymi grupami leków

Antybiotyki

Erytromycyna (umiarkowany inhibitor CYP3A4 i P-gp) nie zmienia farmakokinetyki rysperydonu ani jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.²²

Ryfampicyna (silny induktor CYP3A4 i P-gp) zmniejsza stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu w osoczu, co może prowadzić do zmniejszenia skuteczności terapeutycznej.²³

Antycholinoesterazy

Donepezil i galantamina, które są substratami zarówno CYP2D6 jak i CYP3A4, nie wykazują istotnego klinicznie wpływu na farmakokinetykę rysperydonu i jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.²⁴

Leki przeciwpadaczkowe

Karbamazepina, silny induktor CYP3A4 i P-gp, zmniejsza stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu w osoczu krwi. Podobne działanie można zaobserwować podczas stosowania takich leków jak fenytoina i fenobarbital, które indukują enzym wątrobowy CYP3A4 oraz P-gp.²⁵

Topiramat zmniejszał w umiarkowanym stopniu biodostępność rysperydonu, ale nie jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej. Ta interakcja może nie mieć istotnego znaczenia klinicznego.²⁶

Leki przeciwgrzybicze

Itrakonazol, silny inhibitor CYP3A4 i P-gp, w dawkach 200 mg/dobę zwiększał stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu o około 70%, przy dawkach rysperydonu od 2 do 8 mg/dobę.²⁷

Ketokonazol, silny inhibitor CYP3A4 i P-gp, w dawkach 200 mg/dobę zwiększał stężenie rysperydonu, a zmniejszał stężenie 9-hydroksyrysperydonu.²⁸

Leki przeciwpsychotyczne

Fenotiazyny mogą zwiększać stężenie rysperydonu w osoczu, ale nie jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.²⁹

Arypiprazol, substrat CYP2D6 i CYP3A4: rysperydon w postaci tabletek lub wstrzyknięć nie wpływał na sumaryczną farmakokinetykę arypiprazolu i jego czynnego metabolitu dehydroarypiprazolu.³⁰

Leki przeciwwirusowe

Inhibitory proteazy: nie ma oficjalnych danych z badań, jednak ponieważ rytonawir jest silnym inhibitorem CYP3A4 i słabym inhibitorem CYP2D6, zarówno sam rytonawir, jak i wzmacniane rytonawirem inhibitory proteazy mogą zwiększać stężenia rysperydonu i jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.³¹

Leki beta-adrenolityczne

Niektóre leki beta-adrenolityczne mogą powodować zwiększenie stężenia rysperydonu w osoczu krwi, ale nie jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.³²

Inhibitory kanałów wapniowych

Werapamil, umiarkowany inhibitor CYP3A4 i inhibitor P-gp, zwiększa stężenia rysperydonu i jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.³³

Leki żołądkowo-jelitowe

Antagoniści receptora H2 (cymetydyna i ranitydyna), słabe inhibitory CYP2D6 i CYP3A4, zwiększały biodostępność rysperydonu, lecz tylko w niewielkim stopniu jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.³⁴

Selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny i trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne

Fluoksetyna, silny inhibitor CYP2D6, zwiększa stężenie rysperydonu w osoczu, lecz w mniejszym stopniu jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.³⁵

Paroksetyna, silny inhibitor CYP2D6, zwiększa stężenie rysperydonu w osoczu, ale w dawkach do 20 mg/dobę w mniejszym stopniu wpływa na jego czynną frakcję przeciwpsychotyczną. Większe dawki paroksetyny mogą jednak zwiększać stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu.³⁶

Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne mogą zwiększać stężenia rysperydonu w osoczu, ale nie jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej. Amitryptylina nie wpływa na farmakokinetykę rysperydonu i jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.³⁷

Sertralina (słaby inhibitor CYP2D6) i fluwoksamina (słaby inhibitor CYP3A4) w dawkach do 100 mg/dobę nie wywołują istotnych klinicznie zmian stężeń rysperydonu i jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej. W dawkach większych niż 100 mg/dobę sertralina lub fluwoksamina mogą jednak zwiększać stężenia rysperydonu i jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.³⁸

Inne interakcje

Glikozydy naparstnicy: Rysperydon nie wykazuje istotnego klinicznie wpływu na farmakokinetykę digoksyny.³⁹

Lit: Rysperydon nie wykazuje istotnego klinicznie wpływu na farmakokinetykę litu.⁴⁰

Furosemid: U pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem jednoczesne stosowanie rysperydonu z furosemidem wiązało się ze zwiększonym ryzykiem śmiertelności.⁴¹

Tabela interakcji leku Orizon