Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania produktu Orizon

Stosowanie produktu leczniczego Orizon wymaga szczególnej uwagi i monitorowania pacjentów ze względu na liczne zagrożenia związane z jego stosowaniem. Poniżej przedstawiono najważniejsze ostrzeżenia i środki ostrożności, które należy uwzględnić podczas terapii rysperydonem.¹

Pacjenci w podeszłym wieku z otępieniem

U pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem leczonych rysperydonem obserwuje się zwiększoną śmiertelność. W metaanalizie 17 kontrolowanych badań klinicznych, śmiertelność wynosiła 4,0% u pacjentów leczonych rysperydonem w porównaniu do 3,1% w grupie placebo (iloraz szans 1,21; 95% CI: 0,7-2,1). Średni wiek zmarłych pacjentów wynosił 86 lat (zakres 67-100 lat).²

Pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem należy leczyć produktem Orizon wyłącznie w krótkotrwałej terapii uporczywej agresji w otępieniu typu alzheimerowskiego o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego, gdy metody niefarmakologiczne okazały się nieskuteczne, a pacjent stanowi zagrożenie dla siebie lub innych. Pacjentów należy regularnie oceniać pod kątem potrzeby kontynuacji leczenia.³

Jednoczesne stosowanie z furosemidem

Szczególną uwagę należy zwrócić na jednoczesne stosowanie rysperydonu z furosemidem u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem. W badaniach klinicznych zaobserwowano większą śmiertelność (7,3%) w grupie otrzymującej rysperydon i furosemid w porównaniu do pacjentów leczonych samym rysperydonem (3,1%) lub furosemidem (4,1%). Średni wiek pacjentów w grupach wynosił odpowiednio: 89 lat, 84 lata i 80 lat.⁴

Należy zachować szczególną ostrożność i dokładnie rozważyć stosunek ryzyka do korzyści przed jednoczesnym podaniem rysperydonu z furosemidem lub innymi diuretykami o silnym działaniu. Zwiększona śmiertelność nie występowała natomiast przy jednoczesnym stosowaniu rysperydonu z innymi diuretykami. Odwodnienie, niezależnie od stosowanego leczenia, stanowi ogólny czynnik ryzyka wpływający na śmiertelność i należy go unikać u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem.⁵

Zdarzenia niepożądane dotyczące krążenia mózgowego (CVAE)

W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo u pacjentów z otępieniem stwierdzono około trzykrotny wzrost ryzyka zdarzeń niepożądanych dotyczących krążenia mózgowego przy stosowaniu atypowych leków przeciwpsychotycznych. Dane z sześciu badań z rysperydonem wykazały, że te działania niepożądane wystąpiły u 3,3% pacjentów leczonych rysperydonem w porównaniu do 1,2% pacjentów otrzymujących placebo (iloraz szans 2,96; 95% CI: 1,34-7,50).⁷

Produkt leczniczy Orizon należy stosować z ostrożnością u pacjentów z czynnikami ryzyka udaru mózgu. Pacjentów i opiekunów należy poinstruować, aby natychmiast zgłaszali objawy potencjalnych działań niepożądanych dotyczących krążenia mózgowego, takie jak nagłe osłabienie lub zdrętwienie twarzy, rąk lub nóg oraz zaburzenia mowy lub widzenia.⁸

Niedociśnienie ortostatyczne

Ze względu na blokowanie receptorów alfa przez rysperydon, może wystąpić niedociśnienie, szczególnie w początkowej fazie dostosowywania dawki. Obserwowano klinicznie istotne niedociśnienie podczas jednoczesnego stosowania leków przeciwnadciśnieniowych. Produkt leczniczy Orizon należy stosować z ostrożnością u pacjentów z chorobami układu krążenia (np. niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego, zaburzenia przewodzenia, odwodnienie, hipowolemia, zaburzenia krążenia mózgowego) i zgodnie z zaleceniami, zwiększać dawkę stopniowo.⁹

Leukopenia, neutropenia i agranulocytoza

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych, w tym rysperydonu, stwierdzano wystąpienie leukopenii, neutropenii i agranulocytozy. Agranulocytoza po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszana była bardzo rzadko (<1/10 000 pacjentów).¹⁰

Pacjentów z istotną klinicznie leukopenią lub polekową leukopenią i/lub neutropenią w wywiadzie należy monitorować przez pierwsze kilka miesięcy leczenia. Należy rozważyć zaprzestanie stosowania rysperydonu po pierwszym objawie istotnego klinicznie zmniejszenia liczby leukocytów, jeśli brak innych czynników przyczynowych.¹¹

Pacjentów ze znaczącą klinicznie neutropenią należy uważnie obserwować pod kątem gorączki i innych objawów infekcji oraz podjąć natychmiastowe leczenie w razie ich wystąpienia. U pacjentów z ciężką neutropenią (bezwzględna liczba neutrofilów <1 x 10⁹/l) należy zaprzestać stosowania rysperydonu i monitorować liczbę leukocytów do czasu, gdy wynik będzie prawidłowy.¹²

Późne dyskinezy/objawy pozapiramidowe

Leki blokujące receptory dopaminowe mogą wywoływać późne dyskinezy charakteryzujące się rytmicznymi, mimowolnymi ruchami, zwłaszcza mięśni języka i/lub mięśni twarzy. Wystąpienie objawów pozapiramidowych jest czynnikiem ryzyka rozwoju późnych dyskinez. W przypadku pojawienia się objawów podmiotowych i przedmiotowych późnych dyskinez, należy rozważyć odstawienie wszystkich leków przeciwpsychotycznych.¹³

Należy zachować ostrożność u pacjentów otrzymujących jednocześnie leki psychostymulujące (np. metylofenidat) i rysperydon, ponieważ podczas dostosowania dawki jednego lub obu produktów leczniczych objawy pozapiramidowe mogą ulec nasileniu. Zaleca się stopniowe wycofywanie leku psychostymulującego.¹⁴

Złośliwy zespół neuroleptyczny

Stosowanie leków przeciwpsychotycznych może wywołać złośliwy zespół neuroleptyczny, charakteryzujący się: podwyższeniem temperatury ciała, sztywnością mięśni, niestabilnością układu autonomicznego, zaburzeniami świadomości i zwiększeniem aktywności fosfokinazy kreatynowej w surowicy. Ponadto może wystąpić mioglobinuria (rabdomioliza) i ostra niewydolność nerek. W takim przypadku należy przerwać stosowanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym produktu leczniczego Orizon.¹⁵

Choroba Parkinsona i otępienie z obecnością ciał Lewy’ego

U pacjentów z chorobą Parkinsona lub otępieniem z obecnością ciał Lewy’ego należy zachować szczególną ostrożność przy przepisywaniu leków przeciwpsychotycznych, w tym produktu Orizon. Rysperydon może zaostrzyć przebieg choroby Parkinsona. W obu grupach ryzyko wystąpienia złośliwego zespołu neuroleptycznego oraz wrażliwość na leki przeciwpsychotyczne mogą być zwiększone.¹⁶

Do objawów zwiększonej wrażliwości na leki przeciwpsychotyczne należą: splątanie, zaburzenie świadomości, niestabilność postawy z częstymi upadkami, które towarzyszą objawom pozapiramidowym.¹⁷

Hiperglikemia i cukrzyca

Podczas leczenia rysperydonem stwierdzano wystąpienie hiperglikemii, cukrzycy i zaostrzenie przebiegu wcześniej występującej cukrzycy. W niektórych przypadkach zgłaszano uprzednie zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym. Kwasicę ketonową zgłaszano bardzo rzadko, a śpiączkę cukrzycową rzadko.¹⁸

Zaleca się prowadzenie odpowiedniej obserwacji klinicznej zgodnie z wytycznymi terapii przeciwpsychotycznej. U pacjentów leczonych jakimkolwiek atypowym lekiem przeciwpsychotycznym, w tym rysperydonem, należy obserwować objawy hiperglikemii (takie jak: polidypsja, poliuria, nadmierne łaknienie i osłabienie), a pacjentów z cukrzycą należy regularnie badać, czy nie pogarsza się u nich kontrola glikemii.¹⁹

Zwiększenie masy ciała

Podczas stosowania rysperydonu stwierdzano przypadki znacznego zwiększenia masy ciała. Należy regularnie kontrolować masę ciała pacjentów.²⁰

Hiperprolaktynemia

Hiperprolaktynemia jest częstym działaniem niepożądanym występującym podczas leczenia rysperydonem. Zaleca się badanie stężenia prolaktyny w osoczu u osób z działaniami niepożądanymi prawdopodobnie związanymi z prolaktyną (np. ginekomastia, zaburzenia miesiączkowania, brak owulacji, zaburzenia płodności, zmniejszone libido, zaburzenia wzwodu i mlekotok).²¹

Badania hodowli tkankowych wskazują, że rozwój ludzkich nowotworów piersi może być stymulowany przez prolaktynę. Chociaż nie stwierdzono dotychczas w badaniach klinicznych i epidemiologicznych wyraźnego związku z podawanymi lekami przeciwpsychotycznymi, należy zachować ostrożność u pacjentów z wywiadem w tym kierunku. Produkt leczniczy Orizon należy stosować z ostrożnością u pacjentów ze stwierdzonymi wcześniej: hiperprolaktynemią lub guzami prolaktynozależnymi.²²

Wydłużenie odstępu QT

Wydłużenie odstępu QT było bardzo rzadko zgłaszane po wprowadzeniu rysperydonu do obrotu. Podobnie jak w przypadku innych leków przeciwpsychotycznych, należy zachować ostrożność podczas przepisywania rysperydonu pacjentom z rozpoznaną chorobą sercowo-naczyniową, wydłużeniem odstępu QT w wywiadzie rodzinnym, bradykardią lub zaburzeniem równowagi elektrolitowej (niedoborem potasu lub magnezu), ponieważ może to zwiększać ryzyko wystąpienia arytmii.²³

Ostrożność należy także zachować przy jednoczesnym stosowaniu rysperydonu z innymi lekami mogącymi wydłużać odstęp QT.²⁴

Drgawki

Należy zachować ostrożność podczas stosowania produktu leczniczego Orizon u pacjentów z drgawkami w wywiadzie lub z innymi stanami, które mogą obniżać próg drgawkowy.²⁵

Priapizm

W związku z działaniem blokującym receptor alfa-adrenergiczny, podczas leczenia produktem leczniczym Orizon może wystąpić priapizm (bolesny, długotrwały wzwód prącia).²⁶

Regulacja temperatury ciała

Leki przeciwpsychotyczne mogą zaburzać zdolność organizmu do obniżania temperatury podstawowej ciała. Zaleca się zachowanie odpowiedniej ostrożności przy przepisywaniu produktu leczniczego Orizon pacjentom, u których mogą wystąpić czynniki sprzyjające podwyższeniu podstawowej temperatury ciała, np. podejmującym intensywny wysiłek fizyczny, narażonym na działanie ekstremalnie wysokich temperatur, przyjmującym jednocześnie leki o działaniu przeciwcholinergicznym lub odwodnionym.²⁷

Działanie przeciwwymiotne

W badaniach przedklinicznych rysperydonu obserwowano jego działanie przeciwwymiotne. W przypadku stosowania leku u ludzi działanie to może maskować objawy przedmiotowe i podmiotowe przedawkowania niektórych leków lub stany, takie jak niedrożność jelit, zespół Reye’a i nowotwór mózgu.²⁸

Zaburzenia czynności nerek i wątroby

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek mają mniejszą zdolność wydalania czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu niż osoby z prawidłową czynnością nerek. Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby mają zwiększone stężenie wolnej frakcji rysperydonu w osoczu.²⁹

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych zgłaszano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ). U pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi często występują nabyte czynniki ryzyka ŻChZZ, dlatego przed rozpoczęciem leczenia i podczas leczenia rysperydonem należy zidentyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka tej choroby oraz podjąć odpowiednie działania zapobiegawcze.³⁰

Śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki

U pacjentów przyjmujących leki o działaniu antagonistycznym na receptory alfa1a-adrenergiczne, w tym rysperydon, stwierdzano podczas operacji usunięcia zaćmy śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki (IFIS, ang. Intraoperative floppy iris syndrome).³¹

Zespół IFIS może zwiększać ryzyko powikłań ocznych w trakcie i po zabiegu. Przed zabiegiem należy poinformować wykonującego zabieg okulistę o aktualnym lub wcześniejszym przyjmowaniu leków o działaniu antagonistycznym na receptory alfa1a-adrenergiczne. Nie ustalono możliwych korzyści z odstawienia leków blokujących receptory alfa 1a-adrenergiczne przed zabiegiem usunięcia zaćmy i należy to rozważyć wobec ryzyka związanego z przerwaniem leczenia przeciwpsychotycznego.³²

Stosowanie u dzieci i młodzieży – dodatkowe środki ostrożności

Przed przepisaniem rysperydonu dzieciom i młodzieży z zaburzeniami zachowania należy przeprowadzić dokładną analizę fizycznych i społecznych przyczyn zachowań agresywnych, takich jak ból czy niewłaściwe wymagania środowiskowe.³³

Działanie sedatywne rysperydonu należy w tej populacji dokładnie obserwować ze względu na możliwy wpływ na zdolność uczenia się. Zmiana czasu podawania rysperydonu może zmniejszyć wpływ sedacji na koncentrację u dzieci i młodzieży.³⁴

Podawanie rysperydonu wiązało się z przeciętnym zwiększeniem masy ciała i wskaźnika masy ciała (BMI). Zalecany jest pomiar wyjściowej masy ciała przed rozpoczęciem leczenia i regularne jej kontrolowanie. Zmiany wzrostu stwierdzane w długoterminowych, otwartych badaniach rozszerzonych mieściły się w normach określonych dla danego wieku.³⁵

Długotrwały wpływ rysperydonu na dojrzewanie płciowe i wzrost nie został wystarczająco zbadany. Ze względu na możliwość wpływu dłużej trwającej hiperprolaktynemii na rozwój fizyczny i dojrzewanie płciowe dzieci i młodzieży, należy prowadzić regularną ocenę kliniczną stanu endokrynologicznego pacjenta, obejmującą pomiary wzrostu, masy ciała, dojrzewania płciowego, kontrolę występowania menstruacji i innych potencjalnych działań prolaktynozależnych.³⁶

Wyniki małego obserwacyjnego badania przeprowadzonego po wprowadzeniu produktu do obrotu wykazały, że osoby w wieku od 8 do 16 lat narażone na działanie rysperydonu były o około 3,0 do 4,8 cm wyższe niż osoby, które stosowały inne leki przeciwpsychotyczne. Badanie to nie określiło jednak, czy ekspozycja na rysperydon miała wpływ na ostateczny wzrost osób dorosłych, ani czy skutek ten był następstwem bezpośredniego działania rysperydonu na wzrost kości, czy wpływem samej choroby na wzrost kości, czy też wynikiem lepszej kontroli choroby.³⁷

Podczas leczenia rysperydonem należy regularnie kontrolować występowanie objawów pozapiramidowych oraz innych zaburzeń ruchu.³⁸

Ostrzeżenia dotyczące substancji pomocniczych

Tabletki powlekane Orizon zawierają laktozę jednowodną. Produkt nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.³⁹

Zawartość laktozy w poszczególnych dawkach produktu Orizon wynosi:⁴⁰

Tabletki powlekane Orizon, 2 mg zawierają barwnik, żółcień pomarańczową FCF (E 110), która może powodować reakcje alergiczne.⁴¹

Lek zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na tabletkę, to znaczy lek uznaje się za „wolny od sodu”.⁴²