lumpektomia
Lumpektomia, znana również jako częściowa mastektomia lub tumorektomia, to chirurgiczna procedura oszczędzająca pierś, stosowana w leczeniu wczesnego stadium raka piersi. Zabieg polega na usunięciu guza nowotworowego wraz z marginesem zdrowych tkanek, przy zachowaniu jak największej części piersi.
Procedura ta jest często wykonywana w połączeniu z biopsją węzłów chłonnych wartowniczych, aby ocenić czy nowotwór rozprzestrzenił się poza pierwotne ognisko. Po lumpektomii zazwyczaj stosuje się radioterapię, aby zniszczyć ewentualne pozostałe komórki nowotworowe. Takie skojarzone leczenie (lumpektomia z radioterapią) wykazuje podobną skuteczność jak mastektomia (całkowite usunięcie piersi) w przypadku wczesnego stadium raka piersi.
Kwalifikacja do lumpektomii zależy od wielu czynników, w tym lokalizacji i wielkości guza, rozmiaru piersi oraz preferencji pacjentki. Zabieg ten oferuje lepszy efekt kosmetyczny niż mastektomia, co pozytywnie wpływa na jakość życia pacjentek po leczeniu. Najczęstsze powikłania lumpektomii obejmują krwiak, zakażenie rany, zaburzenia czucia w operowanej okolicy oraz możliwość niepełnej resekcji guza.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi zapalny – Diagnostyka i diagnoza
Rak zapalny piersi (IBC) to rzadki (1-5% przypadków) i agresywny nowotwór piersi, klasyfikowany jako T4d w systemie TNM, charakteryzujący się szybkim początkiem objawów (rumień, obrzęk, „skórka pomarańczy”) trwających do 6 miesięcy i zajęciem co najmniej 1/3 powierzchni piersi. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym, obrazowym (mammografia o czułości ~68%, USG, MRI z czułością do 98-100%) oraz biopsji (gruboigłowa, skóry, węzłów chłonnych). Typowe cechy histopatologiczne to zatory nowotworowe w naczyniach limfatycznych skóry, choć ich brak nie wyklucza rozpoznania. IBC jest zwykle diagnozowany w stadium co najmniej III (IIIB, IIIC lub IV), z około 33% pacjentek mających przerzuty odległe przy rozpoznaniu. Kompleksowa ocena zaawansowania obejmuje badania laboratoryjne, CT, scyntygrafię kości i PET/CT.
antracykliny, badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, biopsja gruboigłowa, biopsja skóry, biopsja węzła wartowniczego, chemioterapia neoadjuwantowa, docetaksel, hormonoterapia, inhibitory aromatazy, klasyfikacja AJCC, klasyfikacja TNM, leczenie chirurgiczne, limfadenektomia, lumpektomia, mammografia, mastektomia, morfologia krwi, obrzęk, paklitaksel, PET-CT, potrójnie ujemny rak piersi, radioterapia, rak inwazyjny, rak zapalny piersi, receptory hormonalne, rezonans magnetyczny, rumień, scyntygrafia kości, skórka pomarańczowa, status HER2, taksany, tamoksyfen, terapia celowana, tomografia komputerowa, trastuzumab, ultrasonografia, zapalenie piersi, zator nowotworowy - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Rak piersi (carcinoma mammae) jest najczęściej diagnozowanym nowotworem złośliwym u kobiet, z zachorowalnością sięgającą 1 na 8 kobiet w ciągu życia, a 83% przypadków dotyczy kobiet po 50. roku życia, szczególnie w wieku 50-69 lat. Główne czynniki ryzyka obejmują płeć żeńską, wiek, mutacje genów BRCA1/BRCA2 (zwiększające ryzyko nawet o 85%), wywiad rodzinny, czynniki hormonalne (np. wczesna menarche, późna menopauza, hormonalna terapia zastępcza), gęstość tkanki piersiowej, otyłość po menopauzie, spożycie alkoholu oraz wcześniejsze choroby piersi i radioterapię klatki piersiowej. Diagnostyka opiera się na samobadaniu, badaniu klinicznym, mammografii (zalecanej od 40. roku życia co 1-2 lata), USG, MRI oraz biopsji. Programy przesiewowe zmniejszają umieralność o 26% i redukują zaawansowane przypadki o 29%. Leczenie jest wielodyscyplinarne i obejmuje chirurgię (oszczędzającą pierś lub mastektomię), radioterapię, chemioterapię, terapię hormonalną oraz leczenie celowane (np. trastuzumab dla HER2+). Opieka paliatywna skupia się na kontroli objawów i wsparciu psychospołecznym.
alopecja, atypowa hiperplazja, biopsja, biopsja węzła wartowniczego, ból ostry, carcinoma mammae, chemioterapia adjuwantowa, chemioterapia neoadjuwantowa, drabina analgetyczna WHO, duszność, gęsta tkanka piersiowa, leczenie oszczędzające pierś, lęk, leukopenia, limfadenektomia pachowa, lumpektomia, małopłytkowość, mammografia, marker nowotworowy, mastektomia, mucositis, mutacja genu BRCA, niedokrwistość, nowotwór hormonozależny, nowotwór złośliwy, obrzęk limfatyczny, osteoporoza, promieniowanie jonizujące, przerzut, przewód mleczny, radioterapia klatki piersiowej, rak piersi, receptor hormonalny, rekonstrukcja piersi, rezonans magnetyczny, samobadanie piersi, supresja szpiku kostnego, tlenoterapia, tomografia komputerowa, trastuzumab, ultrasonografia piersi, węzeł chłonny pachowy, zapalenie błon śluzowych, zrazik gruczołu piersiowego - Leksykon chorób i schorzeń
Inwazyjny rak zrazikowy – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Inwazyjny rak zrazikowy (ILC) stanowi 10-15% wszystkich przypadków inwazyjnego raka piersi i charakteryzuje się unikalnym, rozproszonym wzorcem wzrostu komórek nowotworowych, co utrudnia jego wykrycie w standardowych badaniach przesiewowych, takich jak mammografia i ultrasonografia. Ponad 80% przypadków wykazuje dodatnią ekspresję receptorów hormonalnych (HR+), co determinuje istotną rolę terapii hormonalnej w leczeniu. Diagnostyka ILC wymaga zastosowania zaawansowanych metod obrazowych, w tym rezonansu magnetycznego (MRI), oraz biopsji z oceną statusu receptorów ER, PR i HER2. Leczenie opiera się na podejściu multidyscyplinarnym, obejmującym chirurgię (lumpektomia, mastektomia, biopsja węzła wartowniczego), terapię hormonalną (tamoksyfen, inhibitory aromatazy), radioterapię oraz, w wybranych przypadkach, chemioterapię, choć ILC wykazuje często słabszą odpowiedź na standardową chemioterapię w porównaniu z rakiem przewodowym. Terapia celowana przeciwko HER2 jest rzadko skuteczna ze względu na niską ekspresję tego białka w ILC.
anastrozol, biopsja węzła wartowniczego, chemioterapia, HER2, inhibitor aromatazy, inwazyjny rak przewodowy, inwazyjny rak zrazikowy, letrozol, limfadenektomia pachowa, lumpektomia, MammaPrint, mastektomia, nawrót nowotworu, Oncotype DX, opieka paliatywna, radioterapia, radioterapia wiązką zewnętrzną, rak przewodowy piersi, receptor estrogenowy, receptor hormonalny, receptor progesteronowy, rezonans magnetyczny piersi, supresja szpiku kostnego, tamoksyfen, terapia celowana, terapia endokrynologiczna, terapia hormonalna, terapia neoadjuwantowa, uderzenie gorąca, zakrzepica żył głębokich, zrazik piersi - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi u mężczyzn – Epidemiologia
Rak piersi u mężczyzn (MBC) stanowi mniej niż 1% wszystkich przypadków raka piersi, z zapadalnością około 1,0-1,2/100 000 mężczyzn rocznie. W 2025 roku w USA przewiduje się około 2800 nowych diagnoz i 510 zgonów, przy wskaźniku śmiertelności 0,29-0,34/100 000, znacznie niższym niż u kobiet (19,88/100 000). Średni wiek diagnozy to 67-72 lata, a 5-letnia przeżywalność względna wynosi około 84,7%, z istotnym spadkiem do 25,9% w stadium rozsianym. Główne czynniki ryzyka to mutacje BRCA2 (6-8-krotny wzrost ryzyka), zespół Klinefeltera (20-60-krotny wzrost), zaburzenia hormonalne, choroby wątroby oraz wcześniejsza radioterapia klatki piersiowej. Mężczyźni często diagnozowani są w późniejszych stadiach, co pogarsza rokowanie, a brak programów przesiewowych i niska świadomość kliniczna utrudniają wczesne wykrycie.
biopsja, depresja, ginekomastia, guz piersi, lęk, lumpektomia, mammografia, marskość wątroby, mutacja BRCA2, mutacja genetyczna, nadekspresja HER2, owrzodzenie skóry, pasożytnicza choroba wątroby, radioterapia klatki piersiowej, rak piersi u mężczyzn, rak przewodowy naciekający, rak zrazikowy naciekający, receptor estrogenowy, receptor progesteronowy, rezonans magnetyczny, stadium zaawansowania nowotworu, tkanka gruczołowa, ultrasonografia, wciągnięcie brodawki sutkowej, wyciek z brodawki sutkowej, zapalenie jąder, zespół Klinefeltera - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba pageta sutka – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Choroba Pageta sutka to rzadki, stanowiący 1-5% przypadków raka piersi, nowotwór rozwijający się pierwotnie w brodawce sutkowej, często współistniejący z inwazyjnym rakiem piersi lub rakiem przewodowym in situ (DCIS) u około 97% pacjentów. Klinicznie manifestuje się zmianami skórnymi brodawki i otoczki, takimi jak zaczerwienienie, złuszczanie, świąd, wydzielina oraz zgrubienie, które mogą być mylone z łagodnymi dermatozami. Diagnostyka opiera się na biopsji skóry brodawki (punch lub klinowa), mammografii, USG oraz MRI, przy czym mammografia może mieć ograniczoną czułość w wykrywaniu zmian ograniczonych do brodawki. Leczenie jest przede wszystkim chirurgiczne – od zabiegów oszczędzających pierś po mastektomię, uzupełniane radioterapią, chemioterapią, hormonoterapią lub terapią celowaną w zależności od charakterystyki nowotworu i obecności receptorów hormonalnych oraz HER2.
biopsja klinowa, biopsja skórna, biopsja węzła wartowniczego, brodawka sutkowa, chemioterapia, choroba Pageta sutka, DCIS, hormonoterapia, inwazyjny rak piersi, komórka Pageta, limfadenektomia pachowa, lumpektomia, mammografia, mastektomia, obrzęk limfatyczny, przewód mleczny, radioterapia, rak piersi, rak przewodowy in situ, receptor hormonalny, rezonans magnetyczny piersi, terapia celowana, trastuzumab, ultrasonografia piersi, zapalenie skóry, złuszczanie skóry, zmiana wieloogniskowa - Leksykon chorób i schorzeń
Rak wewnątrzprzewodowy in situ (dcis) – Leczenie
Rak wewnątrzprzewodowy in situ (DCIS) stanowi nieinwazyjną formę raka piersi (stadium 0), w której komórki nowotworowe ograniczone są do przewodów mlekowych bez naciekania otaczających tkanek. Leczenie DCIS ma na celu zapobieganie progresji do inwazyjnego raka piersi, co dotyczy 10-50% nieleczonych przypadków. Podstawową metodą terapii jest chirurgia, z wyborem między operacją oszczędzającą pierś (BCS) a mastektomią, zależnie od rozległości zmiany, wieloogniskowości oraz możliwości zastosowania radioterapii. Po lumpektomii standardowo stosuje się radioterapię zewnętrzną (EBRT), która redukuje ryzyko nawrotu miejscowego o 50-70%, niezależnie od wieku, wielkości guza i statusu marginesów. Terapia hormonalna (tamoksyfen lub inhibitory aromatazy) jest rekomendowana u pacjentek z DCIS ER-dodatnim, zmniejszając ryzyko nawrotu o około 30% przy 5-letnim schemacie leczenia. Wskaźnik 10-letniego przeżycia po leczeniu DCIS przekracza 98%, a ryzyko nawrotu jest wyższe po lumpektomii bez radioterapii (25-30%) niż z radioterapią (15%).
aktywna obserwacja, anastrozol, biopsja węzła wartowniczego, deeskalacja leczenia, eksemestan, inhibitor aromatazy, inwazyjny rak piersi, komórka nowotworowa, krwiak, letrozol, lumpektomia, margines chirurgiczny, mastektomia, nawrót miejscowy, operacja oszczędzająca pierś, przewód mlekowy, radioterapia adjuwantowa, radioterapia całej piersi, radioterapia wiązką zewnętrzną, rak przedinwazyjny, rak wewnątrzprzewodowy in situ, receptor estrogenowy, rekonstrukcja piersi, selektywny modulator receptora estrogenowego, seroma, tamoksyfen, terapia endokrynna, terapia hormonalna, uderzenie gorąca, zespół wielodyscyplinarny - Leksykon chorób i schorzeń
Rak wewnątrzprzewodowy in situ (dcis) – Patofizjologia i mechanizm
Rak wewnątrzprzewodowy in situ (DCIS) to nowotwór przedinwazyjny piersi, charakteryzujący się proliferacją nieinwazyjnych komórek nabłonkowych ograniczonych do przewodów mlekowych, bez przekroczenia błony podstawnej. DCIS jest heterogenną jednostką chorobową, klasyfikowaną na trzy stopnie złośliwości (niski, pośredni, wysoki) oraz różne wzorce architektoniczne (comedo, cribriform, micropapillary, solid, mieszany), które mają znaczenie prognostyczne. Zmiany genetyczne, takie jak mutacje w genach BRCA1/2 (obecne u 3,3-5,9% pacjentek z DCIS), utrata heterozygotyczności (>70% przypadków wysokiego stopnia), nadekspresja HER2/neu oraz mutacje p53, odgrywają kluczową rolę w patogenezie i progresji DCIS. Ryzyko progresji do inwazyjnego raka piersi (IDC) wynosi 20-50%, przy czym DCIS wysokiego stopnia częściej i szybciej ulega inwazji. Wskaźniki nawrotów miejscowych po leczeniu sięgają 40% w 15-letniej obserwacji, z 28% nawrotów jako choroba inwazyjna. Czynniki ryzyka obejmują płeć żeńską, wiek (szczyt 65-69 lat), historię rodzinną, mutacje genetyczne, ekspozycję na estrogen, otyłość, wysoką gęstość mammograficzną oraz wcześniejszą radioterapię klatki piersiowej.
błona podstawna, czynnik wzrostu fibroblastów, ekspozycja na estrogen, hormonalna terapia zastępcza, inhibitor aromatazy, inwazyjny rak piersi, inwazyjny rak przewodowy, komórki mioepitelialne, lumpektomia, macierz pozakomórkowa, margines chirurgiczny, markery molekularne, mastektomia, metylacja DNA, mikrośrodowisko nowotworowe, mutacja BRCA, mutacja DNA, mutacja p53, nadekspresja HER2, profil genomowy, rak przedinwazyjny, rak wewnątrzprzewodowy in situ, receptor estrogenowy, receptor progesteronowy, sekwencjonowanie pojedynczych komórek, szlak Hedgehog, szlak Wnt, terapia endokrynna, terapia hormonalna, trastuzumab, zmiana genetyczna - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi – Diagnostyka i diagnoza
Rak piersi jest jednym z najczęściej diagnozowanych nowotworów złośliwych u kobiet, a wczesne wykrycie znacząco poprawia rokowanie – 99% pacjentek z wczesnym stadium przeżywa 5 lat po diagnozie. Diagnostyka obejmuje badania przesiewowe, takie jak samobadanie piersi, badanie kliniczne oraz mammografię wykonywaną co 2 lata u kobiet w wieku 40-74 lat, zgodnie z zaleceniami USPSTF z 2023 roku. W diagnostyce obrazowej stosuje się mammografię (przesiewową i diagnostyczną), ultrasonografię (USG), rezonans magnetyczny (MRI) z kontrastem oraz zaawansowane techniki jak tomosynteza 3D, PET-CT, scyntygrafię piersi i elastografię MRI. Biopsja (cienkoigłowa, gruboigłowa, chirurgiczna) pozostaje złotym standardem potwierdzenia rozpoznania. System TNM AJCC służy do oceny zaawansowania choroby, a badania receptorów hormonalnych (ER, PR) i HER2 oraz testy molekularne (np. Oncotype DX) umożliwiają personalizację terapii.
antygen karcinoembrionalny, badanie immunohistochemiczne, badanie kliniczne piersi, badanie obrazowe, badanie PET-CT, badanie przesiewowe, badanie skriningowe, białko HER2, biopsja chirurgiczna, biopsja cienkoigłowa, biopsja gruboigłowa, biopsja piersi, biopsja węzła wartowniczego, chemioterapia, gęsta tkanka piersiowa, hybrydyzacja in situ, immunoterapia, inwazyjny rak zrazikowy, lumpektomia, mammografia, mammografia 3D, mammografia diagnostyczna, mammografia przesiewowa, marker nowotworowy, mastektomia, mikrozwapnienie, morfologia krwi, mutacja genu BRCA, nowotwór złośliwy, obrazowanie dyfuzyjne, pozytonowa tomografia emisyjna, przerzut nowotworowy, radioterapia, rak in situ, rak piersi, receptor estrogenowy, receptor hormonalny, receptor progesteronowy, rezonans magnetyczny piersi, samobadanie piersi, system TNM, sztuczna inteligencja w diagnostyce, terapia celowana, terapia hormonalna, test Oncotype DX, tomosynteza cyfrowa, ultrasonografia piersi, węzły chłonne pachowe - Leksykon chorób i schorzeń
Włókniakogruczolak piersi – Leczenie
Włókniakogruczolak piersi (fibroadenoma) jest najczęstszym łagodnym guzem piersi, występującym u około 10% kobiet w wieku reprodukcyjnym (15-35 lat). Zmiana ta jest hormonozależna, często zmienia rozmiar w trakcie cyklu miesiączkowego, ciąży i laktacji. Włókniakogruczolaki o wielkości poniżej 2-3 cm, bez dolegliwości bólowych i cech podejrzanych w badaniach obrazowych oraz potwierdzone biopsją jako łagodne, zwykle nie wymagają leczenia, a jedynie obserwacji klinicznej i obrazowej co 6-12 miesięcy przez 1-2 lata. Wskazania do leczenia zabiegowego obejmują szybki wzrost guza, rozmiar powyżej 2-3 cm, dolegliwości bólowe, deformację piersi, nieprawidłowe wyniki biopsji, rodzinne obciążenie rakiem piersi oraz niepokój pacjentki. Szczególne typy, takie jak włókniakogruczolak olbrzymi, złożony czy młodzieńczy, częściej wymagają interwencji chirurgicznej.
atypia, badanie kliniczne piersi, badanie obrazowe, biopsja, biopsja wspomagana próżnią, biopsja wycinkowa, enukleacja, guz liściasty, HIFU, krioablacja, łagodny guz piersi, lek hipoglikemizujący, lumpektomia, metformina, metoda ablacyjna, przewód mleczny, rak piersi, terapia hormonalna, włókniakogruczolak młodzieńczy, włókniakogruczolak piersi, włókniakogruczolak złożony, znieczulenie miejscowe, znieczulenie ogólne - Leksykon chorób i schorzeń
Rak gruczołowy in situ – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Rak gruczołowy in situ (LCIS) to nieprawidłowy rozrost komórek w zrazikach gruczołu piersiowego, klasyfikowany jako zmiana przednowotworowa, a nie nowotwór złośliwy. LCIS charakteryzuje się pozostawaniem komórek w obrębie zrazików bez naciekania tkanek sąsiednich. Wyróżnia się podtypy: klasyczny (CLCIS), pleomorficzny (PLCIS) i florydny, z których PLCIS i florydny wymagają bardziej agresywnego leczenia. Kobiety z LCIS mają 7-12-krotnie zwiększone ryzyko rozwoju inwazyjnego raka piersi, z ryzykiem około 10% w ciągu 10 lat i 20-25% po 20 latach obserwacji. Diagnostyka opiera się na biopsji gruboigłowej lub chirurgicznej oraz badaniu histopatologicznym, gdyż LCIS rzadko jest widoczny w badaniach obrazowych, takich jak mammografia czy USG.
anastrozol, badanie histopatologiczne, biopsja chirurgiczna, biopsja gruboigłowa, biopsja piersi, DCIS, eksemestan, florydny LCIS, hormonoterapia, inhibitor aromatazy, klasyczny LCIS, LCIS, letrozol, lumpektomia, mammografia, MRI piersi, pleomorficzny LCIS, profilaktyczna mastektomia obustronna, rak gruczołowy in situ, rak inwazyjny, rak przewodowy in situ, raloksyfen, rezonans magnetyczny, samobadanie piersi, selektywny modulator receptora estrogenowego, SERM, tamoksyfen, USG piersi, zrazik gruczołu piersiowego - Leksykon chorób i schorzeń
Włókniakogruczolak piersi – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Włókniakogruczolak piersi (fibroadenoma) to łagodny guz piersi, najczęściej występujący u kobiet w wieku 14-35 lat, dotykający około 10% populacji żeńskiej. Charakteryzuje się dobrze odgraniczoną, ruchomą, gładką i elastyczną masą o średnicy zwykle poniżej 2-3 cm, zbudowaną z tkanki gruczołowej i łącznej. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym, ultrasonografii (preferowanej u młodszych kobiet), mammografii (u kobiet powyżej 35. roku życia) oraz biopsji gruboigłowej lub cienkoigłowej. Włókniakogruczolak zwykle nie powoduje bólu ani zmian skórnych i często wykrywany jest przypadkowo. W większości przypadków leczenie ogranicza się do obserwacji klinicznej i obrazowej co 3-6 miesięcy, z edukacją pacjentki dotyczącą samobadania piersi i rozpoznawania objawów alarmowych.
ablacja prądem radiowym, badania obrazowe, badanie palpacyjne, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, biopsja gruboigłowa, biopsja mammotomiczna, biopsja wycinkowa, cefotaksym, ketorolak, krioablacja, łagodny guz piersi, lumpektomia, objaw skórki pomarańczowej, parametry życiowe, patolog, powikłania pooperacyjne, samobadanie piersi, tkanka gruczołowa, transformacja złośliwa, ultrasonografia piersi, wciągnięcie brodawki sutkowej, wyciek z brodawki sutkowej, znieczulenie ogólne - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi nawrotowy – Objawy
Rak piersi nawrotowy definiowany jest jako wznowa nowotworu po pierwotnym leczeniu, mogąca wystąpić miejscowo, regionalnie lub jako przerzuty odległe. Nawrót pojawia się najczęściej w ciągu pierwszych 5 lat od diagnozy, z najwyższym ryzykiem w pierwszych 2 latach, choć możliwy jest nawet po 10-20 latach. Lokalizacje przerzutów obejmują kości (ok. 70%), płuca (ok. 60%), wątrobę (ok. 50%) oraz mózg (10-15%). Objawy nawrotu są zróżnicowane i zależą od lokalizacji, obejmując m.in. guzki, zmiany skórne, ból kostny, duszność, żółtaczkę czy objawy neurologiczne. Progresja choroby jest determinowana przez typ molekularny (TNBC, HER2+ cechują się agresywniejszym przebiegiem), stadium zaawansowania, zajęcie węzłów chłonnych, wielkość guza, wiek pacjentki oraz zastosowane leczenie (radioterapia, terapia hormonalna). Wczesny nawrót definiowany jest jako występujący do 5 lat od diagnozy, późny – po tym okresie.
brodawka sutkowa, enzymy wątrobowe, guzek piersi, HER2-dodatni rak piersi, hiperkalcemia, inwazyjny rak zrazikowy, krążące DNA guza, lumpektomia, margines chirurgiczny, mastektomia, nawrót miejscowy, nawrót odległy, nawrót regionalny, potrójnie ujemny rak piersi, przerzuty do kości, przerzuty do mózgu, przerzuty do płuc, przerzuty do wątroby, radioterapia, rak piersi nawrotowy, rak przerzutowy, rak zrazikowy, receptor estrogenowy, terapia hormonalna, węzły chłonne, wysięk opłucnowy, zapalny rak piersi, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi u mężczyzn – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Rak piersi u mężczyzn stanowi mniej niż 1% wszystkich przypadków raka piersi, z około 2800 nowymi rozpoznaniami rocznie w USA, najczęściej diagnozowany jest w wieku 60-70 lat (średnia 67 lat). Ponad 90% guzów wykazuje ekspresję receptorów estrogenowych i/lub progesteronowych (HR+), co determinuje kluczową rolę hormonoterapii, głównie tamoksyfenu przez 5-10 lat. Diagnostyka obejmuje badanie fizykalne, mammografię lub USG (w zależności od wieku), biopsję gruboigłową oraz ocenę receptorów hormonalnych i HER2. Leczenie chirurgiczne najczęściej polega na mastektomii radykalnej z limfadenektomią pachową, rzadziej lumpektomii z radioterapią. Chemioterapia i terapie celowane (w tym anty-HER2) stosowane są analogicznie jak u kobiet. Radioterapia pooperacyjna zmniejsza ryzyko nawrotów i poprawia przeżycie, szczególnie po lumpektomii lub w przypadku zajęcia węzłów chłonnych.
agonista GnRH, biopsja gruboigłowa, biopsja węzła wartowniczego, chemioterapia, cyklofosfamid, docetaksel, działanie niepożądane, ekspresja PD-L1, guzek piersi, hormonoterapia, immunoterapia, inhibitor aromatazy, inwersja brodawki sutkowej, leczenie adjuwantowe, leczenie neoadjuwantowe, limfadenektomia pachowa, lumpektomia, mammografia, mastektomia, mastektomia radykalna, mutacja PIK3CA, nawrót choroby, nowotwór hormonozależny, objaw skórki pomarańczowej, pertuzumab, radioterapia, rak piersi u mężczyzn, receptor estrogenowy, receptor progesteronowy, samobadanie piersi, status HER2, tamoksyfen, terapia anty-HER2, tkanka gruczołowa piersi, trastuzumab, ultrasonografia piersi, węzły chłonne pachowe, wskaźnik śmiertelności, wyciek z brodawki, zespół multidyscyplinarny - Leksykon chorób i schorzeń
Rak wewnątrzprzewodowy in situ (dcis) – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Rak wewnątrzprzewodowy in situ (DCIS) stanowi około 20-25% wszystkich nowo rozpoznawanych raków piersi i charakteryzuje się obecnością nieinwazyjnych komórek nowotworowych ograniczonych do przewodów mlecznych, bez przerzutów do otaczających tkanek. Diagnostyka opiera się głównie na mammografii przesiewowej, gdzie DCIS manifestuje się jako mikrokalcyfikacje, oraz potwierdzeniu histopatologicznym biopsji. Kluczowe jest określenie stopnia złośliwości (niski, pośredni, wysoki) oraz statusu receptorów hormonalnych (ER/PR), co wpływa na plan leczenia. Standardowo leczenie obejmuje chirurgię (lumpektomia lub mastektomia), często uzupełnioną radioterapią po oszczędzającej piersi oraz terapię hormonalną u pacjentek z DCIS ER+. Radioterapia zmniejsza ryzyko nawrotu z około 30% do 15%, a terapia hormonalna, trwająca zwykle 5 lat, redukuje ryzyko nawrotu i rozwoju nowego raka piersi.
anastrozol, badanie fizykalne, badanie obrazowe piersi, biopsja, eksemestan, inhibitor aromatazy, inwazyjny rak przewodowy, krwisty wyciek z brodawki, lumpektomia, mammografia, marker biologiczny, marker prognostyczny, mastektomia, nawrót raka, przewód mleczny, radioterapia, radioterapia całej piersi, rak przedinwazyjny, rak wewnątrzprzewodowy in situ, receptor estrogenowy, receptor hormonalny, samobadanie piersi, tamoksyfen, terapia endokrynologiczna, terapia hormonalna, węzeł chłonny - Leksykon chorób i schorzeń
Rak gruczołowy in situ – Leczenie
Rak gruczołowy in situ (LCIS) to stan przednowotworowy charakteryzujący się proliferacją nieprawidłowych komórek w zrazikach piersi, bez przekroczenia błony podstawnej. LCIS zwiększa ryzyko rozwoju inwazyjnego raka piersi o około 20% w ciągu życia, dotyczące obu piersi. Wyróżnia się trzy typy LCIS: klasyczny (CLCIS), pleomorficzny (PLCIS) i floridny (FLCIS), z których PLCIS i FLCIS mają wyższe ryzyko progresji i wymagają bardziej agresywnego leczenia, podobnego do DCIS. Leczenie LCIS jest zindywidualizowane i obejmuje aktywną obserwację (badania kliniczne co 6-12 miesięcy, coroczne mammografie, MRI w wybranych przypadkach), farmakoterapię prewencyjną (tamoksyfen, raloksyfen, inhibitory aromatazy) oraz leczenie chirurgiczne (lumpektomia, biopsja ekscyzyjna, mastektomia profilaktyczna). Tamoksyfen zmniejsza ryzyko inwazyjnego raka o około 56%, a leczenie hormonalne trwa zwykle 5 lat.
aktywna obserwacja, anastrozol, badanie kliniczne, badanie kliniczne piersi, biopsja ekscyzyjna, biopsja gruboigłowa, biopsja wspomagana próżnią, chemoprofilaktyka, eksemestan, farmakoterapia prewencyjna, inhibitor aromatazy, klasyczny LCIS, lumpektomia, mammografia, mastektomia profilaktyczna, mutacja genetyczna, pleomorficzny LCIS, radioterapia, rak gruczołowy in situ, rak inwazyjny, rak piersi, rak przewodowy in situ, raloksyfen, rezonans magnetyczny piersi, samobadanie piersi, selektywny modulator receptora estrogenowego, stan przednowotworowy, status menopauzalny, tamoksyfen - Leksykon chorób i schorzeń
Rak wewnątrzprzewodowy in situ (dcis) – Objawy
Rak wewnątrzprzewodowy in situ (DCIS) to najwcześniejsza, nieinwazyjna forma raka piersi, ograniczona do przewodów mlekowych bez przekroczenia błony podstawnej. Stanowi 20-25% nowych diagnoz raka piersi i jest najczęściej wykrywany przypadkowo w mammografii jako mikrozwapnienia. DCIS klasyfikuje się na podstawie stopnia zróżnicowania komórek (niski, pośredni, wysoki) oraz ekspresji receptorów hormonalnych, co ma znaczenie prognostyczne i terapeutyczne. Ryzyko progresji nieleczonego DCIS do raka inwazyjnego wynosi od 25% do 60% w ciągu 9-24 lat, z rocznym wzrostem ryzyka o 1-2%. Czynniki zwiększające ryzyko progresji to młody wiek (<45-50 lat), wysoki stopień zróżnicowania, obecność martwicy typu comedo, duży rozmiar zmiany, dodatnie marginesy chirurgiczne oraz ekspresja markerów molekularnych, np. p16. Po leczeniu ryzyko wznowy wynosi 15-20%, przy czym radioterapia po lumpektomii redukuje je z 25-30% do około 15%, a mastektomia zmniejsza ryzyko wznowy do <1%.
aktywny nadzór, badanie histopatologiczne, badanie przesiewowe mammograficzne, biomarker prognostyczny, biopsja gruboigłowa, biopsja stereotaktyczna, błona podstawna, choroba Pageta brodawki sutkowej, inwazyjny rak piersi, inwazyjny rak przewodowy, komórki mioepitelialne, lumpektomia, martwica typu comedo, mastektomia, mikrozwapnienie, radioterapia, rak przedinwazyjny, rak przewodowy in situ, rak wewnątrzprzewodowy in situ, receptory hormonalne - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy – Leczenie
Guzy skórne, w większości przypadków łagodne i niekancerogenne, nie wymagają rutynowego leczenia, jednak konieczna jest ich obserwacja pod kątem zmian w rozmiarze, kolorze czy konsystencji. Wskazania do konsultacji lekarskiej obejmują guz utrzymujący się ponad 2 tygodnie, szybki wzrost, ból, twardość, objawy ogólne jak gorączka czy niezamierzona utrata masy ciała. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym, ultrasonografii oraz biopsji, co pozwala na różnicowanie między łagodnymi zmianami (lipomy, torbiele) a nowotworami złośliwymi. Leczenie zachowawcze obejmuje obserwację, stosowanie zimnych lub ciepłych okładów, farmakoterapię (antybiotyki, NLPZ, kortykosteroidy) oraz mniej inwazyjne procedury takie jak aspiracja igłowa, krioterapia, elektrokoagulacja, liposukcja czy terapia laserowa. W przypadku guzów złośliwych stosuje się chirurgię, radioterapię, chemioterapię, terapię hormonalną i immunoterapię, podkreślając znaczenie wczesnej diagnozy i leczenia.
antybiotyk, aspiracja igłowa, biopsja, biopsja wycinająca, blizna keloidowa, chemioterapia, choroba Dupuytrena, drenaż chirurgiczny, elektrokoagulacja, fibroadenoma, fosfatydylocholina, guz skórny, guz złośliwy, immunoterapia, iniekcja kortykosteroidowa, krioterapia, lipom, liposukcja, lumpektomia, mastektomia, nerwiak Mortona, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nowotwór piersi, radioterapia, seroma, terapia hormonalna, terapia laserowa, torbiel, torbiel ganglionowa, torbiel piersi, USG, wycięcie chirurgiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi – Leczenie
Leczenie raka piersi wymaga podejścia wielodyscyplinarnego, obejmującego chirurgię onkologiczną, onkologię radiacyjną i medyczną, z indywidualnym planem terapeutycznym dostosowanym do typu, stadium nowotworu oraz statusu receptorów hormonalnych i HER2. Chirurgia, jako pierwszy etap, obejmuje lumpektomię lub różne formy mastektomii, z oceną węzłów chłonnych pachowych poprzez biopsję węzła wartowniczego (SLNB) lub limfadenektomię. Radioterapia, stosowana po operacjach oszczędzających pierś lub mastektomii (zwłaszcza przy guzach >5 cm lub zajętych węzłach), wykorzystuje techniki takie jak IMRT czy brachyterapię, a jej celem jest eliminacja pozostałych komórek nowotworowych i zmniejszenie ryzyka wznowy. Chemioterapia, zarówno neoadjuwantowa, jak i adjuwantowa, opiera się na schematach zawierających antracykliny i taksany (np. AC-T, TC, TCH), a jej wskazania obejmują m.in. raki HER2-dodatnie, potrójnie ujemne oraz z zajęciem węzłów chłonnych. Terapia hormonalna (tamoksyfen, inhibitory aromatazy, supresja funkcji jajników) jest kluczowa w rakach ER+/PR+, natomiast terapie celowane (trastuzumab, pertuzumab, inhibitory CDK4/6, PARP) i immunoterapia (pembrolizumab, atezolizumab) stanowią nowoczesne opcje dla wybranych podtypów biologicznych nowotworu.
biopsja węzła wartowniczego, chemioterapia adjuwantowa, chemioterapia neoadjuwantowa, chirurgia onkologiczna, immunoterapia, inhibitor aromatazy, kardiotoksyczność, limfadenektomia pachowa, lumpektomia, mastektomia, mutacja genetyczna, neuropatia obwodowa, obrzęk limfatyczny, osteoporoza, potrójnie ujemny rak piersi, przerzutowy rak piersi, radioterapia, rak piersi, rak przewodowy in situ, receptor hormonalny, rekonstrukcja piersi, status HER2, status menopauzalny, tamoksyfen, terapia hormonalna, trastuzumab, węzeł chłonny pachowy - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi nawrotowy – Etiologia i przyczyny
Nawrót raka piersi definiowany jest jako ponowne pojawienie się choroby nowotworowej po zakończeniu pierwotnego leczenia i remisji klinicznej. Główną przyczyną nawrotu jest przetrwanie mikroskopijnych, uśpionych komórek nowotworowych, które mogą pozostawać w stanie dormancji przez wiele lat, unikając destrukcji przez terapię. Mechanizmy oporności na leki, takie jak adaptacja komórek, zmiany ekspresji genów, przejście nabłonkowo-mezenchymalne (EMT) oraz obecność komórek macierzystych nowotworu (CSCs), odgrywają kluczową rolę w reaktywacji tych komórek i rozwoju nawrotu. Ryzyko nawrotu zależy od wielu czynników, w tym stadium i wielkości guza pierwotnego, statusu węzłów chłonnych, podtypu biologicznego (np. TNBC, HER2+), statusu receptorów hormonalnych, marginesów chirurgicznych, wieku pacjentki, mutacji genetycznych (BRCA1/2), otyłości oraz zastosowanego leczenia (chirurgia, radioterapia, terapia hormonalna). Szczególnie istotne jest, że ryzyko nawrotu u pacjentek z rakiem ER-dodatnim może utrzymywać się nawet do 20 lat po diagnozie.
czynnik prognostyczny, komórka rakowa, komórki macierzyste nowotworu, leczenie oszczędzające pierś, lumpektomia, margines chirurgiczny, mastektomia, mikroRNA, mutacja BRCA, nawrót miejscowy, oporność na leki, potrójnie ujemny rak piersi, przejście nabłonkowo-mezenchymalne, przerzut do węzłów chłonnych, radioterapia, rak piersi nawrotowy, receptor estrogenowy, receptor hormonalny, remisja kliniczna, status receptorów hormonalnych, terapia hormonalna, uśpienie komórek nowotworowych, węzeł chłonny, wskaźnik masy ciała, zapalny rak piersi - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi nawrotowy – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Nawrót raka piersi definiowany jest jako ponowne pojawienie się nowotworu po zakończonym leczeniu pierwotnym, z ryzykiem nawrotu największym w ciągu pierwszych 5 lat, szczególnie między 1. a 2. rokiem. Wyróżnia się trzy typy nawrotów: miejscowy (w piersi lub okolicy blizny), regionalny (w węzłach chłonnych pachowych, szyjnych lub przy mostku) oraz odległy (przerzutowy, najczęściej do kości, płuc, wątroby lub mózgu). Czynniki ryzyka nawrotu obejmują zajęcie węzłów chłonnych, wielkość guza, stopień zaawansowania, typ biologiczny (szczególnie TNBC i IBC), status receptorów hormonalnych i HER2 oraz wiek pacjentki (<35 lat). Diagnostyka nawrotu opiera się na badaniu fizykalnym, mammografii, USG, MRI, biopsji, CT, scyntygrafii kości, PET-CT oraz markerach nowotworowych (CA 15-3, CA 27-29, CEA). Ponowne określenie statusu receptorów ER, PR i HER2 jest kluczowe dla wyboru terapii.
biopsja, bisfosfoniany, chemioterapia, drabina analgetyczna WHO, hormonoterapia, immunoterapia, inhibitory aromatazy, inhibitory CDK4/6, lęk przed nawrotem choroby, lumpektomia, mammografia, markery nowotworowe, mastektomia, nawrót miejscowy, nawrót odległy, nawrót regionalny, neutropenia, obrzęk limfatyczny, PET-CT, potrójnie ujemny rak piersi, przerzutowy rak piersi, przerzuty do kości, radioterapia, radioterapia paliatywna, receptory hormonalne, rezonans magnetyczny piersi, scyntygrafia kości, terapia celowana, tomografia komputerowa, USG piersi, węzły chłonne, zapalny rak piersi - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba pageta brodawki sutkowej – Diagnostyka i diagnoza
Choroba Pageta brodawki sutkowej to rzadka postać raka piersi, stanowiąca 1-4% przypadków, najczęściej diagnozowana po 50. roku życia. Charakteryzuje się zmianami skórnymi w obrębie brodawki i otoczki sutkowej, takimi jak zaczerwienienie, łuszczenie, strupki, owrzodzenia oraz krwisty wyciek. W około 50% przypadków towarzyszy jej obecność guza piersi, wykrywalnego podczas badania palpacyjnego. Diagnostyka obejmuje badanie kliniczne, mammografię (nieprawidłowości u 50-60% pacjentów), ultrasonografię oraz rezonans magnetyczny (MRI) o czułości około 68%, przewyższającej mammografię (39%). Kluczowa jest biopsja skóry brodawki (stemplowa, klinowa lub powierzchniowa) oraz biopsja guza i węzłów chłonnych, jeśli są podejrzane. Histopatologia wykazuje obecność charakterystycznych komórek Pageta, a badania immunohistochemiczne (CD138, P53, CK7, HER2/Neu, EMA/MUC1) potwierdzają rozpoznanie i różnicują z innymi zmianami, np. czerniakiem.
badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, badanie immunohistochemiczne, badanie kliniczne piersi, biopsja gruboigłowa, biopsja klinowa, biopsja skóry, biopsja stemplowa, biopsja węzła wartowniczego, choroba Bowena, choroba Pageta brodawki sutkowej, DCIS, egzema, ekspresja HER2, inwazyjny rak piersi, klasyfikacja TNM, komórka Pageta, komórka Tokera, kontaktowe zapalenie skóry, lumpektomia, łuszczyca, mammografia, mastektomia, mikrozwapnienie, naskórek brodawki sutkowej, przewodowy rak in situ, rak kolczystokomórkowy in situ, rak piersi, receptor estrogenowy, receptor progesteronowy, rezonans magnetyczny piersi, ultrasonografia piersi, węzeł chłonny pachowy - Leksykon chorób i schorzeń
Podejrzane guzy piersi – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Prognoza raka piersi jest ściśle związana ze stadium zaawansowania choroby oraz zajęciem węzłów chłonnych, które stanowią kluczowe czynniki prognostyczne. Wczesne stadium raka piersi cechuje się niższym ryzykiem nawrotu i lepszym rokowaniem, z pięcioletnim wskaźnikiem przeżycia sięgającym 96%. W przypadku zajęcia innych tkanek wskaźnik ten spada do 73% lub mniej, a przy przerzutach odległych leczenie ma charakter paliatywny, ukierunkowany na spowolnienie progresji i łagodzenie objawów. Czas do nawrotu oraz lokalizacja wznowy również wpływają na rokowanie – nawroty miejscowe po lumpektomii i radioterapii mają korzystniejszą prognozę niż przerzuty odległe. W diagnostyce obrazowej, zmiany BI-RADS 4 wykazują szeroki zakres ryzyka złośliwości (3-94%), co podkreśla potrzebę zaawansowanych technik ultrasonograficznych w celu precyzyjnej oceny charakteru zmian i ograniczenia niepotrzebnych biopsji.
badanie ultrasonograficzne, biomarker obrazowy, choroba włóknisto-torbielowata, elastografia fali poprzecznej, klasyfikacja BI-RADS, lumpektomia, mammografia, nawrót choroby, nawrót raka piersi, nowotwór, przerzuty do węzłów chłonnych, przerzuty odległe, radiomika, regresja logistyczna, ryzyko złośliwości, ultrasonografia z kontrastem, węzły chłonne, wskaźnik przeżycia, złośliwy guz - Leksykon chorób i schorzeń
Podejrzane guzy piersi – Leczenie
Leczenie podejrzanych guzów piersi opiera się na precyzyjnej diagnostyce, w tym badaniu klinicznym, obrazowym (mammografia, USG, MRI) oraz biopsji (FNA, gruboigłowa, chirurgiczna), co stanowi tzw. test potrójny o skuteczności diagnostycznej przekraczającej 99%. W przypadku zmian łagodnych, takich jak torbiele, gruczolakowłókniaki czy brodawczaki, stosuje się metody zachowawcze (obserwacja, aspiracja cienkoigłowa, kontrola obrazowa) lub interwencyjne (chirurgiczne usunięcie, krioablacja). Leczenie zmian włóknisto-torbielowatych obejmuje farmakoterapię przeciwbólową i hormonalną, natomiast infekcje i ropnie wymagają antybiotykoterapii oraz ewentualnego drenażu. W przypadku guzów łagodnych o średnicy powyżej 3-4 cm lub wykazujących cechy niepokojące, wskazane jest leczenie chirurgiczne lub alternatywne metody, takie jak krioablacja.
antybiotykoterapia, aspiracja cienkoigłowa, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, biopsja chirurgiczna, biopsja gruboigłowa, biopsja węzłów chłonnych, brachyterapia, brodawczak wewnątrzprzewodowy, chemioterapia adjuwantowa, chemioterapia neoadjuwantowa, gruczolakowłókniak, guz piersi, IMRT, inhibitor aromatazy, krioablacja, lumpektomia, mastektomia, niesteroidowy lek przeciwzapalny, rak hormonozależny, receptor estrogenowy, ropień piersi, tamoksyfen, teleradioterapia, terapia celowana, test potrójny, torbiel piersi, trastuzumab, zmiana łagodna, zmiana włóknisto-torbielowata - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi nawrotowy – Leczenie
Nawrót raka piersi definiowany jest jako ponowne pojawienie się nowotworu po zakończonym leczeniu pierwotnym i może manifestować się jako wznowa miejscowa, regionalna lub odległa (przerzutowa). Diagnostyka nawrotu wymaga biopsji zmiany w celu potwierdzenia diagnozy i oceny cech biologicznych guza (receptory hormonalne, HER2), a także badań obrazowych (TK, MRI, PET-CT, scyntygrafia kości) w celu wykluczenia przerzutów. Leczenie wznowy miejscowej i regionalnej obejmuje chirurgię (mastektomia lub usunięcie guza i węzłów chłonnych), radioterapię (z uwzględnieniem wcześniejszego napromieniania) oraz leczenie systemowe dostosowane do fenotypu guza: hormonoterapię, chemioterapię, terapię celowaną anty-HER2 i immunoterapię. Badanie CALOR potwierdziło korzyść z chemioterapii uzupełniającej u pacjentów z ER-ujemnym nawrotem, natomiast u ER-dodatnich decyzje są indywidualizowane.
biopsja guza, chemioterapia, HER2, hiperfrakcjonowanie, hiperkalcemia, hormonoterapia, immunoterapia, inhibitor CDK4/6, inhibitor PARP, inhibitor PI3K, inhibitor punktów kontrolnych immunologicznych, komórka nowotworowa, limfadenektomia, lumpektomia, mastektomia, mutacja BRCA, potrójnie ujemny rak piersi, przerzut do kości, radioterapia, radioterapia paliatywna, radioterapia uzupełniająca, rak piersi nawrotowy, receptor hormonalny, terapia anty-HER2, ucisk rdzenia kręgowego, węzeł chłonny, wznowa miejscowa, wznowa odległa, wznowa regionalna, złamanie patologiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Atypowa hiperplazja piersi – Leczenie
Atypowa hiperplazja piersi (ADH) stanowi stan przedrakowy charakteryzujący się nieprawidłowym rozrostem komórek w tkance piersiowej, z ryzykiem progresji do raka piersi w zakresie 22-65% po biopsji rdzeniowej. Postępowanie chirurgiczne, takie jak biopsja wycinająca, biopsja wspomagana próżniowo czy lumpektomia, jest rekomendowane w przypadku wykrycia ADH w biopsji rdzeniowej lub niepokojących zmian w mammografii, celem wykluczenia obecności raka. Lokalizacja zmian podczas zabiegu może być wspomagana techniką lokalizacji drutem lub nasionkiem. W przypadku pacjentek o niskim ryzyku (brak mutacji BRCA1/2, niska ocena BI-RADS, brak rodzinnej historii raka) możliwe jest leczenie zachowawcze z nadzorem i/lub terapią farmakologiczną. Leczenie farmakologiczne obejmuje selektywne modulatory receptora estrogenowego (tamoksyfen, raloksyfen) oraz inhibitory aromatazy (exemestan, anastrozol), które zmniejszają ryzyko rozwoju raka piersi o 50-70%, przy stosowaniu przez 5 lat. Tamoksyfen redukuje ryzyko raka u kobiet z ADH o 86% (badanie NSABP P-1). Należy jednak uwzględnić potencjalne działania niepożądane, takie jak ryzyko raka endometrium, zakrzepicy czy udaru, zwłaszcza u kobiet powyżej 50. roku życia.
anastrozol, atypowa hiperplazja piersi, atypowa hiperplazja przewodowa, biomarker, biopsja chirurgiczna, biopsja piersi, biopsja rdzeniowa, biopsja wspomagana próżniowo, biopsja wycinająca, hiperplazja endometrium, hormonoterapia menopauzalna, inhibitor aromatazy, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, lumpektomia, mammografia, mastektomia profilaktyczna, metformina, modulator receptora estrogenowego, mutacja BRCA, rak przewodowy in situ, raloksyfen, receptor estrogenowy, rezonans magnetyczny, stratyfikacja ryzyka, tamoksyfen, tomosynteza piersi, udar mózgu, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Guzy piersi stanowią częsty objaw kliniczny, z którym pacjentki zgłaszają się do lekarza, a ich etiologia jest zróżnicowana, obejmując zarówno zmiany łagodne (około 80%), jak i złośliwe. W okresie laktacji najczęstszymi przyczynami guzów są zatkane przewody mleczne, obrzęk piersi, mastitis oraz ropnie, które manifestują się jako bolesne, twarde lub fluktuacyjne zmiany z towarzyszącym zaczerwienieniem i podwyższoną temperaturą skóry. Diagnostyka guzów piersi powinna obejmować szczegółową inspekcję i palpację, oceniając lokalizację, rozmiar (np. 4×6 cm), kształt, bolesność, konsystencję, ruchomość, obecność tętnienia, fluktuacji oraz stan regionalnych węzłów chłonnych. W przypadku podejrzenia zmian nowotworowych lub nieustępujących zmian zapalnych, wskazane jest wykonanie badań obrazowych, takich jak mammografia, która jest możliwa u kobiet karmiących, choć interpretacja może być utrudniona ze względu na zwiększoną gęstość tkanki gruczołowej.
aspiracja cienkoigłowa, badanie palpacyjne, biopsja piersi, brodawczak wewnątrzprzewodowy, chemioterapia, galaktocele, gruczolak, guz piersi, guz tłuszczowy, lumpektomia, martwica tłuszczowa, mastektomia, obrzęk piersi, pierś włóknisto-torbielowata, powiększony węzeł chłonny, radioterapia, rak piersi, ropień piersi, terapia hormonalna, tłuszczak, torbiel, torbiel mleczna, włókniak, zablokowany przewód mleczny, zapalenie piersi, zatkany przewód mleczny, zmiana łagodna - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba pageta brodawki sutkowej – Leczenie
Choroba Pageta brodawki sutkowej to rzadki nowotwór piersi, lokalizujący się głównie w obrębie brodawki i otoczki. Standardem leczenia jest chirurgia, dostosowana do zaawansowania choroby i obecności współistniejącego raka piersi. Mastektomia pozostaje wskazana przy współistniejącym inwazyjnym raku, wyczuwalnym guzie, zmianach w głębszych partiach gruczołu lub wieloogniskowości. Alternatywnie, w wybranych przypadkach ograniczonych do brodawki i otoczki, możliwe jest leczenie oszczędzające pierś (BCS) z usunięciem brodawki i otoczki oraz niewielkim marginesem zdrowej tkanki, często uzupełniane radioterapią. Radioterapia, podawana zwykle 5 dni w tygodniu przez 3-6 tygodni, jest kluczowa po leczeniu oszczędzającym oraz w wybranych przypadkach po mastektomii, a także jako samodzielna terapia w chorobie ograniczonej do skóry bez wykrywalnego guza. Biopsja węzła wartowniczego jest zalecana u pacjentek z inwazyjnym rakiem piersi, natomiast nie jest konieczna przy DCIS leczonym oszczędzająco.
biopsja węzła wartowniczego, chemioterapia, chemioterapia neoadjuwantowa, chirurg plastyczny, choroba Pageta brodawki sutkowej, fotouczulacz, hormonoterapia, immunoterapia, inhibitor punktów kontrolnych immunologicznych, inhibitory aromatazy, inwazyjny rak piersi, koniugat przeciwciała z lekiem, krioablacja, kriochirurgia, leczenie chirurgiczne, leczenie oszczędzające pierś, leczenie systemowe, limfadenektomia pachowa, lumpektomia, mastektomia, nadekspresja białka, onkolog kliniczny, opieka paliatywna, opieka wspomagająca, patolog, psychoonkolog, radioterapeuta, radioterapia, rak przewodowy in situ, rekonstrukcja piersi, selektywne modulatory receptora estrogenowego, terapia celowana, terapia fotodynamiczna, terapia żywieniowa, trastuzumab - Leksykon chorób i schorzeń
Inwazyjny rak zrazikowy – Leczenie
Inwazyjny rak zrazikowy (ILC) stanowi 10-15% wszystkich raków piersi i charakteryzuje się unikalną biologią, w tym wysokim odsetkiem receptorów hormonalnych ER/PR-dodatnich (90-95%) oraz najczęściej negatywnym statusem HER2. Leczenie ILC wymaga podejścia wielodyscyplinarnego, obejmującego chirurgię (lumpektomia z radioterapią lub mastektomia), terapię hormonalną (SERM, inhibitory aromatazy, supresja jajników, SERD) oraz w wybranych przypadkach chemioterapię i terapię celowaną. Radioterapia jest standardem po lumpektomii i wskazana po mastektomii przy dużych guzach lub zajęciu węzłów chłonnych. Terapia hormonalna trwa zwykle 5-10 lat, a inhibitory aromatazy wykazują większą skuteczność u pacjentek z ILC, zwłaszcza po menopauzie. Chemioterapia jest stosowana ostrożnie ze względu na mniejszą wrażliwość ILC na cytostatyki, a jej korzyści są ograniczone do podgrup o wysokim ryzyku nawrotu, potwierdzonych testami genomowymi (np. Oncotype DX, Mammaprint).
abemacyklib, anastrozol, atezolizumab, biopsja węzła wartowniczego, chemioterapia, chemioterapia adjuwantowa, chemioterapia neoadjuwantowa, eksemestan, fulwestrant, immunoterapia, inhibitory aromatazy, inhibitory CDK4/6, inhibitory punktów kontrolnych, inwazyjny rak zrazikowy, kryzotynib, letrozol, limfadenektomia pachowa, lumpektomia, mastektomia, palbocyklib, radioterapia, receptor estrogenowy, receptor progesteronowy, receptory hormonalne, SERM, supresja jajników, tamoksyfen, terapia hormonalna - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba pageta brodawki sutkowej – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Choroba Pageta brodawki sutkowej to rzadki nowotwór piersi, stanowiący 1-4% przypadków raka piersi, charakteryzujący się zmianami skórnymi brodawki i otoczki, często mylonymi z egzemą. W 80-90% przypadków współistnieje z podskórnym rakiem przewodowym in situ (DCIS) lub inwazyjnym rakiem piersi. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym i biopsji skóry brodawki (punch lub kliniczna), gdyż mammografia jest prawidłowa u około 50% pacjentek. Po potwierdzeniu diagnozy konieczne jest wykonanie badań obrazowych (mammografia, USG, MRI) w celu oceny zaawansowania nowotworu. Leczenie polega głównie na chirurgii – mastektomii lub chirurgii oszczędzającej pierś z usunięciem brodawki i otoczki, często uzupełnianej radioterapią. W przypadku inwazyjnego raka piersi zalecana jest biopsja węzła wartowniczego pachowego (SLNB) z ewentualną limfadenektomią. Chemioterapia, hormonoterapia i terapia celowana (np. trastuzumab przy HER2+) stosowane są w zależności od charakterystyki guza i stopnia zaawansowania.
badanie fizykalne, biopsja klinowa, biopsja skóry, biopsja węzła wartowniczego, brodawka sutkowa, chemioterapia, chirurgia oszczędzająca pierś, choroba Pageta, egzema, hormonoterapia, inwazyjny rak piersi, komórki Pageta, leczenie neoadjuwantowe, limfadenektomia pachowa, limfedem, lumpektomia, łuszczyca, mammografia, mastektomia, nadekspresja receptora HER2, obrzęk limfatyczny, radioterapia, rak piersi, rak przewodowy in situ, rekonstrukcja piersi, rezonans magnetyczny piersi, terapia celowana, trastuzumab, węzły chłonne pachowe - Leksykon chorób i schorzeń
Podejrzane guzy piersi – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Podejrzany guz piersi definiowany jest jako masa tkankowa w obrębie piersi, która może budzić podejrzenie raka, choć około 80% guzów ma charakter łagodny. Kluczowa jest szybka i kompleksowa ocena kliniczna, obejmująca badanie fizykalne z dokumentacją rozmiaru, konsystencji i lokalizacji guza oraz badania obrazowe, takie jak mammografia diagnostyczna (zalecana u kobiet ≥30 lat), ultrasonografia (preferowana u kobiet <30 lat) oraz MRI z kontrastem w przypadkach podejrzanych zmian. Biopsja gruboigłowa stanowi złoty standard diagnostyczny, charakteryzując się wyższą czułością i swoistością w wykrywaniu inwazji nowotworowej w porównaniu do biopsji cienkoigłowej. Wskazania do biopsji obejmują zmiany podejrzane, bolesne lub rosnące, a procedura jest bezpieczna, z niskim ryzykiem powikłań.
badanie fizykalne, badanie kliniczne piersi, badanie przesiewowe, biopsja, biopsja chirurgiczna, biopsja cienkoigłowa, biopsja gruboigłowa, biopsja stereotaktyczna, brachyterapia, chemioterapia, guz piersi, lumpektomia, mammografia diagnostyczna, mammogram, mastektomia, MRI piersi, nowotwór złośliwy, ocena histologiczna, piersi włóknisto-torbielowate, radioterapia, rak piersi, samobadanie piersi, terapia hormonalna, tkanka piersi, torbiel piersi, ultrasonografia, USG piersi, węzły chłonne, wyciek z brodawki sutkowej, zapalenie piersi - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi nawrotowy – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Nawrotowy rak piersi może manifestować się miejscowo, regionalnie lub jako przerzuty odległe, z różnym rokowaniem zależnym od lokalizacji nawrotu oraz cech biologicznych guza. 10-letnie przeżycie po nawrocie miejscowym wynosi około 71%, a 15-letnie około 65%. Najlepsze rokowanie obserwuje się przy nawrocie miejscowym (5-letnie przeżycie 99%), gorsze przy nawrocie regionalnym (86%), a najgorsze przy przerzutach odległych (27%). Kluczowe czynniki prognostyczne to status receptora progesteronowego (ujemny PR wiąże się z gorszym rokowaniem), wiek pacjentki (<40 lat zwiększa ryzyko zgonu) oraz czas do nawrotu (nawrót przed 2 latami od diagnozy pierwotnej pogarsza prognozę). Ryzyko zgonu po nawrocie miejscowym waha się od 15% do 60%, zależnie od tych czynników. Podtypy nowotworu, takie jak zapalny rak piersi (IBC) i potrójnie ujemny rak piersi (TNBC), charakteryzują się wyższym ryzykiem nawrotu i gorszym rokowaniem, a w TNBC nawroty pojawiają się średnio po 2,6 roku od diagnozy.
antygen nowotworowy 125, antygen rakowo-płodowy, chemioterapia adjuwantowa, fibrynogen, leczenie oszczędzające pierś, limfocyt naciekający guz, lumpektomia, mastektomia, nawrót miejscowy, nawrót odległy, nawrót przerzutowy, nawrót regionalny, podtyp luminalny, potrójnie ujemny rak piersi, przerzut odległy, przeżycie wolne od choroby, radioterapia, rak piersi nawrotowy, receptor progesteronowy, terapia systemowa, węzeł chłonny pachowy, węzeł chłonny regionalny, zapalny rak piersi - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba pageta sutka – Leczenie
Choroba Pageta sutka to rzadki nowotwór rozwijający się w obrębie brodawki i otoczki sutkowej, często współistniejący z rakiem piersi, którego obecność i zaawansowanie determinują strategię terapeutyczną. Podstawą leczenia jest chirurgia, obejmująca mastektomię, zabiegi oszczędzające pierś (lumpektomia) lub centralny wycinek, w zależności od rozległości zmian. W przypadku podejrzenia zajęcia węzłów chłonnych wykonuje się biopsję węzła wartowniczego lub limfadenektomię pachową. Radioterapia uzupełniająca, standardowo dawka 50 Gy w 25 frakcjach, jest wskazana po zabiegach oszczędzających pierś oraz w wybranych przypadkach po mastektomii. Leczenie adjuwantowe obejmuje chemioterapię (zwłaszcza przy inwazyjnym raku piersi), hormonoterapię (tamoksyfen, inhibitory aromatazy) w przypadku receptorów hormonalnych dodatnich oraz terapię celowaną (trastuzumab) przy HER2-dodatnim nowotworze.
biopsja węzła wartowniczego, brodawka sutkowa, chemioterapia, chemioterapia neoadjuwantowa, choroba Pageta sutka, hormonoterapia, immunoterapia, inhibitor aromatazy, krioablacja, leczenie uzupełniające, lumpektomia, mastektomia, napromienianie piersi, radioterapia, rak HER2-dodatni, rak hormonozależny, rak piersi, receptor estrogenowy, receptor progesteronowy, rekonstrukcja piersi, tamoksyfen, terapia celowana, terapia fotodynamiczna, trastuzumab, usunięcie węzłów chłonnych pachowych, węzeł chłonny, zabieg oszczędzający pierś - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi – Leczenie
Rak piersi jest najczęstszym nowotworem złośliwym u kobiet, wymagającym wielodyscyplinarnego podejścia terapeutycznego dostosowanego do typu histologicznego, stadium zaawansowania, ekspresji receptorów hormonalnych (ER, PR) oraz HER2. Leczenie chirurgiczne, obejmujące lumpektomię, mastektomię lub zmodyfikowaną mastektomię radykalną, często łączy się z biopsją węzła wartowniczego (SLNB) w celu oceny zajęcia regionalnych węzłów chłonnych. Radioterapia, stosowana po zabiegach oszczędzających pierś lub mastektomii, wykorzystuje techniki takie jak teleradioterapia, brachyterapia czy radioterapia śródoperacyjna (IORT), z zastosowaniem metod minimalizujących napromienianie serca (np. deep inspiration breath-hold). Chemioterapia, adiuwantowa lub neoadiuwantowa, opiera się na schematach zawierających antracykliny i taksany, zmniejszając ryzyko nawrotu o około 33% w ciągu 10 lat. Hormonoterapia, stosowana przez 5-10 lat u pacjentek z ER+/PR+, obejmuje SERM (tamoksyfen), inhibitory aromatazy (anastrozol, letrozol, eksemestan) oraz nowe leki jak elacestrant, redukując ryzyko nawrotu nawet o 50%.
badanie kliniczne, biopsja węzła wartowniczego, brachyterapia, brodawka sutkowa, chemioterapia, chemioterapia adiuwantowa, fizjoterapia, fulwestrant, hormonoterapia, immunoterapia, inhibitor aromatazy, inhibitor CDK4/6, inhibitor PARP, leczenie neoadiuwantowe, limfedem, lumpektomia, MammaPrint, mastektomia, mutacja BRCA, napromienianie piersi, neuropatia, nowotwór złośliwy, obrzęk limfatyczny, Oncotype DX, pembrolizumab, potrójnie ujemny rak piersi, radiologia interwencyjna, radioterapia, radioterapia śródoperacyjna, rak piersi, rak przewodowy przedinwazyjny, receptor hormonalny, ściana klatki piersiowej, selektywny modulator receptora estrogenowego, stadium zaawansowania, teleradioterapia, terapia anty-HER2, terapia celowana, terapia endokrynna, test genomowy, trastuzumab, uderzenie gorąca, węzeł chłonny, wskaźnik przeżywalności, wznowa miejscowa, zapalny rak piersi - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi u mężczyzn – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Rak piersi u mężczyzn (MBC) stanowi mniej niż 1% wszystkich przypadków raka piersi, z roczną zachorowalnością w USA na poziomie około 2600-2800 przypadków. Choroba najczęściej diagnozowana jest u mężczyzn w wieku około 67 lat, zwykle w bardziej zaawansowanym stadium niż u kobiet. Dominującym typem histologicznym jest inwazyjny rak przewodowy, a około 90% przypadków wykazuje ekspresję receptorów estrogenowych (ER+). Diagnostyka obejmuje badanie fizykalne, mammografię, ultrasonografię, biopsję oraz ocenę receptorów hormonalnych i HER2. Leczenie opiera się głównie na mastektomii, z możliwym zastosowaniem lumpektomii w wybranych przypadkach, oraz terapii systemowej, w tym hormonoterapii (np. tamoksyfen, często w połączeniu z inhibitorem CDK4/6 abemacyklibem), chemioterapii, terapii celowanej i radioterapii. Radioterapia jest stosowana rzadziej niż u kobiet, głównie po lumpektomii, przy guzach >5 cm, zajętych węzłach chłonnych lub nawrotach. Opieka pielęgniarska obejmuje edukację, wsparcie psychospołeczne, koordynację leczenia oraz monitorowanie powikłań, takich jak ból, lęk, zaburzenia obrazu ciała, ryzyko zakażeń, zmęczenie i zaburzenia integralności skóry.
abemacyklib, badanie fizykalne, badanie genetyczne, badanie histopatologiczne, biopsja cienkoigłowa, biopsja rdzeniowa, biopsja węzła wartowniczego, brodawka sutkowa, chemioterapia, chemioterapia adiuwantowa, chemioterapia neoadiuwantowa, choroba Pageta brodawki sutkowej, ginekomastia, HER2, hormonoterapia, immunosupresja, immunoterapia, inhibitor CDK4/6, inwazyjny rak przewodowy, lek przeciwwymiotny, limfadenektomia pachowa, lumpektomia, mammografia, mastektomia, niesteroidowy lek przeciwzapalny, obrzęk limfatyczny, radioterapia, rak piersi u mężczyzn, rak przewodowy, rak zapalny piersi, rak zrazikowy, receptory estrogenowe, status receptorów hormonalnych, tamoksyfen, terapia celowana, tkanka piersiowa, ultrasonografia piersi, węzły chłonne, zespół Klinefeltera - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi u mężczyzn – Leczenie
Rak piersi u mężczyzn stanowi mniej niż 1% wszystkich przypadków nowotworów piersi, a jego leczenie opiera się głównie na protokołach stosowanych u kobiet, z uwzględnieniem różnic anatomicznych i fizjologicznych. Standardowe metody terapeutyczne obejmują leczenie chirurgiczne (głównie mastektomię radykalną zmodyfikowaną lub rzadziej lumpektomię z radioterapią), chemioterapię (schematy z docetakselem, cyklofosfamidem, doksorubicyną i paklitakselem), hormonoterapię (tamoksyfen przez 5-10 lat, inhibitory aromatazy w połączeniu z agonistą GnRH) oraz terapię celowaną (anty-HER2: trastuzumab, pertuzumab, lapatynib, trastuzumab emtanzyna). Radioterapia jest wskazana po lumpektomii lub mastektomii przy guzach >5 cm lub zajęciu węzłów chłonnych. Około 90% raków piersi u mężczyzn wykazuje ekspresję receptorów hormonalnych, co czyni hormonoterapię kluczowym elementem leczenia, mimo że tamoksyfen wiąże się z istotnymi działaniami niepożądanymi, takimi jak uderzenia gorąca, impotencja i ryzyko zakrzepów.
agonista hormonu uwalniającego gonadotropinę, chemioterapia, chemioterapia adjuwantowa, chemioterapia neoadjuwantowa, cyklofosfamid, docetaksel, doksorubicyna, HER2-dodatni, hormonoterapia, immunoterapia, inhibitor aromatazy, inhibitor kinazy, inhibitor mTOR, inhibitor PARP, kwas zoledronowy, lapatynib, lumpektomia, mastektomia, mastektomia radykalna, olaparib, operacja oszczędzająca pierś, paklitaksel, pamidronian, pembrolizumab, pertuzumab, potrójnie ujemny rak piersi, przerzutowy rak piersi, radioterapia, rak piersi u mężczyzn, receptor estrogenowy, receptor hormonalny, remisja, selektywny modulator receptora estrogenowego, tamoksyfen, terapia adjuwantowa, terapia celowana, trastuzumab - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi u mężczyzn – Leczenie
Rak piersi u mężczyzn stanowi około 1% wszystkich przypadków i wymaga wielodyscyplinarnego podejścia terapeutycznego, obejmującego leczenie chirurgiczne, chemioterapię, hormonoterapię, radioterapię oraz terapię celowaną. Standardowo w leczeniu wczesnego stadium stosuje się zmodyfikowaną mastektomię radykalną z usunięciem całej tkanki piersiowej, brodawki, otoczki oraz węzłów chłonnych pachowych w razie ich zajęcia. Radioterapia jest wskazana po lumpektomii, po mastektomii przy guzach >5 cm lub zajęciu węzłów chłonnych oraz w leczeniu paliatywnym przerzutów. Hormonoterapia, kluczowa ze względu na ER/PR-poztywność około 90% guzów, opiera się głównie na tamoksyfenie stosowanym przez 5-10 lat, a także na inhibitorach aromatazy i analogach LHRH. Chemioterapia, z użyciem antracyklin i taksanów, jest zarezerwowana dla guzów wysokiego ryzyka, receptorowo ujemnych lub z przerzutami do węzłów chłonnych. Terapia celowana obejmuje leczenie anty-HER2 (trastuzumab, pertuzumab, lapatynib, trastuzumab emtanzyna) u 15-20% pacjentów z nadekspresją HER2 oraz inhibitory CDK4/6, PARP i mTOR w wybranych przypadkach.
analog LHRH, antracyklina, biopsja węzła wartowniczego, inhibitor aromatazy, inhibitor CDK4/6, inhibitor mTOR, inhibitor PARP, inhibitor punktów kontrolnych, koniugat przeciwciała, lapatynib, leczenie adjuwantowe, leczenie neoadjuwantowe, limfadenektomia pachowa, lumpektomia, mastektomia radykalna, modulacja intensywności wiązki, mutacja BRCA, nadekspresja HER2, neuropatia obwodowa, orchidektomia, pertuzumab, potrójnie ujemny rak piersi, radioterapia konformalna, rak piersi u mężczyzn, receptor estrogenowy, receptor hormonalny, receptor progesteronowy, taksan, tamoksyfen, terapia anty-HER2, trastuzumab, wznowa miejscowa, wznowa odległa