Rak piersi u mężczyzn
Leczenie
Rak piersi u mężczyzn stanowi około 1% wszystkich przypadków i wymaga wielodyscyplinarnego podejścia terapeutycznego, obejmującego leczenie chirurgiczne, chemioterapię, hormonoterapię, radioterapię oraz terapię celowaną. Standardowo w leczeniu wczesnego stadium stosuje się zmodyfikowaną mastektomię radykalną z usunięciem całej tkanki piersiowej, brodawki, otoczki oraz węzłów chłonnych pachowych w razie ich zajęcia. Radioterapia jest wskazana po lumpektomii, po mastektomii przy guzach >5 cm lub zajęciu węzłów chłonnych oraz w leczeniu paliatywnym przerzutów. Hormonoterapia, kluczowa ze względu na ER/PR-poztywność około 90% guzów, opiera się głównie na tamoksyfenie stosowanym przez 5-10 lat, a także na inhibitorach aromatazy i analogach LHRH. Chemioterapia, z użyciem antracyklin i taksanów, jest zarezerwowana dla guzów wysokiego ryzyka, receptorowo ujemnych lub z przerzutami do węzłów chłonnych. Terapia celowana obejmuje leczenie anty-HER2 (trastuzumab, pertuzumab, lapatynib, trastuzumab emtanzyna) u 15-20% pacjentów z nadekspresją HER2 oraz inhibitory CDK4/6, PARP i mTOR w wybranych przypadkach.
- Rak piersi u mężczyzn – leczenie ogólne
- Leczenie chirurgiczne
- Radioterapia
- Leczenie systemowe
- Leczenie w zależności od stadium zaawansowania
- Rak piersi we wczesnym stadium (I-II)
- Rak piersi miejscowo zaawansowany (stadium III)
- Rak piersi przerzutowy (stadium IV)
- Leczenie wznowy
- Nowe kierunki w leczeniu
- Badania kliniczne
- Podsumowanie leczenia
Rak piersi u mężczyzn – leczenie ogólne
Rak piersi u mężczyzn, choć stanowi zaledwie około 1% wszystkich przypadków raka piersi, wymaga kompleksowego podejścia terapeutycznego. Ze względu na rzadkość występowania, brakuje dużych badań klinicznych dotyczących leczenia tego schorzenia u mężczyzn. Z tego powodu większość rekomendacji terapeutycznych opiera się na doświadczeniach z leczenia raka piersi u kobiet, z uwzględnieniem pewnych modyfikacji związanych z różnicami anatomicznymi i hormonalnymi.12
Podejście do leczenia raka piersi u mężczyzn jest zwykle wielokierunkowe i obejmuje pięć głównych metod: leczenie chirurgiczne, chemioterapię, hormonoterapię, radioterapię oraz terapię celowaną. Wybór określonej strategii leczenia zależy od wielu czynników, w tym od stadium zaawansowania choroby, typu histologicznego guza, statusu receptorów hormonalnych i HER2, a także ogólnego stanu zdrowia pacjenta oraz jego preferencji.34
Celem leczenia raka piersi u mężczyzn w stadium wczesnym jest całkowite wyleczenie poprzez usunięcie nowotworu i zapobieganie jego nawrotowi. W przypadku raka zaawansowanego lub przerzutowego, celem jest kontrola choroby, łagodzenie objawów oraz przedłużenie życia przy zachowaniu jego jakości.56
Leczenie chirurgiczne
Leczenie chirurgiczne stanowi podstawę terapii raka piersi u mężczyzn we wczesnym stadium zaawansowania. Ze względu na niewielką ilość tkanki piersiowej u mężczyzn, najczęściej stosowanym zabiegiem jest zmodyfikowana mastektomia radykalna, polegająca na usunięciu całej piersi wraz z brodawką i otoczką.78
Podczas zabiegu mastektomii usuwa się:
- Całą tkankę piersiową
- Brodawkę i otoczkę
- Węzły chłonne pachowe (jeśli są zajęte)
- W niektórych przypadkach powięź pokrywającą mięśnie klatki piersiowej
Lumpektomia, czyli operacja oszczędzająca pierś, jest rzadziej stosowana u mężczyzn niż u kobiet, głównie ze względu na małą ilość tkanki piersiowej. Jednak w starannie wyselekcjonowanych przypadkach, zwłaszcza przy małych guzach, może być rozważana. Po lumpektomii konieczne jest uzupełniające leczenie radioterapią.1112
Podczas zabiegu chirurgicznego często wykonuje się również biopsję węzła wartowniczego lub limfadenektomię pachową, w zależności od zaawansowania choroby, w celu oceny ewentualnego zajęcia węzłów chłonnych.13
Radioterapia
Radioterapia wykorzystuje wysokoenergetyczne promieniowanie do niszczenia komórek nowotworowych. W leczeniu raka piersi u mężczyzn stosowana jest w kilku sytuacjach klinicznych:14
Radioterapia może być zastosowana:
- Po lumpektomii – jako standardowe uzupełnienie leczenia oszczędzającego
- Po mastektomii – u pacjentów z wysokim ryzykiem wznowy miejscowej, np. przy dużym guzie (powyżej 5 cm) lub gdy nowotwór zajmuje węzły chłonne
- W leczeniu paliatywnym – przy przerzutach do kości, mózgu lub innych narządów, w celu łagodzenia objawów
Radioterapia jest zwykle przeprowadzana ambulatoryjnie, pięć dni w tygodniu przez okres kilku tygodni. Nowoczesne techniki radioterapii, takie jak radioterapia konformalna czy modulacja intensywności wiązki, pozwalają precyzyjnie kierować promieniowanie na obszar guza, minimalizując uszkodzenie okolicznych zdrowych tkanek.1718
Do typowych efektów ubocznych radioterapii należą: zaczerwienienie i podrażnienie skóry podobne do oparzenia słonecznego, zmęczenie oraz obrzęk leczonego obszaru. Większość tych objawów ustępuje w ciągu kilku tygodni po zakończeniu leczenia.19
Leczenie systemowe
Hormonoterapia
Hormonoterapia jest kluczowym elementem leczenia raka piersi u mężczyzn, ponieważ około 90% guzów wykazuje ekspresję receptorów estrogenowych (ER-pozytywnych) i/lub progesteronowych (PR-pozytywnych). Leczenie hormonalne ma na celu blokowanie wpływu estrogenów na komórki nowotworowe lub zmniejszenie ich produkcji.2021
Hormonoterapia może być stosowana:
- Po operacji (leczenie adjuwantowe) – aby zmniejszyć ryzyko nawrotu choroby
- Przed operacją (leczenie neoadjuwantowe) – aby zmniejszyć guz i ułatwić zabieg chirurgiczny
- W chorobie zaawansowanej lub przerzutowej – jako leczenie paliatywne
Główne rodzaje hormonoterapii stosowane u mężczyzn z rakiem piersi to:
Tamoksyfen – najlepiej przebadany i najczęściej stosowany lek hormonalny w leczeniu raka piersi u mężczyzn. Działa poprzez blokowanie receptorów estrogenowych w komórkach raka. Standardowo stosowany przez 5-10 lat. Duże badania wykazały, że przyjmowanie tamoksyfenu po operacji zmniejsza ryzyko nawrotu choroby o około połowę.2425
Inhibitory aromatazy (AI) takie jak anastrozol, letrozol czy eksemestan – zmniejszają poziom estrogenów poprzez blokowanie enzymu aromatazy, który przekształca androgeny w estrogeny. U mężczyzn inhibitory aromatazy są często stosowane w połączeniu z analogami hormonu uwalniającego hormon luteinizujący (LHRH), aby skutecznie zmniejszyć poziom estrogenów.2627
Analogi LHRH (np. goserelina) – blokują sygnały z przysadki mózgowej do jąder, zatrzymując produkcję testosteronu, który może być przekształcany w estrogeny.28
Orchidektomia (chirurgiczne usunięcie jąder) – zmniejsza większość męskich raków piersi i może zwiększyć skuteczność innych terapii, takich jak tamoksyfen.29
Działania niepożądane hormonoterapii mogą obejmować: uderzenia gorąca, przyrost masy ciała, zmiany nastroju, zmęczenie mięśniowe, problemy z erekcją oraz zwiększone ryzyko zakrzepów krwi.3031
Chemioterapia
Chemioterapia wykorzystuje leki przeciwnowotworowe, które zabijają komórki rakowe lub hamują ich wzrost. Jest szczególnie ważna u pacjentów z guzami o wysokim ryzyku nawrotu, z przerzutami do węzłów chłonnych lub przy nowotworach z ujemnym statusem receptorów hormonalnych.3233
Chemioterapia może być stosowana:
- Po operacji (adjuwantowo) – aby zniszczyć pozostałe komórki nowotworowe i zmniejszyć ryzyko nawrotu
- Przed operacją (neoadjuwantowo) – aby zmniejszyć guz i ułatwić zabieg chirurgiczny
- W chorobie przerzutowej – jako leczenie systemowe
Leki chemioterapeutyczne są podawane dożylnie lub doustnie i zwykle stosowane w kombinacjach dwóch lub trzech leków jednocześnie. Najczęściej stosowane schematy chemioterapii obejmują antracykliny (np. doksorubicyna) i taksany (np. paklitaksel).36
Typowe działania niepożądane chemioterapii to: utrata włosów, nudności i wymioty, zmęczenie, zwiększona podatność na infekcje oraz neuropatia obwodowa (drętwienie i mrowienie w kończynach).37
Terapia celowana
Terapia celowana wykorzystuje leki, które atakują specyficzne cechy komórek nowotworowych, minimalizując wpływ na zdrowe komórki. Najważniejsze rodzaje terapii celowanej w raku piersi u mężczyzn obejmują:3839
Terapia anty-HER2 – stosowana u pacjentów z nadekspresją białka HER2 (około 15-20% raków piersi u mężczyzn). Najczęściej stosowane leki to:
- Trastuzumab (Herceptin) – przeciwciało monoklonalne wiążące się z receptorem HER2
- Pertuzumab (Perjeta) – działa synergistycznie z trastuzumabem
- Lapatynib (Tykerb) – drobnocząsteczkowy inhibitor kinazy tyrozynowej HER2
- Trastuzumab emtanzyna (Kadcyla) – koniugat przeciwciała z lekiem cytotoksycznym
Inhibitory CDK4/6 (np. palbocyklib, rybocyklib, abemacyklib) – stosowane w połączeniu z hormonoterapią w leczeniu zaawansowanego raka piersi z ekspresją receptorów hormonalnych.4243
Inhibitory PARP (np. olaparib) – mogą być stosowane u mężczyzn z mutacjami genów BRCA1/2 i rakiem piersi HER2-ujemnym.44
Inhibitory mTOR (np. ewerolimus) – mogą być stosowane w połączeniu z hormonoterapią w leczeniu zaawansowanego raka piersi.45
Działania niepożądane terapii celowanej zależą od konkretnego leku, ale mogą obejmować: problemy sercowo-naczyniowe, biegunkę, wysypkę skórną i zmęczenie.46
Leczenie w zależności od stadium zaawansowania
Rak piersi we wczesnym stadium (I-II)
Leczenie raka piersi u mężczyzn we wczesnym stadium obejmuje zwykle następujące etapy:4748
- Leczenie chirurgiczne – najczęściej mastektomia z biopsją węzła wartowniczego lub limfadenektomią
- Leczenie uzupełniające (adjuwantowe) – dobierane na podstawie charakterystyki biologicznej guza:
- Hormonoterapia (tamoksyfen przez 5-10 lat) dla guzów z ekspresją receptorów hormonalnych
- Chemioterapia dla guzów wysokiego ryzyka, z zajęciem węzłów chłonnych lub ujemnym statusem receptorów hormonalnych
- Terapia anty-HER2 dla guzów z nadekspresją HER2
- Radioterapia po mastektomii przy guzach powyżej 5 cm lub zajęciu węzłów chłonnych
Rak piersi miejscowo zaawansowany (stadium III)
W przypadku raka piersi miejscowo zaawansowanego często stosuje się podejście wielodyscyplinarne:5152
- Leczenie neoadjuwantowe – chemioterapia i/lub hormonoterapia przed operacją, aby zmniejszyć guz
- Leczenie chirurgiczne – mastektomia z limfadenektomią pachową
- Radioterapia – po operacji, obejmująca ścianę klatki piersiowej i okoliczne węzły chłonne
- Leczenie systemowe uzupełniające – hormonoterapia, chemioterapia i/lub terapia celowana, w zależności od charakterystyki biologicznej guza
Rak piersi przerzutowy (stadium IV)
W przypadku raka piersi z przerzutami odległymi, leczenie ma głównie charakter paliatywny i skupia się na kontroli choroby oraz łagodzeniu objawów:5455
Opcje leczenia obejmują:
- Hormonoterapia – jako leczenie pierwszego rzutu dla guzów z ekspresją receptorów hormonalnych, z wyjątkiem przypadków z szybką progresją choroby lub „kryzysem trzewnym”
- Chemioterapia – dla guzów o ujemnym statusie receptorów hormonalnych, opornych na hormonoterapię lub przy szybkiej progresji choroby
- Terapia celowana – stosowana w połączeniu z innymi metodami, w zależności od charakterystyki biologicznej guza
- Leczenie miejscowe przerzutów – radioterapia, chirurgia lub ablacja przerzutów do kości, mózgu lub innych narządów w celu łagodzenia objawów
- Leki modyfikujące metabolizm kostny (np. kwas zoledronowy, denosumab) – przy przerzutach do kości
Leczenie wznowy
W przypadku nawrotu raka piersi u mężczyzn, plan leczenia zależy od lokalizacji wznowy oraz wcześniejszego leczenia:58
Wznowa miejscowa (w okolicy blizny po mastektomii):
- Leczenie chirurgiczne – usunięcie wznowy
- Radioterapia – jeśli nie była wcześniej stosowana
- Leczenie systemowe – hormonoterapia, chemioterapia lub terapia celowana
Wznowa odległa (przerzuty do innych narządów) – leczenie podobne jak w przypadku pierwotnego raka piersi z przerzutami.60
Nowe kierunki w leczeniu
Badania nad rakiem piersi u mężczyzn ciągle się rozwijają, a nowe strategie leczenia są w trakcie opracowywania:6162
- Badanie ETHAN – wieloośrodkowe badanie kliniczne fazy II oceniające skuteczność różnych terapii hormonalnych u mężczyzn z rakiem piersi z ekspresją receptorów estrogenowych i HER2-ujemnym, w poszukiwaniu alternatyw dla tamoksyfenu
- Immunoterapia – badania nad inhibitorami punktów kontrolnych układu immunologicznego w leczeniu potrójnie ujemnego raka piersi u mężczyzn
- Nowe terapie celowane – badania nad nowymi inhibitorami kinaz, w tym kombinacjami inhibitorów CDK4/6 z hormonoterapią
- Testy wczesnego wykrywania wielu nowotworów – rozwój technologii umożliwiających wykrycie nowotworu we wczesnym stadium
Badania kliniczne
Udział w badaniach klinicznych może być wartościową opcją dla mężczyzn z rakiem piersi, szczególnie w przypadkach zaawansowanej choroby lub oporności na standardowe leczenie. Badania kliniczne oferują dostęp do innowacyjnych terapii przed ich oficjalnym zatwierdzeniem.6566
Amerykańskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej (ASCO) oraz Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) zachęcają do włączania mężczyzn do badań klinicznych dotyczących raka piersi, aby lepiej zrozumieć specyfikę choroby i opracować dedykowane metody leczenia.6768
Podsumowanie leczenia
Leczenie raka piersi u mężczyzn wymaga podejścia wielodyscyplinarnego, dostosowanego do indywidualnych potrzeb pacjenta. Standardowo obejmuje leczenie chirurgiczne, hormonoterapię (głównie tamoksyfen), a w zależności od charakterystyki guza i zaawansowania choroby – również chemioterapię, radioterapię i terapię celowaną.6970
Dzięki postępom w diagnostyce i leczeniu, rokowanie dla mężczyzn z rakiem piersi jest coraz lepsze, zwłaszcza przy wczesnym wykryciu choroby. Rokowanie jest podobne do rokowania u kobiet z rakiem piersi w analogicznym stadium zaawansowania.7172
Kluczowe znaczenie dla powodzenia leczenia ma kompleksowa opieka onkologiczna, uwzględniająca nie tylko aspekty medyczne, ale również psychologiczne i społeczne konsekwencje choroby. Mężczyźni z rakiem piersi powinni być leczeni przez wielodyscyplinarny zespół specjalistów doświadczonych w leczeniu tego rzadkiego schorzenia.7374
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.