nadekspresja HER2
Nadekspresja HER2 (Human Epidermal Growth Factor Receptor 2) to zjawisko nadmiernej ekspresji białka HER2 na powierzchni komórek nowotworowych. W warunkach prawidłowych białko HER2 uczestniczy w regulacji wzrostu i podziału komórek, jednak jego nadmierna ekspresja prowadzi do niekontrolowanej proliferacji komórkowej i rozwoju nowotworu.
Nadekspresja HER2 występuje w około 15-20% przypadków raka piersi oraz w niektórych innych nowotworach, takich jak rak żołądka, jajnika czy endometrium. Jest związana z bardziej agresywnym przebiegiem choroby, szybszym wzrostem guza, większym ryzykiem przerzutów i gorszym rokowaniem.
Diagnostyka nadekspresji HER2 opiera się na badaniach immunohistochemicznych (IHC) oraz metodzie fluorescencyjnej hybrydyzacji in situ (FISH). Wynik IHC 3+ lub wynik FISH pozytywny potwierdza nadekspresję HER2, co kwalifikuje pacjenta do terapii celowanej przeciwko HER2.
Leczenie ukierunkowane na HER2 obejmuje przeciwciała monoklonalne (trastuzumab, pertuzumab), koniugaty przeciwciało-lek (trastuzumab emtanzyna), oraz drobnocząsteczkowe inhibitory kinazy tyrozynowej (lapatynib, neratynib). Terapie te znacząco poprawiły rokowanie pacjentów z nowotworami HER2-dodatnimi.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi u mężczyzn – Epidemiologia
Rak piersi u mężczyzn (MBC) stanowi mniej niż 1% wszystkich przypadków raka piersi, z zapadalnością około 1,0-1,2/100 000 mężczyzn rocznie. W 2025 roku w USA przewiduje się około 2800 nowych diagnoz i 510 zgonów, przy wskaźniku śmiertelności 0,29-0,34/100 000, znacznie niższym niż u kobiet (19,88/100 000). Średni wiek diagnozy to 67-72 lata, a 5-letnia przeżywalność względna wynosi około 84,7%, z istotnym spadkiem do 25,9% w stadium rozsianym. Główne czynniki ryzyka to mutacje BRCA2 (6-8-krotny wzrost ryzyka), zespół Klinefeltera (20-60-krotny wzrost), zaburzenia hormonalne, choroby wątroby oraz wcześniejsza radioterapia klatki piersiowej. Mężczyźni często diagnozowani są w późniejszych stadiach, co pogarsza rokowanie, a brak programów przesiewowych i niska świadomość kliniczna utrudniają wczesne wykrycie.
biopsja, depresja, ginekomastia, guz piersi, lęk, lumpektomia, mammografia, marskość wątroby, mutacja BRCA2, mutacja genetyczna, nadekspresja HER2, owrzodzenie skóry, pasożytnicza choroba wątroby, radioterapia klatki piersiowej, rak piersi u mężczyzn, rak przewodowy naciekający, rak zrazikowy naciekający, receptor estrogenowy, receptor progesteronowy, rezonans magnetyczny, stadium zaawansowania nowotworu, tkanka gruczołowa, ultrasonografia, wciągnięcie brodawki sutkowej, wyciek z brodawki sutkowej, zapalenie jąder, zespół Klinefeltera - Leksykon chorób i schorzeń
Rak wewnątrzprzewodowy in situ (dcis) – Patofizjologia i mechanizm
Rak wewnątrzprzewodowy in situ (DCIS) to nowotwór przedinwazyjny piersi, charakteryzujący się proliferacją nieinwazyjnych komórek nabłonkowych ograniczonych do przewodów mlekowych, bez przekroczenia błony podstawnej. DCIS jest heterogenną jednostką chorobową, klasyfikowaną na trzy stopnie złośliwości (niski, pośredni, wysoki) oraz różne wzorce architektoniczne (comedo, cribriform, micropapillary, solid, mieszany), które mają znaczenie prognostyczne. Zmiany genetyczne, takie jak mutacje w genach BRCA1/2 (obecne u 3,3-5,9% pacjentek z DCIS), utrata heterozygotyczności (>70% przypadków wysokiego stopnia), nadekspresja HER2/neu oraz mutacje p53, odgrywają kluczową rolę w patogenezie i progresji DCIS. Ryzyko progresji do inwazyjnego raka piersi (IDC) wynosi 20-50%, przy czym DCIS wysokiego stopnia częściej i szybciej ulega inwazji. Wskaźniki nawrotów miejscowych po leczeniu sięgają 40% w 15-letniej obserwacji, z 28% nawrotów jako choroba inwazyjna. Czynniki ryzyka obejmują płeć żeńską, wiek (szczyt 65-69 lat), historię rodzinną, mutacje genetyczne, ekspozycję na estrogen, otyłość, wysoką gęstość mammograficzną oraz wcześniejszą radioterapię klatki piersiowej.
błona podstawna, czynnik wzrostu fibroblastów, ekspozycja na estrogen, hormonalna terapia zastępcza, inhibitor aromatazy, inwazyjny rak piersi, inwazyjny rak przewodowy, komórki mioepitelialne, lumpektomia, macierz pozakomórkowa, margines chirurgiczny, markery molekularne, mastektomia, metylacja DNA, mikrośrodowisko nowotworowe, mutacja BRCA, mutacja DNA, mutacja p53, nadekspresja HER2, profil genomowy, rak przedinwazyjny, rak wewnątrzprzewodowy in situ, receptor estrogenowy, receptor progesteronowy, sekwencjonowanie pojedynczych komórek, szlak Hedgehog, szlak Wnt, terapia endokrynna, terapia hormonalna, trastuzumab, zmiana genetyczna - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Navelbine 10 mg/ml
Winorelbina, dostępna jako koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji o stężeniu 10 mg/ml (fiolki 1 ml zawierające 10 mg oraz 5 ml zawierające 50 mg substancji czynnej), jest lekiem przeciwnowotworowym stosowanym u dorosłych pacjentów. W terapii zaawansowanego niedrobnokomórkowego raka płuca (NDRP) może być podawana zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z innymi cytostatykami, a także w leczeniu adjuwantowym w połączeniu z chemioterapią platynową w celu zmniejszenia ryzyka nawrotu po leczeniu radykalnym. W przypadku zaawansowanego raka piersi winorelbina jest stosowana jako monoterapia u pacjentek po wcześniejszych schematach lub w terapii skojarzonej, np. z trastuzumabem u pacjentek z nadekspresją HER2, antracyklinami czy taksanami, co ma na celu zwiększenie skuteczności leczenia.
antracyklina, chemioterapia związkami platyny, cytostatyk, interakcja lekowa, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji, leczenie przeciwnowotworowe, leczenie radykalne, leczenie uzupełniające, lek cytostatyczny, lek przeciwnowotworowy, monoterapia, nadekspresja HER2, niedrobnokomórkowy rak płuca, nowotwór złośliwy, postać koncentratu, schemat wielolekowy, stan ogólny pacjenta, taksan, terapia skojarzona, toksyczność leku, winian winorelbiny, winorelbina, wydolność narządowa, zaawansowany rak piersi - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi – Patofizjologia i mechanizm
Rak piersi, będący jedną z głównych przyczyn zgonów onkologicznych u kobiet, charakteryzuje się złożoną etiologią obejmującą czynniki genetyczne, hormonalne i środowiskowe. Kluczową rolę w patogenezie odgrywa ekspozycja na estrogeny, zarówno endogenne, jak i egzogenne, co potwierdzają epidemiologiczne dane wskazujące na dwukrotnie wyższe ryzyko u kobiet z wczesnym początkiem miesiączkowania (12 lat) i późną menopauzą (50 lat). Hormonalna terapia zastępcza (HTZ), zwłaszcza zawierająca estrogeny i progestageny, zwiększa ryzyko raka piersi o 2,7% rocznie stosowania, szczególnie w przypadku codziennego podawania progestagenów. Rak piersi dzieli się na podtypy molekularne: luminalny A i B (receptorowo dodatnie, o lepszym rokowaniu), HER2-dodatni (agresywny, wymagający terapii celowanej) oraz guzy bazalne (triple-negative, o najgorszym rokowaniu). Mutacje w genach BRCA1/2 odpowiadają za 2-3% przypadków, a mechanizmy karcynogenezy obejmują zaburzenia w proto-onkogenach, genach supresorowych i naprawy DNA, w tym nowo odkryty szlak połączenia końców DNA theta, który może stanowić cel terapeutyczny.
apoptoza, chemioterapia, cykl komórkowy, ekspozycja na estrogen, gen naprawy DNA, gen supresorowy guza, heterogenność, hormonalna terapia zastępcza, inhibitor aromatazy, inhibitor CDK4/6, inwazyjny rak piersi, karcynogeneza, komórka macierzysta nowotworu, komórka mioepitelialna, mikrobiota guza, mikrośrodowisko guza, mutacja BRCA, mutacja genetyczna, nadekspresja HER2, nowotwór hormonozależny, patogeneza raka piersi, proto-onkogen, przejście nabłonkowo-mezenchymalne, przerzutowy rak piersi, rak piersi, rak przewodowy in situ, rak przewodowy piersi, rak zrazikowy piersi, receptor estrogenowy, receptor HER2, receptor hormonalny, receptor progesteronowy, remisja, stres oksydacyjny, sygnalizacja komórkowa, terapia endokrynologiczna, terapia neoadjuwantowa - Leksykon substancji czynnych
Paklitaksel – Właściwości farmakodynamiczne
Paklitaksel, należący do grupy taksoidów (ATC: L01CD01), działa przeciwnowotworowo poprzez stabilizację mikrotubuli i hamowanie ich depolimeryzacji, co zaburza podział mitotyczny komórek nowotworowych. W leczeniu raka jajnika w zaawansowanych stadiach (IIb-c, III, IV) paklitaksel w dawkach 135-175 mg/m² pc. w skojarzeniu z cisplatyną (75 mg/m² pc.) wykazał istotną poprawę odpowiedzi klinicznej, czasu do progresji oraz przeżycia w porównaniu do standardowej terapii cyklofosfamidem (750 mg/m² pc.) i cisplatyną. W terapii raka piersi z przerzutami do węzłów chłonnych, paklitaksel stosowany po czterech cyklach AC (doksorubicyna + cyklofosfamid) w dawkach 225 mg/m² pc. lub 175 mg/m² pc. znacząco zmniejszał ryzyko nawrotu choroby o 17-18% oraz ryzyko zgonu o 7-19%. W skojarzeniu z doksorubicyną (220 mg/m² pc.) paklitaksel poprawiał czas do progresji (8,2 vs. 6,2 miesiąca) i medianę przeżycia (23,0 vs. 18,3 miesiąca) w porównaniu do schematu FAC. U pacjentek z rakiem piersi nadekspresjonującym HER2, połączenie paklitakselu (175 mg/m² pc.) z trastuzumabem znacząco wydłużało czas do progresji (6,9 vs. 3,0 miesiąca) i zwiększało odsetek odpowiedzi (41% vs. 17%), choć wiązało się z ryzykiem kardiotoksyczności.
antagonista mikrotubuli, chemioterapia, cyklofosfamid, doksorubicyna, ekspresja receptorów hormonalnych, gwiazda mikrotubularna, hamowanie szpiku kostnego, inhibitor proteazy, laparotomia, leczenie adjuwantowe, leczenie pierwszego rzutu, leczenie skojarzone, liposomalna antracyklina, mięsak Kaposiego, nadekspresja HER2, neuropatia obwodowa, neurotoksyczność, niedrobnokomórkowy rak płuca, pierwotny rak jajnika, podział mitotyczny, przerzut odległy, rak jajnika, rak piersi z przerzutami, śmiertelność, taksoid, tenipozyd, zaburzenie czynności serca - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Fulvestrant Zentiva 250 mg/5 ml
Fulvestrant Zentiva (250 mg/5 ml roztwór do wstrzykiwań) jest selektywnym antagonistą receptora estrogenowego stosowanym w leczeniu ER-dodatniego, miejscowo zaawansowanego lub przerzutowego raka piersi u kobiet po menopauzie. Lek może być stosowany jako monoterapia w pierwszej linii u pacjentek wcześniej nieleczonych hormonalnie, po niepowodzeniu terapii adjuwantowej antyestrogenami (np. tamoksyfenem) lub w przypadku progresji choroby podczas leczenia antyestrogenami. Fulvestrant jest również wskazany w terapii skojarzonej z inhibitorem kinazy cyklinozależnej palbocyklibem u pacjentek z HR-dodatnim, HER2-ujemnym, miejscowo zaawansowanym lub przerzutowym rakiem piersi, które wcześniej otrzymały leczenie hormonalne. U kobiet przed i okołomenopauzalnych terapia skojarzona wymaga jednoczesnego stosowania agonisty LHRH w celu farmakologicznej supresji funkcji jajników.
agonista LHRH, antyestrogeny, dysfagia, fulwestrant, HER2-ujemny rak piersi, hormon uwalniający hormon luteinizujący, leczenie adjuwantowe, miejscowo zaawansowany rak piersi, monoterapia, nadekspresja HER2, palbocyklib, progresja choroby, przerzutowy rak piersi, rak piersi ER-dodatni, rak piersi zaawansowany, receptor HER2, receptory estrogenowe, receptory hormonalne, roztwór do wstrzykiwań, supresja funkcji jajników, tamoksyfen, terapia hormonalna, zaawansowany rak piersi - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Fulvestrant Sandoz 250 mg/5 ml
Fulvestrant Sandoz, zawierający 250 mg fulwestrantu w 5 ml roztworu do wstrzykiwań, jest wskazany w leczeniu ER-dodatniego, miejscowo zaawansowanego lub przerzutowego raka piersi u kobiet po menopauzie. Może być stosowany jako monoterapia w terapii pierwszego rzutu u pacjentek bez wcześniejszego leczenia hormonalnego oraz w terapii drugiego rzutu u pacjentek z nawrotem lub progresją choroby podczas lub po leczeniu antyestrogenem (np. tamoksyfenem). W terapii skojarzonej z palbocyklibem Fulvestrant Sandoz jest zalecany u pacjentek z HR-dodatnim/HER2-ujemnym rakiem piersi, które wcześniej otrzymały leczenie hormonalne i wymagają intensywniejszej terapii. U kobiet przed menopauzą lub w okresie okołomenopauzalnym terapia ta musi być uzupełniona agonistą LHRH w celu skutecznej supresji funkcji jajników i obniżenia poziomu estrogenów do wartości pomenopauzalnych.
agonista LHRH, ampułko-strzykawka, antyestrogen, ekspresja receptorów estrogenowych, fulwestrant, hormonoterapia raka piersi, inhibitor aromatazy, leczenie uzupełniające, nadekspresja HER2, palbocyklib, progresja choroby, rak piersi ER-dodatni, rak piersi HR-dodatni HER2-ujemny, receptor estrogenowy, receptor HER2, receptor hormonalny, stadium zaawansowania, supresja jajników, terapia drugiego rzutu, terapia pierwszego rzutu, terapia trójlekowa - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Paclitaxel Kabi 6 mg/ml
Paklitaksel, alkaloid roślinny z grupy taksoidów (kod ATC: L01CD01), działa poprzez stabilizację mikrotubuli i hamowanie ich depolimeryzacji, co prowadzi do zahamowania mitozy i indukcji nieprawidłowych agregatów mikrotubul. W terapii raka jajnika w zaawansowanych stadiach (IIb-c, III, IV) paklitaksel w dawce 135-175 mg/m² pc. w infuzji 3-godzinnej, stosowany w skojarzeniu z cisplatyną (75 mg/m² pc.), wykazał istotną poprawę odpowiedzi klinicznej, czasu wolnego od progresji oraz przeżycia w porównaniu do standardowej terapii cyklofosfamidem i cisplatyną. W leczeniu uzupełniającym raka piersi z przerzutami do węzłów chłonnych, paklitaksel podawany po 4 cyklach AC (doksorubicyna + cyklofosfamid) zmniejszał ryzyko nawrotu choroby o 17-28% i ryzyko zgonu o 7-19%, przy dawkach 135-225 mg/m² pc. W badaniach III fazy paklitaksel w skojarzeniu z doksorubicyną (AT) lub trastuzumabem wykazał wydłużenie czasu do progresji i poprawę wskaźników odpowiedzi u pacjentek z przerzutowym rakiem piersi, szczególnie z nadekspresją HER2, choć terapia skojarzona wiązała się z ryzykiem kardiotoksyczności.
alkaloid roślinny, antagonista mikrotubuli, antracyklina liposomalna, badanie kliniczne, chemioterapia systemowa, cisplatyna, cykl komórkowy, cyklofosfamid, dimer tubuliny, doksorubicyna, działanie cytotoksyczne, inhibitor proteazy, mielosupresja, mięsak Kaposiego, nadekspresja HER2, neuropatia obwodowa, neurotoksyczność, niedrobnokomórkowy rak płuca, paklitaksel, przerzut do węzłów chłonnych, przerzut odległy, rak jajnika, rak piersi, receptor hormonalny, taksoid, tenipozyd, terapia systemowa, trastuzumab, zaburzenie czynności serca - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Fulvestrant EVER Pharma 250 mg
Fulvestrant EVER Pharma (250 mg/5 ml, roztwór do wstrzykiwań) jest selektywnym antagonistą receptora estrogenowego stosowanym w leczeniu ER-dodatniego, miejscowo zaawansowanego lub przerzutowego raka piersi u kobiet po menopauzie. Preparat zawiera 250 mg fulwestrantu w 5 ml roztworu (50 mg/ml) i jest wskazany jako monoterapia pierwszej linii u pacjentek wcześniej nieleczonych hormonalnie, a także u tych z nawrotem choroby podczas lub po terapii antyestrogenowej oraz u pacjentek z progresją choroby podczas leczenia antyestrogenami. Lek dostępny jest w formie przezroczystego, lepkiego roztworu, zawierającego substancje pomocnicze takie jak alkohol etylowy (500 mg), alkohol benzylowy (500 mg) oraz benzyl benzoesan (750 mg) w jednej ampułko-strzykawce, co należy uwzględnić przy kwalifikacji pacjentek do terapii.
alkohol benzylowy, ampułko-strzykawka, antyestrogen, benzyl benzoesan, ekspresja receptorów, etanol, fulwestrant, goserelina, hormon luteinizujący, leuprolid, LHRH, menopauza, nadekspresja HER2, naskórkowy czynnik wzrostu, okres okołomenopauzalny, palbocyklib, premenopauza, progresja choroby, rak ER-dodatni, rak miejscowo zaawansowany, rak przerzutowy, receptor estrogenowy, receptor HER2, receptor hormonalny, receptor progesteronowy, roztwór do wstrzykiwań, stan menopauzalny, supresja jajników, tamoksyfen, terapia adjuwantowa, zaawansowanie choroby - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Everolimus Synthon 2,5 mg
Ewerolimus, dostępny w tabletkach o dawkach 2,5 mg, 5 mg i 10 mg (zawierających odpowiednio 74,3 mg, 148,5 mg i 297,0 mg laktozy), jest stosowany w leczeniu zaawansowanego raka piersi z ekspresją receptorów hormonalnych i brakiem nadekspresji HER2/neu u kobiet po menopauzie, w skojarzeniu z eksemestanem. Wskazania obejmują także nieoperacyjne lub przerzutowe nowotwory neuroendokrynne trzustki o wysokim lub średnim stopniu zróżnicowania oraz wysoko zróżnicowane (G1 lub G2), hormonalnie nieczynne nowotwory neuroendokrynne układu pokarmowego i płuc z progresją choroby. Ponadto, ewerolimus jest lekiem drugiej linii w zaawansowanym raku nerkowokomórkowym po niepowodzeniu terapii anty-VEGF. Decyzja o terapii powinna uwzględniać dokładną ocenę stanu klinicznego i charakterystyki nowotworu.
czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, eksemestan, ekspresja receptorów hormonalnych, guz hormonalnie nieczynny, nadekspresja HER2, niesteroidowy inhibitor aromatazy, nowotwór neuroendokrynny trzustki, progresja choroby, progresja nowotworu, przerzut odległy, rak hormonozależny, rak nerkowokomórkowy, status pomenopauzalny, szlak VEGF, terapia anty-VEGF, terapia drugiej linii, wysoko zróżnicowany nowotwór neuroendokrynny, zaawansowany rak piersi, zróżnicowanie histologiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Inwazyjny rak zrazikowy – Patofizjologia i mechanizm
Inwazyjny rak zrazikowy (ILC) stanowi 10-15% inwazyjnych raków piersi i charakteryzuje się utratą E-kadheryny, białka adhezji komórkowej kodowanego przez gen CDH1 na chromosomie 16q22.1. Mutacje CDH1, często w połączeniu z utratą heterozygotyczności (LOH) w obrębie 16q, występują u 66% pacjentów z ILC (w porównaniu do 3% w IDC). Utrata E-kadheryny prowadzi do rozproszonego wzrostu komórek nowotworowych w charakterystycznym wzorze „pojedynczego sznura”, co utrudnia wykrycie guza. ILC wykazuje wysoką ekspresję receptorów estrogenowych (ER+ w 95%) i progesteronowych (PR+ w 70%), przy braku nadekspresji HER2 w większości przypadków. Molekularnie ILC cechuje aktywacja szlaków PI3K/Akt, IGF, FGF oraz mutacje w genach FOXA1 (7%), AKT1, PTEN, ERBB2 (do 15% amplifikacji) i ERBB3, które wpływają na progresję nowotworu i rozwój oporności na terapię hormonalną.
adhezja międzykomórkowa, anoikis, atypowa hiperplazja zrazikowa, cytokeratyna 7, czynnik wzrostu fibroblastów, ekspresja PTEN, gen CDH1, hipermetylacja promotora, inhibitor PI3K, insulinopodobny czynnik wzrostu, inwazyjny rak przewodowy, inwazyjny rak zrazikowy, mutacja CDH1, mutacja PIK3CA, mutacja TP53, nadekspresja HER2, neoplazja zrazikowa, p120-katenina, przejście epitelialno-mezenchymalne, rak zrazikowy in situ, receptor estrogenowy, receptor progesteronowy, szlak PI3K/AKT, szlak Rho/ROCK, utrata heterozygotyczności - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi u mężczyzn – Patofizjologia i mechanizm
Rak piersi u mężczyzn (MBC) stanowi około 0,5-1% wszystkich przypadków raka piersi i typowo diagnozowany jest u pacjentów w wieku 60-70 lat. Patogeneza MBC różni się od raka piersi u kobiet, obejmując mutacje genów naprawy DNA (BRCA1/2, CHEK2, PTEN, PALB2), zaburzenia hormonalne z przewagą estrogenów nad androgenami oraz specyficzne zmiany genetyczne, takie jak mutacje somatyczne w PIK3CA (36%) i GATA3 (15%) oraz amplifikacje MDM2 (13%). Zespół Klinefeltera znacząco zwiększa ryzyko MBC (20-60-krotnie), podobnie jak choroby wątroby, jąder, otyłość i ekspozycja na estrogeny. Histologicznie dominującym typem jest inwazyjny rak przewodowy (85-90%), z wysoką ekspresją receptorów hormonalnych: ER (90%) i PR (81%), co ma kluczowe znaczenie dla terapii hormonalnej. W przeciwieństwie do kobiet, nadekspresja HER2 jest rzadsza, a rola receptora androgenowego (AR) i czynnika GATA3 wskazuje na unikalne mechanizmy molekularne MBC.
agonista GnRH, amplifikacja MDM2, aromatyzacja androgenów, fibroblasty związane z rakiem, geny naprawy DNA, ginekomastia, hiperplazja przewodowa, inhibitor aromatazy, inhibitor PARP, inwazyjny rak przewodowy, inwazyjny rak zrazikowy, macierz pozakomórkowa, marskość wątroby, mutacja BRCA, mutacja PIK3CA, nadekspresja HER2, naprawa DNA, orchidektomia, rak piersi u mężczyzn, rak przerzutowy, receptor androgenowy, receptor estrogenowy, receptor glikokortykoidowy, receptor progesteronowy, ryzyko raka piersi, tamoksyfen, zaburzenia hormonalne, zespół Klinefeltera - Leksykon chorób i schorzeń
Rak gruczołowy in situ – Etiologia i przyczyny
Rak gruczołowy in situ (LCIS) to stan przedrakowy charakteryzujący się nieprawidłowym wzrostem komórek w zrazikach gruczołów mlekowych, z utratą ekspresji E-kadheryny (CDH1) i częstymi mutacjami w genie PIK3CA. LCIS wykazuje delecję chromosomu 16q oraz przyrost chromosomu 1q, a także ekspresję receptorów estrogenowych (ER) w 80-100% przypadków, co podkreśla rolę hormonów, zwłaszcza estrogenów, w patogenezie. Stosowanie hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) przez ponad 3-5 lat po menopauzie zwiększa ryzyko rozwoju LCIS. Średni wiek diagnozy to około 45 lat, a czynniki ryzyka obejmują mutacje dziedziczne (BRCA2, CDH1), wywiad rodzinny, oraz czynniki stylu życia takie jak palenie, alkohol, otyłość i brak aktywności fizycznej. LCIS jest zarówno markerem ryzyka, jak i nieobligatoryjnym prekursorem raka inwazyjnego, zwłaszcza raka zrazikowego (ILC), z ryzykiem rozwoju raka inwazyjnego wynoszącym około 20% (7-12-krotnie wyższe niż w populacji ogólnej), z rocznym wzrostem ryzyka o około 1% (13% po 10 latach, 21-26% po 20 latach). Nowa forma pleomorficznego LCIS (PLCIS) wykazuje cechy bardziej agresywne, podobne do DCIS, i wymaga wycięcia z ujemnymi marginesami.
białko adhezyjne, chemioprewencja, delecja chromosomowa, dysfagia, E-kadheryna, gen CDH1, gen PIK3CA, gen supresorowy, hormonalna terapia zastępcza, inwazyjny rak piersi, inwazyjny rak zrazikowy, modulatory receptora estrogenowego, mutacja BRCA2, mutacje genetyczne, nadekspresja HER2, neoplazja zrazikowa, pleomorficzny LCIS, przejście epitelialno-mezenchymalne, rak gruczołowy in situ, rak przewodowy in situ, rak zrazikowy in situ, receptory estrogenowe, receptory progesteronowe, stan przedrakowy, utrata heterozygotyczności, zraziki piersi - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Everolimus Synthon 10 mg
Ewerolimus (Everolimus Genthon) jest inhibitorem mTOR stosowanym w leczeniu zaawansowanego raka piersi z ekspresją receptorów hormonalnych bez nadekspresji HER2/neu, w skojarzeniu z eksemestanem u kobiet po menopauzie z progresją po terapii niesteroidowym inhibitorem aromatazy. Ponadto, lek jest wskazany w terapii nieoperacyjnych lub przerzutowych nowotworów neuroendokrynnych trzustki (pNET) o wysokim lub średnim stopniu zróżnicowania z postępującym przebiegiem choroby, a także w przypadku wysoko zróżnicowanych (G1 lub G2), hormonalnie nieczynnych nowotworów neuroendokrynnych układu pokarmowego lub płuc z progresją. W leczeniu zaawansowanego raka nerkowokomórkowego (RCC) ewerolimus stosuje się u pacjentów z progresją po terapii ukierunkowanej na VEGF, najczęściej po inhibitorach kinaz tyrozynowych (sunitynib, pazopanib, sorafenib). Preparat dostępny jest w tabletkach o dawkach 2,5 mg, 5 mg i 10 mg, zawierających odpowiednio 74,3 mg, 148,5 mg i 297,0 mg laktozy, co należy uwzględnić u pacjentów z nietolerancją laktozy.
czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, eksemestan, ekspresja receptorów hormonalnych, ewerolimus, hematolog, hiperglikemia, hiperlipidemia, inhibitor kinazy tyrozynowej, kryteria RECIST, mielosupresja, morfologia krwi, nadekspresja HER2, niesteroidowy inhibitor aromatazy, nietolerancja laktozy, nowotwór neuroendokrynny trzustki, nowotwór neuroendokrynny układu pokarmowego, onkolog kliniczny, pazopanib, pNET, rak nerkowokomórkowy, sorafenib, sunitynib, typ histologiczny, wysoko zróżnicowany guz, zaawansowany rak nerkowokomórkowy, zaawansowany rak piersi - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Everolimus Synthon 5 mg
Everolimus Genthon, dostępny w dawkach 2,5 mg, 5 mg oraz 10 mg w formie owalnych tabletek, jest wskazany do leczenia zaawansowanego raka piersi u kobiet po menopauzie z potwierdzoną ekspresją receptorów hormonalnych (ER i/lub PR), bez nadekspresji HER2/neu oraz bez objawowego zajęcia narządów wewnętrznych, po progresji po terapii niesteroidowym inhibitorem aromatazy. W tym wskazaniu stosowany jest wyłącznie w skojarzeniu z eksemestanem. Ponadto, everolimus jest stosowany w monoterapii u dorosłych pacjentów z nieoperacyjnymi lub przerzutowymi nowotworami neuroendokrynnymi trzustki (pNET) o wysokim lub średnim stopniu zróżnicowania (G1 lub G2 wg WHO) z postępującym przebiegiem choroby, niezależnie od statusu hormonalnego guza. W przypadku nowotworów neuroendokrynnych układu pokarmowego lub płuc, lek jest dedykowany pacjentom z guzami hormonalnie nieczynnymi, również o stopniu G1 lub G2 i progresji choroby. W zaawansowanym raku nerkowokomórkowym everolimus stosuje się jako terapię drugiej lub kolejnej linii po niepowodzeniu leczenia inhibitorami VEGF (np. sunitynib, sorafenib).
badanie rezonansem magnetycznym, badanie tomografii komputerowej, choroba postępująca, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, czynność wątroby i nerek, diagnostyka histopatologiczna, eksemestan, guz hormonalnie nieczynny, inhibitor CYP3A4, nadekspresja HER2, niesteroidowy inhibitor aromatazy, nowotwór neuroendokrynny trzustki, nowotwór neuroendokrynny układu pokarmowego, progresja nowotworu, przerzutowy rak nerkowokomórkowy, rak piersi z ekspresją receptorów hormonalnych, stan ogólny pacjenta, zaawansowany rak nerkowokomórkowy, zaawansowany rak piersi - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Paclitaxelum Accord 6 mg/ml
Paklitaksel, taksan o kodzie ATC L01CD01, działa przeciwnowotworowo poprzez stabilizację mikrotubuli, co hamuje ich depolimeryzację i zaburza podział mitotyczny komórek nowotworowych. W leczeniu pierwszego rzutu raka jajnika, paklitaksel w dawkach 175 mg/m² (3-godzinny wlew) lub 135 mg/m² (24-godzinny wlew) w skojarzeniu z cisplatyną 75 mg/m² wykazał wyższy odsetek odpowiedzi, wydłużony czas do progresji oraz przeżycie w porównaniu do standardowego schematu cyklofosfamid 750 mg/m² + cisplatyna 75 mg/m². W terapii uzupełniającej raka piersi, paklitaksel po czterech kursach AC zmniejsza ryzyko nawrotu o 17-18% i ryzyko zgonu o 7-19%, z korzyściami szczególnie u pacjentek z ujemnym receptorem hormonalnym. W leczeniu przerzutowego raka piersi, schemat AT (doksorubicyna 50 mg/m² bolus + paklitaksel 220 mg/m² w 3-godzinnym wlewie) wydłuża czas do progresji (8,2 vs 6,2 miesiąca) i medianę przeżycia (23,0 vs 18,3 miesiąca) w porównaniu do schematu FAC. U pacjentek z HER2+ paklitaksel 175 mg/m² w 3-godzinnym wlewie w skojarzeniu z trastuzumabem (4 mg/kg dawka nasycająca, następnie 2 mg/kg tygodniowo) poprawia czas do progresji (6,9 vs 3 miesiące) i wskaźnik odpowiedzi (41% vs 17%), jednak wiąże się z ryzykiem kardiotoksyczności.
antagonista mikrotubuli, badanie immunohistochemiczne, depolimeryzacja, dimer tubuliny, gwiazda mikrotubularna, inhibitor proteazy, interfaza, laparotomia, lek przeciwnowotworowy, liposomalna antracyklina, mechanizm działania leku, mięsak Kaposiego, mitoza, nadekspresja HER2, neuropatia obwodowa, neurotoksyczność, niedrobnokomórkowy rak płuca, pierwotny rak jajnika, przerzut odległy, rak piersi z przerzutami, schemat FAC, taksan, zahamowanie szpiku kostnego - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba pageta brodawki sutkowej – Epidemiologia
Choroba Pageta brodawki sutkowej to rzadka postać raka piersi, stanowiąca 1-4% wszystkich nowotworów tej okolicy, z wyższą częstością w krajach zachodnich. Średni wiek diagnozy wynosi około 57-64 lata, z przewagą kobiet (97,9%) i dominacją rasy białej (85,4%). Choroba współwystępuje w 80-90% przypadków z DCIS lub inwazyjnym rakiem przewodowym (IDC), a obecność wyczuwalnego guza, stwierdzana u około 50% pacjentów, koreluje z gorszym rokowaniem. Nowotwory związane z chorobą Pageta często wykazują wysoką złośliwość, ujemny status receptorów ER i PR oraz dodatni HER2 (ponad 50% przypadków), co ma istotne implikacje terapeutyczne. Pięcioletnia względna przeżywalność wynosi 82,6%, ale spada znacząco wraz ze wzrostem stadium zaawansowania nowotworu (stadium I – 95,8%, IV – 14,3%). Czynniki negatywnie wpływające na przeżycie to starszy wiek, rasa czarna, wyższy stopień złośliwości, przerzuty do węzłów chłonnych, stadium zaawansowania, choroba przerzutowa oraz większy rozmiar guza.
badanie kliniczne, badanie przesiewowe mammograficzne, biopsja węzła wartowniczego, choroba Pageta brodawki sutkowej, choroba przerzutowa, DCIS, guz piersi, IDC, inwazyjny rak piersi, inwazyjny rak przewodowy, kompleks brodawkowo-otoczkowy, leczenie oszczędzające pierś, mammografia, mastektomia, mastektomia oszczędzająca brodawkę, nadekspresja HER2, nowotwór złośliwy, przerzut do regionalnych węzłów chłonnych, przewodowy rak in situ, rak piersi, receptor estrogenowy, receptor ludzkiego naskórkowego czynnika wzrostu, receptor progesteronowy, samobadanie, SLNB, wyczuwalny guz - Leksykon substancji czynnych
Fulwestrant – Wskazania do stosowania
Fulwestrant jest wskazany w leczeniu raka piersi u kobiet po menopauzie z miejscowo zaawansowanym lub przerzutowym rakiem piersi ER-dodatnim. Może być stosowany jako monoterapia u pacjentek wcześniej nieleczonych hormonalnie, z nawrotem choroby podczas lub po leczeniu antyestrogenami, lub z progresją choroby podczas terapii antyestrogenowej. Ponadto, fulwestrant w skojarzeniu z palbocyklibem jest zalecany u kobiet po menopauzie z HR-dodatnim, HER2-ujemnym rakiem piersi, które wcześniej otrzymały leczenie hormonalne. U pacjentek przed menopauzą i w okresie okołomenopauzalnym terapia skojarzona wymaga jednoczesnego stosowania agonisty LHRH. Decyzja o zastosowaniu fulwestrantu powinna uwzględniać status menopauzalny, receptorów hormonalnych, stadium zaawansowania choroby oraz wcześniejsze leczenie hormonalne.
agonista LHRH, antagonista receptora estrogenowego, antyestrogen, działanie synergistyczne, ER-dodatni rak piersi, fulwestrant, gonadoliberyna, HER2-ujemny rak piersi, leczenie drugiego rzutu, leczenie pierwszego rzutu, menopauza, nadekspresja HER2, okres okołomenopauzalny, palbocyklib, progresja choroby, rak piersi miejscowo zaawansowany, receptor estrogenowy, receptor HER2, receptor hormonalny, rozsiany rak piersi, terapia hormonalna - Leksykon chorób i schorzeń
Rak o nieznanym pierwotnym umiejscowieniu – Leczenie
Rak o nieznanym pierwotnym umiejscowieniu (CUP) stanowi około 3-5% wszystkich nowotworów złośliwych i charakteryzuje się agresywnym przebiegiem oraz opornością na standardową chemioterapię, co skutkuje medianą przeżycia 4-9 miesięcy w 85-90% przypadków o niekorzystnym rokowaniu. Diagnostyka obejmuje biopsję, badania immunohistochemiczne, molekularne oraz obrazowe, a leczenie wymaga multidyscyplinarnego podejścia. Standardowa chemioterapia opiera się na pochodnych platyny w skojarzeniu z taksanami lub gemcytabiną (np. karboplatyna z paklitakselem, cisplatyna z gemcytabiną), natomiast radioterapia i chirurgia mają zastosowanie głównie w przypadkach ograniczonych zmian lub w celach paliatywnych. Hormonoterapia jest stosowana przy podejrzeniu nowotworów hormonozależnych, a leczenie paliatywne skupia się na łagodzeniu objawów i poprawie jakości życia.
analog somatostatyny, antygen PSA, badanie histopatologiczne, cisplatyna, denosumab, ekspresja HER2, ekspresja PD-L1, etopozyd, guz neuroendokrynny, inhibitor MEK, inhibitor mTOR, karboplatyna, leczenie paliatywne, limfadenektomia, nadekspresja HER2, niestabilność mikrosatelitarna, obciążenie mutacyjne, ognisko pierwotne nowotworu, onkolog kliniczny, opieka hospicyjna, pochodne platyny, profilowanie genomowe, przeciwciało anty-PD-1, przerzut do węzłów chłonnych, radioterapia z modulacją intensywności wiązki, rak o nieznanym pierwotnym umiejscowieniu, rakowiak, sekwencjonowanie nowej generacji, wsparcie psychologiczne, zaburzenia naprawy niesparowanych zasad DNA, zespół multidyscyplinarny, zmiana przerzutowa - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Fulvestrant medac 250 mg
Fulvestrant medac to hormonalny lek przeciwnowotworowy w postaci roztworu do wstrzykiwań o stężeniu 50 mg/ml, stosowany w leczeniu ER-dodatniego, miejscowo zaawansowanego lub przerzutowego raka piersi u kobiet po menopauzie. Wskazania obejmują monoterapię jako leczenie pierwszej linii u pacjentek wcześniej nieleczonych hormonalnie, terapię po nawrocie choroby podczas lub po zakończeniu leczenia antyestrogenami (np. tamoksyfen) oraz leczenie po progresji podczas terapii antyestrogenowej. Fulvestrant medac może być również stosowany w skojarzeniu z palbocyklibem u pacjentek z HR+ i HER2-ujemnym rakiem piersi, które przeszły wcześniejsze leczenie hormonalne. U kobiet przed i okołomenopauzalnych w terapii skojarzonej konieczne jest podawanie agonisty LHRH w celu farmakologicznej supresji funkcji jajników.
agonista LHRH, alkohol benzylowy, antyestrogeny, benzyl benzoesanu, ER-dodatni, etanol, fulwestrant, HER2-ujemny, hormon luteinizujący, leczenie uzupełniające, menopauza, nadekspresja HER2, naskórkowy czynnik wzrostu, okres okołomenopauzalny, okres przedmenopauzalny, palbocyklib, progresja choroby nowotworowej, przerzuty nowotworowe, rak miejscowo zaawansowany, rak piersi, receptor estrogenowy, receptory estrogenowe, receptory hormonalne, receptory progesteronowe, rozsiany rak piersi, supresja jajników, tamoksyfen, terapia adjuwantowa, terapia endokrynna, terapia hormonalna - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi u mężczyzn – Leczenie
Rak piersi u mężczyzn stanowi około 1% wszystkich przypadków i wymaga wielodyscyplinarnego podejścia terapeutycznego, obejmującego leczenie chirurgiczne, chemioterapię, hormonoterapię, radioterapię oraz terapię celowaną. Standardowo w leczeniu wczesnego stadium stosuje się zmodyfikowaną mastektomię radykalną z usunięciem całej tkanki piersiowej, brodawki, otoczki oraz węzłów chłonnych pachowych w razie ich zajęcia. Radioterapia jest wskazana po lumpektomii, po mastektomii przy guzach >5 cm lub zajęciu węzłów chłonnych oraz w leczeniu paliatywnym przerzutów. Hormonoterapia, kluczowa ze względu na ER/PR-poztywność około 90% guzów, opiera się głównie na tamoksyfenie stosowanym przez 5-10 lat, a także na inhibitorach aromatazy i analogach LHRH. Chemioterapia, z użyciem antracyklin i taksanów, jest zarezerwowana dla guzów wysokiego ryzyka, receptorowo ujemnych lub z przerzutami do węzłów chłonnych. Terapia celowana obejmuje leczenie anty-HER2 (trastuzumab, pertuzumab, lapatynib, trastuzumab emtanzyna) u 15-20% pacjentów z nadekspresją HER2 oraz inhibitory CDK4/6, PARP i mTOR w wybranych przypadkach.
analog LHRH, antracyklina, biopsja węzła wartowniczego, inhibitor aromatazy, inhibitor CDK4/6, inhibitor mTOR, inhibitor PARP, inhibitor punktów kontrolnych, koniugat przeciwciała, lapatynib, leczenie adjuwantowe, leczenie neoadjuwantowe, limfadenektomia pachowa, lumpektomia, mastektomia radykalna, modulacja intensywności wiązki, mutacja BRCA, nadekspresja HER2, neuropatia obwodowa, orchidektomia, pertuzumab, potrójnie ujemny rak piersi, radioterapia konformalna, rak piersi u mężczyzn, receptor estrogenowy, receptor hormonalny, receptor progesteronowy, taksan, tamoksyfen, terapia anty-HER2, trastuzumab, wznowa miejscowa, wznowa odległa