gen CDH1
Gen CDH1 (Cadherin 1) koduje białko E-kadherynę, kluczową molekułę adhezji komórkowej, która odgrywa istotną rolę w utrzymaniu stabilności i integralności nabłonka. Zlokalizowany na chromosomie 16q22.1, gen ten składa się z 16 eksonów i jest szeroko ekspresjonowany w tkankach nabłonkowych.
Mutacje germinalne w genie CDH1 są związane z dziedzicznym rozlanym rakiem żołądka (HDGC) oraz inwazyjnym rakiem zrazikowym piersi. Nosiciele tych mutacji mają znacząco podwyższone ryzyko rozwoju tych nowotworów – ryzyko rozwoju raka żołądka u mężczyzn sięga 70%, a u kobiet 56%, natomiast ryzyko raka piersi u kobiet wynosi około 42%.
Diagnostyka molekularna genu CDH1 jest kluczowym elementem poradnictwa genetycznego w rodzinach z historią HDGC. Zgodnie z wytycznymi klinicznymi, osobom z potwierdzoną patogenną mutacją CDH1 zaleca się profilaktyczną gastrektomię całkowitą, a kobietom dodatkowo regularne badania przesiewowe w kierunku raka piersi od 30. roku życia.
Mutacje somatyczne i hipermetylacja promotora CDH1 są również częste w sporadycznych nowotworach, w tym raku żołądka, piersi, okrężnicy i jajnika. Utrata ekspresji E-kadheryny sprzyja przejściu nabłonkowo-mezenchymalnemu (EMT), zwiększając potencjał inwazyjny i przerzutowy komórek nowotworowych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi – Etiologia i przyczyny
Rak piersi jest najczęstszym nowotworem złośliwym u kobiet i drugą najczęstszą przyczyną zgonów onkologicznych, z ryzykiem zachorowania wynoszącym około 12,3% (1 na 8 kobiet) oraz około 670 000 zgonów rocznie na świecie. Etiologia jest wieloczynnikowa, obejmująca mutacje genetyczne (5-10% przypadków, głównie BRCA1/2 z ryzykiem 60-85% i 40-60%), czynniki hormonalne (długotrwała ekspozycja na estrogeny i androgeny), historię rodzinną (2-krotnie zwiększone ryzyko przy krewnych pierwszego stopnia), oraz czynniki środowiskowe i styl życia (alkohol, otyłość, brak aktywności fizycznej, palenie tytoniu). Wiek powyżej 50 lat odpowiada za około 80% diagnoz, a wysoka gęstość tkanki piersiowej zwiększa ryzyko 4-6-krotnie. Czynniki hormonalne, takie jak wczesna menarche, późna menopauza, późne macierzyństwo, brak karmienia piersią oraz stosowanie hormonalnej terapii zastępczej, również podnoszą ryzyko.
androstendion, atypowy rozrost przewodowy, benzen, chemoprewencja, chłoniak Hodgkina, dietylostilbestrol, estrogen, gen ATM, gen CDH1, gen CHEK2, gen PALB2, gen STK11, gen supresorowy nowotworów, gen TP53, gęstość piersi, gruczoł piersiowy, hormon płciowy, hormonalna terapia zastępcza, ksenoestrogen, mammografia, melatonina, mikrośrodowisko guza, mutacja genu BRCA, nowotwór złośliwy, onkogen, pestycyd, profilaktyczna mastektomia, promieniowanie jonizujące, rak piersi, rak płuca, rak przewodowy, rak zrazikowy, tamoksyfen, uszkodzenie DNA, zrazikowy rak przedinwazyjny - Leksykon chorób i schorzeń
Inwazyjny rak zrazikowy – Etiologia i przyczyny
Inwazyjny rak zrazikowy (ILC) stanowi 10-15% wszystkich inwazyjnych raków piersi i charakteryzuje się utratą funkcji białka E-kadheryny, głównie z powodu mutacji w genie CDH1 (chromosom 16q22.1), metylacji tego genu oraz utraty heterozygotyczności. Mutacje CDH1 są kluczowe dla różnicowania ILC od raka przewodowego. Dodatkowo, w ILC częściej występują inaktywujące mutacje w genach PTEN (14% vs 3% w IDC), FOXA1 (7% vs 2%) i RUNX1 (10% vs 3%). Nosicielki mutacji CDH1 mają około 50% ryzyko rozwoju ILC, a mutacje BRCA2 są związane zarówno z rakiem przewodowym, jak i zrazikowym. ILC jest hormonozależny, z pozytywnym statusem receptorów estrogenowych i progesteronowych oraz negatywnym dla HER2, co wpływa na jego biologiczne zachowanie i odpowiedź na leczenie. Czynniki ryzyka obejmują hormonalną terapię zastępczą (szczególnie estrogenowo-progesteronową), wczesną menarche, późną menopauzę, późny wiek pierwszego porodu, niską rodność, a także styl życia (brak aktywności fizycznej, otyłość, spożycie alkoholu, palenie tytoniu) oraz wcześniejszą ekspozycję na promieniowanie.
adhezja komórkowa, atypowa hiperplazja zrazikowa, dysfagia, gen CDH1, gen PTEN, hiperplazja zrazikowa, hormonalna terapia zastępcza, inhibitor aromatazy, inwazyjny rak przewodowy, inwazyjny rak zrazikowy, metylacja genu, mutacja BRCA2, mutacja genu, nowotwór hormonozależny, profilowanie guza, radioterapia klatki piersiowej, rak zrazikowy in situ, receptor estrogenowy, receptor HER2, szlak sygnałowy PI3K/Akt, tamoksyfen, terapia adjuwantowa, utrata heterozygotyczności, wczesna menarche, zrazikowy rak przedinwazyjny - Leksykon chorób i schorzeń
Inwazyjny rak zrazikowy – Patofizjologia i mechanizm
Inwazyjny rak zrazikowy (ILC) stanowi 10-15% inwazyjnych raków piersi i charakteryzuje się utratą E-kadheryny, białka adhezji komórkowej kodowanego przez gen CDH1 na chromosomie 16q22.1. Mutacje CDH1, często w połączeniu z utratą heterozygotyczności (LOH) w obrębie 16q, występują u 66% pacjentów z ILC (w porównaniu do 3% w IDC). Utrata E-kadheryny prowadzi do rozproszonego wzrostu komórek nowotworowych w charakterystycznym wzorze „pojedynczego sznura”, co utrudnia wykrycie guza. ILC wykazuje wysoką ekspresję receptorów estrogenowych (ER+ w 95%) i progesteronowych (PR+ w 70%), przy braku nadekspresji HER2 w większości przypadków. Molekularnie ILC cechuje aktywacja szlaków PI3K/Akt, IGF, FGF oraz mutacje w genach FOXA1 (7%), AKT1, PTEN, ERBB2 (do 15% amplifikacji) i ERBB3, które wpływają na progresję nowotworu i rozwój oporności na terapię hormonalną.
adhezja międzykomórkowa, anoikis, atypowa hiperplazja zrazikowa, cytokeratyna 7, czynnik wzrostu fibroblastów, ekspresja PTEN, gen CDH1, hipermetylacja promotora, inhibitor PI3K, insulinopodobny czynnik wzrostu, inwazyjny rak przewodowy, inwazyjny rak zrazikowy, mutacja CDH1, mutacja PIK3CA, mutacja TP53, nadekspresja HER2, neoplazja zrazikowa, p120-katenina, przejście epitelialno-mezenchymalne, rak zrazikowy in situ, receptor estrogenowy, receptor progesteronowy, szlak PI3K/AKT, szlak Rho/ROCK, utrata heterozygotyczności - Leksykon chorób i schorzeń
Rak gruczołowy in situ – Etiologia i przyczyny
Rak gruczołowy in situ (LCIS) to stan przedrakowy charakteryzujący się nieprawidłowym wzrostem komórek w zrazikach gruczołów mlekowych, z utratą ekspresji E-kadheryny (CDH1) i częstymi mutacjami w genie PIK3CA. LCIS wykazuje delecję chromosomu 16q oraz przyrost chromosomu 1q, a także ekspresję receptorów estrogenowych (ER) w 80-100% przypadków, co podkreśla rolę hormonów, zwłaszcza estrogenów, w patogenezie. Stosowanie hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) przez ponad 3-5 lat po menopauzie zwiększa ryzyko rozwoju LCIS. Średni wiek diagnozy to około 45 lat, a czynniki ryzyka obejmują mutacje dziedziczne (BRCA2, CDH1), wywiad rodzinny, oraz czynniki stylu życia takie jak palenie, alkohol, otyłość i brak aktywności fizycznej. LCIS jest zarówno markerem ryzyka, jak i nieobligatoryjnym prekursorem raka inwazyjnego, zwłaszcza raka zrazikowego (ILC), z ryzykiem rozwoju raka inwazyjnego wynoszącym około 20% (7-12-krotnie wyższe niż w populacji ogólnej), z rocznym wzrostem ryzyka o około 1% (13% po 10 latach, 21-26% po 20 latach). Nowa forma pleomorficznego LCIS (PLCIS) wykazuje cechy bardziej agresywne, podobne do DCIS, i wymaga wycięcia z ujemnymi marginesami.
białko adhezyjne, chemioprewencja, delecja chromosomowa, dysfagia, E-kadheryna, gen CDH1, gen PIK3CA, gen supresorowy, hormonalna terapia zastępcza, inwazyjny rak piersi, inwazyjny rak zrazikowy, modulatory receptora estrogenowego, mutacja BRCA2, mutacje genetyczne, nadekspresja HER2, neoplazja zrazikowa, pleomorficzny LCIS, przejście epitelialno-mezenchymalne, rak gruczołowy in situ, rak przewodowy in situ, rak zrazikowy in situ, receptory estrogenowe, receptory progesteronowe, stan przedrakowy, utrata heterozygotyczności, zraziki piersi - Leksykon chorób i schorzeń
Inwazyjny rak zrazikowy – Objawy
Inwazyjny rak zrazikowy (ILC) stanowi 10-15% wszystkich przypadków raka piersi i charakteryzuje się unikalnym, rozproszonym wzorcem wzrostu komórek nowotworowych, wynikającym z utraty E-kadheryny (gen CDH1). Komórki ILC rosną w linijnych układach, co utrudnia wykrycie guza zarówno w badaniu fizykalnym, jak i w standardowej mammografii. Typowe objawy to zgrubienie lub stwardnienie tkanki piersi, zmiany w kształcie i rozmiarze piersi, wciągnięcie brodawki sutkowej oraz zmiany skórne, takie jak „skórka pomarańczy”. ILC często występuje wieloogniskowo i obustronnie, a jego diagnoza jest często ustalana w bardziej zaawansowanym stadium, co potwierdza fakt, że u 60-70% pacjentek stadium choroby jest podwyższone po operacji. Charakterystyczna jest także tendencja do przerzutów w nietypowych lokalizacjach, takich jak przewód pokarmowy, narządy rozrodcze, otrzewna, układ moczowy, opony mózgowo-rdzeniowe i tkanki oczodołu.
badania przesiewowe, badanie fizykalne, dół pachowy, E-kadheryna, gen CDH1, indeks proliferacji, inwazyjny rak przewodowy, inwazyjny rak zrazikowy, inwersja brodawki sutkowej, markery nowotworowe, oczodół, opony mózgowo-rdzeniowe, otrzewna, przewód pokarmowy, receptor HER2, receptory hormonalne, rezonans magnetyczny, stopień złośliwości nowotworu, wieloogniskowość, wskaźnik przeżycia, wydzielina z brodawki sutkowej, wzdęcie, zajęcie węzłów chłonnych, zraziki piersi - Leksykon chorób i schorzeń
Rak gruczołowy in situ – Patofizjologia i mechanizm
Rak gruczołowy in situ (LCIS) to nieinwazyjna proliferacja atypowych komórek nabłonkowych z utratą lub dysfunkcją E-kadheryny, kluczowego białka adhezji komórkowej. LCIS obejmuje podtypy: klasyczny (C-LCIS), florydny (F-LCIS) i pleomorficzny (P-LCIS), rozwijające się w zrazikach piersi bez naciekania otaczających tkanek. Charakterystyczne są zmiany molekularne, takie jak mutacje genu CDH1 na chromosomie 16q22.1, utrata heterozygotyczności 16q oraz amplifikacja 1q, które są wczesnymi zdarzeniami w progresji do raka inwazyjnego. Immunohistochemicznie LCIS cechuje się utratą ekspresji E-kadheryny oraz nadekspresją p120-kateniny, co odróżnia go od DCIS. Ekspresja receptorów hormonalnych (ER 80-100%) jest powszechna, natomiast amplifikacja HER2 występuje w 0-11% przypadków, częściej w agresywnych podtypach F-LCIS (18%) i P-LCIS (31%). LCIS jest uważany za nieobligatoryjnego prekursora inwazyjnego raka zrazikowego (ILC), z którym dzieli klonalne mutacje CDH1 i zmiany genetyczne, jednak większość zmian LCIS nie ulega progresji do raka inwazyjnego.
aberracja chromosomowa, adhezja komórkowa, amplifikacja HER2, DCIS, E-kadheryna, ekspresja Ki-67, EMT, gen CDH1, hybrydyzacja genomowa, IDC, inwazyjny rak przewodowy, inwazyjny rak zrazikowy, komórka mioepitelialna, LCIS, marker proliferacji, martwica typu comedo, metylacja genu, mutacja CDH1, mutacja PIK3CA, neoplazja zrazikowa, p120-katenina, rak gruczołowy in situ, rak przewodowy in situ, rak zrazikowy in situ, receptor estrogenowy, receptor HER2, receptor progesteronowy, transformacja epitelialno-mezenchymalna, utrata heterozygotyczności, zrazik piersi, zwapnienie