gen ATM
Gen ATM (Ataxia-Telangiectasia Mutated) jest zlokalizowany na chromosomie 11q22-23 i koduje białko o aktywności kinazy serynowo-treoninowej, które odgrywa kluczową rolę w odpowiedzi komórkowej na uszkodzenia DNA, szczególnie pęknięcia podwójnej nici DNA.
Mutacje w genie ATM są przyczyną ataksji-teleangiektazji (zespołu Louis-Bar), rzadkiej choroby autosomalnej recesywnej charakteryzującej się postępującą ataksją móżdżkową, teleangiektazjami, niedoborem odporności, zwiększoną wrażliwością na promieniowanie jonizujące oraz predyspozycją do rozwoju nowotworów, szczególnie układu limfatycznego.
Białko ATM pełni funkcję głównego regulatora szlaków naprawy DNA i cyklu komórkowego poprzez fosforylację licznych substratów, w tym białek p53, BRCA1, CHK2 i NBS1. Aktywacja ATM następuje w odpowiedzi na uszkodzenia DNA, stres oksydacyjny lub inne czynniki zaburzające integralność genomu, co prowadzi do zatrzymania cyklu komórkowego, naprawy DNA lub apoptozy.
Heterozygotyczne mutacje w genie ATM zwiększają ryzyko rozwoju nowotworów, szczególnie raka piersi. Nosiciele mutacji ATM mają około 2-5 razy wyższe ryzyko zachorowania na raka piersi w porównaniu z populacją ogólną. Badania nad genem ATM mają istotne znaczenie dla zrozumienia mechanizmów niestabilności genomowej i procesów nowotworzenia.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi – Etiologia i przyczyny
Rak piersi jest najczęstszym nowotworem złośliwym u kobiet i drugą najczęstszą przyczyną zgonów onkologicznych, z ryzykiem zachorowania wynoszącym około 12,3% (1 na 8 kobiet) oraz około 670 000 zgonów rocznie na świecie. Etiologia jest wieloczynnikowa, obejmująca mutacje genetyczne (5-10% przypadków, głównie BRCA1/2 z ryzykiem 60-85% i 40-60%), czynniki hormonalne (długotrwała ekspozycja na estrogeny i androgeny), historię rodzinną (2-krotnie zwiększone ryzyko przy krewnych pierwszego stopnia), oraz czynniki środowiskowe i styl życia (alkohol, otyłość, brak aktywności fizycznej, palenie tytoniu). Wiek powyżej 50 lat odpowiada za około 80% diagnoz, a wysoka gęstość tkanki piersiowej zwiększa ryzyko 4-6-krotnie. Czynniki hormonalne, takie jak wczesna menarche, późna menopauza, późne macierzyństwo, brak karmienia piersią oraz stosowanie hormonalnej terapii zastępczej, również podnoszą ryzyko.
androstendion, atypowy rozrost przewodowy, benzen, chemoprewencja, chłoniak Hodgkina, dietylostilbestrol, estrogen, gen ATM, gen CDH1, gen CHEK2, gen PALB2, gen STK11, gen supresorowy nowotworów, gen TP53, gęstość piersi, gruczoł piersiowy, hormon płciowy, hormonalna terapia zastępcza, ksenoestrogen, mammografia, melatonina, mikrośrodowisko guza, mutacja genu BRCA, nowotwór złośliwy, onkogen, pestycyd, profilaktyczna mastektomia, promieniowanie jonizujące, rak piersi, rak płuca, rak przewodowy, rak zrazikowy, tamoksyfen, uszkodzenie DNA, zrazikowy rak przedinwazyjny - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi – Etiologia i przyczyny
Rak piersi jest najczęściej diagnozowanym nowotworem u kobiet, stanowiąc około 25% nowych rozpoznań rocznie. Etiologia raka piersi jest wieloczynnikowa i obejmuje interakcje czynników genetycznych, hormonalnych, środowiskowych oraz stylu życia. Mutacje genów BRCA1 i BRCA2 znacząco zwiększają ryzyko zachorowania do odpowiednio 72% i 69% do 80. roku życia. Inne geny związane z ryzykiem to m.in. PALB2, CHEK2, TP53, ATM, CDH1, PTEN i STK11. Hormonalne czynniki ryzyka obejmują wczesną menarche (<12 lat), późną menopauzę (>55 lat), pierwszy poród po 30. roku życia, stosowanie HTZ powyżej 5 lat oraz doustne środki antykoncepcyjne. Styl życia, w tym nadwaga po menopauzie, spożycie alkoholu (zwiększające ryzyko o 20-30%), palenie tytoniu oraz brak aktywności fizycznej, również istotnie wpływają na rozwój choroby. Czynniki środowiskowe, takie jak ekspozycja na promieniowanie jonizujące przed 30. rokiem życia oraz potencjalne działanie ksenoestrogenów, mogą dodatkowo zwiększać ryzyko.
atypowy rozrost przewodowy, atypowy rozrost zrazikowy, chłoniak Hodgkina, doustna antykoncepcja, estrogen, gen ATM, gen BRCA, gen CHEK2, gen PALB2, gen TP53, gęsta tkanka piersi, hormonalna terapia zastępcza, kancerogen, karmienie piersią, ksenoestrogen, mammografia, mastektomia profilaktyczna, menopauza, mutacja genu, pierwsza miesiączka, promieniowanie jonizujące, rak piersi, rak przewodowy piersi, rak zrazikowy piersi, tamoksyfen, tkanka piersi