rak przewodowy
Rak przewodowy (carcinoma ductale) to najczęstszy typ nowotworu złośliwego wywodzący się z komórek nabłonkowych przewodów. Najczęściej występuje w gruczole piersiowym (rak przewodowy piersi), trzustce oraz gruczole ślinowym, choć może rozwinąć się także w innych narządach posiadających struktury przewodowe.
W przypadku raka przewodowego piersi wyróżnia się dwie główne postaci: przedinwazyjną (DCIS – ductal carcinoma in situ), gdzie komórki nowotworowe nie przekraczają błony podstawnej przewodu, oraz inwazyjną (IDC – invasive ductal carcinoma), kiedy komórki nowotworowe naciekają otaczające tkanki. Rak przewodowy trzustki (PDA – pancreatic ductal adenocarcinoma) stanowi około 90% wszystkich nowotworów złośliwych trzustki i cechuje się wyjątkowo złym rokowaniem.
Diagnostyka raka przewodowego opiera się na badaniach obrazowych (mammografia, USG, MRI, TK), biopsji oraz badaniach histopatologicznych. Leczenie zależy od lokalizacji, stopnia zaawansowania i typu nowotworu – obejmuje najczęściej chirurgiczne usunięcie zmiany, często w połączeniu z chemioterapią, radioterapią, hormonoterapią lub leczeniem celowanym.
Czynniki ryzyka rozwoju raka przewodowego różnią się w zależności od lokalizacji, ale często obejmują predyspozycje genetyczne, wiek, płeć, ekspozycję na kancerogeny oraz przewlekłe stany zapalne. Wczesne wykrycie znacząco poprawia rokowanie, dlatego ważne są regularne badania przesiewowe w grupach podwyższonego ryzyka.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak gruczołowy in situ – Epidemiologia
Rak gruczołowy in situ (LCIS) stanowi około 1-2% wszystkich nowotworów piersi, z częstością wykrywania 0,5-1,5% w biopsjach łagodnych zmian piersi oraz 1,8-2,5% wszystkich biopsji piersi. W ostatnich dekadach obserwuje się wzrost częstości występowania LCIS, m.in. z 2,0 do 2,75 na 100 000 kobiet w latach 2000-2009, co wiąże się z upowszechnieniem mammografii przesiewowych i stosowaniem hormonalnej terapii zastępczej. LCIS diagnozowany jest najczęściej u kobiet w wieku 45-49 lat, czyli około 10-15 lat wcześniej niż inwazyjny rak piersi. Kobiety z LCIS mają 7-12-krotnie wyższe ryzyko rozwoju inwazyjnego raka piersi, z ryzykiem 7,1% w ciągu 10 lat i 15-20% w ciągu 15-20 lat od diagnozy. Rak piersi po LCIS może mieć charakter zarówno przewodowy, jak i zrazikowy, przy czym odsetek raków zrazikowych jest wyższy (do 45%) niż w populacji ogólnej. Nowotwory te cechują się korzystniejszymi cechami prognostycznymi, co przekłada się na lepsze 5-letnie przeżycie specyficzne (91% vs. 85%).
biopsja, biopsja chirurgiczna, biopsja gruboigłowa, chemoprewencja, częstość występowania, eksemestan, hormonalna terapia zastępcza, inhibitor aromatazy, inwazyjny rak piersi, inwazyjny rak zrazikowy, Ki67, mammografia przesiewowa, marker molekularny, rak gruczołowy in situ, rak przewodowy, rak przewodowy in situ, rak zrazikowy, raloksyfen, receptor hormonalny, rezonans magnetyczny piersi, rokowanie, selektywny modulator receptora estrogenowego, stopień złośliwości, tamoksyfen, tomosynteza cyfrowa piersi, wywiad rodzinny - Leksykon chorób i schorzeń
Inwazyjny rak zrazikowy – Epidemiologia
Inwazyjny rak zrazikowy (ILC) stanowi 10-15% wszystkich przypadków raka piersi, z roczną zapadalnością w USA na poziomie 43 000-47 500 nowych diagnoz. Choroba ta dotyka głównie kobiety po 60. roku życia (68% przypadków), z wyższym średnim wiekiem diagnozy o około 3 lata w porównaniu do raka przewodowego. ILC wykazuje silną zależność od ekspozycji na hormony żeńskie, co potwierdza wyższe ryzyko u kobiet stosujących hormonalną terapię zastępczą (MHT) – względne ryzyko przekracza 2,0 w porównaniu do 1,5 dla IDC. Mutacje genu CDH1, obecne w 65% przypadków, zwiększają ryzyko rozwoju ILC do około 50%. Epidemiologicznie ILC częściej występuje u kobiet rasy białej, jednak pacjentki rasy czarnej mają gorsze rokowanie, co wiąże się z wyższym odsetkiem guzów o wysokim stopniu złośliwości (G3). Czynniki takie jak spożycie alkoholu, otyłość oraz niski status społeczno-ekonomiczny również wpływają na charakterystykę i przebieg choroby.
badanie fizykalne piersi, dziedziczny rozlany rak żołądka, gęsta tkanka piersi, hormonalna terapia zastępcza, inwazyjny rak przewodowy, inwazyjny rak zrazikowy, leczenie oszczędzające pierś, mammografia, medycyna spersonalizowana, Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób, mutacja BRCA1, mutacja BRCA2, mutacja CDH1, mutacja germinalna, nawrót miejscowy, nowotwór piersi, operacja oszczędzająca pierś, przerzuty nowotworowe, rak piersi, rak przewodowy, rezonans magnetyczny, terapia endokrynna, ultrasonografia piersi, wieloogniskowość nowotworu - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba pageta brodawki sutkowej – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Choroba Pageta brodawki sutkowej to rzadki podtyp raka piersi, którego rokowanie zależy od wielu czynników kliniczno-patologicznych, w tym stopnia złośliwości guza, typu histologicznego, stadium zaawansowania według klasyfikacji AJCC, obecności inwazyjnego raka piersi oraz zajęcia węzłów chłonnych. Wskaźniki przeżycia różnią się w zależności od podtypu choroby: 5-letni względny wskaźnik przeżycia wynosi 97,5-98,2% dla Pageta z DCIS, 72,9-92,4% dla Pageta bez towarzyszącego nowotworu oraz 71,4-84,1% dla Pageta z inwazyjnym rakiem przewodowym. Dla pacjentek z inwazyjnym rakiem piersi współistniejącym z chorobą Pageta, 5-letni wskaźnik przeżycia spada wraz ze wzrostem stadium: I – 95,8%, II – 77,7%, III – 46,3%, IV – 14,3%. Wczesne rozpoznanie i leczenie chirurgiczne, często wystarczające w przypadku choroby ograniczonej do brodawki lub DCIS, są kluczowe dla poprawy rokowania.
brodawka sutkowa, chemioterapia, choroba Pageta, choroba Pageta brodawki sutkowej, czynnik prognostyczny, inwazyjny rak piersi, klasyfikacja AJCC, Narodowy Instytut Raka, nawrót choroby, nomogram prognostyczny, przerzut nowotworowy, przewód mleczny, przeżycie całkowite, przeżycie specyficzne dla raka, rak piersi, rak przewodowy, rak przewodowy in situ, stadium zaawansowania nowotworu, stopień złośliwości guza, typ histologiczny, węzeł chłonny, wskaźnik przeżycia - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba pageta brodawki sutkowej – Etiologia i przyczyny
Choroba Pageta brodawki sutkowej to rzadki nowotwór piersi, stanowiący 1-4% wszystkich przypadków raka piersi, najczęściej diagnozowany u pacjentów powyżej 50. roku życia (średni wiek 57 lat). Etiologia pozostaje nie do końca poznana, z dwoma głównymi teoriami: epidermotropiczna, zakładająca migrację komórek z podstawowego raka przewodowego in situ (DCIS) do brodawki, oraz teoria transformacji wewnątrznaskórkowej, sugerująca niezależną złośliwą transformację komórek keratynocytów lub gruczołów apokrynowych. W 80-90% przypadków choroba Pageta współistnieje z DCIS lub inwazyjnym rakiem przewodowym, a u około połowy pacjentów obecny jest palpacyjny guz za brodawką. Czynniki ryzyka są zbieżne z innymi typami raka piersi i obejmują m.in. wiek >50 lat, mutacje BRCA1/BRCA2, ekspozycję na promieniowanie oraz historię rodzinną raka piersi lub jajnika.
atypowy rozrost, BRCA1, brodawka sutkowa, choroba Pageta brodawki sutkowej, DCIS, DNA mitochondrialne, ekspozycja na promieniowanie, inwazyjny rak przewodowy, karcynogen, komórka Pageta, mammografia, mutacja genu, nowotwór piersi, otoczka brodawki sutkowej, przerzut do węzłów chłonnych, rak jajnika, rak piersi, rak przewodowy, rak przewodowy in situ, rak zrazikowy in situ, teoria epidermotropiczna, terapia hormonalna zastępcza, tkanka piersi, transformacja wewnątrznaskórkowa, utrata heterozygotyczności, węzeł chłonny, wyprysk, złośliwa transformacja - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi – Etiologia i przyczyny
Rak piersi jest najczęstszym nowotworem złośliwym u kobiet i drugą najczęstszą przyczyną zgonów onkologicznych, z ryzykiem zachorowania wynoszącym około 12,3% (1 na 8 kobiet) oraz około 670 000 zgonów rocznie na świecie. Etiologia jest wieloczynnikowa, obejmująca mutacje genetyczne (5-10% przypadków, głównie BRCA1/2 z ryzykiem 60-85% i 40-60%), czynniki hormonalne (długotrwała ekspozycja na estrogeny i androgeny), historię rodzinną (2-krotnie zwiększone ryzyko przy krewnych pierwszego stopnia), oraz czynniki środowiskowe i styl życia (alkohol, otyłość, brak aktywności fizycznej, palenie tytoniu). Wiek powyżej 50 lat odpowiada za około 80% diagnoz, a wysoka gęstość tkanki piersiowej zwiększa ryzyko 4-6-krotnie. Czynniki hormonalne, takie jak wczesna menarche, późna menopauza, późne macierzyństwo, brak karmienia piersią oraz stosowanie hormonalnej terapii zastępczej, również podnoszą ryzyko.
androstendion, atypowy rozrost przewodowy, benzen, chemoprewencja, chłoniak Hodgkina, dietylostilbestrol, estrogen, gen ATM, gen CDH1, gen CHEK2, gen PALB2, gen STK11, gen supresorowy nowotworów, gen TP53, gęstość piersi, gruczoł piersiowy, hormon płciowy, hormonalna terapia zastępcza, ksenoestrogen, mammografia, melatonina, mikrośrodowisko guza, mutacja genu BRCA, nowotwór złośliwy, onkogen, pestycyd, profilaktyczna mastektomia, promieniowanie jonizujące, rak piersi, rak płuca, rak przewodowy, rak zrazikowy, tamoksyfen, uszkodzenie DNA, zrazikowy rak przedinwazyjny - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba pageta sutka – Patofizjologia i mechanizm
Choroba Pageta sutka to rzadkie schorzenie nowotworowe stanowiące 1-4% wszystkich raków piersi, charakteryzujące się obecnością złośliwych komórek gruczołowych w naskórku brodawki sutkowej i/lub otoczki. W 85-97% przypadków współistnieje z rakiem przewodowym, najczęściej DCIS lub inwazyjnym. Dominująca teoria patogenezy to teoria epidermotropowa, według której komórki Pageta migrują z podścieliska raka przewodowego wzdłuż przewodów mlekowych do naskórka brodawki, co potwierdza immunohistochemiczna i genetyczna zgodność komórek oraz nadekspresja receptora HER2. Alternatywna teoria transformacji wewnątrznaskórkowej zakłada powstanie komórek Pageta bezpośrednio w naskórku brodawki, niezależnie od raka podścieliska, co tłumaczy około 5% izolowanych przypadków. Diagnostyka opiera się na badaniu histologicznym i immunohistochemicznym, w tym ocenie receptorów hormonalnych i HER2, co ma znaczenie terapeutyczne.
choroba Pageta sutka, cyklooksygenaza-2, gen supresorowy, komórka gruczołowa, komórka nowotworowa, komórka Pageta, komórka Tokera, naciek zapalny, naskórek brodawki sutkowej, rak piersi, rak przewodowy, rak przewodowy in situ, receptor androgenowy, receptor HER2, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, stan przedrakowy, teoria epidermotropowa, teoria hybrydowa, terapia fotodynamiczna, transformacja wewnątrznaskórkowa, wirus brodawczaka ludzkiego - Leksykon chorób i schorzeń
Rak gruczołowy in situ – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rak gruczołowy in situ (LCIS) to rzadki stan przedrakowy piersi, stanowiący 1-2% wszystkich nowotworów piersi i 5,3% zmian in situ, który znacząco zwiększa ryzyko rozwoju inwazyjnego raka piersi (20-30% vs. 12% w populacji ogólnej). LCIS jest bezobjawowy i najczęściej wykrywany przypadkowo w badaniach histopatologicznych. Czynniki prognostyczne wpływające na całkowite przeżycie (OS) obejmują wiek (lepsze rokowanie u pacjentek <40 lat), rasę (gorsze u czarnoskórych i rdzennych Amerykanów) oraz status receptorów hormonalnych (dłuższe przeżycie u PR+). Współwystępowanie LCIS z inwazyjnym rakiem piersi zwiększa ryzyko raka drugiej piersi 3,3-krotnie (3,3% vs. 1,0%). Nowy podpis molekularny LobSig wykazuje wysoką wartość prognostyczną, przewyższając tradycyjny Nottingham Prognostic Index, szczególnie w guzach ILC stopnia 2 i 3, i może mieć zastosowanie w prognozowaniu przebiegu LCIS.
badanie histopatologiczne, biopsja gruboigłowa, czynnik prognostyczny, indeks prognostyczny Nottingham, inwazyjny rak piersi, inwazyjny rak zrazikowy, leczenie chirurgiczne, marker genetyczny, marker molekularny, mutacja genu, nowotwór piersi, nowotwór złośliwy, przeżycie całkowite, radioterapia, rak drugiej piersi, rak gruczołowy in situ, rak przewodowy, rak przewodowy in situ, rak zrazikowy, rak zrazikowy in situ, receptor hormonalny, receptor progesteronowy, stratyfikacja ryzyka - Leksykon chorób i schorzeń
Inwazyjny rak zrazikowy – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Inwazyjny rak zrazikowy (ILC) stanowi 10-15% wszystkich inwazyjnych raków piersi i charakteryzuje się powolnym wzrostem oraz trudnościami diagnostycznymi ze względu na liniowy wzorzec rozrostu. Pięcioletni względny wskaźnik przeżycia dla ILC wynosi 88,6%, a dziesięcioletni 73,6%, z wyraźnym zróżnicowaniem w zależności od stadium choroby: zlokalizowane (ponad 99%), regionalne (87%) i odległe (32%). Rokowanie jest gorsze u pacjentek w wieku ≤35 lat oraz ≥70 lat, a także zależy od podtypów receptorów hormonalnych ER/PR. Raki HR+ wykazują niższe ryzyko nawrotów w pierwszych 5 latach, ale wyższe po 10 latach. Mutacje w genach ERBB2, ERBB3, TP53, AKT1 i ROS1 korelują z gorszym rokowaniem i opornością na terapię hormonalną. Nawrót ILC może wystąpić nawet po wielu latach, z predylekcją do przerzutów do wątroby, płuc, kości oraz narządów przewodu pokarmowego i ginekologicznych.
algorytm Random Forest, chemioterapia adiuwantowa, cykl komórkowy, HER2/neu, inwazyjny rak zrazikowy, MammaPrint, nawrót choroby, przerzut do kości, przerzut do węzłów chłonnych, przewód pokarmowy, rak piersi, rak przewodowy, receptor estrogenowy, receptor progesteronowy, ścieżka molekularna, stopień złośliwości nowotworu, sygnatura genowa, sygnatura molekularna, terapia hormonalna, węzły chłonne pachowe, wrodzony układ odpornościowy, wskaźnik przeżycia - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba pageta sutka – Epidemiologia
Choroba Pageta sutka to rzadki nowotwór piersi, stanowiący 1-4% wszystkich przypadków raka piersi, najczęściej diagnozowany u kobiet w średnim wieku (około 57 lat). W 85-100% przypadków współistnieje z rakiem przewodowym in situ (DCIS) lub inwazyjnym rakiem przewodowym, co wpływa na rokowanie. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym, mammografii (niezbyt czułej, wykazującej zmiany u ponad 50% pacjentów), ultrasonografii oraz rezonansie magnetycznym (MRI), który jest szczególnie przydatny w wykrywaniu zmian niewidocznych w innych badaniach. Biopsja skóry brodawki sutkowej potwierdza rozpoznanie. Epidemiologicznie choroba występuje głównie u kobiet, rzadko u mężczyzn (2,1% przypadków), u których rokowanie jest gorsze (5-letnie przeżycie 20-30%). Częstość występowania zmniejszyła się o około 45% po 2002 roku, co może być związane z lepszym wykrywaniem wczesnych zmian DCIS w badaniach przesiewowych.
badanie kliniczne piersi, biomarker molekularny, biopsja skóry, brodawka sutkowa, choroba Pageta brodawki sutkowej, choroba Pageta sutka, DCIS, hormonalna terapia zastępcza, inwazyjny rak przewodowy, kompleks brodawkowo-otoczkowy, kontaktowe zapalenie skóry, mammografia, mastektomia oszczędzająca brodawkę, mutacja genetyczna, okres przedmenopauzalny, otoczka brodawki, popromienne zapalenie skóry, przerzuty do węzłów chłonnych, rak inwazyjny, rak piersi, rak przewodowy, rak przewodowy in situ, rak przewodowy inwazyjny, receptor estrogenowy, receptor HER2, receptor progesteronowy, rezonans magnetyczny, tomosynteza cyfrowa piersi, ultrasonografia, węzły chłonne pachowe, wyprysk, zapalenie skóry - Leksykon chorób i schorzeń
Ektazja przewodów piersiowych – Patofizjologia i mechanizm
Ektazja przewodów piersiowych to łagodna, nieproliferacyjna choroba charakteryzująca się poszerzeniem przewodów mlecznych pod brodawką sutkową, definiowana jako średnica przewodu >2 mm lub ampułkowatej części >3 mm. Patogeneza pozostaje niejasna, z dwoma głównymi hipotezami: procesem inwolucyjnym związanym ze starzeniem się tkanki gruczołowej piersi oraz pierwotnym stanem zapalnym okołoprzewodowym prowadzącym do sklerotyzacji i ektazji. Histopatologicznie obserwuje się rozszerzenie przewodów bez proliferacji nabłonka, obecność histiocytów piankowatych, nacieki zapalne i włóknienie. Zmiany ultrastrukturalne obejmują utratę mikrokosmków na komórkach nabłonkowych, co upośledza oczyszczanie przewodów. Transformacja nabłonkowo-mezenchymalna (EMT) jest nowo odkrytym mechanizmem patogenetycznym, sugerującym unikalny proces rozwoju choroby. Czynniki ryzyka to m.in. palenie tytoniu, hiperprolaktynemia, mechaniczna obstrukcja przewodów, infekcje bakteryjne, otyłość oraz urazy i choroby autoimmunologiczne.
badanie histopatologiczne, badanie ultrastrukturalne, brodawka sutkowa, ektazja przewodów piersiowych, hiperprolaktynemia, histiocyt piankowaty, inwolucja, mikroskopia elektronowa transmisyjna, nabłonek, naciek limfocytarny, naciek zapalny, proliferacja nabłonka, przewód mleczny, rak in situ, rak przewodowy, rak przewodowy in situ, tkanka gruczołowa piersi, transformacja nabłonkowo-mezenchymalna, wydzielina z brodawki sutkowej, zapalenie okołoprzewodowe - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi u mężczyzn – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Rak piersi u mężczyzn (MBC) stanowi mniej niż 1% wszystkich przypadków raka piersi, z roczną zachorowalnością w USA na poziomie około 2600-2800 przypadków. Choroba najczęściej diagnozowana jest u mężczyzn w wieku około 67 lat, zwykle w bardziej zaawansowanym stadium niż u kobiet. Dominującym typem histologicznym jest inwazyjny rak przewodowy, a około 90% przypadków wykazuje ekspresję receptorów estrogenowych (ER+). Diagnostyka obejmuje badanie fizykalne, mammografię, ultrasonografię, biopsję oraz ocenę receptorów hormonalnych i HER2. Leczenie opiera się głównie na mastektomii, z możliwym zastosowaniem lumpektomii w wybranych przypadkach, oraz terapii systemowej, w tym hormonoterapii (np. tamoksyfen, często w połączeniu z inhibitorem CDK4/6 abemacyklibem), chemioterapii, terapii celowanej i radioterapii. Radioterapia jest stosowana rzadziej niż u kobiet, głównie po lumpektomii, przy guzach >5 cm, zajętych węzłach chłonnych lub nawrotach. Opieka pielęgniarska obejmuje edukację, wsparcie psychospołeczne, koordynację leczenia oraz monitorowanie powikłań, takich jak ból, lęk, zaburzenia obrazu ciała, ryzyko zakażeń, zmęczenie i zaburzenia integralności skóry.
abemacyklib, badanie fizykalne, badanie genetyczne, badanie histopatologiczne, biopsja cienkoigłowa, biopsja rdzeniowa, biopsja węzła wartowniczego, brodawka sutkowa, chemioterapia, chemioterapia adiuwantowa, chemioterapia neoadiuwantowa, choroba Pageta brodawki sutkowej, ginekomastia, HER2, hormonoterapia, immunosupresja, immunoterapia, inhibitor CDK4/6, inwazyjny rak przewodowy, lek przeciwwymiotny, limfadenektomia pachowa, lumpektomia, mammografia, mastektomia, niesteroidowy lek przeciwzapalny, obrzęk limfatyczny, radioterapia, rak piersi u mężczyzn, rak przewodowy, rak zapalny piersi, rak zrazikowy, receptory estrogenowe, status receptorów hormonalnych, tamoksyfen, terapia celowana, tkanka piersiowa, ultrasonografia piersi, węzły chłonne, zespół Klinefeltera - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Rak piersi, będący jednym z najczęściej diagnozowanych nowotworów złośliwych u kobiet, wymaga kompleksowej opieki pielęgniarskiej na wszystkich etapach choroby – od badań przesiewowych, przez diagnostykę i leczenie (chirurgia, radioterapia, chemioterapia, terapia hormonalna), aż po opiekę po zakończeniu terapii. Kluczowe jest rozpoznanie typu raka (np. rak przewodowy, zrazikowy, inwazyjny lub nieinwazyjny) oraz monitorowanie objawów, takich jak ból oceniany w skali 0-10, ryzyko infekcji związane z immunosupresją, czy zaburzenia integralności skóry. Pielęgniarki realizują interwencje obejmujące ocenę bólu, wsparcie psychospołeczne, edukację pacjentek w zakresie samoopieki, monitorowanie skutków ubocznych terapii (np. supresja szpiku, nudności, utrata włosów) oraz zapobieganie powikłaniom, takim jak obrzęk limfatyczny. Współpraca multidyscyplinarna i koordynacja opieki są niezbędne dla optymalizacji wyników leczenia i jakości życia pacjentek.
ból ostry, chemioterapia, deficyt wiedzy, diagnoza pielęgniarska, inwazyjny rak przewodowy, inwazyjny rak zrazikowy, lęk i strach, lek przeciwbólowy, nowotwór złośliwy, obrzęk limfatyczny, pielęgniarka nawigator, plan opieki pielęgniarskiej, podejście holistyczne, radioterapia, rak piersi, rak przewodowy, rak przewodowy in situ, rak zrazikowy, ryzyko infekcji, samobadanie piersi, supresja szpiku kostnego, terapia hormonalna, węzły chłonne pachowe, zaburzony obraz ciała