mutacja germinalna
Mutacja germinalna (mutacja linii zarodkowej) to dziedziczna zmiana w sekwencji DNA, która występuje w komórkach germinalnych (jajowych lub plemnikach) i może być przekazana potomstwu. W przeciwieństwie do mutacji somatycznych, które dotyczą tylko niektórych komórek ciała i nie są dziedziczone, mutacje germinalne wpływają na każdą komórkę organizmu potomnego.
Mutacje germinalne odgrywają kluczową rolę w rozwoju chorób dziedzicznych, w tym zespołów nowotworowych o podłożu genetycznym. Mogą one obejmować zmiany punktowe (substytucje pojedynczych nukleotydów), delecje, insercje lub rearanżacje większych fragmentów DNA. Identyfikacja tych mutacji ma istotne znaczenie w poradnictwie genetycznym oraz w ocenie ryzyka wystąpienia określonych chorób u członków rodziny.
W diagnostyce klinicznej mutacje germinalne wykrywa się poprzez badania genetyczne z wykorzystaniem różnych technik, takich jak sekwencjonowanie nowej generacji (NGS), sekwencjonowanie całego eksonu (WES) czy całego genomu (WGS). W onkologii szczególnie istotne są germinalne mutacje w genach supresorowych nowotworów (np. BRCA1, BRCA2, TP53), które zwiększają ryzyko rozwoju określonych typów nowotworów.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Nerwiakowłókniak – Etiologia i przyczyny
Nerwiakowłókniak (neurofibroma) jest najczęstszym łagodnym guzem osłonek nerwów obwodowych, powstającym głównie w wyniku biallelicznej inaktywacji genu NF1 (17q11.2), który koduje neurofibrominę – białko supresorowe regulujące szlak RAS i kontrolujące proliferację komórek. Mutacje w genie NF1 mogą mieć charakter germinalny (w neurofibromatozie typu 1, NF1) lub somatyczny (w sporadycznych nerwiakowłókniakach). NF1 jest dziedziczona autosomalnie dominująco, z 50% ryzykiem przekazania mutacji potomstwu, i charakteryzuje się licznymi nerwiakowłókniakami oraz innymi objawami skórnymi. Nerwiakowłókniaki rozwijają się z komórek Schwanna niemielinizujących, które utraciły funkcję neurofibrominy, a ich rozwój wymaga współudziału heterozygotycznych komórek tucznych, fibroblastów i komórek okołonaczyniowych. Czynniki hormonalne, takie jak ciąża, mogą stymulować wzrost tych guzów, a urazy mogą odgrywać rolę w ich powstawaniu, zwłaszcza w przypadkach sporadycznych.
autosomalny dominujący wzorzec dziedziczenia, bialleliczna inaktywacja genu, gen CDKN2A, gen LZTR1, gen NF1, gen SMARCB1, komórka tuczna, merlina, mutacja germinalna, nerwiak nerwu przedsionkowego, nerwiakowłókniak, nerwiakowłókniak pleksiformny, neurofibromatoza typu 1, neurofibromatoza typu 2, neurofibromina, osłonki nerwów obwodowych, plamy café-au-lait, proliferacja komórkowa, schwannoma, schwannomatoza, schwannomina, supresor nowotworowy, szlak RAS, transformacja złośliwa, złośliwy guz osłonek nerwów obwodowych - Leksykon chorób i schorzeń
Rodzinna polipowatość gruczolakowata – Patofizjologia i mechanizm
Rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP) to autosomalnie dominujący zespół genetyczny, spowodowany mutacją germinalną w genie supresorowym APC na chromosomie 5q21-q22, prowadzący do rozwoju setek do tysięcy gruczolaków w jelicie grubym i odbytnicy. Mutacje APC powodują utratę funkcji białka APC, co zaburza regulację szlaku Wnt i prowadzi do akumulacji β-kateniny, stymulując proliferację komórek i hamując apoptozę. Proces nowotworzenia przebiega zgodnie z hipotezą „dwóch uderzeń” Knudsona, gdzie mutacja germinalna jest uzupełniana somatyczną inaktywacją drugiego allelu APC, co inicjuje rozwój licznych gruczolaków. Dalsze mutacje somatyczne, m.in. w genach KRAS i TP53, przyspieszają progresję do raka jelita grubego, który u nieleczonych pacjentów rozwija się zwykle przed 40. rokiem życia. W patogenezie FAP obserwuje się także niestabilność chromosomową (CIN), odróżniającą ją od innych dziedzicznych zespołów raka jelita grubego, takich jak zespół Lyncha. Fenotypowa zmienność choroby koreluje z lokalizacją mutacji w genie APC, a także z obecnością zmian pozajelitowych, np. przerostu nabłonka barwnikowego siatkówki (CHRPE) czy guzów desmoidalnych.
apoptoza, beta-katenina, cyklooksygenaza, ekspresja genów, gen supresorowy APC, gruczolak, guz desmoidalny, hipoteza Knudsona, kolektomia profilaktyczna, kwas arachidonowy, kwas obeticholowy, mutacja germinalna, niestabilność chromosomowa, niestabilność mikrosatelitarna, niesteroidowy lek przeciwzapalny, polipowatość związana z MUTYH, proteasom, rak jelita grubego, rodzinna polipowatość gruczolakowata, sekwencja gruczolak-rak, szlak mTOR, szlak sygnałowy Wnt, zespół Lyncha - Leksykon chorób i schorzeń
Inwazyjny rak zrazikowy – Epidemiologia
Inwazyjny rak zrazikowy (ILC) stanowi 10-15% wszystkich przypadków raka piersi, z roczną zapadalnością w USA na poziomie 43 000-47 500 nowych diagnoz. Choroba ta dotyka głównie kobiety po 60. roku życia (68% przypadków), z wyższym średnim wiekiem diagnozy o około 3 lata w porównaniu do raka przewodowego. ILC wykazuje silną zależność od ekspozycji na hormony żeńskie, co potwierdza wyższe ryzyko u kobiet stosujących hormonalną terapię zastępczą (MHT) – względne ryzyko przekracza 2,0 w porównaniu do 1,5 dla IDC. Mutacje genu CDH1, obecne w 65% przypadków, zwiększają ryzyko rozwoju ILC do około 50%. Epidemiologicznie ILC częściej występuje u kobiet rasy białej, jednak pacjentki rasy czarnej mają gorsze rokowanie, co wiąże się z wyższym odsetkiem guzów o wysokim stopniu złośliwości (G3). Czynniki takie jak spożycie alkoholu, otyłość oraz niski status społeczno-ekonomiczny również wpływają na charakterystykę i przebieg choroby.
badanie fizykalne piersi, dziedziczny rozlany rak żołądka, gęsta tkanka piersi, hormonalna terapia zastępcza, inwazyjny rak przewodowy, inwazyjny rak zrazikowy, leczenie oszczędzające pierś, mammografia, medycyna spersonalizowana, Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób, mutacja BRCA1, mutacja BRCA2, mutacja CDH1, mutacja germinalna, nawrót miejscowy, nowotwór piersi, operacja oszczędzająca pierś, przerzuty nowotworowe, rak piersi, rak przewodowy, rezonans magnetyczny, terapia endokrynna, ultrasonografia piersi, wieloogniskowość nowotworu - Leksykon chorób i schorzeń
Rak gruczołu naczyniówkowego – Etiologia i przyczyny
Rak splotu naczyniówkowego (CPC) to rzadki, złośliwy nowotwór OUN, stanowiący 1-4% nowotworów mózgu u dzieci, głównie poniżej 2. roku życia. Patogeneza CPC wiąże się z mutacjami genu TP53 w około 50% przypadków, gdzie homozygotyczne mutacje korelują z gorszym rokowaniem. Inne zmiany genetyczne obejmują aktywację PDGFR, NOTCH3, mutacje PTEN oraz alteracje BCOR. Profilowanie metylacji DNA pozwala wyróżnić trzy podgrupy nowotworu, z których jedna, występująca u małych dzieci w przestrzeni nadnamiotowej, ma najgorsze rokowanie. CPC jest silnie powiązany z zespołem Li-Fraumeni (około 16,7% przypadków), a także z innymi zespołami genetycznymi, takimi jak Aicardi, zespół predyspozycji do guzów rabdoidalnych i potencjalnie z zespołem Lyncha. Wykryto także obecność DNA wirusów polioma, zwłaszcza SV40 w 50% przypadków, co sugeruje możliwy udział czynników wirusowych w etiologii, szczególnie u dzieci.
apoptoza, ataksja, białko p53, całkowita resekcja guza, chemioterapia adjuwantowa, diplopia, gen PTEN, heterozygotyczna mutacja, hybrydyzacja genomowa, metylacja DNA, metylacja MGMT, mutacja genu TP53, mutacja germinalna, nabłonek splotu naczyniówkowego, nowotwór ośrodkowego układu nerwowego, onkogeneza, płyn mózgowo-rdzeniowy, rak splotu naczyniówkowego, sekwencjonowanie nowej generacji, supresor nowotworów, szlak Notch, wirus SV40, wodogłowie, zespół Li-Fraumeni, zespół Lyncha - Leksykon chorób i schorzeń
Wieloogniskowa neoplazja endokrynna typu 1 (men 1) – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Wieloogniskowa neoplazja endokrynna typu 1 (MEN 1) to autosomalnie dominujący zespół predysponujący do nowotworów gruczołów endokrynnych, głównie przytarczyc, trzustki, dwunastnicy i przysadki mózgowej. Pacjenci z nieleczonym MEN 1 mają skróconą przeżywalność, z 50% ryzykiem zgonu przed 50. rokiem życia, a średni wiek zgonu wynosi 55-60 lat. Najczęstszą przyczyną zgonów są złośliwe nowotwory neuroendokrynne (NET), zwłaszcza niefunkcjonalne NET trzustki (NF-pNET), gastrinoma oraz NET grasicy, z całkowitą penetracją NET dwunastnicy i trzustki sięgającą 80%. Rokowanie NET grasicy jest szczególnie złe (mediana przeżycia 8,4 roku, 10-letnie przeżycie 33%), natomiast NET żołądka i płuc cechują się lepszym przebiegiem. Kluczowymi czynnikami prognostycznymi w MEN 1 są wielkość guza (NF-pNET ≤2 cm obserwacja, >2 cm resekcja) oraz stopień zróżnicowania histopatologicznego (grade 2 oznacza wysoki ryzyko). Przerzuty do wątroby w gastrinoma wiążą się z gorszym rokowaniem, natomiast przerzuty do węzłów chłonnych nie wpływają negatywnie na przeżycie.
antycypacja genetyczna, badanie biochemiczne, badanie radiologiczne, dziedziczenie autosomalne dominujące, gastrinoma, insulinoma, MEN 1, mutacja germinalna, mutacja nonsensowna, mutacja przesunięcia ramki odczytu, mutacja zmiany sensu, nadzór onkologiczny, nosiciel genu, nowotwór gruczołu endokrynnego, pNET, powtórzenie trinukleotydowe, przerzut do wątroby, przerzut do węzła chłonnego, przysadka mózgowa, rakowiak, stopień zróżnicowania nowotworu - Leksykon chorób i schorzeń
Mięsak stawowy – Etiologia i przyczyny
Mięsak stawowy (synovial sarcoma) to rzadki, złośliwy nowotwór tkanek miękkich, najczęściej lokalizujący się w okolicy dużych stawów, zwłaszcza kolan, łokci, bioder i ramion. Kluczowym czynnikiem etiologicznym jest specyficzna translokacja chromosomowa t(X;18)(p11;q11), obecna w ponad 90% przypadków, prowadząca do powstania genu fuzyjnego SS18-SSX. Białko fuzyjne SS18-SSX zaburza funkcję kompleksu BAF, wyparcie białka supresorowego BAF47 oraz aktywację genu Sox2, co skutkuje nieprawidłową ekspresją genów i rozwojem guza. Mutacja ta jest somatyczna, nie germinalna, co wyklucza dziedziczenie. Mięsak charakteryzuje się powolnym wzrostem, ale wysokim ryzykiem inwazji lokalnej i przerzutów (30-60%), które mogą pojawić się nawet po 5 latach od diagnozy.
arsen, białko fuzyjne, błona maziowa, chlorek winylu, choroba von Recklinghausena, dioksyna, dwutlenek toru, gen fuzyjny SS18-SSX, gen Sox2, gen SS18, gen SSX, mięsak indukowany promieniowaniem, mięsak Kaposiego, mięsak maziówkowy, mięsak stawowy, mutacja genu RB1, mutacja genu TP53, mutacja germinalna, mutacja somatyczna, naciekanie tkanek, nerwiakowłókniakowatość typu 1, nowotwór złośliwy tkanek miękkich, promieniowanie jonizujące, przerzut nowotworowy, radioterapia, remodelowanie chromatyny, ścieżka sygnałowa Akt/mTOR, siatkówczak dziedziczny, tkanka maziowa, translokacja chromosomowa, wirus onkogenny, zaburzenie epigenetyczne, zespół Li-Fraumeni, zespół Wernera - Leksykon chorób i schorzeń
Nerwiakowłókniak – Patofizjologia i mechanizm
Nerwiakowłókniak (neurofibroma) to łagodny guz osłonek nerwów obwodowych, najczęściej występujący u pacjentów z neurofibromatozą typu 1 (NF1). Patogeneza opiera się na mutacjach genu NF1 (chromosom 17q11.2), kodującego neurofibrominę – białko supresorowe hamujące szlak Ras/MAPK. Utrata funkcji neurofibrominy prowadzi do niekontrolowanej proliferacji komórek Schwanna, które są głównym komponentem guza. Rozwój nerwiakowłókniaków wymaga inaktywacji obu alleli NF1 (zgodnie z hipotezą „dwóch uderzeń” Knudsona), przy czym mutacje mogą być germinalne (dziedziczne) lub somatyczne (nabyte). Kluczową rolę w mikrośrodowisku guza odgrywają komórki tuczne (mastocyty), fibroblasty oraz inne komórki zapalne, które poprzez wydzielanie czynników takich jak SCF i TGF-β wspierają proliferację, neoangiogenezę i włóknienie. Szlaki sygnałowe Ras/MAPK, Akt/mTOR, Hippo oraz c-kit/SCF są zaangażowane w patogenezę, a obniżone poziomy cAMP sprzyjają progresji guza. Nerwiakowłókniaki dzieli się na skórne (cNF) i spleciowe (pNF), różniące się pochodzeniem komórkowym, lokalizacją i ryzykiem transformacji złośliwej (około 10% przypadków pNF ulega przemianie w MPNST). Złośliwa transformacja wiąże się z dodatkowymi mutacjami w genach supresorowych, takich jak CDKN2A i TP53.
bialleliczna inaktywacja genu, dysfagia, gen NF1, imatynib, inhibitor MEK, inhibitor mTOR, inhibitor szlaku Hippo, komórka grzebienia nerwowego, komórka Schwanna, komórka tuczna, mastocyt, modyfikacja epigenetyczna, mutacja germinalna, mutacja somatyczna, neoangiogeneza, nerw kulszowy, nerwiakowłókniak, nerwiakowłókniak skórny, neurofibromatoza typu 1, neurofibromina, osłonka nerwu obwodowego, rapamycyna, receptor c-kit, szlak AKT/mTOR, szlak Hippo, szlak sygnałowy Ras/MAPK, terapia genowa, terapia przeciwzapalna, transformujący czynnik wzrostu beta, tumorogeneza, utrata heterozygotyczności, złośliwa transformacja, złośliwy nowotwór osłonek nerwów obwodowych - Leksykon chorób i schorzeń
Malformacje jamiste – Epidemiologia
Malformacje jamiste (CCM) stanowią 5-15% wszystkich malformacji naczyniowych OUN, z częstością występowania w populacji ogólnej od 0,16% do 0,9%, a zapadalnością 0,15-1,31 na 100 000 osób rocznie. Zmiany te najczęściej manifestują się napadami padaczkowymi, a nie ostrym krwawieniem, i lokalizują się głównie w przedziale nadnamiotowym (75-80%), tylnym dole czaszki (10-23%) oraz rdzeniu kręgowym (około 5%). Malformacje jamiste pnia mózgu cechują się bardziej agresywnym przebiegiem, z ryzykiem ponownego krwawienia do 30,8% w ciągu 5 lat. CCM występują w formie sporadycznej i rodzinnej (6-50% przypadków), z dziedziczeniem autosomalnym dominującym i mutacjami w genach CCM1, CCM2, CCM3. Rodzinna postać charakteryzuje się mnogimi zmianami u 50-73% pacjentów, podczas gdy w postaci sporadycznej odsetek ten wynosi 12-33%.
anomalia rozwojowa żylna, badanie CT, badanie MRI, krwawienie śródmózgowe, krwotok śródmózgowy, lokalizacja nadnamiotowa, malformacja jamista, malformacja jamista rdzenia kręgowego, mikrobiom jelitowy, mutacja germinalna, naczyniak tętniczo-żylny, napad padaczkowy, obrazowanie zależne od podatności magnetycznej, ogniskowy deficyt neurologiczny, pień mózgu, poradnictwo genetyczne, rdzeń kręgowy, sekwencja T2-zależna, teleangiektazja włośniczkowa, zespół Cobba - Leksykon chorób i schorzeń
Ciąża poroniona – Patofizjologia i mechanizm
Ciąża poroniona (hydatidiform mole) jest zaburzeniem trofoblastycznym charakteryzującym się nieprawidłowym zapłodnieniem prowadzącym do nadmiernej proliferacji trofoblastu i obrzęku kosmków łożyskowych. Wyróżnia się dwie formy: całkowitą (diploidalna, kariotyp 46,XX lub 46,XY, całkowicie androgeniczna) oraz częściową (triploidalna, najczęściej 69,XXY, z obecnością tkanki płodowej). Całkowita ciąża poroniona cechuje się brakiem naczyń krwionośnych w kosmkach, wyraźną hiperplazją trofoblastu i brakiem ekspresji p57, co wiąże się z większym ryzykiem progresji do inwazyjnego zaśniada i raka kosmówki. Częściowa ciąża poroniona wykazuje ogniskową hiperplazję trofoblastyczną z łagodną atypią, obecność funkcjonującego krążenia kosmkowego oraz ekspresję p57, a ryzyko przetrwałej choroby trofoblastycznej (GTD) wynosi 0,5-5%, podczas gdy w całkowitych ciążach poronionych jest to 15-20%.
białko szoku cieplnego 70, całkowita ciąża poroniona, choroba trofoblastyczna ciążowa, ciąża poroniona, częściowa ciąża poroniona, dispermia, gonadotropina kosmówkowa, guz trofoblastyczny miejsca łożyskowego, hiperplazja trofoblastu, immunohistochemia, inwazyjny zaśniad, kosmki łożyskowe, metotreksat, mutacja genu NLRP7, mutacja germinalna, nadciśnienie indukowane ciążą, nadczynność tarczycy, nowotwór trofoblastyczny ciążowy, przetrwała choroba trofoblastyczna, rak kosmówki, zmiana przednowotworowa - Leksykon chorób i schorzeń
Pineoblastoma – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Pineoblastoma to agresywny, rzadki nowotwór szyszynki o niekorzystnym rokowaniu, choć obserwuje się znaczącą poprawę przeżywalności w ostatniej dekadzie. Pięcioletnie wskaźniki przeżycia wahają się od 36,4% do 69,5%, a w USA od 67% do 85%, zależnie od wieku, typu nowotworu i leczenia. Kluczowymi czynnikami prognostycznymi są wiek pacjenta (dzieci ≤5 lat mają 5-letnie przeżycie około 15%, podczas gdy starsze dzieci około 57%), stopień resekcji guza (GTR wiąże się z lepszym rokowaniem), obecność przerzutów oponowych oraz odpowiedź na leczenie (CR/PR vs. MR/SD/PD). Płeć również wpływa na przeżycie, z lepszymi wynikami u kobiet. Od 2012 roku 5-letnie przeżycie wzrosło z 32,8% do 56,1%, co jest częściowo związane ze wzrostem odsetka całkowitych resekcji guza.
całkowita remisja, całkowita resekcja guza, chemioradioterapia adjuwantowa, chemioterapia adjuwantowa, choroba przerzutowa, częściowa remisja, dysfagia, gemcytabina, gen supresorowy, mutacja germinalna, napromienianie osi mózgowo-rdzeniowej, nortryptylina, pineoblastoma, progresja choroby, przerzut oponowy, przeżycie całkowite, przeżycie wolne od zdarzeń, radioterapia, resekcja guza, resekcja subtotalna, stabilizacja choroby, wskaźnik przeżycia - Leksykon chorób i schorzeń
Wieloogniskowa neoplazja endokrynna typu 1 (men 1) – Zapobieganie i profilaktyka
Wieloogniskowa neoplazja endokrynna typu 1 (MEN1) to autosomalnie dominujący zespół genetyczny predysponujący do rozwoju guzów w przytarczycach, trzustce endokrynnej i przysadce mózgowej. Diagnostyka opiera się na identyfikacji mutacji genu MEN1, co umożliwia wczesne wykrycie nosicieli i wdrożenie rutynowego nadzoru obejmującego biochemiczne badania przesiewowe (stężenie prolaktyny od 5 roku życia, wapnia całkowitego skorygowanego względem albuminy od 8 roku życia, gastryny od 20 roku życia) oraz obrazowanie MRI głowy od 5 roku życia i jamy brzusznej od 20 roku życia, wykonywane co 3-5 lat. Zalecane jest coroczne monitorowanie hormonalne i badania obrazowe mózgu, trzustki, dwunastnicy, klatki piersiowej i nadnerczy, co 2-4 lata, w celu wczesnego wykrycia i leczenia guzów. Profilaktyczne zabiegi chirurgiczne, takie jak subtotalna resekcja przytarczyc z zachowaniem 50 mg tkanki, są preferowane nad całkowitą pankreatektomią, aby uniknąć powikłań, takich jak niekontrolowana cukrzyca. Terapia analogami somatostatyny może opóźniać progresję małych, nieczynnych hormonalnie guzów, a leflunomid stanowi obiecujący kierunek w profilaktyce farmakologicznej.
analog somatostatyny, badanie biochemiczne, badanie genetyczne, badanie radiologiczne, diagnostyka preimplantacyjna, gastryna w surowicy, hiperkalciuria, hiperplazja wielogruczołowa, mutacja genetyczna, mutacja germinalna, nadczynność przytarczyc, niedoczynność przytarczyc, osteopenia, osteoporoza, pankreatektomia, prolaktyna w surowicy, przysadka mózgowa, rakowiak grasicy, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, wieloogniskowa neoplazja endokrynna typu 1, zapłodnienie in vitro - Leksykon chorób i schorzeń
Feochromocytoma – Etiologia i przyczyny
Feochromocytoma to rzadki neuroendokrynny guz wywodzący się z komórek chromochłonnych rdzenia nadnerczy, odpowiedzialnych za produkcję katecholamin (adrenaliny i noradrenaliny), które regulują ciśnienie tętnicze, tętno oraz metabolizm glukozy. Około 35-40% przypadków ma podłoże genetyczne, często związane z zespołami takimi jak MEN2 (mutacje RET), choroba von Hippla-Lindaua (mutacje VHL), neurofibromatoza typu 1 (NF1) oraz dziedziczne zespoły przyzwojaków (mutacje genów SDHx). Mutacje germinalne dziedziczone są głównie autosomalnie dominująco, z wyjątkiem SDHD, gdzie występuje piętnowanie ojcowskie. Sporadyczne przypadki stanowią 60-65%, z czego ponad 30% wykazuje mutacje somatyczne w komórkach guza. Czynniki środowiskowe mają ograniczony wpływ, choć hipoksja może zwiększać ryzyko rozwoju guza, a czynniki takie jak stres, wysiłek fizyczny, ciąża czy niektóre leki mogą wywoływać napady objawów.
autonomiczny układ nerwowy, choroba von Hippla-Lindaua, ciśnienie krwi, dehydrogenaza bursztynianowa, diada Carneya-Stratakisa, dziedziczny zespół przyzwojaków, feochromocytoma, GIST, grzebień nerwowy, guz neuroendokrynny, hipoksja, indeks Ki-67, inhibitor MAO, katecholaminy, komórki chromochłonne, mutacja germinalna, mutacja somatyczna, nerwiakowłókniak, neurofibromatoza typu 1, poradnictwo genetyczne, proto-onkogen RET, przyzwojak, receptorowa kinaza tyrozynowa, triada Carneya, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, tyramina, zespół MEN2 - Leksykon chorób i schorzeń
Retinoblastoma – Diagnostyka i diagnoza
Retinoblastoma jest najczęstszym pierwotnym złośliwym nowotworem wewnątrzgałkowym u dzieci, stanowiącym 10-15% nowotworów rozpoznawanych w pierwszym roku życia. Średni wiek rozpoznania wynosi 12 miesięcy dla guzów obustronnych i 24 miesiące dla jednostronnych. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu okulistycznym (w tym badaniu dna oka w znieczuleniu ogólnym – EUA) oraz badaniach obrazowych, takich jak ultrasonografia (wykrywająca zwapnienia w 95% przypadków) i MRI, które jest preferowane ze względu na brak promieniowania jonizującego i możliwość oceny naciekania nerwu wzrokowego. Dodatkowo stosuje się OCT, angiografię fluoresceinową oraz fotografię dna oka. Biopsja guza jest rzadko wykonywana ze względu na ryzyko rozprzestrzenienia nowotworu. Kluczową rolę odgrywają badania genetyczne genu RB1, które pozwalają rozróżnić postać dziedziczną (heterozygotyczna mutacja germinalna i mutacja somatyczna) od sporadycznej (mutacje somatyczne). Nowoczesną metodą diagnostyczną jest biopsja płynowa cieczy wodnistej oka, umożliwiająca molekularną charakterystykę guza bez ryzyka uszkodzenia oka.
angiografia fluoresceinowa, badanie dna oka, badanie genetyczne, badanie obrazowe, biopsja szpiku kostnego, ciecz wodnista oka, diagnostyka prenatalna, enukleacja, gałka oczna, gen RB1, lampa szczelinowa, leukokoria, mutacja germinalna, mutacja somatyczna, nakłucie lędźwiowe, nerw wzrokowy, odruch czerwony, odwarstwienie siatkówki, okulista dziecięcy, onkolog okulistyczny, optyczna koherentna tomografia, płyn mózgowo-rdzeniowy, poradnictwo genetyczne, przerzut odległy, punkcja lędźwiowa, retinoblastoma, rezonans magnetyczny, scyntygrafia kości, sekwencjonowanie DNA, siatkówka oka, staging, strabismus, system TNM, szpik kostny, tomografia komputerowa, ultrasonografia oka, wewnątrzgałkowy nowotwór złośliwy, węzeł chłonny, zez, znieczulenie ogólne - Leksykon chorób i schorzeń
Paraganglioma – Etiologia i przyczyny
Paraganglioma to rzadki nowotwór neuroendokrynny wywodzący się z komórek chromochłonnych układu współczulnego lub przywspółczulnego, często lokalizujący się w obrębie głowy i szyi. Etiologia obejmuje mutacje genetyczne, zwłaszcza w genach kodujących podjednostki kompleksu dehydrogenazy bursztynianowej (SDHA, SDHB, SDHC, SDHD, SDHAF2), które występują u 30-50% pacjentów i są związane z dziedzicznym podłożem choroby. Mutacje SDHB wiążą się z wyższym ryzykiem złośliwego przebiegu i przerzutów, natomiast SDHD często odpowiada za paraganglioma głowy i szyi z imprintingiem matczynym. Inne geny zaangażowane to TMEM127, MAX, KIF1B, FH, MDH2, VHL, RET i NF1. Paraganglioma może występować w ramach zespołów genetycznych, takich jak MEN2, choroba von Hippel-Lindau, neurofibromatoza typu 1, dziedziczne zespoły PGL oraz rzadkie zespoły Carneya. Patofizjologia opiera się na stanie pseudohipoksji, gdzie gromadzenie bursztynianu prowadzi do stabilizacji czynnika indukowanego hipoksją (HIF) i aktywacji angiogenezy (m.in. VEGF).
choroba von Hippel-Lindau, czynnik indukowany hipoksją, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, dehydrogenaza bursztynianowa, diada Carneya-Stratakisa, dziedziczny zespół paraganglioma, guz stromalny przewodu pokarmowego, hydroksylaza prolilowa, komórka chromochłonna, łańcuch oddechowy mitochondriów, mutacja germinalna, mutacja somatyczna, neurofibromatoza typu 1, nowotwór neuroendokrynny, paraganglioma, paraganglioma przerzutowe, pheochromocytoma, szlak hipoksji, triada Carneya, układ przywspółczulny, układ współczulny, zespół mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej - Leksykon chorób i schorzeń
Schwannomatosis – Patofizjologia i mechanizm
Schwannomatoza to rzadka choroba genetyczna charakteryzująca się rozwojem mnogich schwannoma oraz rzadziej oponiaków, odrębna od neurofibromatozy typu 2 (NF2) ze względu na brak obustronnych nerwiaków osłonkowych nerwu przedsionkowego. Kluczowymi genami predysponującymi są SMARCB1 i LZTR1, z mutacjami germinalnymi wykrywanymi u 86% pacjentów z rodzinnymi i 40% ze sporadycznymi przypadkami. Patogeneza opiera się na modelu „4 uderzeń/3 kroków”, obejmującym mutacje germinalne SMARCB1 lub LZTR1, utratę heterozygotyczności chromosomu 22q oraz somatyczne mutacje NF2, co wskazuje na złożony mechanizm onkogenezy z udziałem co najmniej dwóch genów supresorowych nowotworów. Białko merlin kodowane przez NF2 reguluje liczne szlaki sygnałowe (m.in. Wnt/β-katenina, Ras/Raf/MEK/ERK, PI3K/AKT), a jego inaktywacja wpływa na proliferację komórek Schwanna i mielinizację. Klinicznie schwannomatoza charakteryzuje się przewlekłym bólem, którego mechanizm wiąże się z wydzielaniem przez guzy czynników uwrażliwiających neurony, co potwierdzają badania na neuronach z zwojów rdzeniowych (DRG).
białko merlin, czynnik prozapalny, gen LZTR1, gen supresorowy nowotworu, mielinizacja, mutacja germinalna, mutacja SMARCB1, mutacja somatyczna, nerwiak osłonkowy, neurofibromatoza typu 2, nocycepcja, oponiak, przewlekły ból, schwannoma, schwannomatoza, sensytyzacja neuronalna, szlak Hippo, szlak Ras/Raf/MEK/ERK, szlak Wnt/β-katenina, terapia genowa, utrata chromosomu, utrata heterozygotyczności - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba policystyczna nerek – Patofizjologia i mechanizm
Choroba policystyczna nerek (PKD) to genetyczne schorzenie charakteryzujące się powstawaniem licznych torbieli w nerkach, prowadzących do ich powiększenia i stopniowej niewydolności. Wyróżnia się dwie główne formy: autosomalnie dominującą (ADPKD) i recesywną (ARPKD). ADPKD, najczęstsza postać, związana jest z mutacjami w genach PKD1 (85% przypadków) i PKD2 (15%), kodujących polisystynę-1 i polisystynę-2, natomiast ARPKD wiąże się z mutacjami w genie PKHD1 kodującym fibrocystynę. Patogeneza opiera się na mechanizmie „dwóch uderzeń”, gdzie mutacja germinalna i somatyczna prowadzą do ogniskowego powstawania torbieli w 1-3% nefronów. Defekty w funkcji rzęski pierwotnej, organelli odpowiedzialnej za mechanosensację i sygnalizację wapniową, zaburzają szlaki sygnałowe (m.in. cAMP, mTOR, Wnt/β-katenina), co skutkuje nieprawidłową proliferacją komórek nabłonka kanalików, zwiększonym wydzielaniem płynu do światła torbieli oraz utratą polarności planarnej. Wzrost torbieli prowadzi do kompresji naczyń, niedokrwienia, aktywacji układu RAA, włóknienia i ostatecznie schyłkowej niewydolności nerek u około 50% pacjentów przed 60. rokiem życia.
antybiotyk makrolidowy, autosomalnie dominująca choroba policystyczna nerek, autosomalnie recesywna choroba policystyczna nerek, białko aktywujące GTPazę, choroba policystyczna nerek, filtracja kłębuszkowa, homeostaza wapnia, kinaza białkowa A, mutacja genu PKD1, mutacja germinalna, mutacja somatyczna, naskórkowy czynnik wzrostu, podłoże genetyczne, rzęska pierwotna, schyłkowa niewydolność nerek, szlak cAMP, szlak JAK-STAT, szlak mTOR, szlak Ras/Raf/ERK, szlak sygnałowy Wnt, układ renina-angiotensyna-aldosteron, włóknienie nerek, wydzielanie płynu - Leksykon chorób i schorzeń
Akromegalia – Patofizjologia i mechanizm
Akromegalia to choroba endokrynologiczna spowodowana nadmiernym wydzielaniem hormonu wzrostu (GH) przez gruczolak somatotropowy przysadki mózgowej (95-98% przypadków), prowadząca do podwyższenia stężenia GH i IGF-1. Patogeneza obejmuje mutacje somatyczne w genie GNAS (około 40% pacjentów) oraz mutacje germinalne w genach takich jak AIP, MEN1 czy PRKAR1A (około 5%), które wiążą się z agresywniejszym przebiegiem choroby. Nadprodukcja GH i IGF-1 skutkuje proliferacją tkanek miękkich, przerostem narządów (np. kardiomegalia, makroglosja), zmianami kostnymi oraz zaburzeniami metabolicznymi, w tym insulinoopornością i cukrzycą (występującą u około 20% pacjentów). Długotrwała ekspozycja na te hormony zwiększa ryzyko nowotworów, zwłaszcza jelita grubego i tarczycy, poprzez mechanizmy hamowania apoptozy i naprawy DNA.
analog somatostatyny, antagonista receptora GH, bezdech senny, cukrzyca typu 2, cykl komórkowy, gen PTTG, guz neuroendokrynny, hormon uwalniający hormon wzrostu, hormon wzrostu, insulinooporność, insulinopodobny czynnik wzrostu 1, kardiomegalia, kardiomiopatia, lanreotyd, makroglosja, mutacja germinalna, mutacja GNAS, mutacja somatyczna, nadciśnienie płucne, oktreotyd, onkogen, oś GH-IGF-1, pasireotyd, pegwisomant, przerost serca, przysadka mózgowa, receptor somatostatynowy - Leksykon chorób i schorzeń
Rak dróg żółciowych (cholangiocarcinoma) – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rak dróg żółciowych (cholangiocarcinoma) to agresywny nowotwór wywodzący się z nabłonka dróg żółciowych, charakteryzujący się złym rokowaniem, głównie z powodu późnej diagnozy i oporności na chemioterapię. Współczynniki 5-letniego względnego przeżycia wynoszą około 9% dla wewnątrzwątrobowego i 10% dla zewnątrzwątrobowego raka dróg żółciowych. Mediana całkowitego przeżycia u pacjentów z rakiem okołownękowym wynosi 5,2 miesiąca (95% CI 4,7-5,7), z 1-, 3- i 5-letnimi wskaźnikami przeżycia odpowiednio 31%, 10% i 6%. Rokowanie różni się w zależności od lokalizacji i stopnia zaawansowania: dla raka miejscowego 5-letnie przeżycie wynosi około 17-24%, dla regionalnego 9-16%, a dla odległego (stadium 4B) około 2%. Inwazja naczyniowa, zwłaszcza naciek żyły wrotnej lub tętnicy wątrobowej przekraczający 180°, jest istotnym negatywnym czynnikiem prognostycznym.
agresywność nowotworu, biomarker, chemioradioterapia, cholangiocarcinoma, drzewo żółciowe, dysfagia, inwazja naczyniowa, kancerogeneza, limfadenektomia, margines chirurgiczny, mediana całkowitego przeżycia, model proporcjonalnego hazardu Coxa, mutacja germinalna, nabłonek dróg żółciowych, opieka wspomagająca, oporność na chemioterapię, perihilar cholangiocarcinoma, płyn ustrojowy, przebieg bezobjawowy, rak dróg żółciowych, rak regionalny, resekcja chirurgiczna, tkanka nowotworowa, wewnątrzwątrobowy rak dróg żółciowych, węzeł chłonny, współczynnik przeżycia, zewnątrzwątrobowy rak dróg żółciowych - Leksykon chorób i schorzeń
Rak gruczołu naczyniówkowego – Zapobieganie i profilaktyka
Choroid plexus carcinoma (CPC) to nowotwór centralnego układu nerwowego stopnia III według WHO, występujący głównie u dzieci poniżej 2 roku życia, z niekorzystnym rokowaniem, zwłaszcza przy licznych mutacjach. Istotny jest związek CPC z zespołem Li-Fraumeni (LFS) i mutacjami germinalnymi TP53, które występują często u tych pacjentów. Zaleca się badania genetyczne pod kątem mutacji TP53 u wszystkich chorych na CPC, gdyż mutacje „de novo” mogą pojawić się w komórkach rozrodczych lub w trakcie ciąży. Znajomość statusu LFS ma kluczowe znaczenie dla planowania badań przesiewowych i terapii, a poradnictwo genetyczne jest wskazane już w trakcie leczenia.
badanie przesiewowe, całkowita resekcja guza, chemioterapia, choroba dziedziczna, choroid plexus carcinoma, guz splotu naczyniówkowego, komórka rozrodcza, mutacja germinalna, mutacja TP53, poradnictwo genetyczne, profilaktyka wtórna, promieniowanie jonizujące, radiooporność, radioterapia, rak splotu naczyniówkowego, resekcja chirurgiczna, rozwój mózgu, terapia adjuwantowa, wtórny nowotwór złośliwy, zespół Li-Fraumeni - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi – Epidemiologia
Rak piersi stanowi najczęstszy nowotwór złośliwy u kobiet na świecie, z około 2,3 mln nowych przypadków w 2022 roku, co stanowi 25% wszystkich nowotworów u kobiet. Wskaźniki zachorowalności są zróżnicowane geograficznie, wynosząc od 26 do 90 na 100 000 kobiet, z najwyższymi wartościami w Ameryce Północnej (90/100 000) i Europie Zachodniej (78/100 000). W USA prognozuje się 316 950 nowych przypadków inwazyjnego raka piersi w 2025 roku, przy wskaźniku zachorowalności 130,8/100 000 kobiet (2018-2022) i rocznym wzroście o 0,6%. Umieralność globalna wynosi około 670 000 zgonów rocznie, a w USA 42 170 zgonów (prognoza na 2025), ze wskaźnikiem 19,2/100 000 kobiet (2019-2023) i spadkiem umieralności o 1,2% rocznie (2014-2023). Rak piersi jest drugą najczęstszą przyczyną zgonów nowotworowych u kobiet po raku płuca. Średni wiek diagnozy to 62 lata, a 5-letni wskaźnik przeżycia w USA wynosi 91% dla wszystkich typów i stadiów. Czynniki ryzyka obejmują płeć żeńską, wiek, historię rodzinną, mutacje genów BRCA1/2 i PALB2, ekspozycję na estrogeny, a także modyfikowalne czynniki stylu życia, takie jak otyłość, alkohol, brak aktywności fizycznej i palenie tytoniu.
5-letni wskaźnik przeżycia, atypia jądrowa, cyfrowa mammografia, cykl komórkowy, gen BRCA1, gen BRCA2, gęstość piersi, hormon płciowy, hormonalna terapia zastępcza, inwazyjny rak piersi, łagodna choroba piersi, miąższ piersi, mutacja genu, mutacja germinalna, mutacja patogenna, napromieniowanie, nowotwór złośliwy, progestagen, rak in situ, rak piersi, rak zrazikowy in situ, receptor estrogenowy, rezonans magnetyczny piersi, stadium przerzutowe, standaryzacja względem wieku, ultrasonografia, uszkodzenie DNA, wskaźnik umieralności, wskaźnik zachorowalności, wskaźnik zgonów, złośliwość guza - Leksykon chorób i schorzeń
Pineoblastoma – Etiologia i przyczyny
Pineoblastoma to złośliwy guz szyszynki mózgu, sklasyfikowany jako nowotwór WHO stopnia IV, charakteryzujący się szybkim wzrostem i możliwością szerzenia się do tkanek oraz płynu mózgowo-rdzeniowego. Etiologia pineoblastoma wiąże się z mutacjami genetycznymi, zarówno germinalnymi, jak i sporadycznymi, obejmującymi m.in. geny RB1, DICER1, DROSHA oraz PDE4DIP, a także dysregulację mikroRNA. Mutacje te prowadzą do niekontrolowanego wzrostu pinealocytów, komórek szyszynki odpowiedzialnych za produkcję melatoniny. Pineoblastoma dzieli się na cztery podtypy molekularne, różniące się wiekiem wystąpienia i rokowaniem: zmiany w przetwarzaniu mikroRNA typu 1 i 2, mutacje RB1 (szyszynkowy siatkówczak) oraz aktywacja MYC i/lub FOXR2. Wiek pacjenta, obecność mutacji oraz podtyp molekularny mają kluczowe znaczenie dla przebiegu choroby i odpowiedzi na leczenie.
kod genetyczny, komórka zarodkowa, melatonina, mikro-RNA, mutacja, mutacja germinalna, mutacja sporadyczna, nowotwór złośliwy, pinealocyt, pineocytoma, płyn mózgowo-rdzeniowy, radioterapia, siatkówczak, szyszynka mózgu, transformacja złośliwa, utrata heterozygotyczności, zespół DICER1, zespół Li-Fraumeni - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy desmoidowe – Epidemiologia
Guzy desmoidowe (DT) to rzadkie, miejscowo agresywne nowotwory tkanek miękkich, stanowiące około 0,03% wszystkich nowotworów i mniej niż 3% nowotworów tkanek miękkich, z zapadalnością 2-6 przypadków na milion osób rocznie. Występują głównie u osób w wieku 15-60 lat, z przewagą kobiet (stosunek 2:1 do 3,9:1). Etiologia obejmuje mutacje w genie CTNNB1 (85-90% przypadków sporadycznych) oraz mutacje germinalne w genie APC u pacjentów z rodzinną polipowatością gruczolakowatą (FAP), u których ryzyko rozwoju DT jest 800-1000-krotnie wyższe. Czynniki ryzyka to m.in. wcześniejsza ciąża, urazy, zabiegi chirurgiczne, rodzinne występowanie DT oraz implanty piersi (SIR 482-823). Diagnostyka i leczenie wymagają podejścia multidyscyplinarnego, a nowo wprowadzone kody ICD-10 ułatwiają epidemiologię i badania kliniczne.
aktywna obserwacja, aktywny nadzór, badanie kontrolne, badanie obrazowe, beta-katenina, biomarker predykcyjny, gen APC, guz desmoidowy, inhibitor gamma-sekretazy, inhibitor kinazy tyrozynowej, mutacja CTNNB1, mutacja germinalna, nowotwór tkanki miękkiej, protokół nadzoru, przerzut, przeżycie wolne od nawrotu, przeżycie wolne od progresji, rezonans magnetyczny, rodzinna polipowatość gruczolakowata, spontaniczna regresja, szczyt zachorowań, szlak Notch, zapadalność, zespół multidyscyplinarny - Leksykon chorób i schorzeń
Mięsak – Patofizjologia i mechanizm
Mięsaki to rzadkie, złośliwe nowotwory mezenchymalne, stanowiące około 1% wszystkich nowotworów złośliwych u dorosłych, z zachorowalnością około 50 przypadków na milion osób. Charakteryzują się dużą heterogennością morfologiczną i molekularną, dzieląc się na mięsak o prostym kariotypie, z charakterystycznymi translokacjami chromosomowymi i białkami fuzyjnymi (np. EWS-FLI1 w 85-95% mięsaka Ewinga, SYT-SSX w mięsaku maziówkowym), oraz mięsak o złożonym kariotypie z licznymi niespecyficznymi zmianami genomowymi, często obejmującymi zaburzenia szlaków Rb i p53. Kluczowe mechanizmy onkogenne obejmują deregulację transkrypcyjną, zaburzenia sygnalizacji komórkowej (szlaki MAPK/RAS/ERK, PI3K/AKT/mTOR, Sonic Hedgehog) oraz epigenetyczne zmiany, w tym nadekspresję HDAC klasy I, co czyni je potencjalnymi celami terapeutycznymi. W mięsaku Ewinga, białko fuzyjne EWS-FLI1 wymaga białek BET do regulacji genów proliferacji i przeżycia, a inhibitory HDAC wykazują obiecujące działanie. Amplifikacje genów takich jak MDM2 (w 70% mięsaków intimalnych) i CDK4 (w tłuszczakowatokomórkowym) wpływają na deregulację cyklu komórkowego i apoptozy, co jest istotne dla terapii celowanych, np. milademetanem – inhibitorem MDM2.
apoptoza, białko fuzyjne, biomarker prognostyczny, chimeryczny czynnik transkrypcyjny, chrzęstniakomięsak, CRISPR/Cas9, cykl komórkowy, cytokina zapalna, deacetylaza histonów, deregulacja epigenetyczna, dermatofibrosarcoma protuberans, ferroptoza, GIST, inhibitor HDAC, inhibitor MDM2, inhibitor punktów kontrolnych immunologicznych, kostniakomięsak, liposarcoma, macierz zewnątrzkomórkowa, mięsak Ewinga, mięsak gładkokomórkowy, mięsak Kaposiego, mięsak maziówkowy, mięsak nabłonkowaty, mikrośrodowisko immunologiczne, mutacja germinalna, naczyniakomięsak, naczyniakomięsak piersi, niestabilność genomowa, nowotwór mezenchymalny, nowotwór podścieliskowy przewodu pokarmowego, obrzęk limfatyczny, onkogen, promieniowanie jonizujące, przeciwciało monoklonalne, receptor limfocytów T, śluzakowłókniakomięsak, supresor nowotworów, szlak MAPK, szlak PI3K, szlak Rb, szlak Sonic Hedgehog, szlak YAP/TAZ, terapia celowana, terapia kombinowana, tkanka łączna, translokacja chromosomowa - Leksykon chorób i schorzeń
Czerniak oka – Etiologia i przyczyny
Czerniak oka, stanowiący 3-5% wszystkich czerniaków, jest najczęstszym pierwotnym nowotworem złośliwym gałki ocznej u dorosłych, charakteryzującym się wysoką agresywnością i zdolnością do przerzutów. Kluczowe mutacje genetyczne dotyczą genów GNAQ i GNA11 (występują u 71-93% pacjentów z czerniakiem błony naczyniowej), które prowadzą do stałej aktywacji szlaków sygnałowych białek G. Inne istotne mutacje obejmują BAP1 (związany z wysokim ryzykiem przerzutów), SF3B1 (opóźnione przerzuty) oraz EIF1AX (lepsze rokowanie). Monosomia chromosomu 3 i zysk chromosomu 8q są dodatkowymi markerami złego rokowania. Lokalizacja guza w błonie naczyniowej (naczyniówka 85-90%, ciało rzęskowe 5-8%, tęczówka 3-5%) ma znaczenie prognostyczne – czerniaki tęczówki cechują się najniższym ryzykiem przerzutów (~5% w 5 lat), podczas gdy guzy ciała rzęskowego i naczyniówki wykazują ryzyko około 20%. Czerniak spojówki, rozwijający się często na podłożu pierwotnej nabytej melanozy (PAM), wykazuje mutacje promotora TERT, NRAS i NF1.
BAP1, białko G, błona naczyniowa, ciało rzęskowe, czerniak błony naczyniowej, czerniak oka, czerniak spojówki, czerniak tęczówki, gen GNAQ, melanocytoza oczna, międzybłoniak, monosomia chromosomu 3, mutacja genu, mutacja germinalna, mutacja TERT, naczyniówka, nowotwór złośliwy gałki ocznej, promieniowanie UV, przerzut czerniaka, rak piersi, rak płuca, rak podstawnokomórkowy, receptor sprzężony z białkiem G, tęczówka, zespół predyspozycji do nowotworów BAP1, zespół znamion dysplastycznych, znamię naczyniówki, znamię tęczówki - Leksykon chorób i schorzeń
Feochromocytoma – Etiologia i przyczyny
Feochromocytoma to rzadki nowotwór wywodzący się z komórek chromochłonnych rdzenia nadnerczy, odpowiedzialnych za produkcję katecholamin (adrenaliny, noradrenaliny, dopaminy). Etiologia jest złożona i obejmuje zarówno sporadyczne przypadki (60-75%), jak i dziedziczne (25-40%) związane z mutacjami germinalnymi w genach takich jak RET (MEN2), VHL, SDHB/C/D, MAX, TMEM127, FH, HIF2A/EPAS1 czy MDH2. Dziedziczne formy cechują się młodszym wiekiem zachorowania, obustronnością guzów oraz współistnieniem innych nowotworów w ramach zespołów genetycznych. Ryzyko złośliwości jest szczególnie wysokie w mutacjach SDHB (>50%), a także w guzach pozanadnerczowych, o wielkości >5 cm i indeksie Ki-67 >3%. Nadmierne wydzielanie katecholamin prowadzi do poważnych powikłań kardiologicznych i neurologicznych, a objawy mogą być nasilane przez czynniki takie jak stres, leki czy pokarmy bogate w tyraminę.
adrenalina, akcja serca, badanie genetyczne, beta-bloker, choroba von Hippel-Lindau, choroba von Recklinghausena, ciśnienie krwi, dehydrogenaza bursztynianowa, dehydrogenaza jabłczanowa, diada Carneya-Stratakisa, doradca genetyczny, egzocytoza, feochromocytoma, gen RET, gen VHL, glikokortykosteroid, hipoksja, indeks Ki-67, inhibitor MAO, kardiomiopatia katecholaminowa, katecholaminy, kinaza tyrozynowa, lek przeciwdepresyjny trójpierścieniowy, migotanie komór, mutacja germinalna, mutacje somatyczne, naczyniak zarodkowy móżdżku, nadczynność przytarczyc, nadprodukcja katecholamin, nerwiakowłókniakowatość, niewydolność serca zastoinowa, noradrenalina, nowotwór podścieliskowy przewodu pokarmowego, obrzęk płuc, paraganglioma, poziom glukozy, rak nerki, rak nerkowokomórkowy, rak rdzeniasty tarczycy, rdzeń nadnerczy, receptory adrenergiczne, szlak mTOR, triada Carneya, tyramina, udar mózgu, zawał mięśnia sercowego, zespół MEN2, zespoły genetyczne - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół noonana – Patofizjologia i mechanizm
Zespół Noonana (ZN) jest genetycznie heterogenną RASopatią, wynikającą z mutacji genów kodujących białka szlaku sygnałowego RAS/MAPK, takich jak PTPN11 (około 50% przypadków), SOS1 (10-15%), RAF1 (5-17%) oraz RIT1 (około 5%). Mutacje te prowadzą do gain-of-function białek, co skutkuje nadmierną aktywacją szlaku RAS/MAPK i zaburzeniami regulacji wzrostu oraz podziału komórek. Fenotypowo ZN charakteryzuje się m.in. nietypowymi rysami twarzy, niskim wzrostem, wrodzonymi wadami serca (ponad 80% pacjentów z mutacjami PTPN11 ma wady prawej strony serca) oraz deficytami poznawczymi u 30-50% chorych. Mutacje w PTPN11 destabilizują autoinhibicyjną konformację białka SHP-2, co prowadzi do przedłużonej aktywacji kaskady RAS/MAPK. Różnice fenotypowe korelują z konkretnym genotypem, np. mutacje RAF1 silnie wiążą się z kardiomiopatią przerostową, a mutacje SOS1 z łagodniejszym przebiegiem klinicznym.
deficyt poznawczy, długotrwałe wzmocnienie synaptyczne, fosfataza tyrozynowa SHP-2, fosforylacja oksydacyjna, genodermatoza, hematopoeza, inhibitor MEK, kardiomiopatia, kardiomiopatia przerostowa, kinaza aktywowana mitogenem, leukemogeneza, młodzieńcza białaczka mielomonocytowa, mutacja gain-of-function, mutacja germinalna, organogeneza, plastyczność synaptyczna, RASopatie, reaktywne formy tlenu, szlak sygnałowy Ras/MAPK, wrodzona wada serca, zespół LEOPARD, zespół Noonana, zwężenie zastawki płucnej, zwłóknienie - Leksykon chorób i schorzeń
Przewlekła choroba trofoblastyczna i choriokarcynoma – Etiologia i przyczyny
Przewlekła choroba trofoblastyczna (PTD) oraz choriokarcinoma należą do rzadkich, ale istotnych nowotworów trofoblastycznych ciążowych (GTT), rozwijających się z nieprawidłowej proliferacji tkanki trofoblastycznej po zapłodnieniu. PTD, zwana inwazyjnym zaśniadem groniastym, oraz choriokarcinoma charakteryzują się inwazją miometrium i potencjałem do przerzutów, głównie drogą krwionośną do płuc (około 80% przypadków), pochwy (30%), miednicy (20%), wątroby i mózgu (10%). Ryzyko rozwoju tych nowotworów jest szczególnie wysokie po całkowitym zaśniadzie groniastym (15-20%), a także u kobiet poniżej 20. roku życia lub powyżej 35-40 lat, z historią zaśniadu, poronień lub ciąży ektopowej. Diagnostyka opiera się na utrzymujących się podwyższonych poziomach beta-hCG przez co najmniej 3-4 tygodnie, wzroście stężenia w kolejnych pomiarach oraz obecności przerzutów w badaniach obrazowych. Histologicznie choriokarcinoma wykazuje anaplazję, atypię cytologiczną i wysoką liczbę figur mitotycznych, a jej komórki wykazują silne powinowactwo do naczyń krwionośnych, co sprzyja agresywnej inwazji i przerzutom.
aktynomycyna D, atypia cytologiczna, beta-hCG, całkowity zaśniad groniasty, choriokarcynoma, choroba trofoblastyczna ciążowa, ciąża zaśniadowa, częściowy zaśniad groniasty, guz miejsca łożyskowego, imprinting matczyny, inwazyjny zaśniad groniasty, kosmek łożyskowy, ligand programowanej śmierci 1, metotreksat, mutacja germinalna, nowotwór trofoblastyczny ciążowy, przewlekła choroba trofoblastyczna, zaśniad groniasty