zespół LEOPARD
Zespół LEOPARD (znany również jako zespół Noonan z plamami soczewicowatymi lub zespół NSML) to rzadkie, genetycznie uwarunkowane schorzenie, należące do grupy RASopatii. Nazwa LEOPARD jest akronimem od charakterystycznych objawów: plamy soczewicowate (Lentigines), nieprawidłowości EKG (Electrocardiographic abnormalities), hiperteloryzm oczny (Ocular hypertelorism), zwężenie zastawki płucnej (Pulmonary stenosis), nieprawidłowości narządów płciowych (Abnormalities of genitalia), opóźnienie wzrostu (Retardation of growth) oraz głuchota czuciowo-nerwowa (Deafness).
Zespół LEOPARD jest spowodowany głównie mutacjami w genach PTPN11, RAF1 lub BRAF. Najczęściej występującą mutacją jest mutacja w genie PTPN11, odpowiadająca za około 90% przypadków. Dziedziczenie odbywa się w sposób autosomalny dominujący, choć wiele przypadków powstaje na skutek mutacji de novo.
Objawy kliniczne zespołu LEOPARD są różnorodne i mogą się rozwijać w różnym wieku. Najbardziej charakterystycznym objawem są plamy soczewicowate – małe, płaskie, ciemnobrązowe lub czarne zmiany skórne, które najczęściej pojawiają się w dzieciństwie i zwiększają się z wiekiem. Inne objawy to kardiomiopatie (najczęściej przerostowa), wady zastawek serca, zaburzenia przewodzenia, cechy dysmorficzne twarzy, niski wzrost oraz anomalie układu moczowo-płciowego.
Diagnostyka zespołu LEOPARD opiera się na identyfikacji charakterystycznych objawów klinicznych, badaniach obrazowych serca oraz badaniach genetycznych. Leczenie jest objawowe i wymaga multidyscyplinarnego podejścia, z uwzględnieniem kardiologów, dermatologów, endokrynologów i innych specjalistów w zależności od objawów.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Zespół noonana – Etiologia i przyczyny
Zespół Noonana to genetyczne zaburzenie pleomorficzne, występujące z częstością 1:1000 do 1:2500 żywych urodzeń, będące jedną z najczęstszych przyczyn wrodzonych wad serca dziedziczonych autosomalnie dominująco. Patogeneza opiera się na mutacjach genów kodujących białka szlaku sygnałowego RAS/MAPK, prowadzących do konstytutywnej aktywacji tego szlaku, co zaburza regulację wzrostu i proliferacji komórek. Najczęstsze mutacje dotyczą genów PTPN11 (ok. 50% przypadków), SOS1 (10-20%), RAF1 (5-17%), RIT1 (ok. 5%) oraz KRAS (2-5%). Mutacje w genie PTPN11 wiążą się z klasycznym fenotypem i zwężeniem zastawki płucnej, RAF1 z kardiomiopatią przerostową, a KRAS z cięższymi formami zespołu. Diagnostyka genetyczna potwierdza rozpoznanie w 70-80% przypadków, wykorzystując panele genowe oraz sekwencjonowanie eksomu lub genomu. W około 15-20% przypadków mutacje nie są wykrywane, co sugeruje istnienie nieznanych genów zaangażowanych w patogenezę.
białaczka, cecha dysmorficzna, dziedziczenie autosomalne dominujące, dziedziczenie autosomalne recesywne, ekspresja genu, fosfataza tyrozynowa SHP-2, funkcja poznawcza, kardiomiopatia przerostowa, kaskada sygnałowa, korelacja genotyp-fenotyp, mutacja de novo, mutacja genetyczna, mutacja zarodkowa, neurofibromatoza typu 1, niewrażliwość na hormon wzrostu, niskorosłość, opóźnienie rozwojowe, poradnictwo genetyczne, receptor GH, różnicowanie komórek, sekwencjonowanie całego eksomu, szlak sygnałowy Ras/MAPK, wrodzona choroba serca, wrodzona wada serca, zespół Costello, zespół LEOPARD, zespół Noonana, zespół sercowo-twarzowo-skórny, zwężenie zastawki płucnej - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół noonana – Diagnostyka i diagnoza
Zespół Noonana (ZN) to genetyczne zaburzenie o częstości występowania 1:1000 do 1:2500 żywych urodzeń, charakteryzujące się specyficznymi cechami dysmorficznymi twarzy (hiperteloryzm, skośne w dół szpary powiekowe, ptoza, nisko osadzone uszy), niskim wzrostem, wrodzonymi wadami serca (zwłaszcza zwężeniem zastawki płucnej), zaburzeniami krzepnięcia oraz anomaliami szkieletowymi. Diagnostyka opiera się na ocenie klinicznej z wykorzystaniem systemu punktowego van der Burgta (1997), gdzie rozpoznanie stawia się przy obecności określonych kombinacji dużych i mniejszych kryteriów. Diagnostyka molekularna, szczególnie panele multigenetyczne oparte na sekwencjonowaniu nowej generacji (NGS), potwierdza rozpoznanie w większości przypadków, identyfikując mutacje w genach szlaku Ras/MAPK, głównie PTPN11 (40-50%), SOS1 (~20%), RAF1 (10-15%) i KRAS (~5%). W około 20% przypadków mutacje nie są wykrywane, co podkreśla znaczenie diagnostyki klinicznej. Diagnostyka prenatalna jest możliwa przy podejrzeniu ZN na podstawie ultrasonograficznych cech takich jak zwiększona przezierność karkowa (NT), cystic hygroma, wielowodzie czy wady serca płodu, z wykorzystaniem biopsji kosmówki lub amniopunkcji, obarczonych ryzykiem poronienia 0,5-1%.
amniocenteza, anomalia szkieletowa, biopsja kosmówki, heterogenność genetyczna, hiperteloryzm, kardiomiopatia przerostowa, niski wzrost, opóźnienie rozwojowe, przezierność karkowa, ptoza powiek, RASopatie, sekwencjonowanie eksomu, sekwencjonowanie nowej generacji, szlak sygnałowy Ras/MAPK, wada wrodzona serca, wielowodzie, wnętrostwo, zaburzenie krzepnięcia, zaburzenie limfatyczne, zespół Costello, zespół LEOPARD, zespół sercowo-twarzowo-skórny, zwężenie zastawki płucnej - Leksykon chorób i schorzeń
Zwężenie zastawki płucnej – Etiologia i przyczyny
Zwężenie zastawki płucnej (PS) to najczęściej wrodzona wada serca, charakteryzująca się zwężeniem ujścia zastawki płucnej, co prowadzi do utrudnienia przepływu krwi z prawej komory do tętnicy płucnej. W efekcie dochodzi do wzrostu ciśnienia wewnątrzkomorowego prawej komory, przerostu mięśnia prawej komory oraz potencjalnej dysfunkcji skurczowej i rozkurczowej. Wrodzone PS stanowi około 95% przypadków i rozwija się w pierwszych 8 tygodniach życia płodowego. Wyróżnia się postaci zwężenia zastawkowego, podzastawkowego i nadzastawkowego. Wada może występować izolowanie lub w połączeniu z innymi wadami wrodzonymi, takimi jak tetralogia Fallota czy ubytki przegrody. Czynniki genetyczne odgrywają rolę w etiologii, zwłaszcza w zespołach genetycznych, takich jak zespół Noonana (mutacje PTPN11, KRAS, SOS1, RAF1), Williamsa-Beurena (mutacja ELN), Alagille’a (mutacje JAG1, NOTCH2) oraz innych zespołach kardiologicznych.
atrezja zastawki trójdzielnej, choroba reumatyczna serca, dysfunkcja prawej komory, dysfunkcja rozkurczowa, dysfunkcja skurczowa, hipertrofia, infekcyjne zapalenie wsierdzia, niebakteryjne zakrzepowe zapalenie wsierdzia, przeciążenie ciśnieniowe, przełożenie wielkich naczyń, przerost mięśnia prawej komory, różyczka w ciąży, tętniak zatoki Valsalvy, tetralogia Fallota, ubytek przegrody międzykomorowej, ubytek przegrody międzyprzedsionkowej, wrodzona wada serca, zespół Alagille’a, zespół Costello, zespół LEOPARD, zespół Noonana, zespół rakowiaka, zwapnienie zastawki, zwężenie nadzastawkowe, zwężenie podzastawkowe, zwężenie tętnicy płucnej, zwężenie zastawki płucnej - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół noonana – Patofizjologia i mechanizm
Zespół Noonana (ZN) jest genetycznie heterogenną RASopatią, wynikającą z mutacji genów kodujących białka szlaku sygnałowego RAS/MAPK, takich jak PTPN11 (około 50% przypadków), SOS1 (10-15%), RAF1 (5-17%) oraz RIT1 (około 5%). Mutacje te prowadzą do gain-of-function białek, co skutkuje nadmierną aktywacją szlaku RAS/MAPK i zaburzeniami regulacji wzrostu oraz podziału komórek. Fenotypowo ZN charakteryzuje się m.in. nietypowymi rysami twarzy, niskim wzrostem, wrodzonymi wadami serca (ponad 80% pacjentów z mutacjami PTPN11 ma wady prawej strony serca) oraz deficytami poznawczymi u 30-50% chorych. Mutacje w PTPN11 destabilizują autoinhibicyjną konformację białka SHP-2, co prowadzi do przedłużonej aktywacji kaskady RAS/MAPK. Różnice fenotypowe korelują z konkretnym genotypem, np. mutacje RAF1 silnie wiążą się z kardiomiopatią przerostową, a mutacje SOS1 z łagodniejszym przebiegiem klinicznym.
deficyt poznawczy, długotrwałe wzmocnienie synaptyczne, fosfataza tyrozynowa SHP-2, fosforylacja oksydacyjna, genodermatoza, hematopoeza, inhibitor MEK, kardiomiopatia, kardiomiopatia przerostowa, kinaza aktywowana mitogenem, leukemogeneza, młodzieńcza białaczka mielomonocytowa, mutacja gain-of-function, mutacja germinalna, organogeneza, plastyczność synaptyczna, RASopatie, reaktywne formy tlenu, szlak sygnałowy Ras/MAPK, wrodzona wada serca, zespół LEOPARD, zespół Noonana, zwężenie zastawki płucnej, zwłóknienie