przezierność karkowa
Przezierność karkowa (NT, nuchal translucency) to badanie ultrasonograficzne wykonywane między 11. a 13+6. tygodniem ciąży, polegające na pomiarze gromadzenia się płynu podskórnego w okolicy karku płodu. Jest kluczowym elementem diagnostyki prenatalnej, wykorzystywanym do oceny ryzyka wystąpienia aberracji chromosomowych, szczególnie trisomii 21 (zespołu Downa), trisomii 18 (zespołu Edwardsa) oraz trisomii 13 (zespołu Patau).
Pomiar NT przeprowadza się podczas badania USG, gdy długość ciemieniowo-siedzeniowa (CRL) płodu wynosi między 45 a 84 mm. Zwiększona wartość przezierności karkowej (powyżej 95. percentyla dla danego CRL) może sugerować nie tylko aberracje chromosomowe, ale również wady serca, przepuklinę przeponową, zespoły genetyczne czy infekcje wewnątrzmaciczne.
Badanie przezierności karkowej stanowi element szerszego algorytmu diagnostycznego, jakim jest test podwójny (ocena NT wraz z oznaczeniem stężenia wolnej podjednostki β-hCG i PAPP-A w surowicy matki). Taka kombinacja pozwala na wykrycie około 85-90% przypadków zespołu Downa przy 5% odsetku wyników fałszywie dodatnich. W przypadku nieprawidłowego wyniku pacjentce proponuje się dalszą diagnostykę inwazyjną (biopsję kosmówki lub amniopunkcję).
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Zespół edwardsa (trisomia 18) – Epidemiologia
Zespół Edwardsa (trisomia 18) jest drugim najczęstszym zespołem trisomii autosomów, charakteryzującym się obecnością dodatkowej kopii chromosomu 18, najczęściej w formie pełnej trisomii (94% przypadków). Częstość występowania wśród żywych urodzeń wynosi około 1 na 6000, natomiast całkowita częstość (uwzględniająca martwe urodzenia i terminacje ciąż) to około 1 na 2500-2600. Występuje wyraźna przewaga płci żeńskiej (proporcja 3:2 do 3:1) wśród żywych urodzeń, co wiąże się z wyższą śmiertelnością płodów męskich. Główne czynniki ryzyka to wiek matki, historia rodzinna oraz nosicielstwo zrównoważonej translokacji. Diagnostyka prenatalna opiera się na badaniach przesiewowych (przezierność karkowa, markery biochemiczne, NIPT z czułością >97%) oraz inwazyjnych testach potwierdzających (amniocenteza, biopsja kosmówki, QF-PCR). Po urodzeniu zalecane jest kompleksowe monitorowanie, w tym ocena wzrostu, echokardiografia i USG jamy brzusznej w celu wykrycia wad serca, nerek i nowotworów.
amniocenteza, aneuploidia, badanie USG, bezdech, biopsja kosmówki, częściowa trisomia, echokardiogram, guz Wilmsa, hepatoblastoma, intensywna terapia noworodka, martwe urodzenie, mozaicyzm, nadciśnienie płucne, niewydolność oddechowa, NIPT, opieka paliatywna, poradnictwo genetyczne, posocznica, przezierność karkowa, torbiel splotu naczyniówkowego, translokacja niezrównoważona, translokacja zrównoważona, trisomia 18, wolne DNA płodowe, wrodzona wada serca, zaburzenie genetyczne, zatrzymanie krążenia, zespół Downa, zespół Edwardsa - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół downa – Diagnostyka i diagnoza
Zespół Downa (trisomia 21) jest najczęstszą chromosomową przyczyną niepełnosprawności intelektualnej, występującą z częstością około 1 na 700-1000 żywych urodzeń. Diagnostyka prenatalna obejmuje testy przesiewowe, takie jak test złożony I trymestru (pomiar przezierności karkowej NT oraz markery biochemiczne PAPP-A i wolna β-hCG), test potrójny lub poczwórny II trymestru oraz nowoczesny NIPT, charakteryzujący się czułością około 99%. Wyniki testów przesiewowych wyrażane są jako ryzyko (np. 1:100 lub 1:1000), z progiem pozytywności powyżej 1:230-300. Testy diagnostyczne, takie jak biopsja kosmówki (10-13 tydzień), amniopunkcja (15-20 tydzień) i kordocenteza (>18 tydzień), potwierdzają obecność trisomii 21 z niemal 100% pewnością, jednak wiążą się z ryzykiem poronienia na poziomie 0,5-1%. Diagnostyka różnicuje typy genetyczne zespołu Downa: trisomię 21, translokację oraz mozaicyzm, który wymaga bardziej zaawansowanych metod, takich jak FISH czy badanie mikromacierzy, ze względu na zmienny odsetek komórek z trisomią w różnych tkankach.
amniopunkcja, białko PAPP-A, biopsja kosmówki, biopsja skóry, choroba tarczycy, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, ilościowa reakcja łańcuchowa polimerazy, kordocenteza, markery biochemiczne, mozaicyzm, nieinwazyjne badanie prenatalne, niepełnosprawność intelektualna, obniżone napięcie mięśniowe, płyn owodniowy, pozakomórkowe DNA płodu, przezierność karkowa, test diagnostyczny, test potrójny, test przesiewowy, translokacja chromosomowa, trisomia 21, uczenie maszynowe, wada serca, wymaz z policzka, zaburzenie słuchu, zespół Downa - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół downa – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Prognozowanie długoterminowych wyników u pacjentów z zespołem Downa (trisomia 21) jest kluczowe dla optymalizacji opieki medycznej i wsparcia rodzin. Średnia długość życia osób z zespołem Downa wzrosła z około 10 lat w 1960 roku do około 60 lat obecnie, co jest efektem postępu medycyny, wczesnej interwencji oraz zmian społecznych. Czynniki wpływające na przeżywalność obejmują rok urodzenia, wiek ciążowy, standaryzowaną masę urodzeniową, typ kariotypu oraz obecność wad strukturalnych, zwłaszcza wrodzonych wad serca. Niska masa urodzeniowa i wady serca znacząco obniżają szanse przeżycia pierwszego roku życia. Ponadto, niższa punktacja w skali Apgar w 1. minucie po urodzeniu koreluje z długoterminowymi deficytami poznawczymi w obszarach takich jak słownictwo receptywne, produkcja werbalna oraz pamięć robocza i wizualna, co podkreśla znaczenie wczesnej oceny stanu noworodka.
bezdech senny, białko tau, blaszki amyloidowe, choroba Alzheimera, demencja, diagnostyka prenatalna, funkcjonowanie poznawcze, kariotyp, masa urodzeniowa, mozaicyzm, niepełnosprawność intelektualna, pamięć robocza, przezierność karkowa, skala Apgar, splątki neurofibrylarne, translokacja Robertsonowska, trisomia 21, wcześniactwo, wrodzona wada serca, wskaźnik wykrywalności, zespół Downa - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół turnera – Diagnostyka i diagnoza
Zespół Turnera (ZT) to zaburzenie chromosomowe charakteryzujące się obecnością jednej linii komórkowej 45,X lub delecją krótkiego ramienia chromosomu X (Xp), potwierdzane kariotypowaniem z analizy minimum 30 komórek, co pozwala wykluczyć mozaicyzm. Diagnostyka może być przeprowadzona prenatalnie (NIPT, ultrasonografia, amniocenteza, biopsja kosmówki) lub po urodzeniu, w różnych okresach życia, w zależności od objawów klinicznych takich jak obrzęk limfatyczny, niski wzrost (<5 percentyla), brak dojrzewania płciowego czy wady serca (np. koarktacja aorty). Fenotyp męski wyklucza rozpoznanie ZT. W diagnostyce uzupełniającej stosuje się badania hormonalne (LH, FSH, AMH), obrazowe (ECHO, MRI serca, USG nerek i miednicy) oraz molekularne metody FISH, aCGH i SNP arrays, szczególnie w podejrzeniu mozaicyzmu lub obecności materiału chromosomu Y, co wiąże się z ryzykiem gonadoblastoma.
amenorrhea, amniocenteza, analiza chromosomalna, biopsja kosmówki, celiakia, cfDNA, densytometria kostna, dysgenezja gonad, echokardiografia, FISH, gonadoblastoma, hormon folikulotropowy, hormon luteinizujący, hormon wzrostu, kariotypowanie, koarktacja aorty, krew obwodowa, mozaicyzm, niedoczynność tarczycy, NIPT, niski wzrost, obrzęk limfatyczny, płyn owodniowy, przezierność karkowa, rezonans magnetyczny, USG płodu, wymaz z policzka, zaburzenie chromosomowe, zespół Turnera - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół noonana – Diagnostyka i diagnoza
Zespół Noonana (ZN) to genetyczne zaburzenie o częstości występowania 1:1000 do 1:2500 żywych urodzeń, charakteryzujące się specyficznymi cechami dysmorficznymi twarzy (hiperteloryzm, skośne w dół szpary powiekowe, ptoza, nisko osadzone uszy), niskim wzrostem, wrodzonymi wadami serca (zwłaszcza zwężeniem zastawki płucnej), zaburzeniami krzepnięcia oraz anomaliami szkieletowymi. Diagnostyka opiera się na ocenie klinicznej z wykorzystaniem systemu punktowego van der Burgta (1997), gdzie rozpoznanie stawia się przy obecności określonych kombinacji dużych i mniejszych kryteriów. Diagnostyka molekularna, szczególnie panele multigenetyczne oparte na sekwencjonowaniu nowej generacji (NGS), potwierdza rozpoznanie w większości przypadków, identyfikując mutacje w genach szlaku Ras/MAPK, głównie PTPN11 (40-50%), SOS1 (~20%), RAF1 (10-15%) i KRAS (~5%). W około 20% przypadków mutacje nie są wykrywane, co podkreśla znaczenie diagnostyki klinicznej. Diagnostyka prenatalna jest możliwa przy podejrzeniu ZN na podstawie ultrasonograficznych cech takich jak zwiększona przezierność karkowa (NT), cystic hygroma, wielowodzie czy wady serca płodu, z wykorzystaniem biopsji kosmówki lub amniopunkcji, obarczonych ryzykiem poronienia 0,5-1%.
amniocenteza, anomalia szkieletowa, biopsja kosmówki, heterogenność genetyczna, hiperteloryzm, kardiomiopatia przerostowa, niski wzrost, opóźnienie rozwojowe, przezierność karkowa, ptoza powiek, RASopatie, sekwencjonowanie eksomu, sekwencjonowanie nowej generacji, szlak sygnałowy Ras/MAPK, wada wrodzona serca, wielowodzie, wnętrostwo, zaburzenie krzepnięcia, zaburzenie limfatyczne, zespół Costello, zespół LEOPARD, zespół sercowo-twarzowo-skórny, zwężenie zastawki płucnej - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół turnera – Objawy
Zespół Turnera, występujący u około 1 na 2500 żywych urodzeń płci żeńskiej, jest spowodowany całkowitym lub częściowym brakiem jednego chromosomu X. Charakterystyczne cechy kliniczne obejmują niski wzrost (średnio 143-147 cm u nieleczonych kobiet), niewydolność jajników prowadzącą do braku dojrzewania płciowego i niepłodności, a także liczne wady sercowo-naczyniowe, takie jak koarktacja aorty i dwupłatkowa zastawka aortalna, występujące u 25-50% pacjentek. Diagnostyka prenatalna opiera się na ultrasonograficznych markerach, takich jak zwiększona przezierność karkowa czy torbielowaty obrzęk szyi. Leczenie hormonem wzrostu może zwiększyć końcowy wzrost o 5-7 cm, a hormonalna terapia zastępcza umożliwia rozwój cech płciowych i normalne życie seksualne. Wady nerek (24-42%) oraz zwiększone ryzyko chorób autoimmunologicznych (np. niedoczynność tarczycy, celiakia) i metabolicznych (otyłość centralna, cukrzyca typu 2) są częstymi powikłaniami.
amblyopia, autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, brak chromosomu X, celiakia, choroba Leśniowskiego-Crohna, cubitus valgus, cukrzyca typu 1, czuciowo-nerwowy ubytek słuchu, deformacja Madelunga, dwupłatkowa zastawka aortalna, dysgenezja gonad, dyslipidemia, hormon wzrostu, insulinooporność, koarktacja aorty, nerka podkowiasta, nieswoiste zapalenia jelit, niewydolność jajników, niski wzrost, nisko osadzone uszy, obrzęk limfatyczny, osteoporoza, płetwiasta szyja, przewodzeniowy ubytek słuchu, przezierność karkowa, ptoza, rozwarstwienie aorty, skolioza, strabizm, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, wysokie podniebienie, zaburzenie chromosomalne, zastawka aortalna, zespół Turnera - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół edwardsa (trisomia 18) – Zapobieganie i profilaktyka
Zespół Edwardsa (trisomia 18) jest genetycznym zaburzeniem spowodowanym obecnością dodatkowego chromosomu 18, najczęściej wynikającym ze spontanicznej mutacji. Głównym czynnikiem ryzyka jest zaawansowany wiek matki, zwłaszcza powyżej 35. roku życia, a także potencjalnie wiek ojca. Diagnostyka prenatalna obejmuje testy przesiewowe, takie jak test złożony (10.-14. tydzień ciąży), test poczwórny oraz nieinwazyjne badanie prenatalne (NIPT) przy ryzyku ≥ 1:150, a także szczegółowe USG około 20. tygodnia. Po uzyskaniu wyniku wskazującego na podwyższone ryzyko zalecane są badania diagnostyczne: amniocenteza lub biopsja kosmówki (CVS) w celu potwierdzenia trisomii 18. Poradnictwo genetyczne jest rekomendowane dla par z obciążonym wywiadem lub planujących kolejne ciąże.
aberracja chromosomowa, amniocenteza, badania prenatalne, biopsja kosmówki, diagnostyka genetyczna, dodatkowy chromosom 18, genetyk kliniczny, leczenie przyczynowe, mutacja genetyczna, NIPT, opieka medyczna, opieka paliatywna, poradnictwo genetyczne, preimplantacyjne badanie genetyczne, przezierność karkowa, techniki wspomaganego rozrodu, test poczwórny, transfer zarodków, trisomia 18, zaburzenie genetyczne, zapłodnienie in vitro, zespół Edwardsa - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół noonana – Epidemiologia
Zespół Noonana (NS) to autosomalnie dominujący zespół wad wrodzonych o częstości występowania szacowanej na 1:1000 do 1:2500 żywych urodzeń, z mutacjami w genie PTPN11 (około 50% przypadków) oraz innych genach szlaku Ras-MAPK (SOS1, RAF1, KRAS). Diagnostyka genetyczna potwierdza NS w 70-80% przypadków, a około 60% mutacji jest de novo. Fenotyp jest zmienny, a rozpoznanie często następuje około 9. roku życia, choć łagodne postaci mogą pozostawać nierozpoznane. Prenatalne cechy sugerujące NS obejmują wielowodzie, wysięk opłucnowy, obrzęk, zwiększoną przezierność karkową (NT), wodonercze i wady serca. Diagnostyka prenatalna opiera się na badaniu mutacji w genach PTPN11, KRAS i RAF1, szczególnie przy obecności zwiększonej NT i innych cech ultrasonograficznych. Nadzór medyczny jest indywidualizowany, obejmuje regularne badania audiometryczne, okulistyczne oraz ocenę wad serca i wnętrostwa, z koniecznością wielodyscyplinarnej opieki pediatrycznej i genotypowo ukierunkowanego monitorowania.
audiometria, białaczka, chłoniak, glejak, kariotyp, mięsak prążkowanokomórkowy, młodzieńcza białaczka mielomonocytowa, morfologia krwi, mutacja genetyczna, neuroblastoma, nowotwór hematologiczny, obrzęk, płyn owodniowy, przezierność karkowa, rak pęcherza moczowego, RASopatie, szlak RAS/MAPK, test genetyczny, wady wrodzone, wielowodzie, wnętrostwo, wodonercze, wrodzona wada serca, wysięk opłucnowy, zespół autosomalny dominujący, zespół mielodysplastyczny, zespół mieloproliferacyjny, zespół Noonana - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół edwardsa (trisomia 18) – Diagnostyka i diagnoza
Zespół Edwardsa (trisomia 18) to poważne zaburzenie genetyczne charakteryzujące się obecnością dodatkowego chromosomu 18, prowadzące do licznych wad wrodzonych i opóźnienia wzrostu płodu. Diagnostyka prenatalna opiera się na badaniach przesiewowych, takich jak ultrasonografia (przezierność karkowa, hipoplazja kości nosowej), biochemiczne markery surowicy matki (obniżone AFP, hCG, uE3, PAPP-A) oraz testy łączone, z czułością wykrywania trisomii 18 na poziomie co najmniej 78%. NIPT, analizujący wolne płodowe DNA od 10 tygodnia ciąży, cechuje się czułością >97% i specyficznością 99,95%. Potwierdzenie diagnozy wymaga inwazyjnych badań genetycznych: biopsji kosmówki (CVS, dokładność 96-98%) lub amniopunkcji (dokładność >99,9%), z analizą kariotypu, FISH oraz aCGH. Ultrasonografia płodu wykazuje charakterystyczne cechy, takie jak IUGR, torbiele splotu naczyniówkowego, wady serca, zaciśnięte dłonie, stopy kołyskowe, malformacje mózgu i wielowodzie, obecne u około 95% płodów z trisomią 18.
alfa-fetoproteina, amniopunkcja, badanie kariotypu, badanie przesiewowe, badanie ultrasonograficzne, białko PAPP-A, biopsja kosmówki, cecha dysmorficzna, echokardiografia, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, gonadotropina kosmówkowa, kariotypowanie, leczenie paliatywne, mikrocefalia, mozaicyzm, nieinwazyjne badanie prenatalne, opóźnienie wzrostu wewnątrzmacicznego, płodowe DNA, porównawcza hybrydyzacja genomowa, przezierność karkowa, rezonans magnetyczny, stopa kołyskowa, torbiel splotu naczyniówkowego, translokacja chromosomowa, trisomia 18, wada serca, wielowodzie, zespół Edwardsa, zespół Pataua - Leksykon chorób i schorzeń
Atrezja płucna z zachowaną przegrodą międzykomorową – Diagnostyka i diagnoza
Atrezja płucna z zachowaną przegrodą międzykomorową (PA/IVS) to rzadka wada wrodzona serca (<1% wszystkich wad), charakteryzująca się całkowitą niedrożnością drogi odpływu prawej komory z powodu atrezji zastawki płucnej i brakiem komunikacji międzykomorowej. Wada ta prowadzi do krytycznej hipoksemii noworodków, objawiającej się sinicą, desaturacją, tachypnoe i objawami niewydolności serca. Diagnostyka prenatalna, możliwa w około 86% przypadków, opiera się na ultrasonografii i echokardiografii płodowej, pozwalając na ocenę anatomii zastawki płucnej, funkcji prawej komory, stanu zastawki trójdzielnej oraz przepływu przez przewód tętniczy, którego odwrócony kierunek jest charakterystyczny dla PA/IVS. Wczesne wykrycie umożliwia planowanie opieki, w tym podanie prostaglandyny E1 po urodzeniu oraz przygotowanie do interwencji kardiologicznych. W diagnostyce po urodzeniu stosuje się pulsoksymetrię, EKG, RTG klatki piersiowej, echokardiografię oraz cewnikowanie serca z angiografią, które pozwala na ocenę krążenia wieńcowego i obecności RVDCC – istotnego czynnika rokowniczego.
angiografia, atrezja płucna z zachowaną przegrodą międzykomorowa, atrezja zastawki płucnej, badanie fizykalne, cewnikowanie serca, desaturacja, diagnostyka prenatalna, drożność przewodu tętniczego, echokardiografia płodowa, elektrokardiogram, komunikacja międzykomorowa, leczenie paliatywne, niedomykalność zastawki trójdzielnej, niedrożność drogi odpływu prawej komory, prostaglandyna E1, przewód tętniczy, przezierność karkowa, pulsoksymetria, rentgen klatki piersiowej, rezonans magnetyczny serca, saturacja krwi tlenem, sinica, stabilność hemodynamiczna, szmer holosystoliczny, tachypnoe, tętnica płucna, tomografia komputerowa, ultrasonografia płodu, wrodzona wada serca, zespół przetoczenia między bliźniętami