endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego
Endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego (GOPP), nazywana również ezofagogastroduodenoskopią (EGD), to procedura diagnostyczna i terapeutyczna umożliwiająca bezpośrednią wizualizację przełyku, żołądka i dwunastnicy. Badanie wykonuje się przy użyciu giętkiego endoskopu wyposażonego w źródło światła i kamerę, wprowadzanego przez jamę ustną.
Główne wskazania do wykonania endoskopii GOPP obejmują: diagnostykę przewlekłej dyspepsji, uporczywych wymiotów, dysfagii, odynofagii, krwawień z górnego odcinka przewodu pokarmowego, bólu w nadbrzuszu nieustępującego po leczeniu, podejrzenie choroby refluksowej przełyku, podejrzenie zmian nowotworowych oraz monitorowanie chorób przewlekłych jak choroba wrzodowa czy przełyk Barretta.
Procedura umożliwia pobranie wycinków do badania histopatologicznego, wykonanie testu na obecność Helicobacter pylori, a także przeprowadzenie zabiegów terapeutycznych, takich jak polipektomia, tamowanie krwawienia, usuwanie ciał obcych czy poszerzanie zwężeń. Endoskopia GOPP charakteryzuje się wysoką czułością i swoistością w diagnostyce schorzeń górnego odcinka przewodu pokarmowego, znacznie przewyższając pod tym względem badania radiologiczne.
Przed badaniem pacjent powinien pozostawać na czczo (minimum 6 godzin), a w trakcie procedury może otrzymać znieczulenie miejscowe gardła i/lub sedację. Do najczęstszych powikłań, występujących rzadko (poniżej 0,1%), należą: perforacja narządu, krwawienie, aspiracja treści żołądkowej, reakcje na leki sedacyjne oraz powikłania sercowo-naczyniowe.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Biegunka i wymioty – Diagnostyka i diagnoza
Biegunka definiowana jest jako zwiększona częstotliwość i objętość wypróżnień, zwykle co najmniej trzy luźne lub wodniste stolce na dobę, natomiast wymioty to gwałtowne wyrzucenie zawartości żołądka. Najczęstszą przyczyną nagłego początku biegunki z lub bez wymiotów u dzieci jest zapalenie żołądka i jelit (gastroenteritis), choć mogą one także towarzyszyć innym stanom, takim jak infekcje pozajelitowe czy ostre stany chirurgiczne. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie (kontakt z chorymi, ekspozycja na zakażenia, podróże, stosowanie leków) oraz badaniu fizykalnym, ze szczególnym uwzględnieniem oceny stopnia odwodnienia. Wskazaniem do dalszych badań mikrobiologicznych (np. posiew kału, test na toksyny Clostridium difficile) są objawy alarmowe, takie jak krew w stolcu, ciężkie odwodnienie, objawy zapalenia czy immunosupresja. Badania laboratoryjne (morfologia, elektrolity, funkcje nerek) i obrazowe (RTG, USG) są zlecane w zależności od nasilenia i podejrzenia powikłań.
biegunka, biegunka podróżnych, Campylobacter, celiakia, choroba Leśniowskiego-Crohna, choroba uchyłkowa, Clostridium difficile, dysfagia, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, Escherichia coli, Giardia, infekcja pozajelitowa, infekcja wirusowa, kolonoskopia, krew w stolcu, nietolerancja laktozy, norowirus, odwodnienie, pasożyty jelitowe, regurgitacja, rotawirus, Salmonella, shigella, sigmoidoskopia, wgłobienie jelita, wirusowe zapalenie żołądka i jelit, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zapalenie wyrostka robaczkowego, zapalenie żołądka i jelit, zatrucie pokarmowe, zespół hemolityczno-mocznicowy, zespół jelita drażliwego - Leksykon chorób i schorzeń
Kolka niemowlęca – Diagnostyka i diagnoza
Kolka niemowlęca definiowana jest jako epizody intensywnego, niepocieszonego płaczu u zdrowych niemowląt poniżej 3-4 miesiąca życia, trwające powyżej 3 godzin dziennie, co najmniej 3 dni w tygodniu przez ponad 3 tygodnie (kryteria Wessela, reguła trzech), zaktualizowane przez kryteria Rome IV. Występuje u 10-40% niemowląt, niezależnie od płci i sposobu karmienia. Objawy pojawiają się zwykle między 2. a 3. tygodniem życia, osiągają szczyt około 6. tygodnia i ustępują samoistnie do 3-4 miesiąca. Charakterystyczne są napadowy, wysoki ton płaczu, pojawiający się najczęściej wieczorem (18:00-22:00), towarzyszące mu objawy somatyczne (zaciskanie pięści, podkurczanie nóg, prężenie ciała, zaczerwienienie, marszczenie brwi) oraz częste odbijanie i oddawanie gazów. Między epizodami płaczu niemowlę jest zdrowe, prawidłowo przybiera na wadze i ma dobry apetyt. Diagnostyka opiera się na wykluczeniu innych przyczyn patologicznych, takich jak infekcje, alergie pokarmowe, refluks czy wady anatomiczne, przy pomocy szczegółowego wywiadu i badania fizykalnego. Badania dodatkowe są wskazane tylko w przypadku objawów alarmowych lub nietypowego przebiegu.
alergia pokarmowa, badanie palpacyjne, biomarkery zapalne, depresja poporodowa, diagnostyka różnicowa, diagnoza wykluczenia, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, Helicobacter pylori, kolka niemowlęca, kryteria ROME IV, kryteria Wessela, mikrobiota jelitowa, nadwrażliwość trzewna, nietolerancja białka mleka krowiego, nietolerancja laktozy, ostre zapalenie ucha środkowego, przepuklina uwięźnięta, refluks żołądkowo-przełykowy, reguła trzech, wgłobienie jelita, zapalenie jelit, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie oskrzelików, zapalenie rogówki - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba chagasa – Diagnostyka i diagnoza
Choroba Chagasa, wywołana przez Trypanosoma cruzi, wymaga różnorodnych metod diagnostycznych dostosowanych do fazy choroby. W ostrej fazie (2-4 tygodnie po zakażeniu) zaleca się bezpośrednie badanie świeżej krwi, rozmazy barwione metodą Giemsy oraz metody zagęszczania (mikrohematokryt, test Strouta) o czułości 80-90%. W fazie przewlekłej, charakteryzującej się niską parazytemią, diagnostyka opiera się na serologii, stosując co najmniej dwa testy o różnych zasadach metodologicznych, np. ELISA (czułość 94-100%, swoistość 96-100%), pośrednią hemaglutynację (czułość 88-99%, swoistość 96-100%) oraz immunofluorescencję (czułość i swoistość ok. 98%). PCR jest użyteczne w fazie ostrej i reaktywacji, jednak w przewlekłej fazie wykrywa pasożyty u 40-70% pacjentów. Szybkie testy diagnostyczne (RDTs) mają czułość 75,5-99% i swoistość 70,9-100%, zalecane są jedynie do badań przesiewowych. Diagnostyka powinna uwzględniać kontekst epidemiologiczny, zwłaszcza u osób z obszarów endemicznych oraz u pacjentów z grup ryzyka, takich jak kobiety w ciąży, osoby z immunosupresją czy biorcy przeszczepów.
amplifikacja izotermiczna wspomagana pętlą, badania przesiewowe, badanie fizykalne, biopsja serca, choroba Chagasa, dysfagia, echokardiogram, elektrokardiogram, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, faza przewlekła, immunofluorescencja pośrednia, immunosupresja, kardiomiopatia rozstrzeniowa, kolonoskopia, niedociśnienie, PCR w czasie rzeczywistym, płyn mózgowo-rdzeniowy, pośrednia hemaglutynacja, przeszczep narządów, reakcja łańcuchowa polimerazy, rozmaz krwi, szybkie testy diagnostyczne, tachykardia, test ELISA, tomografia komputerowa, transfuzja krwi, trypanosoma cruzi, trypanosomoza amerykańska, zajęcie ośrodkowego układu nerwowego, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie opon mózgowych - Leksykon chorób i schorzeń
Celiakia – Diagnostyka i diagnoza
Celiakia to autoimmunologiczne schorzenie jelita cienkiego wywołane reakcją na gluten, prowadzące do zaniku kosmków jelitowych i zaburzeń wchłaniania. Diagnostyka opiera się na badaniach serologicznych, głównie oznaczeniu przeciwciał tTG-IgA (czułość ~93%, swoistość ~98%) oraz EMA-IgA (swoistość ~99%, czułość ~90%), przy czym poziomy tTG-IgA przekraczające 10-krotność górnej granicy normy mają wysoką wartość predykcyjną. U pacjentów z niedoborem IgA zaleca się testy oparte na przeciwciałach klasy IgG (DGP-IgG). Biopsja jelita cienkiego pozostaje złotym standardem diagnostycznym u dorosłych, z oceną zmian według klasyfikacji Marsh (typ 3 – spłaszczenie kosmków – jest najbardziej charakterystyczny). Diagnostyka bez biopsji jest możliwa u dzieci spełniających kryteria ESPGHAN (wysoki poziom tTG-IgA, pozytywny EMA-IgA, objawy kliniczne, obecność HLA-DQ2/DQ8), a u dorosłych w wybranych przypadkach (wiek <55 lat, wysoki poziom tTG-IgA, pozytywny EMA-IgA). Badania genetyczne HLA-DQ2/DQ8 mają wysoką wartość negatywną, ale niską predykcyjną pozytywną i są pomocne w diagnostyce różnicowej i u pacjentów po wprowadzeniu diety bezglutenowej.
anemia, ataksja, autoimmunologiczna choroba tarczycy, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, badanie serologiczne, biopsja jelita cienkiego, błona śluzowa jelita cienkiego, celiakia, choroba Addisona, choroba autoimmunologiczna, cukrzyca typu 1, dieta bezglutenowa, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, enzymy wątrobowe, gastroskopia, hiperplazja krypt, klasyfikacja Marsha, limfocyty śródnabłonkowe, łuszczyca, migrena, neuropatia obwodowa, niedobór IgA, niedokrwistość z niedoboru żelaza, niedożywienie, niepłodność, nietolerancja glutenu, opryszczkowe zapalenie skóry, osteoporoza, selektywny niedobór IgA, toczeń rumieniowaty układowy, zanik kosmków jelitowych, zespół Downa, zespół jelita drażliwego, zespół Turnera, zespół Williamsa - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Dexilant 30 mg
Lek Dexilant zawiera dekslanzoprazol w dawkach 30 mg i 60 mg w formie kapsułek o zmodyfikowanym uwalnianiu i jest wskazany do leczenia nadżerkowego refluksowego zapalenia przełyku (potwierdzonego endoskopowo), terapii podtrzymującej po wygojeniu nadżerek oraz krótkotrwałego leczenia zgagi i zarzucania kwasu w nienadżerkowej postaci GERD u dorosłych i młodzieży w wieku 12-17 lat. Lek nie jest zalecany u dzieci poniżej 12 lat z powodu braku danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności. Deksplanzoprazol skutecznie zmniejsza wydzielanie kwasu solnego, co sprzyja gojeniu zmian nadżerkowych i kontroli objawów refluksu. W terapii podtrzymującej i leczeniu nadżerkowego zapalenia czas stosowania jest dłuższy, natomiast w nienadżerkowej postaci GERD zaleca się krótkotrwałe podawanie.
badanie endoskopowe, choroba refluksowa przełyku, dekslanzoprazol, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, GERD, impedancja przełykowa, inhibitor pompy protonowej, kapsułka o zmodyfikowanym uwalnianiu, kwaśna treść żołądkowa, nadmierne wydzielanie kwasu żołądkowego, nadżerka przełyku, nadżerkowe refluksowe zapalenie przełyku, remisja choroby, terapia podtrzymująca, wydzielanie kwasu solnego, zarzucanie kwasu żołądkowego, zgaga - Leksykon chorób i schorzeń
Trudności w połykaniu – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Dysfagia, definiowana jako trudności w przesuwaniu pokarmów lub płynów z jamy ustnej do żołądka, jest objawem o zróżnicowanej etiologii, często występującym u osób starszych oraz pacjentów z chorobami neurologicznymi, takimi jak udar, choroba Parkinsona czy demencja. Szacuje się, że dotyczy ona nawet 15% populacji powyżej 50. roku życia, a w placówkach opieki długoterminowej częstość sięga 30-40%. Dysfagia niesie ze sobą ryzyko poważnych powikłań, w tym aspiracji, niedożywienia, odwodnienia oraz zachłystowego zapalenia płuc, co znacząco wpływa na jakość życia pacjentów. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie (identyfikującym 80-85% przyczyn), ocenie klinicznej połykania, wideofluoroskopii, fiberoptycznej endoskopowej ocenie połykania (FEES), manometrii przełyku oraz badaniach obrazowych (RTG, TK, MRI). Kluczowa jest interdyscyplinarna współpraca zespołu medycznego, w tym lekarzy, logopedów, dietetyków i pielęgniarek.
aspiracja treści pokarmowej, choroba neurologiczna, choroba nowotworowa, dysfagia, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, funkcje poznawcze, intubacja, lek mukolityczny, lek przeciwrefluksowy, manewr połykania, manometria przełyku, niedożywienie, odwodnienie, odynofagia, opieka paliatywna, PEG, refluks żołądkowo-przełykowy, regurgitacja, rurka tracheostomijna, sarkopenia, stan odżywienia, toksyna botulinowa, wideofluoroskopia, zaburzenie motoryki przełyku, zachłystowe zapalenie płuc, żywienie parenteralne - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Nolpaza control
Stosowanie pantoprazolu w postaci tabletek dojelitowych Nolpaza control 20 mg wymaga szczególnej ostrożności oraz dokładnego poinformowania pacjenta o konieczności monitorowania objawów takich jak: niezaplanowana utrata masy ciała, niedokrwistość, krwawienia z przewodu pokarmowego (np. smoliste stolce, krwawe wymioty), dysfagia oraz uporczywe lub krwawe wymioty. Objawy te mogą wskazywać na poważne schorzenia, w tym nowotworowe, których rozpoznanie może zostać opóźnione przez działanie pantoprazolu. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z historią choroby wrzodowej, po zabiegach chirurgicznych przewodu pokarmowego, z zaburzeniami funkcji wątroby oraz tych, u których objawy dyspeptyczne utrzymują się dłużej niż 4 tygodnie. Pacjenci powyżej 55 roku życia wymagają regularnej kontroli lekarskiej, zwłaszcza gdy stosują leki bez recepty na zgagę lub niestrawność.
antagonista receptora histaminowego H2, choroba wrzodowa żołądka, dysfagia, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, esomeprazol, famotydyna, farmakokinetyka leku, Helicobacter pylori, inhibitor pompy protonowej, krwawienie z przewodu pokarmowego, lanzoprazol, niedokrwistość, niestrawność, objawy dyspeptyczne, omeprazol, pantoprazol, rabeprazol, ranitydyna, schorzenie, smolisty stolec, tabletka dojelitowa, test ureazowy, zaburzenie czynności, zgaga, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Rak ampulli vatera – Diagnostyka i diagnoza
Rak ampulli Vatera to rzadki nowotwór złośliwy o częstości występowania 0,5-0,9/100 000, lokalizujący się w miejscu połączenia przewodu żółciowego wspólnego i przewodu trzustkowego z dwunastnicą. Charakterystycznym objawem jest żółtaczka występująca u 72-90% pacjentów, wynikająca z obstrukcji dróg żółciowych. Diagnostyka opiera się na badaniach laboratoryjnych (podwyższona bilirubina, markery CA 19-9 i CEA), obrazowych (USG, TK, MRI, MRCP, PET-CT) oraz endoskopowych (endoskopia, ERCP, EUS, IDUS). EUS wykazuje wyższą czułość i swoistość niż TK w ocenie zaawansowania miejscowego. Biopsja, mimo ryzyka fałszywie ujemnych wyników (20-40%), pozostaje złotym standardem potwierdzenia rozpoznania. Istotne jest określenie podtypu histologicznego (jelitowy lub trzustkowo-żółciowy), gdyż podtyp trzustkowo-żółciowy wiąże się z gorszym rokowaniem (mediana przeżycia 33-41 miesięcy vs. 72-80 miesięcy dla podtypu jelitowego).
badanie immunohistochemiczne, badanie molekularne, biopsja cienkoigłowa, CA 19-9, CEA, chemioterapia, chirurgia endoskopowa, cholangiopankreatografia rezonansu magnetycznego, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna, endoskopowa ultrasonografia, klasyfikacja TNM, leczenie paliatywne, markery nowotworowe, niestabilność mikrosatelitarna, nowotwór trzustkowo-żółciowy, pankreatoduodenektomia, pozytronowa tomografia emisyjna, przerzut do węzłów chłonnych, przewód żółciowy, radioterapia, rak ampulli Vatera, rak brodawki Vatera, rak dwunastnicy, rak trzustki, rezonans magnetyczny, testy funkcji wątroby, tomografia komputerowa, ultrasonografia jamy brzusznej, zabieg Whipple’a, zażółcenie skóry, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Nieżyt żołądka – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Niestrawność (dyspepsja) to powszechny zespół objawów obejmujący dyskomfort lub ból w nadbrzuszu, często związany z posiłkami, dotykający około 40% populacji rocznie. W diagnostyce i opiece pielęgniarskiej kluczowe jest szczegółowe zebranie wywiadu (charakter objawów, związek z jedzeniem, historia leków i chorób współistniejących) oraz badanie fizykalne obejmujące ocenę brzucha, oznak odwodnienia i utraty masy ciała. W przypadku przewlekłej lub ciężkiej niestrawności wskazane są badania dodatkowe, takie jak endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, testy na Helicobacter pylori oraz badania obrazowe. Diagnozy pielęgniarskie obejmują m.in. ostry ból, zaburzenia odżywiania i snu, niepokój oraz deficyt wiedzy, co umożliwia ukierunkowanie interwencji terapeutycznych i edukacyjnych.
antacyd, badanie fizykalne, bloker receptora H2, błona śluzowa przełyku, ból w klatce piersiowej, choroba pęcherzyka żółciowego, choroba refluksowa przełyku, czarny stolec, dysfagia, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, farmakoterapia, gastroenterolog, Helicobacter pylori, inhibitor pompy protonowej, lek przeciwbólowy, lek przeciwzapalny, niesteroidowe leki przeciwzapalne, niestrawność, odynofagia, prokinetyk, przepuklina rozworu przełykowego, refluks żołądkowo-przełykowy, regurgitacja, smolisty stolec, wrzód żołądka, wymioty krwiste, zespół Reye’a, zgaga - Leksykon chorób i schorzeń
Niedokrwistość z niedoboru witaminy b12 lub kwasu foliowego – Diagnostyka i diagnoza
Niedokrwistość z niedoboru witaminy B12 lub kwasu foliowego charakteryzuje się makrocytozą (MCV >100 fL), obecnością makroowalocytów oraz obniżonym poziomem hemoglobiny. Diagnostyka opiera się na morfologii krwi, oznaczeniu poziomów witaminy B12 (poniżej 148-185 pmol/L wskazuje na niedobór) oraz folianów (poniżej 4 ng/ml), a także badaniu rozmazu krwi obwodowej. W przypadku niejednoznacznych wyników lub utrzymujących się objawów neurologicznych, zaleca się dodatkowe testy biochemiczne, takie jak kwas metylomalonowy (MMA) i homocysteina, które pozwalają na precyzyjne rozróżnienie niedoboru B12 od kwasu foliowego. Diagnostyka powinna uwzględniać także badania przeciwciał przeciwko czynnikowi wewnętrznemu i komórkom okładzinowym żołądka oraz ocenę gastroenterologiczną w celu ustalenia przyczyny niedoboru.
bloker receptora H2, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, hemoglobina, hipersegmentowany neutrofil, holotranskobalamina, homocysteina, inhibitor pompy protonowej, kwas metylomalonowy, makrocyt, makrocytoza, MCV, morfologia krwi, niedokrwistość megaloblastyczna, niedokrwistość z niedoboru witaminy B12, niedokrwistość złośliwa, nieprawidłowe krwinki czerwone, objawy neurologiczne, przeciwciała przeciwko czynnikowi wewnętrznemu, przeciwciała przeciwko komórkom okładzinowym, rozmaz krwi obwodowej, suplementacja doustna, zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka, zanikowe zapalenie żołądka - Leksykon chorób i schorzeń
Pierścień naczyniowy – Diagnostyka i diagnoza
Pierścień naczyniowy to rzadka wrodzona wada serca (ok. 1% wad wrodzonych), w której aorta lub jej odgałęzienia tworzą strukturę uciskającą tchawicę i/lub przełyk, prowadząc do objawów oddechowych (np. stridor) i dysfagii. Najczęstsze typy to podwójny łuk aorty oraz prawy łuk aorty z aberrantną lewą tętnicą podobojczykową. Diagnostyka opiera się na wysokim podejrzeniu klinicznym, badaniu fizykalnym, zdjęciu rentgenowskim klatki piersiowej, badaniu kontrastowym przełyku (ezofagogram), echokardiografii, tomografii komputerowej (CT) i rezonansie magnetycznym (MRI). CT jest złotym standardem, umożliwiając dokładną ocenę anatomii i ucisku tchawicy oraz przełyku, a prenatalna diagnostyka echokardiograficzna i MRI pozwala na wczesne rozpoznanie i planowanie leczenia. Bronchoskopia i endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego są stosowane w ocenie ciężkich objawów.
angiografia CT, badanie fizykalne, bronchoskopia, cewnikowanie serca, cyfrowa angiografia subtrakcyjna, diagnostyka prenatalna, diagnostyka różnicowa, duszność, dysfagia, echokardiografia, echokardiografia płodowa, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, ezofagogram, interwencja chirurgiczna, pierścień naczyniowy, podwójny łuk aorty, prawy łuk aorty, refluks żołądkowo-przełykowy, rezonans magnetyczny, rezonans magnetyczny płodu, stridor, tętnica podobojczykowa, tomografia komputerowa, wrodzona wada serca, zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej - Leksykon chorób i schorzeń
Rak ampulli vatera – Zapobieganie i profilaktyka
Rak ampulli Vatera, nowotwór ujścia dróg żółciowych i trzustkowych do dwunastnicy, charakteryzuje się ograniczonymi możliwościami profilaktyki pierwotnej ze względu na brak modyfikowalnych czynników ryzyka. Zalecenia obejmują zaprzestanie palenia, ograniczenie alkoholu, zdrową dietę oraz unikanie toksyn środowiskowych, choć dowody na ich skuteczność w prewencji są słabe. Wysokie ryzyko rozwoju nowotworu występuje u pacjentów z zespołami genetycznymi, takimi jak FAP, zespół Lyncha, zespół Peutza-Jeghersa oraz u osób z rodzinnym wywiadem raka ampulli Vatera, u których wskazane są regularne badania endoskopowe górnego odcinka przewodu pokarmowego z oceną brodawki Vatera. Standardowym leczeniem jest pankreatoduodenektomia (operacja Whipple’a), natomiast lokalna ampulektomia może być rozważana u pacjentów z dobrze zróżnicowanym guzem o polipowatej morfologii i wielkości ≤1 cm, zwłaszcza przy wysokim ryzyku operacyjnym.
brodawka Vatera, choroba subkliniczna, drogi żółciowe, dwunastnica, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, guz nowotworowy, kontrola pooperacyjna, margines resekcji, nowotwór trzustkowo-żółciowy, pankreatoduodenektomia, podtyp histologiczny, profilaktyka wtórna, przerzuty nowotworowe, rak ampulli Vatera, resekcja guza, rodzinna polipowatość gruczolakowata, rokowanie medyczne, terapia adiuwantowa, zajęcie węzłów chłonnych, zespół Lyncha, zespół Peutza-Jeghersa, zmiana przedrakowa - Leksykon chorób i schorzeń
Refluks u niemowląt – Diagnostyka i diagnoza
Refluks żołądkowo-przełykowy (GER) u niemowląt jest powszechnym zjawiskiem fizjologicznym, występującym u około 40% zdrowych niemowląt, z objawami pojawiającymi się zwykle przed 8. tygodniem życia i ustępującymi do końca pierwszego roku. Diagnostyka opiera się głównie na szczegółowym wywiadzie i badaniu fizykalnym, z oceną przyrostu masy ciała oraz obecności objawów alarmowych, takich jak wymioty z krwią lub żółcią, trudności oddechowe, czy słaby przyrost masy ciała. Wskazaniem do dalszych badań diagnostycznych, takich jak badanie kontrastowe, ultrasonografia, endoskopia, 24-godzinny monitoring pH przełyku, wielokanałowa impedancja śródprzełykowa (MII-pH) czy scyntygrafia opróżniania żołądka, są objawy alarmowe, brak poprawy po leczeniu lub podejrzenie powikłań. Diagnostyka różnicowa obejmuje m.in. alergię pokarmową, zwężenie odźwiernika, zapalenie przełyku eozynofilowe oraz infekcyjne, a także zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego i wrodzone wady anatomiczne.
alergia na białka mleka krowiego, alergia pokarmowa, badanie fizykalne, badanie kontrastowe przewodu pokarmowego, badanie ultrasonograficzne, choroba refluksowa przełyku, diagnostyka różnicowa, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, impedancja śródprzełykowa, inhibitory pompy protonowej, kolka niemowlęca, kwestionariusz diagnostyczny, malrotacja żołądka, nawracające zapalenie płuc, pepsyna, przepuklina rozworu przełykowego, refluks żołądkowo-przełykowy, scyntygrafia opróżniania żołądka, wymioty krwawe, wymioty żółciowe, zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego, zapalenie przełyku, zapalenie żołądka i jelit, zwężenie odźwiernika, zwężenie przełyku - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół lyncha – Leczenie
Zespół Lyncha to dziedziczna predyspozycja do nowotworów, głównie jelita grubego i endometrium, wynikająca z mutacji genów naprawy DNA (MLH1, MSH2, MSH6, PMS2). Brak leczenia przyczynowego wymusza stosowanie strategii profilaktycznych, w tym regularnych badań przesiewowych (kolonoskopia co 1-2 lata od 20-25 lub 30-35 roku życia w zależności od mutacji), profilaktycznych zabiegów chirurgicznych (histerektomia, ooforektomia, kolektomia) oraz chemoprewencji, zwłaszcza aspiryną w dawce 75-100 mg/dobę przez minimum 2 lata, co może zmniejszyć ryzyko raka jelita grubego o około 50%. W leczeniu nowotworów związanych z zespołem Lyncha preferuje się chirurgię rozszerzoną, a ze względu na wysoką niestabilność mikrosatelitarną (MSI-H) i defekt naprawy DNA (dMMR) stosuje się immunoterapię inhibitorami punktów kontrolnych (pembrolizumab, niwolumab, dostarlimab, durwalumab), które wykazują wysoką skuteczność (ORR 46-71% dla raka jelita grubego MSI/dMMR). Chemioterapia oparta na 5-fluorouracylu ma ograniczoną skuteczność w II stadium raka jelita grubego u pacjentów z zespołem Lyncha.
5-fluorouracyl, biopsja endometrium, chemioterapia adjuwantowa, chemoprewencja, dostarlimab, doustne środki antykoncepcyjne, durwalumab, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, histerektomia, ileostomia, immunoterapia, inhibitory punktów kontrolnych, kolektomia, kolonoskopia, kwas acetylosalicylowy, marker CA-125, naproxen, niedobór naprawy niesparowanych zasad, niestabilność mikrosatelitarna, niwolumab, ooforektomia, pembrolizumab, poradnictwo genetyczne, radioterapia, subtotalna kolektomia, USG przezpochwowe, wkładka wewnątrzmaciczna, zespół Lyncha - Leksykon chorób i schorzeń
Wymiotowanie krwi – Diagnostyka i diagnoza
Hematemesis, czyli wymiotowanie krwi, jest objawem krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego, obejmującego przełyk, żołądek i dwunastnicę. Krew w wymiocinach może mieć różny charakter – od świeżej, jasnoczerwonej, przez ciemną, skrzepłą przypominającą fusy kawowe, po krew zmieszaną z pokarmem. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz badaniach laboratoryjnych, takich jak morfologia krwi, parametry układu krzepnięcia, panel biochemiczny i próby wątrobowe, które pozwalają ocenić stan pacjenta i potencjalne przyczyny krwawienia. Złotym standardem diagnostycznym jest gastroskopia (EGD), umożliwiająca bezpośrednią wizualizację źródła krwawienia, pobranie biopsji oraz wykonanie procedur terapeutycznych, takich jak koagulacja, klipsowanie naczyń czy zakładanie opasek na żylaki. W przypadku niestabilności hemodynamicznej konieczna jest natychmiastowa resuscytacja płynowa i ewentualna transfuzja krwi.
angiografia, choroba wrzodowa, dwunastnica, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, endoskopia kapsułkowa, enteroskopia dwubalonowa, fusy kawowe, gastroskopia, Helicobacter pylori, hematemesis, hemoptysis, kolonoskopia, krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego, marskość wątroby, melena, morfologia krwi, niedokrwistość, próby wątrobowe, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, układ krzepnięcia, wstrząs hipowolemiczny, zachłystowe zapalenie płuc, zapalenie przełyku, zapalenie żołądka, zespół Mallory’ego-Weissa, żylaki przełyku - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Meteospasmyl 60 mg + 300 mg
Lek Meteospasmyl, zawierający alwerynę cytrynian 60 mg oraz symetykon 300 mg, jest przeciwwskazany u pacjentów z objawami niedrożności przewodu pokarmowego, takimi jak silny ból brzucha o charakterze kolkowym, wymioty zastoinowe, zatrzymanie stolca i gazów, znaczne wzdęcie brzucha oraz nieprawidłowe szmery perystaltyczne. Ponadto, przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na substancje czynne lub pomocnicze preparatu. Przed zastosowaniem leku konieczne jest dokładne badanie kliniczne w celu wykluczenia tych stanów, gdyż stosowanie leku w takich sytuacjach może prowadzić do pogorszenia stanu pacjenta oraz maskować objawy poważnych schorzeń, np. ostrego brzucha, zapalenia wyrostka robaczkowego, perforacji przewodu pokarmowego czy niedokrwienia jelit.
alweryny cytrynian, ból brzucha, działanie przeciwwzdęciowe, działanie spazmolityczne, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, kolka brzuszna, kolonoskopia, krwawienie z przewodu pokarmowego, nadwrażliwość, niedokrwienie jelit, niedrożność jelit, niedrożność przewodu pokarmowego, objawy alarmujące, ostry brzuch, perforacja przewodu pokarmowego, reakcja alergiczna, symetykon, wymioty, wzdęcie brzucha, zaburzenie motoryki przewodu pokarmowego, zaburzenie wątroby, zapalenie pęcherzyka żółciowego, zapalenie wyrostka robaczkowego, zatrzymanie stolca - Leksykon chorób i schorzeń
Czkawka – Diagnostyka i diagnoza
Czkawka (singultus) to mimowolne, spazmatyczne skurcze mięśni przepony z nagłym zamknięciem głośni, powodujące charakterystyczny dźwięk. Klasyfikacja opiera się na czasie trwania: ostra (<48 godzin), uporczywa (48 godzin do 1 miesiąca) oraz nieustępująca (>1 miesiąc). Epizody trwające ponad 48 godzin wymagają diagnostyki w celu wykluczenia chorób podstawowych. Diagnostyka rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu i badania fizykalnego, w tym oceny neurologicznej i otoskopii. W przypadku utrzymującej się czkawki wskazane są badania laboratoryjne (morfologia, elektrolity, CRP, OB, funkcje wątroby, amylaza, gazometria) oraz obrazowe (RTG, TK klatki piersiowej, jamy brzusznej, głowy, MRI), a także specjalistyczne procedury jak endoskopia, manometria przełyku czy nakłucie lędźwiowe, zależnie od podejrzewanej etiologii.
achalazja przełyku, amylaza, badania biochemiczne, badanie fizykalne, badanie neurologiczne, białko C-reaktywne, blokada nerwu przeponowego, choroba Parkinsona, choroba refluksowa przełyku, czkawka, czkawka ostra, czkawka uporczywa, elektrokardiogram, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, funkcje wątroby, gamma-glutamylotransferaza, gazometria, głośnia, kanał słuchowy, manometria przełyku, mięsień przepony, mocznica, morfologia krwi, nakłucie lędźwiowe, nerwy czaszkowe, niewydolność nerek, nowotwór przełyku, pH-metria przełyku, przepuklina rozworu przełykowego, rezonans magnetyczny, stwardnienie rozsiane, stymulacja nerwu błędnego, tętniak aorty, tomografia komputerowa, udar mózgu, wole guzkowe toksyczne, zaburzenia elektrolitowe, zapalenie mózgu, zapalenie osierdzia, zapalenie płuc, zapalenie przełyku, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, zespół area postrema - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba trzewna – Diagnostyka i diagnoza
Choroba trzewna (celiakia) to przewlekła autoimmunologiczna enteropatia, charakteryzująca się zapaleniem błony śluzowej jelita cienkiego, zanikiem kosmków i hiperplazją krypt, indukowaną przez gluten. Diagnostyka u dorosłych opiera się na połączeniu badań serologicznych i biopsji dwunastnicy. Kluczowe testy serologiczne to przeciwciała przeciwko transglutaminazie tkankowej IgA (tTG-IgA) z czułością około 93%, przeciwciała przeciw endomyzjum IgA (EMA-IgA) o swoistości bliskiej 100%, oraz testy IgG (DGP-IgG, tTG-IgG) u pacjentów z niedoborem IgA. Zaleca się wykonywanie badań serologicznych u pacjentów na diecie zawierającej gluten, gdyż eliminacja glutenu przed badaniem obniża czułość testów. Biopsja jelita cienkiego, pobierająca 4-6 próbek z dwunastnicy podczas EGD, pozostaje złotym standardem potwierdzającym diagnozę, ocenianą według zmodyfikowanej klasyfikacji Marsha. Testy genetyczne HLA-DQ2 i HLA-DQ8 są pomocne w wykluczeniu choroby, zwłaszcza u pacjentów na diecie bezglutenowej lub z niejednoznacznymi wynikami.
badanie gęstości kości, badanie gęstości mineralnej kości, badanie serologiczne, biopsja dwunastnicy, biopsja endoskopowa, choroba autoimmunologiczna, choroba trzewna, dermatitis herpetiformis, endoskop, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, haplotyp HLA-DQ2, hiperplazja krypt, HLA-DQ2, hormon stymulujący tarczycę, klasyfikacja Marsha, morfologia krwi, niedobór IgA, oporna choroba trzewna, profil lipidowy, przeciwciała przeciwko peptydom gliadyny, przeciwciała przeciwko transglutaminazie tkankowej, stężenie IgA, test genetyczny, zaburzenia wchłaniania, zanik kosmków jelitowych - Leksykon chorób i schorzeń
Infekcja helicobacter pylori – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Helicobacter pylori to Gram-ujemna, mikroaerofilna bakteria kolonizująca błonę śluzową żołądka, występująca u około 50% populacji światowej. Produkuje ureazę, która neutralizuje kwas solny, umożliwiając przeżycie w kwaśnym środowisku. Infekcja może prowadzić do zapalenia błony śluzowej, choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy, chłoniaka MALT oraz raka żołądka. Diagnostyka obejmuje testy nieinwazyjne (test oddechowy z mocznikiem, test antygenowy z kału, testy serologiczne) oraz inwazyjne (endoskopia z biopsją i testem ureazowym). Preferowane są testy oddechowe i kałowe do wykrywania aktywnej infekcji i potwierdzenia eradykacji. Leczenie eradykacyjne, trwające zazwyczaj 14 dni, opiera się na terapii potrójnej lub poczwórnej, z uwzględnieniem rosnącej oporności na klarytromycynę. W przypadku niepowodzenia terapii pierwszego rzutu stosuje się terapię ratunkową z innymi antybiotykami, np. lewofloksacyną lub ryfabutyną.
amoksycylina, bakteria Gram-ujemna, ból nadbrzusza, chłoniak typu MALT, choroba wrzodowa dwunastnicy, choroba wrzodowa żołądka, droga fekalno-oralna, droga oralno-oralna, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, Helicobacter pylori, inhibitor pompy protonowej, interakcja lekowa, klarytromycyna, lewofloksacyna, metronidazol, niesteroidowe leki przeciwzapalne, probiotyki, przewlekłe zapalenie żołądka, rak żołądka, test antygenowy kału, test oddechowy z mocznikiem, test serologiczny, tetracyklina, ureaza, warunki socjoekonomiczne, wzdęcia, zapalenie błony śluzowej żołądka, zgaga - Leksykon chorób i schorzeń
Wymiotowanie krwi – Objawy
Hematemeza, czyli wymiotowanie krwią, jest objawem wskazującym na krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego (przełyk, żołądek, dwunastnica) i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej. Charakterystyka krwi w wymiocinach (jasnoczerwona – świeża krew, ciemnobrązowa lub czarna – krew częściowo strawiona) dostarcza istotnych informacji diagnostycznych dotyczących aktywności i lokalizacji krwawienia. Towarzyszące objawy, takie jak ból brzucha, bladość, przyspieszone tętno, melena, spadek ciśnienia tętniczego oraz zaburzenia świadomości, mogą wskazywać na nasilenie krwawienia, a w przypadku utraty ponad 20% objętości krwi – rozwój wstrząsu hipowolemicznego, stanowiącego bezpośrednie zagrożenie życia. Wymagana jest szybka ocena hemodynamiczna oraz różnicowanie z innymi źródłami krwawienia (np. hemoptysis, epistaxis).
beta-bloker, dwunastnica, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, epistaxis, Helicobacter pylori, hematemeza, hemoptysis, inhibitor pompy protonowej, koagulacja termiczna, krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego, lek prokinetyczny, melena, nadciśnienie wrotne, niedotlenienie, niewydolność wielonarządowa, opaskowanie żylaków przełyku, przełyk, resuscytacja płynowa, transfuzja krwi, wstrząs hipowolemiczny, żołądek, żylaki przełyku - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Losec 20 mg
Losec w dawce 20 mg, zawierający omeprazol, jest inhibitorem pompy protonowej stosowanym w leczeniu chorób górnego odcinka przewodu pokarmowego związanych z nadmiernym wydzielaniem kwasu solnego. Wskazania obejmują aktywne i profilaktyczne leczenie choroby wrzodowej dwunastnicy i żołądka, eradykację Helicobacter pylori w skojarzeniu z antybiotykami, leczenie i profilaktykę wrzodów indukowanych NLPZ, a także terapię refluksowego zapalenia przełyku, w tym leczenie podtrzymujące i kontrolę objawów choroby refluksowej. Ponadto, lek jest stosowany w zespole Zollingera-Ellisona, gdzie kontroluje hipersekrecję kwasu żołądkowego. W populacji pediatrycznej Losec 20 mg jest wskazany u dzieci powyżej 1 roku życia i masie ciała ≥ 10 kg, głównie w leczeniu refluksowego zapalenia przełyku oraz zgagi, a u dzieci powyżej 4 lat także w terapii eradykacyjnej H. pylori.
choroba refluksowa przełyku, choroba wrzodowa, choroba wrzodowa dwunastnicy, choroba wrzodowa żołądka, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, eradykacja Helicobacter pylori, gastrinoma, hipersekrecja kwasu żołądkowego, inhibitor pompy protonowej, kortykosteroid, lek przeciwzakrzepowy, nadmierne wydzielanie kwasu solnego, nadżerka błony śluzowej, niesteroidowy lek przeciwzapalny, omeprazol, owrzodzenie przewodu pokarmowego, refluks żołądkowo-przełykowy, refluksowe zapalenie przełyku, terapia eradykacyjna, zespół Zollingera-Ellisona - Leksykon chorób i schorzeń
Polipy żołądka – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Polipy żołądka to najczęściej łagodne zmiany na błonie śluzowej żołądka, wykrywane głównie przypadkowo podczas esofagogastroduodenoskopii (EGD). Wyróżnia się kilka typów polipów: hiperplastyczne (najczęstsze, niskie ryzyko zezłośliwienia), gruczolakowe (adenoma) z potencjałem transformacji nowotworowej, zapalne oraz związane z zespołem rodzinnej polipowatości gruczolakowatej (FAP). Polipy mogą mieć różną wielkość, od kilku milimetrów do kilku centymetrów, a wskazaniem do endoskopowego usunięcia (polipektomii) są polipy gruczolakowe, większe niż 1 cm, objawowe lub związane z FAP. Diagnostyka opiera się na endoskopii z biopsją, a w przypadku polipów powyżej 5-10 mm zaleca się ich całkowite usunięcie. Leczenie infekcji Helicobacter pylori jest istotne, gdyż eradykacja może prowadzić do zaniku polipów hiperplastycznych i zapobiegać ich nawrotom.
adenoma, anemia perniciosa, badanie histopatologiczne, biopsja, częściowa gastrektomia, EGD, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, endoskopowa resekcja błony śluzowej, eradykacja H. pylori, esofagogastroduodenoskopia, FAP, gastroskopia, Helicobacter pylori, inhibitor pompy protonowej, krwawienie z przewodu pokarmowego, niedokrwistość złośliwa, omeprazol, polip gastryczny, polip gruczolakowy, polip hiperplastyczny, polip zapalny, polip żołądka, polipektomia, przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka, rak żołądka, rodzinna polipowatość gruczolakowata, zapalenie żołądka - Leksykon chorób i schorzeń
Rodzinna polipowatość gruczolakowata – Zapobieganie i profilaktyka
Rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP) to autosomalnie dominujący zespół dziedziczny charakteryzujący się rozwojem setek do tysięcy gruczolaków jelita grubego, z niemal 100% ryzykiem progresji do raka jelita grubego do 30-40 roku życia. Kluczowym elementem zarządzania jest wczesne i regularne badanie przesiewowe, rozpoczynające się w wieku 8-10 lat, z wykorzystaniem kolonoskopii i sigmoidoskopii według ustalonych protokołów. Profilaktyczna kolektomia, wykonywana zwykle do 40 roku życia, stanowi złoty standard terapii, znacząco redukując ryzyko rozwoju raka z niemal 100% do poniżej 5%. Dostępne techniki chirurgiczne to kolektomia z zespoleniem krętniczo-odbytniczym (IRA) oraz proktokolektomia z zespoleniem krętniczo-odbytowym i wytworzeniem zbiornika jelitowego (IPAA), dobierane indywidualnie w zależności od nasilenia polipowatości i lokalizacji zmian.
badanie przesiewowe, celekoksyb, chemoprewencja, dysplazja wysokiego stopnia, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, fitoestrogeny, gruczolaki jelita grubego, guz desmoidalny, inhibitor COX-2, inhibitor mTOR, kolektomia z zespoleniem krętniczo-odbytniczym, kolonoskopia, kurkumina, kwas obeticholowy, mutacja APC, nadzór endoskopowy, niesteroidowe leki przeciwzapalne, poradnictwo genetyczne, pouchoskopia, profilaktyczna kolektomia, rak jelita grubego, rapamycyna, rodzinna polipowatość gruczolakowata, sigmoidoskopia, sulindak, wielonienasycone kwasy tłuszczowe - Leksykon chorób i schorzeń
Naczyniak krwotoczny dziedziczny – Diagnostyka i diagnoza
Naczyniak krwotoczny dziedziczny (NKD, HHT) to autosomalnie dominowane zaburzenie naczyniowe charakteryzujące się malformacjami tętniczo-żylnymi (AVM) bez pośrednictwa naczyń włosowatych. Rozpoznanie opiera się na kryteriach Curaçao, obejmujących nawracające epistaxis, teleangiektazje w charakterystycznych lokalizacjach, AVM w narządach wewnętrznych (płuca, wątroba, mózg, przewód pokarmowy) oraz występowanie choroby u krewnego pierwszego stopnia. Diagnostyka molekularna koncentruje się na mutacjach w genach ENG, ACVRL1, SMAD4 i GDF2, wykrywanych u 85-90% pacjentów spełniających kryteria kliniczne. Badania genetyczne są wskazane w potwierdzeniu diagnozy, diagnostyce różnicowej, badaniach przesiewowych u członków rodziny oraz diagnostyce prenatalnej. Negatywny wynik genetyczny nie wyklucza NKD przy silnych objawach klinicznych.
angiografia mózgowa, ataksja-teleangiektazja, badanie genetyczne, badanie pęcherzykowe, diagnostyka molekularna, diagnostyka prenatalna, diagnostyka przedimplantacyjna, dziedziczenie autosomalne dominujące, echokardiografia kontrastowa, endoglina, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, endoskopia kapsułkowa, epistaxis, kolonoskopia, krwawienie śródczaszkowe, kryteria Curaçao, malformacja tętniczo-żylna, naczyniak krwotoczny dziedziczny, niedokrwistość z niedoboru żelaza, polipowatość młodzieńcza, poradnictwo genetyczne, receptor kinazy typu 1, rezonans magnetyczny mózgu, sekwencjonowanie całego genomu, teleangiektazja, tomografia komputerowa klatki piersiowej, ultrasonografia dopplerowska, zespół CREST, zespół Oslera-Webera-Rendu