badanie gęstości kości
Badanie gęstości kości (densytometria, BMD – Bone Mineral Density) to diagnostyczna metoda obrazowa wykorzystywana do oceny mineralnej gęstości tkanki kostnej. Badanie pozwala na wykrycie osteopenii i osteoporozy, a także monitorowanie postępu choroby oraz skuteczności wdrożonego leczenia.
Złotym standardem w ocenie gęstości mineralnej kości jest technika dwuenergetycznej absorpcjometrii rentgenowskiej (DXA lub DEXA). Badanie umożliwia precyzyjny pomiar zawartości minerałów w kościach, najczęściej w obrębie kręgosłupa lędźwiowego oraz szyjki kości udowej. Wyniki przedstawiane są w postaci parametru T-score, gdzie wartości poniżej -1,0 wskazują na osteopenię, a poniżej -2,5 na osteoporozę.
Wskazaniami do wykonania badania są m.in. wiek pomenopauzalny u kobiet, czynniki ryzyka osteoporozy, przedwczesna menopauza, długotrwała terapia glikokortykosteroidami, przebyte złamania niskoenergetyczne oraz monitorowanie skuteczności leczenia antyresorpcyjnego. Badanie cechuje się niską dawką promieniowania i nie wymaga specjalnego przygotowania pacjenta.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Monoklonalna gammapatia o nieokreślonym znaczeniu (mgus) – Diagnostyka i diagnoza
Monoklonalna gammapatia o nieokreślonym znaczeniu (MGUS) to stan przednowotworowy charakteryzujący się obecnością białka monoklonalnego (białko M) w surowicy poniżej 30 g/L (3 g/dL), z odsetkiem klonalnych plazmocytów w szpiku kostnym <10% oraz brakiem objawów CRAB (hiperkalcemia, niewydolność nerek, niedokrwistość, zmiany osteolityczne). Diagnostyka obejmuje elektroforezę białek surowicy z immunofiksacją, oznaczenie wolnych łańcuchów lekkich (sFLC) i ich stosunku kappa/lambda, badania biochemiczne, morfologię krwi, badania moczu, biopsję szpiku oraz badania obrazowe (RTG, MRI, PET-CT). Wyróżnia się trzy typy MGUS: nie-IgM (IgG, IgA, IgD), IgM oraz łańcuchów lekkich, różniące się ryzykiem progresji do szpiczaka mnogiego, makroglobulinemii Waldenströma, amyloidozy AL czy chłoniaków. Monitorowanie pacjentów zależy od oceny ryzyka progresji, opartej na stężeniu białka M (≥1,5 g/dL), typie białka, stosunku sFLC oraz odsetku plazmocytów w szpiku.
amyloidoza AL, badanie cytogenetyczne, badanie gęstości kości, białko monoklonalne, biopsja szpiku kostnego, elektroforeza białek surowicy, klonalne komórki plazmatyczne, komórki plazmatyczne, makroglobulinemia Waldenströma, monoklonalna gammapatia o nieokreślonym znaczeniu, neuropatia obwodowa, niskodawkowa tomografia komputerowa, pozytonowa tomografia emisyjna, szpiczak mnogi, tlący się szpiczak mnogi, wolne łańcuchy lekkie, wtórny niedobór odporności, zespół POEMS, złamanie patologiczne - Leksykon leków
Działania niepożądane – Toctino 10 mg
Produkt leczniczy TOCTINO (alitretynoina) wykazuje skuteczność w leczeniu ciężkiego przewlekłego wyprysku rąk (CHE) u pacjentów opornych na miejscowe silne kortykosteroidy, co potwierdzają dwa randomizowane, podwójnie zaślepione badania kontrolowane placebo. Profil bezpieczeństwa leku jest dawkozależny, z najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi takimi jak ból głowy (30 mg: 23,9%; 10 mg: 10,8%), rumień (30 mg: 5,5%; 10 mg: 1,7%), nudności (30 mg: 5,1%; 10 mg: 2,4%) oraz uderzenia gorąca (30 mg: 5,9%; 10 mg: 1,6%). Istotne są również zmiany w badaniach laboratoryjnych, w tym hipertrójglicerydemia (30 mg: 35,4%; 10 mg: 17,0%), hipercholesterolemia (30 mg: 27,8%; 10 mg: 16,7%), obniżenie TSH (30 mg: 8,4%; 10 mg: 6,0%) oraz wolnej tyroksyny T4 (30 mg: 10,5%; 10 mg: 2,9%). Działania niepożądane są odwracalne i można je ograniczyć przez redukcję dawki. Ogólna częstość działań niepożądanych nie przekraczała częstości obserwowanej w grupie placebo.
alitretynoina, badanie gęstości kości, ból głowy, ból mięśni, ból stawów, cukrzyca, daltonizm, depresja, dyspepsja, egzostoza, hipercholesterolemia, hiperostoza, hipertrójglicerydemia, krwawienie z nosa, łysienie, myśli samobójcze, nadciśnienie, nadciśnienie wewnątrzczaszkowe, nadwrażliwość, niedokrwistość, nieswoiste zapalenie jelit, niewyraźne widzenie, nudności, obniżony poziom HDL, obniżony poziom TSH, obrzęk obwodowy, podwyższona kinaza fosfokreatynowa, podwyższone aminotransferazy, przewlekły wyprysk rąk, reakcja anafilaktyczna, retynoid, rumień, suchość jamy ustnej, suchość oczu, suchość skóry, szumy uszne, uderzenia gorąca, zaburzenia endokrynologiczne, zaburzenia psychiczne, zaćma, zapalenie naczyń, zapalenie spojówek, zapalenie warg, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa - Leksykon chorób i schorzeń
Brak miesiączki – Diagnostyka i diagnoza
Amenorrhea, definiowana jako brak miesiączki, dzieli się na pierwotną (brak menarche do 15 roku życia przy prawidłowym rozwoju cech płciowych lub do 13 roku życia bez cech płciowych) oraz wtórną (brak miesiączki przez ≥3 miesiące u kobiet z regularnymi cyklami lub ≥6 miesięcy przy nieregularnych). Diagnostyka wymaga systematycznego podejścia obejmującego szczegółowy wywiad (w tym wiek thelarche i menarche, nawyki żywieniowe, stres, masę ciała, leki, objawy neurologiczne i endokrynologiczne), badanie fizykalne (ocena cech płciowych wg skali Tannera, BMI, objawów hiperandrogenizmu, badanie miednicy) oraz podstawowe badania laboratoryjne: test ciążowy, FSH, LH, prolaktyna, TSH, estradiol. W zależności od wyników wykonuje się dodatkowe testy hormonalne (testosteron, DHEAS, 17-OH progesteron, AMH), badania obrazowe (USG miednicy, MRI przysadki, CT, histerosalpingografia) oraz testy prowokacyjne z progestagenem lub estrogen-progestagenem w celu oceny obecności estrogenów i drożności dróg rodnych.
17-hydroksyprogesteron, amenorrhea, amenorrhea podwzgórzowa, badanie dwuręczne, badanie fizykalne, badanie gęstości kości, biopsja endometrium, choroba autoimmunologiczna, drugorzędowe cechy płciowe, estradiol, guz przysadki, hiperandrogenizm, hiperprolaktynemia, hirsutyzm, histerosalpingografia, histeroskopia, hormon anty-Müllerowski, hormon folikulotropowy, hormon luteinizujący, hormon tyreotropowy, laparoskopia, menarche, mlekotok, mozaicyzm chromosomalny, oligomenorrhea, osteoporoza, pierwotna niewydolność jajników, prolaktyna, skala Tannera, testosteron, thelarche, wole tarczycy, wrodzony przerost nadnerczy, zespół Ashermana, zespół Cushinga, zespół Mayera-Rokitansky’ego-Küstera-Hausera, zespół policystycznych jajników, zespół Turnera, zrosty wewnątrzmaciczne - Leksykon chorób i schorzeń
Polimiozyt – Zapobieganie i profilaktyka
Polimiozyt to przewlekła choroba autoimmunologiczna manifestująca się symetrycznym, postępującym osłabieniem mięśni proksymalnych. Aktualnie brak jest potwierdzonych metod zapobiegania rozwojowi schorzenia ze względu na niepełne poznanie etiologii. Profilaktyka pierwotna opiera się na eliminacji potencjalnych czynników ryzyka, takich jak palenie tytoniu, utrzymaniu zbilansowanej diety, kontroli stresu oraz zarządzaniu współistniejącymi chorobami autoimmunologicznymi. Po rozpoznaniu polimiozytu konieczna jest długoterminowa terapia, monitorowanie siły mięśniowej oraz regularne wizyty kontrolne, co pozwala na wczesne wykrycie nawrotów i optymalizację leczenia. W przypadku podejrzenia zaostrzenia choroby wskazana jest natychmiastowa konsultacja lekarska.
badanie gęstości kości, choroba autoimmunologiczna, leczenie immunosupresyjne, lekarz prowadzący, nawrót choroby, osłabienie mięśni proksymalnych, osteoporoza, polimiozyt, profilaktyka przeciwwirusowa, profilaktyka wtórna, remisja, remisja choroby, reumatolog, siła mięśniowa, suplementacja wapnia, tenofowir, terapia kortykosteroidami, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wizyta kontrolna, zaostrzenie choroby, zespół medyczny - Leksykon chorób i schorzeń
Hiperparatyreoza – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Hiperparatyreoza charakteryzuje się nadmiernym wydzielaniem parathormonu (PTH), co prowadzi do hiperkalcemii i jej licznych objawów klinicznych, takich jak osłabienie mięśni, bóle kostne, nudności, zaparcia, kamica nerkowa oraz zaburzenia rytmu serca. Diagnostyka opiera się na oznaczeniu poziomu wapnia i PTH w surowicy, a opieka pielęgniarska koncentruje się na monitorowaniu tych parametrów, ocenie ryzyka urazów kostnych, funkcji nerek oraz stanu neurologicznego pacjenta. Kluczowe jest także zarządzanie równowagą płynów i elektrolitów, a także edukacja pacjenta w zakresie diety niskowapniowej i bogatej w fosforany oraz przestrzegania zaleceń farmakologicznych, w tym stosowania kalcymimetyków, kalcytoniny, diuretyków pętlowych i bisfosfonianów.
arytmia, badanie gęstości kości, bilans płynów, bisfosfonian, ból kostny, demineralizacja kości, diuretyk pętlowy, elektrokardiogram, hiperkalcemia, hiperparatyreoza, hipokalcemia, kalcymimetyk, kalcytonina, kamica nerkowa, nerw krtaniowy, objaw Trousseau, parametry życiowe, parathormon, paratyroidektomia, pierwotna hiperparatyreoza, przewlekła choroba nerek, przytarczyca, rana operacyjna, struny głosowe, tężyczka, wtórna hiperparatyreoza, zaburzenia odżywiania - Leksykon chorób i schorzeń
Osteoporoza – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rokowanie w osteoporozie jest ściśle związane z wczesnym rozpoczęciem i konsekwentnym prowadzeniem terapii, która może spowolnić lub zatrzymać utratę masy kostnej. Osteoporoza sama w sobie nie skraca życia, jednak złamania osteoporotyczne, zwłaszcza biodra u osób powyżej 65 roku życia, wiążą się ze zwiększoną śmiertelnością i obniżoną mobilnością. Wczesne leczenie, szczególnie u mężczyzn przed 60. rokiem życia i kobiet przed 75. rokiem życia, pozwala na przeżycie co najmniej 15 lat po diagnozie. Kluczowe jest łączenie wartości BMD z czynnikami ryzyka klinicznego, co umożliwia dokładniejszą ocenę ryzyka złamań, np. za pomocą narzędzia FRAX, które szacuje 10-letnie ryzyko złamania biodra i innych złamań osteoporotycznych. Wartości progowe odpowiedzi na terapię to zmniejszenie BMD kręgosłupa lędźwiowego o mniej niż 3% lub całkowitego biodra/szyjki kości udowej o mniej niż 5%. Mimo dostępności licznych leków, około 25% pacjentów nie wykazuje poprawy BMD.
badanie DXA, badanie gęstości kości, BMD, choroba układu sercowo-naczyniowego, choroba wieńcowa serca, cukrzyca typu 2, gęstość mineralna kości, hormonalna terapia zastępcza, kortykosteroid, osteoporoza, przewlekła choroba wątroby, reumatoidalne zapalenie stawów, sztuczna inteligencja, terapia antyresorpcyjna, tomografia komputerowa jamy brzusznej, trójcykliczny lek przeciwdepresyjny, uczenie maszynowe, zaburzenie endokrynologiczne, zaburzenie wchłaniania, złamanie biodra, złamanie kręgu, złamanie osteoporotyczne - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba trzewna – Diagnostyka i diagnoza
Choroba trzewna (celiakia) to przewlekła autoimmunologiczna enteropatia, charakteryzująca się zapaleniem błony śluzowej jelita cienkiego, zanikiem kosmków i hiperplazją krypt, indukowaną przez gluten. Diagnostyka u dorosłych opiera się na połączeniu badań serologicznych i biopsji dwunastnicy. Kluczowe testy serologiczne to przeciwciała przeciwko transglutaminazie tkankowej IgA (tTG-IgA) z czułością około 93%, przeciwciała przeciw endomyzjum IgA (EMA-IgA) o swoistości bliskiej 100%, oraz testy IgG (DGP-IgG, tTG-IgG) u pacjentów z niedoborem IgA. Zaleca się wykonywanie badań serologicznych u pacjentów na diecie zawierającej gluten, gdyż eliminacja glutenu przed badaniem obniża czułość testów. Biopsja jelita cienkiego, pobierająca 4-6 próbek z dwunastnicy podczas EGD, pozostaje złotym standardem potwierdzającym diagnozę, ocenianą według zmodyfikowanej klasyfikacji Marsha. Testy genetyczne HLA-DQ2 i HLA-DQ8 są pomocne w wykluczeniu choroby, zwłaszcza u pacjentów na diecie bezglutenowej lub z niejednoznacznymi wynikami.
badanie gęstości kości, badanie gęstości mineralnej kości, badanie serologiczne, biopsja dwunastnicy, biopsja endoskopowa, choroba autoimmunologiczna, choroba trzewna, dermatitis herpetiformis, endoskop, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, haplotyp HLA-DQ2, hiperplazja krypt, HLA-DQ2, hormon stymulujący tarczycę, klasyfikacja Marsha, morfologia krwi, niedobór IgA, oporna choroba trzewna, profil lipidowy, przeciwciała przeciwko peptydom gliadyny, przeciwciała przeciwko transglutaminazie tkankowej, stężenie IgA, test genetyczny, zaburzenia wchłaniania, zanik kosmków jelitowych - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół ehlersa-danlosa – Epidemiologia
Zespół Ehlersa-Danlosa (ZED) to heterogenna grupa genetycznych zaburzeń tkanki łącznej charakteryzująca się nadmierną ruchomością stawów, rozciągliwością skóry i kruchością tkanek. Częstość występowania ZED jest trudna do precyzyjnego określenia ze względu na zróżnicowanie kliniczne i niedodiagnozowanie, jednak nowsze badania wskazują na wyższą niż dotychczas szacowano częstość, sięgającą około 1 na 3100 osób. Hipermobilny ZED (hZED) stanowi 80-90% przypadków, z częstością 1:3100 do 1:20 000, klasyczny ZED (kZED) występuje rzadziej (1:20 000–1:40 000), a naczyniowy ZED (nZED) jest najrzadszy (1:50 000–1:200 000) i wiąże się z poważnymi powikłaniami naczyniowymi oraz skróconą długością życia. Występuje przewaga kobiet (70%) w populacji zdiagnozowanych, a choroba dotyka wszystkie rasy, choć niektóre podtypy, jak dermatosparaksja, są częstsze w określonych grupach etnicznych (np. 1:248 u Żydów aszkenazyjskich). Diagnostyka jest opóźniona średnio o 10 lat od pojawienia się objawów, co podkreśla potrzebę wczesnego rozpoznania i multidyscyplinarnego podejścia do opieki.
angiografia rezonansu magnetycznego, angiografia tomografii komputerowej, badanie gęstości kości, dwuenergetyczna absorpcjometria rentgenowska, echokardiogram, hipermobilny zespół Ehlersa-Danlosa, klasyczny zespół Ehlersa-Danlosa, kruchość naczyń krwionośnych, kruchość tkanek, naczyniowy zespół Ehlersa-Danlosa, nadmierna ruchomość stawów, obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego, pęknięcie macicy, podejście multidyscyplinarne, poradnictwo genetyczne, powikłanie naczyniowe, powikłanie oczne, powikłanie sercowo-naczyniowe, rozciągliwość skóry, skolioza, tomografia komputerowa, ultrasonografia, zaburzenie tkanki łącznej, zespół Ehlersa-Danlosa, zespół hipermobilności stawów