klonalne komórki plazmatyczne
Klonalne komórki plazmatyczne to specyficzna populacja komórek wywodzących się z linii limfocytów B, które produkują jednorodne przeciwciała pochodzące z pojedynczego klonu. W warunkach fizjologicznych komórki plazmatyczne są końcowym etapem różnicowania limfocytów B i odpowiadają za wytwarzanie przeciwciał.
Patologiczna proliferacja klonalnych komórek plazmatycznych leży u podłoża chorób takich jak szpiczak plazmocytowy (szpiczak mnogi), gammapatia monoklonalna o nieokreślonym znaczeniu (MGUS), makroglobulinemia Waldenströma czy amyloidoza łańcuchów lekkich. W diagnostyce tych chorób kluczowe znaczenie ma wykrycie monoklonalnej populacji komórek plazmatycznych w szpiku kostnym oraz identyfikacja białka monoklonalnego w surowicy lub moczu.
Klonalność komórek plazmatycznych ocenia się przy pomocy badań immunofenotypowych (cytometria przepływowa), immunohistochemicznych oraz technik biologii molekularnej. Charakterystyczny immunofenotyp patologicznych komórek plazmatycznych obejmuje ekspresję CD138, CD38 przy braku ekspresji CD19 i często nieprawidłową ekspresję CD56. Różnicowanie między łagodnym a złośliwym rozrostem klonalnym komórek plazmatycznych ma kluczowe znaczenie dla podejmowania decyzji terapeutycznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Monoklonalna gammapatia o nieokreślonym znaczeniu (mgus) – Diagnostyka i diagnoza
Monoklonalna gammapatia o nieokreślonym znaczeniu (MGUS) to stan przednowotworowy charakteryzujący się obecnością białka monoklonalnego (białko M) w surowicy poniżej 30 g/L (3 g/dL), z odsetkiem klonalnych plazmocytów w szpiku kostnym <10% oraz brakiem objawów CRAB (hiperkalcemia, niewydolność nerek, niedokrwistość, zmiany osteolityczne). Diagnostyka obejmuje elektroforezę białek surowicy z immunofiksacją, oznaczenie wolnych łańcuchów lekkich (sFLC) i ich stosunku kappa/lambda, badania biochemiczne, morfologię krwi, badania moczu, biopsję szpiku oraz badania obrazowe (RTG, MRI, PET-CT). Wyróżnia się trzy typy MGUS: nie-IgM (IgG, IgA, IgD), IgM oraz łańcuchów lekkich, różniące się ryzykiem progresji do szpiczaka mnogiego, makroglobulinemii Waldenströma, amyloidozy AL czy chłoniaków. Monitorowanie pacjentów zależy od oceny ryzyka progresji, opartej na stężeniu białka M (≥1,5 g/dL), typie białka, stosunku sFLC oraz odsetku plazmocytów w szpiku.
amyloidoza AL, badanie cytogenetyczne, badanie gęstości kości, białko monoklonalne, biopsja szpiku kostnego, elektroforeza białek surowicy, klonalne komórki plazmatyczne, komórki plazmatyczne, makroglobulinemia Waldenströma, monoklonalna gammapatia o nieokreślonym znaczeniu, neuropatia obwodowa, niskodawkowa tomografia komputerowa, pozytonowa tomografia emisyjna, szpiczak mnogi, tlący się szpiczak mnogi, wolne łańcuchy lekkie, wtórny niedobór odporności, zespół POEMS, złamanie patologiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Szpiczak mnogi – Diagnostyka i diagnoza
Szpiczak mnogi to złośliwy nowotwór plazmocytów charakteryzujący się obecnością ≥10% klonalnych plazmocytów w szpiku kostnym lub potwierdzoną plazmocytomą. Diagnoza opiera się na kryteriach IMWG, które obejmują klasyczne objawy CRAB: hiperkalcemia (Ca >2,75 mmol/l), niewydolność nerek (kreatynina >177 μmol/l), niedokrwistość (Hb <10 g/dl) oraz zmiany osteolityczne w badaniach obrazowych. Dodatkowo, wprowadzono biomarkery SLiM: ≥60% plazmocytów w szpiku, stosunek wolnych łańcuchów lekkich ≥100 (przy stężeniu ≥100 mg/l) oraz obecność >1 zmiany ogniskowej w MRI ≥5 mm. Diagnostyka obejmuje morfologię, elektroforezę białek, immunofiksację, badanie wolnych łańcuchów lekkich, ocenę beta-2-mikroglobuliny, LDH, albuminy oraz badania moczu (UPEP, immunofiksacja). Biopsja szpiku kostnego i badania genetyczne (FISH, cytogenetyka, NGS) dostarczają informacji prognostycznych i wpływają na terapię. Obrazowanie (RTG, CT, MRI, PET-CT) służy do oceny zajęcia kości i aktywności choroby.
amyloidoza pierwotna, beta-2 mikroglobulina, białko Bence’a Jonesa, białko M, cytometria przepływowa, dehydrogenaza mleczanowa, elektroforeza białek moczu, elektroforeza białek surowicy, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, gammapatia monoklonalna o nieokreślonym znaczeniu, hiperkalcemia, immunofiksacja surowicy, klonalne komórki plazmatyczne, kryteria CRAB, minimalna choroba resztkowa, morfologia krwi obwodowej, niedokrwistość, niewydolność nerek, niskodawkowa tomografia komputerowa, plazmocytoma, pozytonowa tomografia emisyjna, rezonans magnetyczny, sekwencjonowanie nowej generacji, szpiczak mnogi, tlący się szpiczak mnogi, trepanobiopsja szpiku kostnego, wolne łańcuchy lekkie, zmiana osteolityczna - Leksykon chorób i schorzeń
Monoklonalna gammapatia o nieokreślonym znaczeniu (mgus) – Patofizjologia i mechanizm
Monoklonalna gammapatia o nieokreślonym znaczeniu (MGUS) to przednowotworowe zaburzenie plazmocytowe charakteryzujące się obecnością białka monoklonalnego w surowicy <30 g/L, klonalnymi plazmocytami w szpiku <10% oraz brakiem uszkodzeń narządowych typowych dla szpiczaka plazmocytowego (hiperkalcemia, niewydolność nerek, niedokrwistość, zmiany kostne). MGUS występuje u około 4% populacji kaukaskiej powyżej 50. roku życia, z rocznym ryzykiem progresji do MM około 1%. Wyróżnia się trzy typy MGUS: non-IgM (80-85%, ryzyko progresji do MM, amyloidozy AL), IgM (15-20%, ryzyko progresji do makroglobulinemii Waldenströma, chłoniaka) oraz MGUS łańcuchów lekkich. Patogeneza obejmuje pierwotne translokacje IgH (50% przypadków), aneuploidię (hyperdiploidalną i nie-hyperdiploidalną), delecję chromosomu 13 (25-50%) oraz dysregulację genu cykliny D. Progresja do MM wiąże się z mutacjami RAS, zwiększoną ekspresją MYC, mutacjami p53 i zmianami mikrośrodowiska szpiku kostnego.
amyloidoza AL, białko monoklonalne, biomarker, chłoniak B-komórkowy, choroba depozytowa łańcuchów lekkich, hiperdiploidia, hiperkalcemia, kardiomiopatia restrykcyjna, klonalne komórki plazmatyczne, makroglobulinemia Waldenströma, metylacja p16, mikroangiopatia zakrzepowa, monoklonalna gammapatia o nieokreślonym znaczeniu, mutacja K-ras, neuropatia obwodowa, niedokrwistość, niewydolność nerek, osteoporoza, plazmocytoma, receptor Toll-podobny, szpik kostny, trisomia chromosomów, wolne łańcuchy lekkie, zakrzepica, zapalenie naczyń, zespół antyfosfolipidowy, zespół nadlepkości