plazmocytoma
Plazmocytoma to rzadki nowotwór wywodzący się z komórek plazmatycznych, który może występować jako izolowany guz (plazmocytoma odosobnione) lub jako manifestacja szpiczaka mnogiego. Izolowane plazmocytoma dzieli się na dwa główne typy: plazmocytoma kości (SBP – solitary bone plasmocytoma) oraz pozakostne plazmocytoma tkanek miękkich (EMP – extramedullary plasmocytoma).
Klinicznie plazmocytoma odosobnione kości najczęściej lokalizuje się w kręgosłupie, żebrach, czaszce, miednicy oraz kościach długich, powodując ból, patologiczne złamania i ucisk na struktury nerwowe. Pozakostne plazmocytoma najczęściej występuje w górnych drogach oddechowych, zwłaszcza w jamie nosowej, zatokach przynosowych oraz nosogardzieli.
Diagnostyka plazmocytoma obejmuje badania obrazowe (RTG, MRI, PET-CT), biopsję zmiany z badaniem histopatologicznym oraz immunohistochemicznym, a także wykluczenie szpiczaka mnogiego poprzez badanie szpiku kostnego, elektroforezę białek surowicy i moczu oraz oznaczenie wolnych łańcuchów lekkich w surowicy.
Leczenie izolowanego plazmocytoma opiera się głównie na radioterapii z lub bez leczenia chirurgicznego. Rokowanie jest znacznie lepsze niż w przypadku szpiczaka mnogiego, jednak u około 30-50% pacjentów z plazmocytoma kości i 15-30% z pozakostnym plazmocytoma dochodzi do progresji do szpiczaka mnogiego w ciągu 10 lat od diagnozy, co wymaga regularnej obserwacji pacjentów.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Szpiczak mnogi – Diagnostyka i diagnoza
Szpiczak mnogi to złośliwy nowotwór plazmocytów charakteryzujący się obecnością ≥10% klonalnych plazmocytów w szpiku kostnym lub potwierdzoną plazmocytomą. Diagnoza opiera się na kryteriach IMWG, które obejmują klasyczne objawy CRAB: hiperkalcemia (Ca >2,75 mmol/l), niewydolność nerek (kreatynina >177 μmol/l), niedokrwistość (Hb <10 g/dl) oraz zmiany osteolityczne w badaniach obrazowych. Dodatkowo, wprowadzono biomarkery SLiM: ≥60% plazmocytów w szpiku, stosunek wolnych łańcuchów lekkich ≥100 (przy stężeniu ≥100 mg/l) oraz obecność >1 zmiany ogniskowej w MRI ≥5 mm. Diagnostyka obejmuje morfologię, elektroforezę białek, immunofiksację, badanie wolnych łańcuchów lekkich, ocenę beta-2-mikroglobuliny, LDH, albuminy oraz badania moczu (UPEP, immunofiksacja). Biopsja szpiku kostnego i badania genetyczne (FISH, cytogenetyka, NGS) dostarczają informacji prognostycznych i wpływają na terapię. Obrazowanie (RTG, CT, MRI, PET-CT) służy do oceny zajęcia kości i aktywności choroby.
amyloidoza pierwotna, beta-2 mikroglobulina, białko Bence’a Jonesa, białko M, cytometria przepływowa, dehydrogenaza mleczanowa, elektroforeza białek moczu, elektroforeza białek surowicy, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, gammapatia monoklonalna o nieokreślonym znaczeniu, hiperkalcemia, immunofiksacja surowicy, klonalne komórki plazmatyczne, kryteria CRAB, minimalna choroba resztkowa, morfologia krwi obwodowej, niedokrwistość, niewydolność nerek, niskodawkowa tomografia komputerowa, plazmocytoma, pozytonowa tomografia emisyjna, rezonans magnetyczny, sekwencjonowanie nowej generacji, szpiczak mnogi, tlący się szpiczak mnogi, trepanobiopsja szpiku kostnego, wolne łańcuchy lekkie, zmiana osteolityczna - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Omnipaque
Omnipaque, zawierający 647 mg/ml (300 mg jodu/ml), jest jodowym środkiem kontrastowym wymagającym szczególnej ostrożności podczas stosowania, zwłaszcza u pacjentów z historią alergii, astmy oskrzelowej, chorób nerek, cukrzycy, czy schorzeń sercowo-naczyniowych. Przed podaniem konieczne jest przeprowadzenie szczegółowego wywiadu lekarskiego oraz przygotowanie leków i sprzętu do natychmiastowej interwencji w przypadku reakcji anafilaktycznych, które mogą wystąpić w ciągu pierwszych 30 minut po podaniu. U pacjentów z astmą i stosujących β-blokery ryzyko skurczu oskrzeli jest podwyższone, a reakcje anafilaktyczne mogą mieć nietypowy przebieg. W trakcie angiokardiografii należy zwracać uwagę na ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych, stosując odpowiednią technikę i regularne płukanie cewnika. Prawidłowe nawodnienie pacjenta przed i po badaniu jest kluczowe, szczególnie u osób z dysproteinemią, cukrzycą, zaburzeniami czynności nerek oraz u osób w podeszłym wieku.
astma oskrzelowa, choroba demielinizacyjna, choroba sercowo-naczyniowa, cukrzyca, dysproteinemia, encefalopatia kontrastowa, filtracja kłębuszkowa, hiperurykemia, homocystynuria, jodowy środek kontrastujący, kwasica mleczanowa, makroglobulinemia Waldenströma, nadciśnienie płucne, nefropatia kontrastowa, niestabilna dusznica bolesna, niewydolność serca, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk płuc, obrzęk podgłośni, ostry udar mózgu, plazmocytoma, przewlekła choroba nerek, punkcja lędźwiowa, reakcja anafilaktoidalna, reakcja anafilaktyczna, receptor beta-adrenergiczny, skurcz oskrzeli, szpiczak mnogi, udar mózgu, zaburzenie czynności nerek, zawał mięśnia sercowego, zdarzenie zakrzepowo-zatorowe - Leksykon chorób i schorzeń
Monoklonalna gammapatia o nieokreślonym znaczeniu (mgus) – Patofizjologia i mechanizm
Monoklonalna gammapatia o nieokreślonym znaczeniu (MGUS) to przednowotworowe zaburzenie plazmocytowe charakteryzujące się obecnością białka monoklonalnego w surowicy <30 g/L, klonalnymi plazmocytami w szpiku <10% oraz brakiem uszkodzeń narządowych typowych dla szpiczaka plazmocytowego (hiperkalcemia, niewydolność nerek, niedokrwistość, zmiany kostne). MGUS występuje u około 4% populacji kaukaskiej powyżej 50. roku życia, z rocznym ryzykiem progresji do MM około 1%. Wyróżnia się trzy typy MGUS: non-IgM (80-85%, ryzyko progresji do MM, amyloidozy AL), IgM (15-20%, ryzyko progresji do makroglobulinemii Waldenströma, chłoniaka) oraz MGUS łańcuchów lekkich. Patogeneza obejmuje pierwotne translokacje IgH (50% przypadków), aneuploidię (hyperdiploidalną i nie-hyperdiploidalną), delecję chromosomu 13 (25-50%) oraz dysregulację genu cykliny D. Progresja do MM wiąże się z mutacjami RAS, zwiększoną ekspresją MYC, mutacjami p53 i zmianami mikrośrodowiska szpiku kostnego.
amyloidoza AL, białko monoklonalne, biomarker, chłoniak B-komórkowy, choroba depozytowa łańcuchów lekkich, hiperdiploidia, hiperkalcemia, kardiomiopatia restrykcyjna, klonalne komórki plazmatyczne, makroglobulinemia Waldenströma, metylacja p16, mikroangiopatia zakrzepowa, monoklonalna gammapatia o nieokreślonym znaczeniu, mutacja K-ras, neuropatia obwodowa, niedokrwistość, niewydolność nerek, osteoporoza, plazmocytoma, receptor Toll-podobny, szpik kostny, trisomia chromosomów, wolne łańcuchy lekkie, zakrzepica, zapalenie naczyń, zespół antyfosfolipidowy, zespół nadlepkości - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół poems – Etiologia i przyczyny
Zespół POEMS to rzadkie, wielonarządowe zaburzenie paraneoplastyczne związane z klonalnym rozrostem komórek plazmatycznych, charakteryzujące się polineuropatią, organomegalią, endokrynopatią, obecnością białka monoklonalnego oraz zmianami skórnymi. Patogeneza zespołu wiąże się z nadprodukcją białka M, głównie łańcuchów lekkich typu lambda, oraz podwyższonym poziomem czynnika wzrostu śródbłonka naczyniowego (VEGF), który odgrywa kluczową rolę w zwiększeniu przepuszczalności naczyń, angiogenezie i aktywności zapalnej. Wysokie stężenia VEGF, wraz z innymi cytokinami prozapalnymi (IL-1, IL-6, TNF-α), są istotne w patogenezie i stanowią główne kryterium diagnostyczne. Neuropatia obwodowa, zwykle o charakterze demielinizacyjnym z uszkodzeniem aksonalnym, jest jednym z obowiązkowych kryteriów rozpoznania. Zespół POEMS często współwystępuje z szpiczakiem osteosklerotycznym, chorobą Castlemana oraz innymi zaburzeniami komórek plazmatycznych, a jego etiologia pozostaje nie do końca poznana, z podejrzeniem mechanizmów autoimmunologicznych i paraneoplastycznych.
Choroba dotyka głównie mężczyzn w wieku średnim (średni wiek zachorowania 48 lat u mężczyzn i 59 lat u kobiet) i występuje z częstością około 0,3 na 100 000 osób. Przebieg kliniczny może być powikłany fenotypem wycieku włośniczkowego (CLP), prowadzącym do opornego na leczenie wodobrzusza, wysięków, hipotensji i niewydolności narządowej. Mediana przeżycia wynosi około 165 miesięcy, a nowoczesne metody leczenia, takie jak autologiczny przeszczep komórek macierzystych (ASCT) oraz terapie bez ASCT, znacząco poprawiły rokowanie. Ze względu na złożoność patogenezy i rzadkość zespołu POEMS, konieczne są dalsze badania w celu opracowania skutecznych, ukierunkowanych strategii terapeutycznych oraz poprawy wczesnej diagnostyki i monitorowania choroby.
amyloidoza serca, ASCT, białko M, białko monoklonalne, choroba Castlemana, cytokina prozapalna, demielinizacja, DIC, hipotensja, interleukina-1, komórka plazmatyczna, makroglobulinemia Waldenströma, MGUS, nadciśnienie płucne, neuropatia obwodowa, niewydolność nerek, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, plazmocytoma, polineuropatia, szpiczak mnogi, TNF-α, trombofilia, VEGF, wodobrzusze, wysięk, zespół POEMS, zmiana osteosklerotyczna - Leksykon chorób i schorzeń
Nowotwór kręgosłupa – Epidemiologia
Nowotwory kręgosłupa dzielą się na pierwotne i wtórne (przerzutowe), z przewagą przerzutów stanowiących około 90% przypadków. Roczna zachorowalność na pierwotne guzy kręgosłupa w USA wynosi około 7500 przypadków, a na pierwotne nowotwory rdzenia kręgowego około 4100. Guzy śródoponowe występują z częstością 0,74-1,6/100 000 rocznie, z wewnątrzrdzeniowymi stanowiącymi 10-30% wszystkich guzów kręgosłupa. Przerzuty do kręgosłupa lokalizują się najczęściej w odcinku piersiowym (60-80%), lędźwiowym (15-30%) i szyjnym (10%). Najczęstszym pierwotnym guzem kręgosłupa jest naczyniak krwionośny (30% przypadków, głównie bezobjawowy), a najczęstszym złośliwym plazmocytoma (20-30%). Wśród guzów śródoponowych dominują schwannoma (38,68%), oponiak (13,93%) i wyściółczak (7,65%). Mediana wieku przy rozpoznaniu złośliwego ucisku rdzenia wynosi 65 lat, a schwannoma częściej występuje u mężczyzn i osób rasy białej. Najczęstsze pierwotne nowotwory dające przerzuty do kręgosłupa to rak piersi, płuc i prostaty, z wyższą częstością przerzutów kostnych u mężczyzn.
biopsja, guz pierwotny, guz przerzutowy, guz wewnątrzoponowy-zewnątrzrdzeniowy, guz wewnątrzrdzeniowy, guz zewnątrzrdzeniowy, krwiak nadtwardówkowy, naczyniak krwionośny, nerwiakowłókniak, nowotwór kręgosłupa, obrazowanie dyfuzyjne, obrazowanie MR, obrazowanie tensora dyfuzji, oponiak rdzenia kręgowego, ośrodkowy układ nerwowy, PET-CT, pierwotny guz rdzenia kręgowego, plazmocytoma, przerzut do kręgosłupa, przerzut kostny, radioterapia, resekcja en bloc, schwannoma, tomografia komputerowa, wyściółczak, złośliwy ucisk rdzenia kręgowego - Leksykon chorób i schorzeń
Monoklonalna gammapatia o nieokreślonym znaczeniu (mgus) – Epidemiologia
Monoklonalna gammapatia o nieokreślonym znaczeniu (MGUS) jest najczęstszym zaburzeniem plazmocytowym, występującym u około 3-4% populacji powyżej 50. roku życia, z częstością rosnącą do 7,5-8,9% u osób powyżej 85 lat. Występuje częściej u mężczyzn (proporcja 1,5:1) oraz u osób rasy czarnej, u których ryzyko jest 2-3 razy wyższe niż u rasy białej. Wyróżnia się trzy typy MGUS: nie-IgM (~85% przypadków, ryzyko progresji ~1% rocznie, potencjalny rozwój szpiczaka mnogiego), IgM (~15%, ryzyko progresji ~1,5% rocznie, ryzyko makroglobulinemii Waldenströma) oraz łańcuchów lekkich (ryzyko progresji ~0,3% rocznie). Całkowite ryzyko progresji do nowotworów złośliwych wynosi około 1% rocznie, z kumulatywnym ryzykiem 12% po 10 latach i 30% po 25 latach, co wymaga dożywotniego monitorowania pacjentów. Czynniki ryzyka progresji obejmują wielkość i typ białka monoklonalnego oraz nieprawidłowy stosunek wolnych łańcuchów lekkich.
amyloidoza AL, autoprzeciwciało, biopsja szpiku kostnego, choroba sercowo-naczyniowa, choroba tarczycy, choroba zimnych aglutynin, czerwienica prawdziwa, elektroforeza białek moczu, elektroforeza białek surowicy, hiperlipidemia, krioglobulinemia, makroglobulinemia Waldenströma, MGUS łańcuchów lekkich, monoklonalna gammapatia o nieokreślonym znaczeniu, morfologia krwi, neuropatia obwodowa, niewydolność nerek, nowotwór złośliwy układu krwiotwórczego, ostra białaczka szpikowa, plazmocytoma, promieniowanie jonizujące, spektrometria masowa, śródbłonek naczyniowy, szpiczak mnogi, terapia antyretrowirusowa, tlący się szpiczak mnogi, współczynnik ryzyka, zakażenie HIV, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zespół mielodysplastyczny