vosoritide
Vosoritide (nazwa handlowa Voxzogo) jest rekombinowanym analogiem peptydu natriuretycznego typu C (CNP), stosowanym w leczeniu achondroplazji u dzieci i młodzieży. Substancja ta została zatwierdzona przez FDA w listopadzie 2021 roku jako pierwszy lek ukierunkowany na przyczynę tej najczęstszej postaci niskorosłości uwarunkowanej genetycznie.
Mechanizm działania vosoritide polega na antagonizowaniu szlaku sygnałowego receptora czynnika wzrostu fibroblastów 3 (FGFR3), którego nadmierna aktywność w achondroplazji hamuje wzrost kości długich. Lek stymuluje wzrost chrząstki nasadowej, promując różnicowanie chondrocytów i przyczyniając się do zwiększenia tempa wzrostu liniowego.
Badania kliniczne wykazały, że vosoritide poprawia roczne tempo wzrostu u pacjentów z achondroplazją o około 1,57 cm/rok w porównaniu z placebo. Lek podawany jest w codziennych iniekcjach podskórnych, a najczęstsze działania niepożądane obejmują reakcje w miejscu wstrzyknięcia, wymioty oraz obniżenie ciśnienia tętniczego.
Trwają badania nad zastosowaniem vosoritide w innych dysplazjach szkieletowych związanych z zaburzeniami szlaku FGFR3, takich jak hipochodroplazja czy dystrofia thanatophoryczna. Długoterminowe efekty leczenia, w tym wpływ na proporcje ciała, powikłania związane z achondroplazją oraz ostateczny wzrost pacjentów, są przedmiotem dalszych badań.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenia wzrostu (karłowatość) – Leczenie
Leczenie zaburzeń wzrostu (karłowatości) wymaga indywidualizacji w zależności od etiologii. Podstawową terapią jest podawanie hormonu wzrostu (somatropina codziennie lub somatrogon cotygodniowo) u dzieci z niedoborem tego hormonu, zespołem Turnera, zespołem Pradera-Williego, przewlekłą chorobą nerek czy defektem genetycznym SHOX. Leczenie somatropiną prowadzi się do osiągnięcia docelowego wzrostu, monitorując potencjalne działania niepożądane, takie jak reakcje skórne, nadciśnienie wewnątrzczaszkowe, obrzęki czy złuszczenie głowy kości udowej (SCFE). W przypadku achondroplazji, najczęstszej dysplazji szkieletowej, stosuje się vosoritide (Voxzogo) – analog peptydu natriuretycznego typu C, który po roku terapii zwiększa wzrost średnio o 1,57 cm, działając na receptor NPR-B i hamując aktywność FGFR3. FDA zatwierdziła ten lek dla dzieci od 5 lat z otwartymi płytkami wzrostu, a od 2023 roku dla wszystkich dzieci z achondroplazją, co pozwala na wcześniejsze rozpoczęcie terapii i lepsze efekty wzrostowe.
achondroplazja, adenoidektomia, analog gonadoliberyny, bezdech senny, cukrzyca typu 2, dekompresja podpotyliczna, dysplazja szkieletowa, dystrakcja, endokrynolog dziecięcy, ginekomastia, hormon wzrostu, infigratinib, insulinopodobny czynnik wzrostu, karłowatość, kifoza piersiowo-lędźwiowa, nadciśnienie wewnątrzczaszkowe, niedobór hormonu wzrostu, niedobór SHOX, osteoporoza, osteotomia derotacyjna, peptyd natriuretyczny, przewlekła choroba nerek, skolioza, somatrogon, somatropina, szpotawość kolan, terapia estrogenowa, terapia genowa, terapia hormonalna, tonsilektomia, vosoritide, wodogłowie, wydłużanie kończyn, zaburzenie wzrostu, zespół cieśni nadgarstka, zespół Larona, zespół Pradera-Williego, zespół Turnera, złuszczenie głowy kości udowej - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenia wzrostu (karłowatość) – Patofizjologia i mechanizm
Zaburzenia wzrostu prowadzące do karłowatości charakteryzują się nieprawidłowym, często nieproporcjonalnym zahamowaniem wzrostu, najczęściej o podłożu genetycznym. Achondroplazja, najczęstsza forma karłowatości z krótkimi kończynami (częstość 1:10-30 000 żywych urodzeń), jest spowodowana mutacją typu gain-of-function w genie FGFR3 (pozycja 1138, substytucja G>A lub G>C, zmiana aminokwasu G380R), prowadzącą do nadmiernej aktywacji receptora i zahamowania proliferacji chondrocytów w płytce wzrostu. Mutacje te powodują zaburzenia sygnalizacji MAPK-BMP i przedwczesne zamknięcie synchondrozy. Inne genetyczne przyczyny obejmują mutacje w genach POUF-1 (PIT-1), PROP1 oraz zaburzenia osi GH, które mogą prowadzić do izolowanego lub wielohormonalnego niedoboru hormonu wzrostu, manifestującego się ciężkim zahamowaniem wzrostu (SDS < -4,5). Wrodzone niedobory GH mogą być związane z anomaliami przysadki lub zespołami genetycznymi, takimi jak zespół de Morsiera (SOD). Karłowatość Larona wynika z mutacji receptorów GHS w wątrobie, skutkując opornością na GH mimo prawidłowego lub podwyższonego jego wydzielania.
achondroplazja, białko morfogenetyczne kości, chondrocyt, czynnik wzrostu fibroblastów, dysplazja przegrodowo-wzrokowa, dysplazja thanatophoryczna, hipochondroplazja, hormon uwalniający hormon wzrostu, karłowatość, karłowatość przysadkowa, karłowatość z krótkimi kończynami, kinaza aktywowana mitogenem, kinaza tyrozynowa, mutacja gain-of-function, niedobór hormonu wzrostu, nieproporcjonalnie niski wzrost, płytka wzrostu, sygnalizacja Hedgehog, terapia genowa, vosoritide, zaburzenie wzrostu, zaburzenie wzrostu kości, zespół Noonana, zespół Pradera-Williego, zespół Turnera - Leksykon chorób i schorzeń
Karłowatość – Patofizjologia i mechanizm
Karłowatość definiowana jest jako wzrost dorosłego poniżej 147 cm i dzieli się na proporcjonalną (PSS) oraz nieproporcjonalną (DSS). Najczęstszą przyczyną są mutacje genetyczne, z achondroplazją stanowiącą około 70% przypadków, spowodowaną mutacją w genie FGFR3, prowadzącą do zahamowania endochondralnej ossyfikacji kości. Achondroplazja dziedziczona jest autosomalnie dominująco, a około 80% przypadków wynika z nowych mutacji ojcowskich, których częstość wzrasta z wiekiem ojca i ekspozycją na promieniowanie jonizujące. Inne genetyczne formy karłowatości obejmują dysplazję spondyloepifizarną, diastroficzną (mutacje w SLC26A2) oraz pierwotną, związaną z defektami w genach regulujących proliferację komórkową i cykl komórkowy (np. mutacje w CENPE). Niedobór hormonu wzrostu (GH) jest główną przyczyną karłowatości proporcjonalnej, a zespół Larona wynika z mutacji receptorów GH, prowadząc do wysokiego poziomu GH przy niskim efekcie biologicznym. Diagnostyka opiera się na ocenie klinicznej, badaniach hormonalnych (GH, IGF-1, IGFBP-3) oraz analizie genetycznej, a większość przypadków achondroplazji można wykryć prenatalnie za pomocą USG.
achondroplazja, czynnik wzrostu fibroblastów, dysplazja diastroficzna, dysplazja spondyloepifizarna, gen FGFR3, hormon wzrostu, hormony tarczycy, insulinopodobny czynnik wzrostu 1, karłowatość pierwotna, karłowatość proporcjonalna, karłowatość przysadkowa, mutacja genu FGFR3, mutacja nonsensowna, niedobór hormonu wzrostu, oś GH-IGF-1, oś podwzgórzowo-przysadkowa, sygnalizacja Hedgehog, trudność w połykaniu, vosoritide, zespół Larona - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenia wzrostu (karłowatość) – Diagnostyka i diagnoza
Zaburzenia wzrostu, w tym karłowatość, diagnozowane są na podstawie szczegółowego wywiadu, badania fizykalnego oraz specjalistycznych badań obrazowych i laboratoryjnych. Kluczowe jest rozróżnienie karłowatości proporcjonalnej i nieproporcjonalnej, co determinuje dalszą diagnostykę i leczenie. W diagnostyce wykorzystuje się pomiary antropometryczne z oceną na siatkach centylowych (np. wzrost poniżej 3 percentyla lub tempo wzrostu <5 cm/rok po 3. roku życia), badania obrazowe (RTG nadgarstka, MRI przysadki, USG prenatalne), testy hormonalne (hormon wzrostu, IGF-1) oraz badania genetyczne (np. mutacje FGFR3 w achondroplazji, aberracje chromosomowe w zespole Turnera). Achondroplazja, stanowiąca 90% karłowatości nieproporcjonalnej, charakteryzuje się m.in. krótkimi kończynami, makrocefalią i specyficznymi zmianami radiologicznymi, a potwierdzenie uzyskuje się przez wykrycie mutacji G380R w genie FGFR3. Niedobór hormonu wzrostu (GHD) manifestuje się proporcjonalną karłowatością, wzrostem poniżej 3 percentyla i opóźnionym dojrzewaniem płciowym, diagnozowanym za pomocą testów stymulacyjnych i oznaczeń IGF-1 oraz IGFBP-3.
achondroplazja, amniocenteza, badanie fizykalne, badanie genetyczne, bezdech senny, biopsja kosmówki, dysplazja spondyloepifizarna, dysplazja szkieletowa, echokardiografia, hipochondroplazja, hipoplazja twarzy, hipotonia, inhibitor aromatazy, insulinopodobny czynnik wzrostu, kariotyp, karłowatość, karłowatość pierwotna, kifoskolioza, makrocefalia, mukopolisacharydoza, niedobór hormonu wzrostu, podwzgórze, rezonans magnetyczny, sekwencjonowanie nowej generacji, siatka centylowa, terapia genowa, test stymulacyjny, test tolerancji insuliny, tomografia komputerowa, vosoritide, wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrostu, wiek kostny, zaburzenie wzrostu, zespół Pradera-Williego, zespół Turnera - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenia wzrostu (karłowatość) – Zapobieganie i profilaktyka
Zaburzenia wzrostu, definiowane jako wzrost poniżej 147 cm u dorosłych, mają najczęściej podłoże genetyczne, z achondroplazją będącą najczęstszą formą spowodowaną mutacją genu FGFR3. Profilaktyka obejmuje konsultacje genetyczne, badania przedimplantacyjne i prenatalne, które pozwalają na wczesną diagnostykę i zmniejszenie ryzyka przekazania choroby. Wczesne skierowanie do specjalistów z zakresu genetyki, endokrynologii dziecięcej i ortopedii jest kluczowe dla zapobiegania powikłaniom i poprawy jakości życia. Terapia hormonem wzrostu (somatropina) jest rekomendowana przez NICE u dzieci z niedoborem hormonu wzrostu, zespołem Turnera, zespołem Pradera-Williego, przewlekłą chorobą nerek oraz niedoborem SHOX, a jej kontynuacja po zakończeniu wzrostu może zapobiegać osteoporozie i chorobom sercowo-naczyniowym.
achondroplazja, analog peptydu natriuretycznego, badanie prenatalne, choroba płuc, choroba sercowo-naczyniowa, endokrynolog dziecięcy, endokrynologia dziecięca, gęstość mineralna kości, hormon wzrostu, inhibitor aromatazy, karłowatość, konsultacja genetyczna, mutacja genu FGFR3, niedobór SHOX, nieproporcjonalny niski wzrost, ortopedia dziecięca, osteoporoza, przewlekła choroba nerek, receptor czynnika wzrostu fibroblastów, somatropina, stopa końsko-szpotawa, terapia genowa, vosoritide, wydłużanie kończyn, zaburzenie wzrostu, zapalenie stawów, zespół Pradera-Williego, zespół Turnera - Leksykon chorób i schorzeń
Karłowatość – Zapobieganie i profilaktyka
Karłowatość to heterogenna grupa zaburzeń charakteryzujących się istotnym obniżeniem wzrostu, najczęściej wynikająca z mutacji genetycznych, takich jak achondroplazja, gdzie mutacja w genie FGFR3 prowadzi do dysplazji szkieletowej. Profilaktyka genetyczna, w tym poradnictwo oraz preimplantacyjna diagnostyka genetyczna (PGD), stanowią kluczowe narzędzia w zapobieganiu przekazaniu choroby potomstwu, zwłaszcza przy 50% ryzyku dziedziczenia achondroplazji przy jednym dotkniętym rodzicu. W przypadkach karłowatości endokrynologicznej, wczesna terapia hormonalna, w tym podawanie rekombinowanego ludzkiego hormonu wzrostu (rhGH), jest skuteczna, szczególnie gdy wdrożona przed okresem pokwitania. Wartości wzrostu poprawiają się średnio o 1,57 cm rocznie podczas terapii vosoritidem (Voxzogo), lekiem ukierunkowanym na receptor NPR-B, który moduluje aktywność FGFR3, zatwierdzonym dla dzieci od 5 roku życia z otwartymi płytkami wzrostowymi, a obecnie także dla niemowląt, co pozwala na maksymalizację potencjału wzrostowego.
achondroplazja, bezdech senny, cyklaza guanylowa, dekompresja chirurgiczna, diagnostyka preimplantacyjna, dysplazja szkieletowa, FGFR3, fosforylacja, genu varum, hipofosfatemia, implant ślimakowy, karłowatość, karłowatość przysadkowa, kifoza, krzywica, mutacja genetyczna, niedobór hormonu wzrostu, niedoczynność tarczycy, nogi koślawe, peptyd natriuretyczny, poradnictwo genetyczne, rekombinowany hormon wzrostu, spondylodeza, stenoza kręgosłupa, szpotawość kolan, ucisk rdzenia kręgowego, vosoritide, wariant patogenny, zaburzenie endokrynologiczne